पहिले महायुद्ध! प्रकरण १ भाग 1 | ऐसीअक्षरे

 प्रकरण १ भाग 1
११ नोव्हे १९१८ रोजी सकाळी ११ वाजायला एक मिनिट बाकी असताना हेन्री निकोलस जॉन गुंथर हा अमेरिकन सैनिक जर्मन मशीनगनच्या माऱ्याला बळी पडला. आश्चर्य असे कि तो जन्माने जर्मन-अमेरिकन होता. तो मेल्यानंतर १ मिनिटात सर्व युरोपभर युद्ध विराम लागू झाला. युरोपभराच्या चर्चमधून घंटानाद करून हे वर्तमान लोकाना सांगितले गेले. लंडनचे प्रसिद्ध बिग बेन हे घड्याळ १९१६पासून बंद होते. त्याने सकाळी ११.०० वाजता परत एकदा टोल दिले. गेली ४ वर्षे ३ महिने अविरत धडाडत असलेल्या तोफा-बंदुका शांत झाल्या. सर्व युरोपभर शांतता पसरली. अनेकाना ती भेसूर वाटली कारण,.... ती भेसुरच होती.सव्वाचार वर्षे सतत चाललेल्या ह्या नरमेधातून जे वाचले ते स्वत:ला सुदैवी समजत होते कि नाही, हे नक्की सांगता येणार नाही पण त्यानी बरेच काही गमावले होते. शरीराचे अवयव, मानसिक संतुलन, सौंदर्य, चेहरा अन आयुष्यावरचा, एकूणच सौन्दर्यावरचा विश्वास, जगण्याची अभिलाषा,आणि इतरही बरेच काही. “पुन्हा कधीही असे होऊ द्यायचे नाही...” असे सगळेच जेते म्हणाले. पण फक्त २० वर्षात परत अशाच एका भयानक आवर्तात सगळे ओढले गेले. का झाले असेल असे काय कारण असेल ह्याचा इतिहास रंजक आहे हे तर खरेच. तसाही युद्धाचा इतिहास रंजकच असतो पण मग दूरवरच्या युरोप नावाच्या खंडात शंभर एक वर्षांपूर्वी घडलेल्या एका युद्धाबद्दल आपण भारतीयांनी का जाणून घ्यावे
आपण अनेकदा ‘युद्धाने कुठलेच प्रश्न सुटत नाहीत, हिंसाचाराने मूल्यांचा ऱ्हास होतो, संस्कृती नाश पावते’ अशा प्रकारची विधाने ऐकतो आणि त्यात तथ्यांश आहेच पण त्याबरोबर मानव जेव्हापासून आपली संस्कृती / सभ्यता म्हणून जे काही स्थापत आला आहे तेव्हापासून युद्ध आणि हिंसा त्याबरोबरच आहेतच. इतिहासातला असा एकाही कालखंड नसेल ज्यात मानव समूह आपसात लढले नसतील.तेव्हा युद्ध आणि हिंसाचार,आक्रमणे ही दरवेळी टाळता येत नाहीत हा इतिहासाचाच धडा आहे त्यामुळेच ती दुर्लक्ष करण्याजोगी गोष्ट नक्कीच नाहीत. सर्व युद्धांचा नाश करणारे अंतिम युद्ध म्हणून ज्याचा उल्लेख झाला ते पहिले महायुद्ध सर्व युद्धांचा नाश तर करू शकले नाहीच पण पाव शतकापेक्षा कमी काळात दुसऱ्या एका अशाच महाभयनक संगराची सुरुवात व्हायला मात्र कारणीभूत झाले.फ्रांस इंग्लंड सारखी जी साम्राज्य ह्या झन्झावातातून वाचली त्यांनाही इतका जबर तडाखा ह्या युद्धाने दिला कि त्यांच्या साम्राज्याचा पाया त्यामुळे भुसभुशीत झाला. भारत पाकिस्तान सारखे अनेक देश ह्या युद्धामुळेच पुढे स्वतंत्र होऊ शकले. आतापर्यंत मायभूमी, देव आणि धर्मासाठी, धन्याच्या खाल्ल्या मीठाला जागून लढणाऱ्या लोकाना पुन्हा नव्या झेंड्याखाली एकत्र आणण्यासाठी सत्ताधाऱ्याना राष्ट्र,राष्ट्रवाद,देशभक्ती अशा नव्या संकल्पना सापडल्या. सध्याचा काळ भारत देशासमोर मोठा धामधुमीचा आणि संक्रमणाचा आहे. धर्म,जात, प्रांत, भाषा ह्या पूर्वापार चालत आलेल्या गोष्टींबरोबरच लोकशाही, हुकुमशाही, देशभक्ती, देशप्रेम, देशद्रोह, संविधान, संविधानावरची निष्ठा, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, अशा नव्या अवजड शब्दांच्या आणि संकल्पनाच्या गदारोळात भारतीय समाज मन गोंधळून गेलेले आहे. राष्ट्रवाद ही शक्ती आहे हे खरेच, पण हि शक्ती शुभ कधी असते आणि अशुभ कधी होते आणि अशुभ कधी होते शूर, कर्तबगार, विद्याभ्यासी, सभ्य, सुसंस्कृत असणाऱ्या समाजाला देखिल अंध-व्यक्तिपूजक बनवण्याचे सामर्थ्य ह्या संकल्पनात कोठून येते शूर, कर्तबगार, विद्याभ्यासी, सभ्य, सुसंस्कृत असणाऱ्या समाजाला देखिल अंध-व्यक्तिपूजक बनवण्याचे सामर्थ्य ह्या संकल्पनात कोठून येतेसत्ताधाऱ्यांच्या व्यक्तिगत अमर्याद महत्वाकांक्षा आणि अहंकार, कशाप्रकारे राष्ट्रवाद आणि राष्ट्रीय गौरवाचे रूप धारण करून उत्पात घडवतातसत्ताधाऱ्यांच्या व्यक्तिगत अमर्याद महत्वाकांक्षा आणि अहंकार, कशाप्रकारे राष्ट्रवाद आणि राष्ट्रीय गौरवाचे रूप धारण करून उत्पात घडवतातसमाजवाद,साम्यवाद, लोकशाही अशा संकल्पनांना राजकारणात, सत्ताकारणात खरोखर काही पावित्र्य असते कासमाजवाद,साम्यवाद, लोकशाही अशा संकल्पनांना राजकारणात, सत्ताकारणात खरोखर काही पावित्र्य असते का त्यावरची निष्ठा म्हणजे नक्की कशावर निष्ठा त्यावरची निष्ठा म्हणजे नक्की कशावर निष्ठा भारतासारख्या शतकानुशतके सरंजामशाही आणि व्यक्तिपूजा रक्तामांसात भिनलेल्या, प्रेरणास्थानांना मर्मस्थान बनवून ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, सामाजिक अस्मितेचे सतत कढ आणणाऱ्या समाजात लोकशाही नक्की रुजणार कशी भारतासारख्या शतकानुशतके सरंजामशाही आणि व्यक्तिपूजा रक्तामांसात भिनलेल्या, प्रेरणास्थानांना मर्मस्थान बनवून ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, सामाजिक अस्मितेचे सतत कढ आणणाऱ्या समाजात लोकशाही नक्की रुजणार कशी तिचे स्वरूप आणि कार्य नक्की कसे काय असेल तिचे स्वरूप आणि कार्य नक्की कसे काय असेल आपण मूळ उद्दिष्टापासून भरकटत तर चाललो नाहीत ना हे कसे ओळखायचे आपण मूळ उद्दिष्टापासून भरकटत तर चाललो नाहीत ना हे कसे ओळखायचे अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरे सापडायला ह्या इतिहासाने मदत होईल अशी मला अशा वाटते.
दुसरे असे कि मराठीत एक दि वी गोखले ह्यांनी लिहिलेला इतिहास आणि नवाकाळ मध्ये युद्ध चालू असतना त्यानिमित्ताने खाडीलकरानी लिहिलेली लेखमाला ह्यापेक्षा ह्या विषयावर फार काही कुणी लिहिलेले नाही. खाडीलकरांच्या लेखमालेचे पुढे पाच सहा खंड प्रकाशित झाले होते. पण आज तरी ते वाचकाना सहज उपलब्ध नाहीत. तेव्हा मराठीत ह्या विषयावर काही लिहावे असे मला अनेक दिवस वाटत होते म्हणूनही हा लेखन प्रपंच...
यंदा म्हणजे २०१८ साली ११ नोव्हेंबर रोजी सकाळी ११वाजता पहिले महायुद्ध संपल्याला १०० वर्षे पूर्ण होताहेत. त्यानिमित्त ही लेखमाला, त्या महान घटनेचा हा संक्षिप्त इतिहास.
तर मग करायची सुरुवात
प्रकरण पहिले – संघर्षाचा आरंभ
विसावे शतक हे अनेक अर्थाने अभूतपूर्व होते.मानवी संस्कृतीच्या / सभ्यतेच्या इतिहासात इतक्या मोठ्या घडामोडी, इतकी प्रचंड उलथापालथ ह्याआधीच्या कुठल्याही शतकात क्वचितच झाली असेल. विज्ञान-तंत्रज्ञानाची, कृषीपासून वैद्यकीय आणि इंजिनियरिंग पासून ते अवकाश संशोधन,अशा सर्वच क्षेत्रातली झंझावाती प्रगती आणि त्यानेच निर्माण केलेले असंख्य अक्राळ विक्राळ प्रश्न हे तर ह्या शतकाचे खास वैशिष्ट्य म्हणावे लागेल.विज्ञानाप्रमाणेच समाजकारणातही नवनव्या संकल्पना, नवे प्रयोग झाले. औद्योगिकरणामुळे नवी समाजव्यवस्था येऊन फक्त मजूर वर्गाचा उदय आणि त्यांच्या समस्या ह्याच गोष्टी विसाव्या शतकात महत्वाच्या ठरल्या नाहीत तर एकूणच औद्योगिकरणाने शेती, व्यापाराबरोबर सत्ता, सत्तासंघर्ष इथपासून ते युद्ध, युद्धतंत्रापर्यंत सगळीकडे आमूलाग्र परिवर्तन घडून आले. अनेक राजघराणी संपली, सरंजामशाहीचा अस्त, साम्यवादाचा उदय, विजय आणि त्याचे पतन, अनेक हुकुमशाह्यांचा उदय आणि अस्त हे देखिल पाहायला मिळाले.(बाय द वे हुकुमशाही जरी राजेशाहीचेच एक “भेस बदला हुआ रूप” असले तरी विसाव्या शतकातल्या बहुतेक हुकुमशहांना समाजवादाचे कातडे पांघरावे लागले हि विशेष उल्लेखनीय बाब.तसेही हुकुमशहा हे विसाव्या शतकातच उदय पावले त्याधी राजे, सरदार, सामंत वर्ग आणि धर्मगुरू त्यांची गादी चालवत.) विसाव्या शतकातच हि परिस्थिती इतकी गुंतागुंतीची आणि आव्हानात्मक बनली कि इथे अब्राहम लिंकन च्या १९व्य शतकातल्या भाषणातील एक भाग उदधृत करायचा मोह आवरत नाही
गत-इतिहासातून मिळणारे धडे ‘झंझावाती-वर्तमानातले’ प्रश्न सोडवायला पुरेसे पडत नाहीत.परिस्थिती इतकी गुंतागुंतीची आणि आव्हानात्मक बनलेली असते कि आपल्याला बऱ्याचदा नवा विचार/ नवे उत्तर, नवी समीकरण शोधावी लागतात. आणि म्हणून गतानुगतिकता सोडून देऊन नव्या- मुक्त विचारांना, संकल्पनांना संधी द्यावीच लागते. त्याशिवाय पर्याय नसतो. जे समाज, देश हे करू शकत नाहीत, त्यांचं नष्टचर्य लवकरच सुरु होतं.
ह्या विसाव्या शतकाने पूर्वार्धातच दोन महायुद्ध पहिली. खरे पाहू जाता पहल्या महायुद्धाचेच extension दुसरे महायुद्ध होते, असे म्हटल्यास वावगे ठरू नये. कल्पनातीत अशी हानी, संहार त्या पिढीने पहिला, अनुभवला, नव्हे त्यात स्वत: भाग घेऊन तो केला.कोणत्याही प्रकारचे उच्च तत्व राखण्यासाठी किंवा दमनाविरुद्ध म्हणून हे युद्ध सुरु झाले नाही, (अर्थात तसा दावा ह्या युद्धातल्या जेत्यांनी केलाच जसा तो दुसऱ्या महायुद्धाबाबत देखील केला.) तरीदेखील ह्या युद्धात एकूण २४ लहान मोठ्या देशांनी सक्रीय सहभाग घेतला,एक अंटार्क्तीका हे खंड सोडलं तर प्रत्येक खंडातले कुठले न कुठले राष्ट्र ह्या युद्धात सामील झाले. युद्ध संपे पर्यंत चार प्रचंड मोठी साम्राज्य लयाला गेली. युरोपचा आणि जगाचा नकाशा पार बदलून गेला. सुरुवातीला चार साडे चार महिन्यातच ही सगळी धामधूम आटोपून सैनिक परत १९१४चा नाताळ साजरा करायला आपापल्या घरी जातील असे सगळ्यानांच वाटले होते. प्रत्यक्षात साडेचार वर्ष हे युद्ध चालले आणि ह्यात दोन्ही बाजूचे मिळून साधारण १ कोटी ६५ लाख लोक कामी आले तर २ कोटी १२ लाखाच्यावर लोक जखमी झाले. १९१४चा काळ पहिला तर ही आकडेवारी भयानक आहे.ह्या युद्धात भाग घेतलेल्या राष्ट्रांच्या एकूण लोकसंख्येच्या जवळपास २% लोक ह्या युद्धात कामी आले. १९व्या शतकापर्यंत तग धरून असलेली समाज व्यवस्था हादरून गेली...हे युद्ध जमिनीवर, जमीनीखालून, समुद्रावर, समुद्राखालून, आकाशात लढले गेले.प्रचंड प्रमाणावर विषारी वायूचा वापर करून हवा हे देखील जणु एक युद्ध क्षेत्रच बनवले गेले, मशीनगन सारख्या शस्त्राचा वापर आधीही माहिती होता पण चाल करून येणाऱ्या सैनिकाच्या शिस्तबद्ध रांगा तितक्याच शिस्तबद्ध रीतीने मशीनगनच्या साह्याने कापून काढण्याचे तंत्र मात्र इतक्या प्रभावीपणे ह्या आधी वापरले गेले नव्हते.साधारणपणे युद्ध किंवा लढाई झाल्यावर जेत्यांच्या आक्रमणाला आणि क्रौर्याला बळी पडणारी नगरे प्रत्यक्ष युद्ध क्षेत्रच बनून गेली आणि सर्वसामान्य जनता आता युद्धात अगदी सुरुवाती पासून भरडली जाऊ लागली.
पण त्याच बरोबर आतापर्यंत गुलामीत असलेले अनेक देश, मानव समूह, समाज स्वतंत्र होऊ लागले. स्वयंशासन, स्वयंनिर्णय, समाजवाद, लोकशाही, साम्यवाद अशा अनेक विचारधारा आतापर्यंत मागास, गुलाम राहिलेल्या समाजात रुंजी घालू लागल्या. विज्ञान-तंत्राज्ञान, उद्योग, उड्डयन, दळणवळण, रेल्वे, व्यापार अशा सर्वच क्षेत्रात प्रचंड वेगाने प्रगती झाली.वैद्यकीय क्षेत्र हे ह्या साडेचार वर्षात आधी कधीच झाले नव्हते इतक्या झपाट्याने विकसित झाले.सेवा शुश्रुषा सर्जरी प्लास्टिकसर्जरी , कृत्रिम अवयव, प्रथमोपचार, वेदनाशामक औषधे, प्रत्यारोपण,मानसोपचार अशा वैद्यकीय क्षेत्रातल्या असंख्य शाखांचा विकास झाला. युद्धाआधीही लोकाना विमान, मोटारी माहिती होत्या रेल्वे गाड्यातर अगदी नित्यपरिचयाच्या झाल्या होत्या पण ह्या युद्धाने त्यांच्या वापराला आणि विकासाला प्रचंड गती दिली.आफ्रिका आशियातल्या अनेक देशाना/ मानव समूहाना स्वातंत्र्य मिळण्याच्या दृष्टीने काही सकारात्मक बदल ही घडू लागले. स्त्रियांच्या अधिकाराठीचे/ स्वातन्त्र्यासाठीचे, समानतेसाठीचे लढे त्यांचे राजकीय हक्क, नागरीहक्क मिळवण्यासाठीचे संघर्ष आणि त्यात मिळालेले यश (मर्यादित का होईना)हे देखील अंशत: ह्या युद्धाचेच फलित.
वसाहत वाद आणि त्या वसाहतीतून मिळणार्या उर्जेवर इंग्लंड फ्रांससारखे युरोपियदेश आपले उच्चतर मानवी संकृतीचे मळे फुलवत होते. तर इटली जर्मनी सारखे खेळात उशीरा सामील झालेले भिडू आपल्याला ह्या आधीच जुन्या भिडूनी बळकावलेल्या वसाहतीताला हिस्सा कसा लाटता येईल ह्या विवंचनेत होते.खरेतर त्यामुळेच ह्या युद्धाचा वणवा पेटला होता. ह्या युद्धाने प्रचलित साम्राज्यावादाला आणि वसाहतवादाला धक्का बसला.अर्थात साम्राज्यवाद किंवा वसाहत वाद पूर्ण नष्ट झाले नाहीत पण त्यांचे बाह्यस्वरूप इतिहासात प्रथमच बदलले गेले. अमेरिकेसारखा भांडवलवादावर बलवान झालेला मोठा भिडू आता मैदानात आला. त्याने जागतिक सत्तेचे केंद्रच युरोपातून हलवले.तोपर्यंत युरोपातील सत्तेचा समतोल हा युरोपातीलच राष्ट्रात फिरत्या करंडकाप्रमाणे फिरवला जात असे आणि जो ह्यात वरचढ ठरत असे तोच सगळ्या जगाच्या सत्ता सामातोलावर प्रभाव टाकत असे. ह्या युद्धाला महायुद्ध, जागतिक महायुद्ध, सर्व युद्धांचा अंत करणारे युद्ध अशा विशेषणांनी गौरवले गेले. अर्थात तसे काही जरी झाले नाही तरी आधुनिक युद्धाची संहारक क्षमता लक्षात येऊन जगातल्या सर्व राष्ट्रांनी एकत्र येऊन आपसातले तंटे सामोपचाराने मिटवावे म्हणून संयुक्त राष्ट्रसंघा सारख्या संस्थेची उभारणी करण्याची गरज ओळखून त्यादृष्टीने प्रयत्न सुरु झाले. त्यालाही मर्यादितप्रमाणात का होईना पण यश मिळाले.
दिवे मालवू लागले ...
सर्व युरोपात दिवे मालवू लागले आहेत आणि मला नाही वाटत कि आपल्या हयातीत ते पुन्हा उजळलेले पहायला मिळणार आहेत...
-सर एडवर्ड ग्रे – ब्रिटनचे परदेश सचिव (तत्कालीन)
परिस्थिती इतकी स्फोटक बनली कशी
आपल्या सर्वाना हे माहिती आहे कि पहिल्या महायुद्धाचा भडका उडायला कारण झाले ते म्हणजे ऑस्ट्रियाचा युवराज (म्हणजेच क्राऊन प्रिन्स)आर्चड्युक फ्रांझ फर्डिनांड आणि त्याची पत्नी सोफी शोटेक ह्यांचा २८ जुन १९१४ रोजी बोस्नियाची राजधानी सारायेव्हो येथे झालेला खून. बोस्निया हा त्यांच्या-ऑस्ट्रियाच्या साम्राज्यात नव्यानेच सामावला गेलेला, मांडलिक बनवला गेलेला (प्र)देश. सर्वसाधारणपणे जे लोक पहिल्या महायुद्धबद्दल थोडेफार काही ऐकून वाचून असतात त्याना ही एवढी माहिती असतेच असते. आणि म्हणूनच सध्या हा फ्रांझ फर्डिनांडच्या खुनाच्या तपशिलाचा भाग बाजूला ठेवून आपण एकंदर युरोपातल्या परिस्थिती पासून सुरुवात करूयात.
१९व्या शतकातल्या घडामोडी आणि जर्मन राष्ट्राची पायाभरणी
ज्याप्रमाणे १८५७च्या बंडाची कारण शोधताना आपल्याला फक्त काडतुसाच्या प्रकरणाशी थांबून चालत नाही तसेच पहिल्या महायुद्धाचे कारण शोधताना आपल्याला इतिहासात कमीतकमी १०० वर्षे तरी मागे जावे लागते.१९व्या शतकातल्या युरोपचा विशेषत: जर्मनीचा एकीकरणापूर्वीच्या इतिहासतर इतका गुंतागुंतीचा आहे कि ब्रिटीश पंतप्रधान लॉर्ड पाल्मरस्टन असे म्हटला होता कि जगात फक्त तीन लोकाना ह्या प्रश्नाची खरोखर माहिती आहे एक म्हणजे प्रिन्स अल्बर्ट ( इंग्लंडच्या राणी विकटोरीयाचा नवरा) पण तो आता हयात नाही, एक जर्मन प्रोफेसर आहे पण तो वेडा झालाय आणि मी, पण आता मी ते सगळे विसरलो आहे.
मुळात १९व्या शतकाचा बराचसा काळ( साधारण ७० वर्षे) जर्मनी हा देशच नव्हता, होता तो प्रशिया आणि त्याच्या प्रभावाखाली असलेली जर्मन भाषक फुटकळ राज्य. इसवीसनाच्या १५व्या शतकापासूनच कधी पोलंड कधी फ्रांस, कधी रशिया, तर कधी ऑस्ट्रियाशी संघर्ष करत करत हा प्रशिया आपले अस्तित्व टिकवून होता. ह्याचे फ्रेडरिक नावाचे इतके राजे होऊन गेले कि प्रशिया मध्ये राजाला समानार्थी शब्द म्हणून फ्रेडरिक म्हणत कि काय असे आपल्याला वाटावे असो तर ह्या असंख्य फ्रेडेरिकांपैकी अतिशय प्रसिद्ध अशा फ्रेडरिक द ग्रेट( फ्रेडरिक दुसरा ) ह्याने पोलंड, फ्रांस आणि ऑस्ट्रियाचा निर्णायक पराभव करून आपले प्रशियाचे छोटेसे पण शक्तिशाली साम्राज्य( खरेतर राज्य असो तर ह्या असंख्य फ्रेडेरिकांपैकी अतिशय प्रसिद्ध अशा फ्रेडरिक द ग्रेट( फ्रेडरिक दुसरा ) ह्याने पोलंड, फ्रांस आणि ऑस्ट्रियाचा निर्णायक पराभव करून आपले प्रशियाचे छोटेसे पण शक्तिशाली साम्राज्य( खरेतर राज्य) स्थापले.साल होते १७७२. इतक्या दीर्घ काल म्हणजे जवळपास २५० वर्षे युद्धरत राहिल्याने हा देश अत्यंत लढाऊ वृत्तीचा आणि आक्रमक थोडक्यात युद्धखोर बनला असल्यास नवल नव्हते. मात्र पुढे जेव्हा फ्रांस मध्ये नेपोलीयनने सत्ता काबीज केली तेव्हा प्रशियाच्या गादीवर होता फ्रेडरिक विलियम दुसरा. हा एक उत्तम प्रशासक होता आणि त्याच्या काळात प्रशियाला स्वातंत्र्य, शांतता, स्थैर्य आणि संपन्नता सर्वकाही लाभली पण हे स्थैर्याचे दिवस लवकरच पालटले. हा फ्रेडरिक काही उत्तम लढवय्या नव्हता आणि नेपोलीयनच्या झंझावातापुढे त्याने हार पत्करली. तसा अख्खा युरोपच नेपोलीयनच्या सामर्थ्यापुढे हतबल झालेला होता.१७९५ साली प्रशियाचा पराभव करत नेपोलियनने ऱ्हाईन नदीच्या आसपासचा जर्मन भाषक असा बराचसा प्रदेश जिंकून घेतला. त्याचा मुलगा फ्रेडरिक विलियम तिसरा जेव्हा गादीवर आला तेव्हा त्याने सुरुवातीला नमते घेतले पण अखेरीस आपल्या प्रशियन स्वभावाला अनुसरून नेपोलीयनशी युद्ध छेडले. १८०६ साली त्याला हरवून नेपोलीयनने अक्खा प्रशियाच फ्रान्सचा मांडलिक करून घेतला. ह्या आधी युरोपात जर्मन भाषा आणि संस्कृती असलेली प्रशिया आणि ऑस्ट्रिया ही दोन प्रबळ राज्य सोडली तर इतर जवळपास ३०० फुटकळ राज्ये होती. नेपोलीयनने ह्यातली बरीचशी बरखास्त करून, एकमेकात विलय करून त्यांची एकूण ३९ राज्ये केली. एरवी सतत आपसात भांडत असणारी हि छोटी छोटी राज्य नेपोलियनसारख्या सामाईक आणि प्रबळ शत्रू मुळे आपसातले हेवेदावे विसरून एकत्र आली. पुढे १८१५ साली जरी नेपोलीयनचा वाटर्लुच्या युद्धात निर्णायक पराभव् झाला असला तरी ह्या विजयाचे खरे शिल्पकार होते इंग्लंड.ह्या युद्धाने युरोपातला फ्रान्सचा वरचष्मा नष्ट झाला, प्रशिया स्वतंत्र झाला आणि फ्रान्स हा आपला सामाईक शत्रू आहे हे ओळखून प्रशिया आणि हि ३९ जर्मन भाषक राज्ये एकत्र येऊन त्यानी आपला एक जर्मन राज्य संघ बनवला. सुरुवातीला ह्यात ऑस्ट्रियादेखिल सामील झाला होता पण व्यापार, अर्थव्यवस्था, संरक्षण अशा निरनिराळ्या महत्वाच्या धोरणांवर प्रशियाशी न जमल्याने त्यातून तो लवकरच बाहेर पडला. १८४० साली प्रशियाच्या गादिवर आला फ्रेडरिक विलियम चौथा. हा बराच उदारमतवादी होता. हे लक्षात ठेवले पाहिजे कि आता पर्यन्त आपण जी भांडणे लढाया गटतट शहप्रतीशह पाहतोय ती सगळी निरनिराळ्या राजवटीमधली होती. ( kingdom.) देश राष्ट्रवाद वगैरे संकल्पना अजून मूळ धरायच्या होत्या किंवा आज आपल्याला त्या जशा माहिती आहेत त्यास्वरुपात उत्क्रांत व्हायच्या होत्या. खरेतर १८व्या शतकात झालेल्या फ्रेंच राज्य क्रांतीनातर स्वातंत्र्याचे, लोकशाहीचे नवपर्व युरोपात येऊ घातले होते पण नेपोलीयनने सत्ता काबीज करून आणि स्वत:चेच साम्राज्य स्थापन करून त्याला चांगलीच खिळ घातली.
अर्थात म्हणून काही राष्ट्रवाद नष्ट झाला नव्हता. प्रशियाच्या जर्मन भाषा, परंपरा, संस्कृती आणि भौगोलिक संलग्नता ह्यावर आधारलेल्या राज्यसंघाच्या प्रयोगाच्या निमित्ताने तो पुन्हा उफाळून आला. राजेशाही उखडून फेकून द्यायचे अनेक उठाव १८४८ पासून युरोपात – विशेषत: प्रशियात होऊ लागले. जरी हे सगळे उठाव फ्रेडरिक विलियम चौथा ह्याने मोडून काढले असले तरी त्याने उठाव करणाऱ्यांच्या बऱ्याच मागण्या, कल्पना स्वीकारून राज्यतंत्रात बरेच मूलगामी बदल केले. त्याने प्रशियन जनतेला राज्यकारभारात सामावून घेत, त्यांचे मत-मागण्या मांडण्यासाठी संसद आणि संविधानाची निर्मिती करून ते लागू केले. तसेही नेपोलीयानिक युद्धातून(१८०३-१८१५) युरोप मध्ये सामंतशाहीची पीछेहाट होऊन उदारमतवाद आणि त्याहून जास्त प्रमाणात राष्ट्रवाद वाढीला लागला होताच पण सर्वप्रथम त्याला थोडीफार मान्यता, अधिष्ठान प्राप्त झाले ते प्रशियात.(अर्थात इंग्लंडचा अपवाद) अशा परिस्थितीत प्रशियाचा प्रभाव (किंवा थोरलेपण म्हणू फार झाले तर) असलेले आणि जर्मन भाषा संस्कृती चालीरितींवर आधारलेले एकसंध जर्मन राष्ट्र निर्माण करून त्याचा राजा किंवा अध्यक्ष आपण बनावे असा त्याने प्रयत्न केला( सन १८४९) पण इतर जर्मन राज्यांनी त्याचे मोठे पण मान्य करायला नकार दिल्याने तो प्रस्ताव बारगळला. तशात काही वर्षानी म्हणजे १८५७ साली पक्षाघाताचा झटका येऊन विकलांग झाल्याने फ्रेडेरिक विलियम चौथा ह्याने गादी सोडली अन त्याचा भाऊ विलियम किंवा विल्हेल्म पहिला हा गादीवर आला( आणि प्रशियातली राजांची फ्रेडरिक नावाची शृंखलाही तुटली). हा विल्हेल्म मोठा चाणाक्ष आणि धोरणी होता. त्याने लगेच काही गडबड केली नाही पण तो माणसे ओळखण्यात मोठा वाकबगार होता. त्याने प्रशियातील एक उमराव घराण्यातला तरुण, प्रिन्स ओटो फॉन बिस्मार्क याला प्रशियाचा पंतप्रधान म्हणून नेमला.
जर्मनीचा पोलादी चान्सेलर बिस्मार्क
प्रिन्स ओटो फॉन बिस्मार्क हा अतिशय कणखर वृत्तीचा धोरणी, मुत्सद्दी पण विधीनिषेधशून्य असा संसदपटू/राजकारणी होता. सर्व लहान मोठ्या जर्मन भाषक राज्यांचे अस्तित्व मोडून काढून एक विशाल जर्मन राष्ट्र उभे करायचे हा त्याचा पक्का निश्चय होता. आपल्या भावाचे स्वप्न पूर्ण करायची इच्छा विल्हेल्मला सुद्धा होती त्यामुळे राजा आणि प्रधानाची एक उत्तम युती तयार झाली (आणि ती सुदैवाने टिकली देखील दीर्घकाळ.) बिस्मार्क ने प्रथम प्रशियात अंतर्गत शांतता प्रस्थापित केली. १८४८पसुन चाललेली बंडाळी अजून पुरती शमली नव्हती आणि समाजवादी, स्वातंत्र्यवादी, राजेशाहीविरोधी असंतोषाचे निखारे अजून धुमसतच होते पण बिस्मार्कने त्यांचे सरसकट दमन न करता त्यांच्या बहुतांश मागण्या मान्य करून, त्यांना चुचकारून त्या बदल्यात राजेशाही, सामन्तशांहीला पराकोटीचा असलेला त्यांचा विरोध सोडायला लावला. अंतर्गत सुव्यवस्था आणि शांतता प्रस्थापित केली. एकदा घराची परिस्थिती निर्धोक, शांत, स्थिरस्थावर झाल्यावर त्याने मग जर्मन एकीकरणाची अत्यंत धाडशी आणि दमछाक करणारी मोहीम हाती घेतली. खरेतर हा सगळा इतिहास अतिशय रंजक आहे पण फार विषयांतर नको म्हणून थोडक्यात संपवतो.
वर सांगितल्या प्रमाणे बिस्मार्क कणखर वृत्तीचा, धोरणी पण विधीनिषेध शून्य असा कसलेला संसदपटू / राजकारणी मुत्सद्दी होता. आपले ध्येय साध्य करण्यासाठी त्याला युद्ध छेडणे, भांडण उकरून काढणे. हिंसा हे वर्ज्य नव्हतेच पण त्याची उद्दिष्ट आणि धोरण स्पष्ट असत.(ह्यालाच त्याने लोह-रुधीर धोरण- Blood & iron policy असे गोंडस नाव दिले.) आयुष्यात तो कधीही ह्याबाबत चुकला नाही. जर्मन एकीकरणासाठी त्याने एकूण ३ युद्धे छेडली. पहिले युद्ध डेन्मार्कशी झाले. प्रशियाच्या उत्तर आणि पश्चिमेकडील श्लेसविग आणि होलस्टीन हे जर्मन बहुल प्रांत डेन्मार्कच्या अधीन होते आणि त्याचां ताबा मिळवण्यासठी त्याने डेन्मार्काशी युद्ध केले. ह्याला अर्थातच प्रशियन राज्यसंघाताल्या जर्मन राष्ट्रवादी लोकांचा मोठा पाठींबा लाभला आणि ही मोहिम फत्ते झाल्यावर उत्तर जर्मन राज्यातल्या राष्ट्रीय चळवळी आणि नेत्यांना पाठींबा देऊन उत्तरेकडील सगळी जर्मन भाषक राज्य प्रशियात सामील करून घेतली.
ह्या एकाच युद्धाने प्रशियाचे पारडे जड झाले हे ओळखून ऑस्ट्रिया आता अस्वस्थ झाला आणि त्याने दक्षिणेकडील जर्मन राज्ये स्वत:च्या पंखाखाली घ्यायला सुरुवात केली.ऑस्ट्रियाला नुकत्याच जिंकलेल्या श्लेसविग आणि होलस्टीन ह्या प्रान्तापैकी होलस्टीन प्रांताचा ताबा हवा होता. ही मागणी म्हणजे ‘प्रशिया आणि उत्तरेकडील जर्मन भाषक प्रशियावादी राज्य ह्यात ऑस्ट्रियाची ची पाचर बसावी म्हणून खेळलेली एक चाल आहे’ अशी भुमका उठवून आणि ऑस्ट्रियाला फशी पडून बिस्मार्कने ऑस्ट्रियाशी युद्ध केले. हे करताना फ्रांस तटस्थ राहील ह्याची काळजी घेतलीच पण ऑस्ट्रियाच्या दक्षिणेला असलेला इटलीचा पाठींबा मिळवून वेळ पडल्यास तो आपल्याला मदतही करेल अशी व्यवस्था केली. त्यामुळे ऑस्ट्रियाला इटलीच्या सीमेवर संरक्षणाची तरतूद करावी लागली आणि प्रशियाच्या विरोधात सर्व ताकद पणाला न लावता आल्याने त्यांचा निर्णायक पराभव झाला. ह्यानंतर बिस्मार्कने जर्मन राज्य संघातून ऑस्ट्रियाची बोळवण केली आणि मग अर्थातच राज्यसंघात फक्त प्रशिया हाच एक प्रबळ देश उरला.अर्थात ऑस्ट्रियाचा पराभव झाल्यावरही त्यांच्या अधिपात्याखालाच्या भूमीचे लाचके न तोडता दूर अंतरावरच्या मैत्रीचे संबंधच ठेवल्याने ऑस्ट्रिया आणि ऑस्ट्रियन जनता जी बहुसंख्येने जर्मन भाषकहोती ती जर्मनीची पक्की वैरी बनली नाहीत. अजून प्रशियाच्या कच्छपी न लागलेली जी दक्षिण जर्मन राज्य होती त्याना प्रशियाची सार्थ भीती वाटत होती पण यापेक्षा जास्त भीती त्याना फ्रांसची वाटत होती. ५०-६० वर्षापूर्वीच तर फ्रांसने त्यांचे स्वातंत्र्य हिरावून त्याना मांडलिक बनवले होते आणि १८१५मध्ये जरी नेपोलीयनचा पराभव झालेला असला तरी लगेच काही फ्रांस हे राष्ट्र कमकुवत झालेले नव्हते उलट नेपोलीयनने मिळवलेल्या अनेक विजयांमुळे ते सामर्थ्यवान आणि त्याहूनही अधिक आत्मविश्वासाने भरलेले बनले होते. त्यांच्या जगभर वसाहती होत्या आणि इंग्लंड नंतर क्रमाक दोनची वसाहतवादी सत्ता तेच होते. जर्मन बहुल प्रांत आल्सेस आणि लोरेन हे नेपोलीयनने जिंकून फ्रान्सला जोडले त्यावरचा ताबा अजूनही त्यांनी सोडला नव्हता ही गोष्ट जर्मन लोक विसरले नव्हते.
त्यातून १८५२ साली नेपोलियन तिसरा हा पुन्हा फ्रान्सच्या गादीवर आला आणि त्याने सत्ता काबीज करून दुसरे फ्रेंच साम्राज्य स्थापन केले म्हणजे फ्रांस आता पुन्हा एकदा प्रजासत्ताक न राहता एका राजाची राजवट बनला होता, आणि ह्याचे प्रत्यंतर युरोपला १ वर्षातच तेव्हा आले जेव्हा फ्रांसने रशियाविरुद्ध क्रिमियन युद्धात सक्रीय सहभाग घेतला. असो तर आता साम्राज्यवादी फ्रांस हा पुन्हा एकदा नेपोलीयनप्रमाणे आपला शत्रू म्हणून आपल्या उरावर बसला आहे आणि त्याच्या पासूनच आपल्या अस्तित्वाला खरा धोका आहे हे दक्षिणेकडच्या जर्मन राज्यांवर ठसवण्याकाराता फ्रान्सकडून काही आगळीक होणे जरुरीचे होते. नाहीतर फ्रांस पेक्षा बिस्मार्कच्या म्हणजेच प्रशियाच्याच खऱ्या हेतूचे पितळ उघडे पडले असते. त्यामुळे बिस्मार्क योग्य अशी संधी शोधतच होता जी त्याला लवकरच मिळाली.
फ्रांको प्रशियन युद्ध १८७०-७१
१८७० साली स्पेनची राणी इझाबेला हिला अंतर्गत बंडाळीमुळे गादीवरून पायउतार व्हावे लागले आणि स्पेनची गादी रिकामी झाली. प्रशियाचा राजा विल्हेल्म चा पुतण्या प्रिन्स लिओपोल्ड ह्याला स्पेनचा राजा होण्याची शिफारस केली गेली. बिस्मार्काचा ह्याला पाठींबा होता नव्हे त्यानेच त्याचे लागेबांधे वापरून लिओपोल्ड चे नाव पुढे करवले होते. स्वत: लिओपोल्ड आणि त्याचा काका सम्राट विल्हेल्म ह्यांची लिओपोल्द्ने स्पेनचा राजा व्हायला फारशी इच्छा नव्हती. फ्रांस नाराज झाले असते हेतर झालेच पण गेली १०० एक वर्षे स्पेन मध्ये सतत कुरबुरी, बंडाळ्या, उठाव चालूच होते ही असली सुळावरची पोळी खाण्यात त्यांना काही स्वारस्य नव्हते पण बिस्मार्कने मोठ्या मिनतवाऱ्या करून त्यांचे मन वळवले. कारण लिओपोल्ड स्पेनचा राजा झाल्यावर फ्रान्सच्या पश्चिमेकडून प्रशियाला अनुकूल असणारे एक राज्य तयार होणार होते. अखेर १९जुन १८७० रोजी लिओपोल्ड तयार झाला आणि तशी तार ( सांकेतिक भाषेतली )त्यानी स्पेनला केली कि त्याने राज्यग्रहण करण्याचा ठरवला उपस्थित राहायला तो २९ जून ला येत आहे. इथे मात्र एका छोट्याश्या घटनेने बिस्मार्कच्या सगळ्या योजनेवर पाणी पडले. झाले असे कि सांकेतिक भाषेतली तार भाषांतरीत करणारा जो कुणी होता त्याने २९ जून ऐवजी चुकून ९ जुलै केले. त्यामुळे स्पेनमधील मंत्री मंडळ/ कायदेमंडळाची सभा त्यानी तो पर्यंत तहकूब केली आणि इकडे लिओपोल्ड तर २९ जूनला पोहोचला तेव्हा सगळा गोंधळ उडाला आणिती बातमी साहजिकच बाहेर फुटली. तो राजा होईपर्यंत ही बातमी गुप्त विशेषत: फ्रांस पासून लपून राहणे गरजेचे होते, पण आता सगळेच बिंग फुटले आणि फ्रांस मध्ये खळबळ उडाली. त्यांनी ह्यावर तीव्र नापसंती दाखवली आणि भांडण नको म्हणून राजा विल्हेल्मने त्यांचे म्हणणे मान्य करत लिओपोल्डला असलेला आपला पाठींबा काढून घेतला. लिओपोल्डने देखील लगोलग आपली उमेदवारी मागे घेतली आणि तसे स्पेन आणि फ्रान्सला कळवले. हा खरेतर फ्रान्सचा राजनयिक विजयच होता (आणि बिस्मार्कच्या मनसुब्याचा पराभव) पण तेवढ्यावर समाधान मानायला ते तयार नव्हते. त्यामुळे ह्या प्रकरणाची चर्चा करण्यासाठी फ्रांसने पाठवलेला राजदूत काउंट बेनेडेटी ह्याने चक्क राजा विल्हेल्मकडे त्याने प्रिन्स लिओपोल्डला दिलेला पाठींबा काढून घेण्याचे आणि पुढे भविष्यात देखिल आपण स्पेनच्या मामल्यात लुडबुड करणार नाही असे लिखित आश्वासन मागितले.
खरेतर ह्याताली पहिली गोष्ट आधीच झालेली होती आणि असा काही विषय परत येणे संभव नव्हते.( लोकाना राजा व्हायची ऑफर काही रोज रोज मिळत नाही. ) पण अशा प्रकारे लिखित आश्वासन मागणे ते सुद्धा एक राजदूताने राजाकडे अशी मागणी करणे हे अपमानजनक होते आणि राजा विल्हेल्मने त्याची दुसरी मागणी साफ धुडकावली. जे काही घडले ते सांगणारी तार सम्राट विल्हेल्मने शिष्टाचार म्हणून बिस्मार्काकडे पाठवली. बिस्मार्क अशा एका संधीची वाटच पाहत होता त्याने त्या तारेतले फक्त काही शब्द असे काही फिरवले कि त्यातून फ्रेन्चान्चा उद्दामपणा तर अधोरेखित झालाच पण प्रशिया अशा कुठल्याही दबावाला बळी पडणार नसुन आता उलट स्पेनच्या मामल्यात नक्कीच हस्तक्षेप करणार आहे असा देखावा तयार झाला, इतिहासात ही तार म्हणजेच टेलिग्राम एम्स टेलिग्राम म्हणून प्रसिद्ध आहे. ( ही भेट झाली तेव्हा राजा विल्हेल्म एम्स राजवाडा, ऱ्हाईनलंड इथे होता म्हणून हा एम्स टेलिग्राम, तारीख होती २३ जुलै १८७०) झाले, आता फ्रान्सचे पित्त ह्याने खवळले आणि त्याने ही म्हणजे प्रशियाची आपल्याला दोन बाजुने घेरण्याची एक चाल आहे असे ओळखून प्रशियाविरुद्ध सरळ सरळ युद्ध पुकारले. बिस्मार्कची हीच इच्छा होती.ह्या एका गोष्टीमुळे त्याने एकाच दगडात किती पक्षी मारले पहा. ह्यामुळे युरोपात आगळीक फ्रान्सनेच काढली हे सिद्ध झाले, फ्रांस आपल्याला शांतपणे जगू देणार नाही ह्याची दक्षिण जर्मन राज्याना खात्री पटली, नुकतेच हरल्यामुळे नाराज असलेल्या पण जर्मनच असलेल्या ऑस्ट्रियाला फ्रान्सच्या उद्दामपणामुळे गप्प बसावे लागले आणि आपली तार पाहून फ्रांस असा आततायी पणा करणार ह्याची पूर्ण कल्पना असल्याने युद्धाच्या पूर्ण तयारीत असलेला प्रशिआ आता अगदी शड्डू ठोकून युद्धात उतरला. तार प्रकरण अचानक उद्भवल्यामुळे फ्रेंच सैन्याची तशी लगोलग युद्धाला जायची तयारी नव्हती. त्यामुळे युद्ध पुकारल्यावर पूर्ण तयारीत असलेल्या प्रशियाने फ्रांसची अगदी धुळदाण केली. वैझेन्बार्ग, ग्रेवेलोट,मार्त्झ नदीजवळ, अशा ठिकाणी लढाया झाल्या मुख्य लढाई सेदान इथे झाली आणि त्यात मात्र फ्रान्सचा पूर्ण पराभव झाला चक्क राजा नेपोलीयनच स्वत: कैद झाला आणि त्याला सत्ताभ्रष्ट व्हावे लागले.तीन वर्षानी तो निर्वासित अवस्थेत इंग्लंड मध्ये मरण पावला. प्रशियन सैन्य तिथे थांबले नाही. झाले असे कि स्वत: राजा नेपोलियन कैद झाल्याने फ्रांस मध्ये गोंधळ झाला आणि फ्रांस मध्ये तत्पुअरते हंगामी सरकार स्थापन केले गेले . त्यानी लगोलग प्रशियाशी बोलणी करायला हवी होती पण नक्की किती नुकसान झालेले आहे , सध्या आपल्या राखीव सैन्याची अवस्था काय आहे ह्याबाबत गोंधळ असल्याने त्यांच्यातच एकमत होत नव्हते.इकडे मोल्टके काही शांत बसला नव्हता. त्याच्या अधिपत्याखालील प्रशियन सैन्याची आगेकूच चालूच होती त्यानी चक्क फ्रेच राजधानीलाच वेढा घातला आणि तो चांगला १३० दिवस चालला. ५ दशकांपूर्वी अख्ख्या युरोपला धूळ चरणाऱ्या फ्रांसची केवढी मानहानी आणि ती पण अजून पुरते राष्ट्रदेखील न झालेल्या जर्मन-प्रशियाकडून. सगळा युरोप बोटे तोंडात घालून पाहतच राहिला. आता प्रशियाच्या सामर्थ्यापुढे बोलायची कुणाची टाप नव्हती. अखेर २४ जाने १८७१ रोजी फ्रन्कफुर्ट इथे तह झाला आणि सर्व जर्मन राज्यांचा प्रशियात विलय होऊन जर्मनी हे नवे राष्ट्र उदयाला आले. त्याचा राजा होता विल्हेल्म पहिला, त्याने कैसर (सम्राट)ही पदवी धारण केली. पराजित फ्रांसने मागे बळकावलेले अल्सेस आणि लॉरेनहे प्रांत परत केले शिवाय युद्धखोरीची भरपाई म्हणून ५ अब्ज रुपयांची भरपाई दिली. अशा प्रकारे मोठ्या मुत्सद्देगिरीने आणि चलाखीने बिस्मार्कने आपले उद्दिष्ट पूर्ण करून दाखवले. पण ह्याबरोबरच स्वत:च्या सामर्थ्याबद्दल भरमसाट गर्व आणि युद्ध करून आपल्याला हवेते पदरात पडून घेता येईल हा आंधळा विश्वास जर्मन जनतेच्या मनात भरला गेला.
बिस्मार्क जितका धोरणी आणि काळाची पावले ओळखणारा होता तितके मुत्सद्दीपण पुढील पिढीतल्या कुणात असणार नव्हते . अगदी ५०-५५ वर्षापूर्वी ज्याना आपण मंडलिक केले होते त्यानी आपला लाजीरवाणा पराभव केलाच पण अल्सेस आणि लॉरेन प्रांत हाताचे गेल्याने, आणि चक्क राजधानी प्यारीसला ५ महिने वेढा पडल्याने झालेला अपमान फ्रेन्चान्च्या जिव्हारी लागला.(खरेतर सेदान आणि वेर्डून इथे पराभव झाल्यावर बिस्मार्कने थांबायला हवे होते पण पुढे त्याने जे केले त्यामुळे फ्रांस जर्मनीचे कायमचे वैरी बनले आणि हे वैर पुढचे जवळपास ७५ वर्षे आणि दोन महायुद्धे, दोघानाही पुरले...असो हे आपण आता म्हणतो आहोत.).ह्या एका युद्धाने युरोपचा भूगोलच नाही तर सत्ता समतोल पार बदलून/बिघडून गेला. पहिल्या मह्युद्धाचे बीज इथे पडले आणि आता सर्वनाश, संहाराकडे वाटचाल सुरु झाली. ह्या युद्धात जर्मनीचा सेनापती होता हेल्मुट फॉन मोल्टके.पहिल्या मह्युद्धात भाग घेतलेल्या जर्मन सेनापती हेल्मुट फॉन मोल्टकेचा काका.
अशाप्रकारे एकीकृत जर्मनीचे स्वप्न पूर्ण झाल्यावर मात्र बिस्मार्कने कोणतेही विस्तारवादि धोरण आखले नाही. नव्यानेच अस्तित्वात आलेल्या जर्मनीची भरभराट, प्रगती साधण्यासाठी त्याला स्थैर्य आणि शांती हवी होती. देशातल्या स्वातंत्र्य प्रेमी समाजवादी राष्ट्रवादी अशा निरनिराळ्या गटाना शांत करण्यासाठी म्हणून का होईना, त्याने काही प्रमाणात लोकशाही आणली.१८७१ सालीच जर्मन संसद म्हणजे राईश्टागस्थापन करून २५वर्षे वयवरील प्रत्येक जर्मन नागरिकाला मतदानाचा अधिकार दिला गेला. हे तेव्हाच्या इंग्लंड मध्ये ही नव्हते. आरोग्य विमा आणि कामगाराना पेन्शन अशासारख्या योजना त्याने आणून जर्मन देश हे एक कल्याणकारी राज्य आहे असे ठसवले. राजेशाही जरी पूर्ण बरखास्त नाही केली आणि पंतप्रधान किंवा त्यांच्या भाषेत चान्सेलर जरी लोकनियुक्त नसला तरी लोकांचा राज्य्कार्भाराताला सहभाग लक्षणीय रीत्या वाढला.कायदे करणे, करप्रणाली आणि एकूण शैक्षणिक आणि आर्थिक धोरण ठरवणे अशा बाबीत लोकाना सहभाग दिला गेला. औद्योगिकरणाला प्रोत्साहन आणि कल्याणकारी कामगार धोरण ह्यामुळे लवकरच जर्मनी एक बलाढ्य औद्योगिक राष्ट्र बनले. शेतीवर अवलंबून लोकांची संख्या उद्योगधंद्यावर अवलंबून असणाऱ्या लोकांपेक्षा कमी झाली. २० लाख लोकसंख्या असलेले बर्लिन १९१२ पर्यंत ४० लाख लोख संख्या असलेले मोठे शहर बनले. ते जगात चार नंबरचे मोठे शहर होते. एकीकरणानंतर जर्मनीच्या औद्योगिकरणाला नवे बळ मिळाले आणि जर्मनीचे सकल राष्ट्रीय उत्पन्न १० वर्षात तिपटीने वाढले. औद्योगिकरणामुळे कामगार वर्ग शहरात, ओउद्योगिक वसाहतीत मोठ्या प्रमाणात संघटीत झाला त्यातून कामगारहक्क चळवळी मूळ धरू लागल्या त्यामात्र त्याने निष्ठुरपणे मोडून काढल्या. राजेशाही आणि सामंत शाही हे कालबाह्य झालेले असून शेतकरी कामगारांचे लोकसत्ताक राज्य हे आजची गरज आहे असले विचार त्याला खपत नसत.असले विचार व्यक्त करणाऱ्या पक्षांवर त्याने बंदी आणली , नेत्याना तुरुंगात टाकले, हद्दपार केले पण त्या पक्षाच्या अनुयायाना मतदानाचे अधिकार तर होतेच ना. त्याचे तुष्टीकरण करण्यासाठी म्हणून का होईना त्याने कामगार पेन्शन , अपघात विमा , सुट्ट्या कामाचे साप्ताहिक तास अशा मुलभूत सुधारणा केल्या. खरेतर कल्याणकारी राज्य होण्याच्या दिशेने पडलेले एक पुरोगामी पाउल होते पण समाजवादी चळवळीना शह देऊन जनतेत उदारमतवादी राजेशाहीची लोकप्रियता वाढवण्याचा छुपा उद्देश त्याच्या अंगलट आला. पक्षावर बंदी आलेली असली तरी ह्या लोकांचे मताधिकार शाबूत होते. बिस्मार्कने धर्माला देखील राज्ययन्त्रापासून दूर ठेवले होते. इतिहासाचा दाखला घेतला तर मोठ मोठ्या कटकटीना, संहाराला राज्य यंत्र आणि धर्म ह्यांची अभद्र युती कारणीभूत असते ह्या मताचा तो होता.(त्यात तथ्य होतेच आणि आहेही...)त्यामुळे बिस्मार्क वर नाराज असलेले चर्च चे लोक आणि त्यांचा मोठा अनुयायी वर्ग आणि हे वर उल्लेखिलेले समाजवादी लोक ह्यांची बिस्मार्क विरोधात एक अघोषित युती झाली आणि १८७०-८० मध्ये राईश्ताग मधले त्यांचे एकूण मताधिक्य जे ६ टक्क्यापेक्षा खाली होते ते वाढून १८९० येईतो २५ टक्के पर्यंत गेले.चान्सेलर जो लोकनियुक्त नसून राजनियुक्त होता त्याच्या सार्वत्रिक अधिकाराला ह्याने खीळ बसली. आता गेली १७ वर्षे तो जर्मनीचा चान्सेलर -पंतप्रधान होता( आणि प्रशियाच्या पंतप्रधानकिचा काळ जमेला धरला तर २६ वर्षे) पण त्याचा खंदा आधारस्तंभ कैसर विल्हेल्मही थकला होता. ९ मार्च १८८८ रोजी तो वारला. त्याचा मुलगा फ्रेडरिक तिसरा ( पुन्हा फ्रेडरिक) गादीवर आला खरा पण गादीवर यायच्या अगदी तीन दिवस आधीच त्याला घशाचा आणि फुफ्फुसांचा कर्करोग झाल्याचे निष्पन्न झाले होते. तो गादीवर आला तेव्हा त्यचे वय होते ५७ वर्षे म्हणजे काही फार नाही पण विकोपाला गेलेल्या आजारामुळे तो फक्त ९९ दिवस राज्य करून १५ जून १८८८ला तो वारला आणि त्याचा मुलगा विल्हेल्म दुसरा गादीवर आला.नवीन राईश्ताग जे कैसर विल्हेल्म दुसरा ह्याच्या अध्यक्षते खाली सुरु झाले त्याचे त्यावेळी काढलेले हे चित्र मोठे सूचक आहे.
चित्रात दाखवल्या प्रमणे कैसरच्या पायाशी एकटाच उभा असलेला चान्सेलर बिस्मार्क खरोखर एकटा पडला होता. त्याला राईश्तागमध्ये बहुमत नव्हते आणि नव्या राजाचा पाठींबा नव्हता.कैसर विल्हेल्म ला जुना आणि त्याच्यावर प्रभाव गाजवणारा चान्सेलर नको होता. मार्च १८९० मध्ये म्हणजे गाडीवर आल्यावर दोनच वर्षात त्याने बिस्मार्काची बोळवण केली.अगदी एक दिवसाच्या नोटिशीवर त्याला हाकलले गेले.बिस्मार्क त्यानंतर निवृत्त होऊन हाम्बुर्ग जवळ आपल्या वडिलोपार्जित इस्तेतीवर जाऊन राहिला . पुढे तो आणखी ८ वर्षे जगला.त्याचे जर्मनीच्या पंतप्रधानपदावरून पायउतार होणे हे एका युगाचा अंत आणि आणि इतिहासाच्या प्रवाहाला एक निश्चित वळण देणारे ठरले. तसे युरोपात मानलेही गेले, इंग्लंड मधील पंच नावाच्या मासिकात २९ मार्च १८९० रोजी Dropping The Pilot ह्या नावाने एक व्यंग चित्र प्रसिद्ध झाले जे मोठे भविष्य दर्शक आहे.शिडात वारे भरलेले हे जर्मनीचे जहाज आता चाणाक्ष, अनुभवी पायलट() नसल्याने कसे आणि कुठे जाणार ह्याविषयी अनेकांना त्यावेळी सार्थ शंका वाटली असणार.
१८५३-५६ मध्ये झालेल्या क्रिमियन युद्धात रशिया विरोधात इंग्लंड फ्रांस ह्यांनी एकत्र येऊन तुर्कस्तानला मदत केली होती आणि रशियाचा युरोपातल्या वाढत्या प्रभावाला खीळ घातली होती. ह्या वेळी रशियाने ऑस्ट्रियाकडे मदत मागितली होती पण ऑस्ट्रियाने नकार दिला. ही त्यांची चूक झाली. युरोपात ऑस्ट्रिया एकटा पडला असताना त्याना रशियाच्या मदतीची गरज होती आणि तसेही १८४९ मध्ये हन्गेरीशी युद्ध करून त्याला आपल्या साम्राज्यात सामावून घेताना एकट्या रशियाने त्याना समर्थन दिले होते ज्यामुळे इतर युरोपियन देश गप्प बसले होते. असो, ह्या क्रिमियन युद्धाच्या निमित्ताने रशियाच्या अनेक मऱ्यादा आणि कमतरता उघड झाल्या, इंग्लंडला अफगाणिस्तानात युद्धात गुंतवून चांगलेच दमवलेल्या रशियाबद्दल युरोपात भीतीचे अन संशयाचे वातावरण होते. अनेकांची खात्री झाली होती कि रशिया आणि इंग्लंडचे युद्ध अटळ आहे.ह्या क्रिमियन युद्धाने मात्र बऱ्याच शंका भीत्या दूर झाल्या.
चान्सेलर असताना बिस्मार्कने मात्र रशियाशी सामंजस्य राखण्याचे धोरण ठरवले होते. जसे फ्रांस चे जर्मनीशी वैर होते तसेच नेपोलियानिक युद्धे आणि क्रिमियन युद्धामुळे फ्रांस आणि रशियाचेही वैर होते त्यामुळे फ्रांस विरुद्ध हे दोघे देश एकत्र आले आणि १८७९ मध्ये त्यांच्यात मैत्रीचा करार झाला. दक्षिणेकडे जर्मन भाषक ऑस्ट्रो हंगेरियन साम्राज्याशी देखील बिस्मार्क ने सामंजस्य पूर्ण व्यवहारच ठेवला होता.तसा मैत्रीचा करार १८७९ सालीच केला गेला. स्पेन इटली तुर्कस्तानशी भांडण उकरून काढायची गरजच नव्हती. १८८२ साली ऑस्ट्रिया हंगेरी, जर्मनी आणि इटलीने एकत्र येऊन मैत्रीचा करार केला.(हा पहिले महायुद्ध सुरु होई पर्यंत टिकला पण युद्ध सुरु झाल्यावर इटलीने त्यातून अंग काढून घेतले.) युरोपातला आजारी मरणासन्न म्हातारा म्हणून हिणवले जाणारे ओट्टोमान साम्राज्य खिळखिळे झाले होते त्याच्या पासून फुटून वेगळे स्वतंत्र होऊ पाहणाऱ्या राज्यांवर रशिया आणि ऑस्ट्रिया दोघांचही डोळा होता त्यामुळे अर्थात ऑस्ट्रिया आणि रशियात तणाव वाढू लागला तेव्हा ह्या रस्सीखेचीत फ्रांसने रशियाच्या बाजूने उडी घेऊन सत्तेचा समतोल आपल्या बाजूने फिरवण्याचा प्रयत्न केला पण बिस्मार्कने शिताफीने रशियाशी १८८७ मध्ये गुप्त करार करून, ऑस्ट्रियाला समजावून गप्प केले आणि फ्रांसला दूर ठेवले.ह्यामुळे तुर्की समुद्रात तसेच बाल्कन प्रदेशात नव्याने स्वतंत्र होऊ घातलेल्या राष्ट्रांवर रशियाचा प्रभाव वाढला. ही गोष्ट जशी ऑस्ट्रियाला फारशी आवडली नाही तशीच जर्मनीतही अनेकांना आवडली नाही. .(खरेतर असा मैत्री करार करून रशियाला तंत्रज्ञान, लष्करी, औद्योगिक, शैक्षणिक सुधारणात होऊ शकणारी युरोपातील इतर देशांची मदत बिस्मार्कने अडवली. ह्या क्षेत्रात रशिया मागासलेला होता. नैसर्गिक साधनसम्पत्तीने समृद्ध, प्रचंड भूविस्तर आणि अमऱ्याद मनुष्यबळ असलेला रशिया जर तंत्रज्ञान,पायाभूत सोयी, अवजड उद्योग आणि लष्करी दृष्ट्या बलवान झाला असता तर ते भयावह ठरणार होते. त्यामुळे ही त्याची उपलब्धी मोठी होती पण ती कुणाला समजली नाही.)
इंग्लंडला, त्यांच्या साम्राज्याला आणी त्यांच्या सागरी प्रभुत्वाला आव्हान दिले जाईल अशी कुठलीही योजना त्याने आखली नाही, तसे कुठलेही कृत्य केले नाही. बिस्मार्कने अशा प्रकारे १८७१ पर्यंत असलेले आक्रमक धोरण बदलून पूर्णपणे सामंजस्यवादी, सलोख्याचे धोरण बिस्मार्कने आखले आणि अमलात आणले. ह्या मिळालेल्या १७ वर्षांच्या काळात त्याने जर्मनीच्या अंतर्गत बाबीत काय केले त्याचा उल्लेख वर आलेलाच आहे.एका अर्थी आर्थर बाल्फोर ह्याने म्हटल्या प्रमाणे बिस्मार्क खरोखर जर्मनीचा नव्हे तर अख्ख्या युरोपचा पंतप्रधान होता.पण १८८८ साली गादिवर आलेल्या कैसरने ह्या सगळ्या व्यवस्थेला सुरुंग लावायला सुरुवात केली.
एकंदरीत बिस्मार्क हे मोठे गुंतागुंतीचे रसायन होते. म्हणजे वर सांगितल्याप्रमाणे त्याने आरोग्य विमा. अपघात विमा आणि कामगाराना पेन्शन अशासारख्या कल्याणकारी योजना आणल्या पण मुख्यत्वे करून त्या समाजवादी गटांना मिळणारा पाठींबा कमी करायला वापरल्या. कामगार संघटनांवर बंदी घातली पण कामगारांचा मतदानाचा अधिकार शाबूत ठेवला.अशा प्रकारे राजेशाही आणि पुरातन समाज व्यवस्था समाजवादी, लोकशाहीवादी गटाना थोड्याफार सवलती देऊन किंवा त्यांच्या मागण्या अंशत: मान्य करून आपण टिकवू शकतो असे त्याला वाटले. एक प्रकारे उदारमतवादी राजेशाही किंवा सामंतशाही म्हणाना अर्थात ती चूक होती.आंतरारष्ट्रीय राजकारणात जर्मनीचे हितसंबंध जपताना त्याने ज्या राष्ट्रांशी मैत्रीचे करार केले त्या रशिया इटली ऑस्ट्रिया सारख्याना ना कमजोर किंवा मागास कसे ठेवता येईल हे पहिले. ह्याचा दोष त्याला द्यायचा कि श्रेय हे आज ठरवणे मोठे कठीण काम आहे पण एका गोष्टीचा दोष त्याला नक्की देता येईल कि त्याच्या कडे व्यापक दूरदृष्टी होती आणि तरीही आपण गेल्यानंतर आपले धोरण शिताफीने चालवू शकेल असा कुणी उत्तराधिकाकारी तो तयार करू शकला नाही. बिस्मारक नसलेल्या जर्मनीचे युरोपात काय होणार होते ह्याचा त्याला अंदाज आला होता पण त्याने काही केले नाहे किंवा करू शकला नाही. कदाचित हे जाणवले तेव्हा फार उशीर झाला असावा.
आता वाचून ऐकून आश्चर्य वाटेल पण विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला जर्मनी इतका प्रभावी बनला होता कि जर्मन्मय युरोप ही संकल्पना इतर युरोपीय राष्ट्रात पसरू लागली होती. आणि जर्मन्मय म्हणजे पुढे बळाच्या जोरावर हिटलरने जवळपास संपूर्णपणे पादाक्रांत करून मांडलिक बनवलेला युरोप नव्हे तर सांस्कृतिक दृष्ट्या जर्मन प्रभावाखाली असलेला युरोप. फ्रेडरिक न्यूमन ह्याचे ‘मिटलयुरोपा’ हे पुस्तक वाचले तर समजून येते कि आज आपण जी युरोपियन युनियन पाहत आहोत त्याची रुपरेषा त्याने त्यात तपशीलवार मांडली आहे आणि आश्चर्य म्हणजे त्यात इंग्लंडला स्थान नव्हते आणि आता हल्लीच इंग्लंड युरोपियन युनियन मधून बाहेर पडतोय.( brexit), असो... पण तेव्हा हि संकल्पना काही फलद्रूप झाली नाही कदाचित काळाच्या खूप पुढे असल्याने असेल.
बिस्मार्कने मोठ्या हिकमतीने १८७१सालि सर्व जर्मन भाषकांचे एकसंघ जर्मन राष्ट्र निर्माण केल्यावर, (अर्थात ऑस्ट्रिया हंगेरीला बाहेर ठेवून) अल्पावधीतच हा जर्मनी समृद्ध, संपन्न प्रचंड प्रबळ आणि मग साहजिकच महत्वाकांक्षी बनला. राष्ट्रवादाचे वारे शिडात भरलेले त्याचे जहाज अगदी सुसाट निघाले पण त्याला पाय उतार व्हायला हक्काची बाजारपेठ कुठे होती.
ह्या नव्याने स्थापित झालेल्या जर्मन राष्ट्राला सुरुवातीला तरी इंग्लंडचा पाठींबा होता. युरोपात सत्तेचा समतोल राहायचा असेल तर रशिया आणि फ्रांस ह्या तुल्यबळ सत्तांच्या मध्ये एक, दोघानाही टक्कर देऊ शकेल असे ( आणि एव्हढेच- ते महत्वाचे) सामर्थ्यवान जर्मनसंघराज्य असेल तर ते इंग्लंडला हवे होतेच. १८३० पर्यंत जर्मन संघराज्य अजुंनही ओद्योगिक क्षेत्रात मागेच होते पण हळू हळू फरक पडू लागला होता.१८७१ नंतर प्रशिया, साक्सनी, ओस्टररिश अशा जर्मन घटक राज्यांनी भूसुधार कायदे केले, जमीन शेतकऱ्यांसाठी मोकळी केली. फ्रांस आणि अमेरिकेतल्या तज्ञांच्या मदतीने पिक पद्धतीत सुधारणा करून कृषी क्रांती घडवली. आता शेतावर कमी माणसात भरपूर उत्पन्न होऊ लागल्याने, उद्योग क्षेत्रात काम करायला मनुष्यबळ उपलब्ध होऊ लागले. १८व्या शतकाची अखेर येई पर्यंत उद्योग, कला, शिक्षण, तंत्रज्ञान अशा सर्वच क्षेत्रात जर्मन लोक आघाडीवर येऊ लागले होते. अल्पावधीतच हे नवीनच जन्माला आलेले जर्मन राष्ट्र भरभराटीला आले. व्यापार आर्थिक सामाजिक सांस्कृतिक, कला सर्व क्षेत्रात त्याने घेतलेली झेप नेत्रदीपक होती इतकी कि थोड्याच काळात जर्मनी, त्याची राजधानी बर्लिन ही युरोपची सांस्कृतिक राजधानी बनली. कुणालाही काहीही गंभीर, मूलगामी संशोधन करायचे असेल अध्ययन करायचे असेल तर त्याची पावले बर्लिन च्या विद्यालयाकडे वळू लागली. उद्योग धंद्यात – औद्योगिक उत्पादनात तर जर्मनी लवकरच इंग्लंडला टक्कर देऊ लागला.
मात्र ह्या जर्मनीचा एक मोठा प्रोब्लेम होता. अक्ख्या युरोपात तो एकटा पडू लागला होता. वर्गात मध्येच नवीनच दाखला घेतलेल्या हुशार मुलाकडे जसे सगळे संशयाने पाहतात आणि सुरुवातीला त्याला सवंगडी मिळायला त्रास होतो तो एकटा पडतो तसे त्याचे झाले होते. पश्चिमेला असलेला फ्रांस तर त्याचा आधी पासूनचा वैरी त्यातून १८१५ आणि नंतर १८७० साली फ्रान्सचा पराभव करून तसेच यांचे आल्सेल आणि लोरेन हे प्रांत जिंकूनच तर जर्मनीचा जन्म झालेला होता पण वर सांगितल्याप्रमाणे फ्रांस काही अगदी पुचाट राष्ट्र नव्हते उलट इंग्लंड नंतर युरोपात तेच सगळ्यात जास्त वसाहती असलेले साम्राज्यवादी राष्ट्र होते . इंग्लंड म्हटले तर युरोपियन म्हटले तर युरोप बाहेरचे राष्ट्र पण त्याना युरोपातल्या सत्ता संघर्षात फारसा रस नव्हता फक्त युरोपातील कोणतीही शक्ती त्यांच्या साम्राज्याला , आरमाराला आणि सामूद्री व्यापारावरच्या वर्चस्वाला आव्हान देण्याइतकी प्रबळ होत नाहीना हे फक्त ते पाहत.
थोडा विषयांतराचा दोष पत्करून सांगायचे तर इंग्लंड हे जरी युरोपीय राष्ट्र असले तरी ते भौगोलिकदृष्ट्या मुख्य युरोपीय भूमी पासून जसे तुटून आहे तसेच मानसिकरीत्याही... ते युरोपच्या मुख्य भूमीतल्या सत्तास्पर्धेपासून गेली अनेक शतके दूरच होते(व आहे). पण आंतराष्ट्रीय राजकारणातली त्यांची भूमिका ,त्यांचा मुख्य उद्देश म्हणजे आपले जगभर पसरलेले साम्राज्य बिनबोभाट सांभाळणे आणि त्याकरता व्यापार व समुद्री संचारावर त्यांचे निर्विवाद प्रभुत्व कायम ठेवणे.गेल्या किमान ५०० वर्षांच्या युरोपच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना ही बाब सतत जाणवते कि इंग्लंड ने कधीही एकाच युरोपीय सत्तेला युरोपात डोईजड होऊ दिलेले नाही. तसेच दोन किंवा अधिक युरोपीय सत्ता एक होऊन त्यांना, त्यांच्या साम्राज्याला आव्हान देतील अशी परिस्थिती उत्पन्न होऊ न देणे हे तर त्यांच्या परराष्ट्र धोरणाचे अपरिवर्तनीय सूत्र राहिले आहे.त्यामुळे कधी ते स्पेनशी लढले, तर कधी पोर्तुगीजाशी, कधी फ्रान्सशी तर कधी रशियाशी, नंतर वेळ पडल्यावर जर्मनीशी आणि हे करताना त्यानी नेहमीच इतर युरोपीय सत्तांची मोट बांधून ज्याला नामोहरम करायचे त्याला एकटे पाडायचा प्रयत्न केला. ह्यात त्याना कधी यश आले तर कधी अपयश, पण धोरण मात्र तेच राहिले.बाकी न्याय, लोकशाही, दमनाविरुद्ध, अत्याचाराविरुद्ध लढा, मानवतेचा कैवार ह्या फक्त बाता. आजही युरोपियन युनियन मध्ये राहायचे कि बाहेर जायचे ह्याचे निर्णय इंग्लंड ह्याच सूत्राने घेते. खेळ्या बदलल्या तरी तत्व अपरीवर्तनियच आहे-गेली किमान ५०० वर्षे
असो तर परत जर्मनी कडे – मागे सांगितल्या प्रमाणे ९ मार्च १८८८ रोजी वयाच्या ९०व्या वर्षीजर्मनीचा सम्राट विल्हेल्म पहिला वारला आणि त्याचा मुलगा फ्रेडरिक तिसरा ( पुन्हा फ्रेडरिक) गादीवर आला खरा पण गादीवर यायच्या अगदी तीन दिवस आधीच त्याला घशाचा आणि फुफ्फुसांचा कर्करोग झाल्याचे निष्पन्न झाले होते. तो गादीवर आला तेव्हा त्यचे वय होते ५७ वर्षे म्हणजे काही फार नाही पण विकोपाला गेलेल्या आजारामुळे तो फक्त ९९ दिवस राज्य करून १५ जून १८८८ला तो वारला आणि त्याचा मुलगा विल्हेल्म दुसरा गादीवर आला. खरेतर फ्रेडरिक तिसरा हा एक समंजस माणूस होता आणि युद्ध, त्याचे भयावह दुष्परिणाम, राष्ट्रवादाचा अगदी उगम ते हिंसक राष्ट्रवादापर्यंतची उत्क्रांती ह्याचा तो साक्षीदार होता. त्याला काही काळ अगदी १०-१२ वर्षे राज्य करायला मिळाली असती तर युरोपचा आणि जर्मनीचा इतिहास वेगळा असता पण जर तर च्या गोष्टीना इतिहासात अर्थ नसतो म्हणून हे स्वप्न रंजन बाजूला ठेवून आपण परत १८८८ मधल्या जर्मनी कडे येऊ
हे पहिल्या महायुद्धातले कदाचित सगळ्यात जास्त प्रसिद्ध पात्र असेल आणि तो एक पात्रच होते म्हणाना.
कैसर विल्हेल्म दुसरा – विकलांग आणि काहीसा छोटाच राहिलेला डावा हात झाकून घेत – ह्याचे बहुतेक सगळे फोटो तसेच आहेत
विल्हेल्म दुसरा ही व्यक्तिरेखा आपल्याला इतिहासात कैसर विल्हेल्म दुसरा म्हणून माहितीं आहे.हा जर्मनीचा शेवटचा कैसर. ह्याचा जन्म झाला २७ जाने१८५९ रोजी. वडील होते फ्रेडरिक तिसरा तर आई विक्टोरिया. तिला विकी म्हणत आणि ती इंग्लंडची सुप्रसिद्ध राणी विक्टोरिया हिची थोरली मुलगी तसेच तिचे वडील म्हणजे राणी विक्टोरियाचे पती होते जर्मन भाषक छोटे राज्य साक्स-कोबर्ग-साल्फिल्ड ह्या जर्मन राज्याचा प्रिन्स अल्बर्ट. आहे कि नाही गम्मत तर हा कैसर विल्हेल्म दुसरा पायाळू म्हणून जन्मला आणि जन्म होताना डॉक्टरच्या चुकीमुळे ह्या विल्हेल्मचा डावा हात कायमचा जायबंदी झाला.
आई विक्टोरिया(विकी) करता हा मोठा धक्का होता. जर्मन राष्ट्राचा भावी सम्राट आणि डाव्या हाताने अधू ही कल्पना त्या कर्मठ स्त्रीला सहन झाली नाही. त्यामुळे लहानपणापासून विल्हेल्मवर आधी अनेक प्रकारचे औषधउपचार- ज्यातले अनेक क्रूर वेदनादायी आणि तरी परिणामशून्य होते आणि मग नंतर व्यंगावर मात करण्याकरता कडक शिस्तीतले प्रशिक्षण ह्यांचा मारा केला गेला. त्यातून इंग्लंडच्या राणीचा पहिलाच नातू असल्याने आणि त्यात असा अपंग असल्याने आजीने मग त्याचे अती लाड केले लहान वयाच्या विल्हेल्म करता हे सगळे फार जास्त झाले आणि त्याचा स्वभाव हेकट, शीघ्रकोपी, दुसर्यांचे न ऐकणारा असा झाला. आईच्या अतीशिस्तीमुळे असेल किंवा जन्माच्या वेळी त्याचा हात ज्याच्या चुकीने दुखावला गेला तो डॉक्टर इंग्लिश असल्यामुळे असेल पण विल्हेल्म तरुणपणी इंग्लिश द्वेष्टा बनला. असे सांगतात कि एकदा शिकार करताना त्याला जखम होऊन रक्त वाहू लागले जे लवकर थांबेचना तर तो म्हणाला कि जाऊदे वाहून जितके जायचे तितके, हे घाणेरडे इंग्लिश रक्त.
युरोपच्या रंगमंचावर ह्या कैसर विल्हेल्म नंबर २ चे आगमनत झाल्यानंतरच्या आणि २०व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या महत्वाच्या काही घडामोडी आपण पाहू पुढच्या भागात.
पुढील भागाच्या प्रतीक्षेत. 11 नोव्हेंबर 1918 रोजी पहिले महायुद्ध संपले. अजूनही फ्रान्समधल्या 11 वार्षिक सार्वजनिक सुट्यांच्या यादीत ही तारीख असते. हे मात्र विशेषतः दुसरं महायुद्धही घडल्यानंतर अप्रस्तुत वाटते.
(म्हणूनच तक्रार. प्रमाणलेखनाच्या साध्या चुका टाळत्या आल्या आणि दोन परिच्छेदांमध्ये मोकळी ओळ सोडली तर वाचन खूप सोपं होतं.)
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
उत्कंठावर्धक लेखन. फक्त लेखामध्ये जर्मनीची बिस्मार्क च्या काळातील भरभराटीचे वर्णन सलग आहे असते तर ही दुरूक्ती टाळली गेली असती. आणि लेख आणखी सलग झाला असता.
मागे सांगितल्या प्रमाणे ९ मार्च १८८८ रोजी वयाच्या ९०व्या वर्षीजर्मनीचा सम्राट विल्हेल्म पहिला वारला आणि त्याचा मुलगा फ्रेडरिक तिसरा ( पुन्हा फ्रेडरिक) गादीवर आला खरा पण गादीवर यायच्या अगदी तीन दिवस आधीच त्याला घशाचा आणि फुफ्फुसांचा कर्करोग झाल्याचे निष्पन्न झाले होते. तो गादीवर आला तेव्हा त्यचे वय होते ५७ वर्षे म्हणजे काही फार नाही पण विकोपाला गेलेल्या आजारामुळे तो फक्त ९९ दिवस राज्य करून १५ जून १८८८ला तो वारला आणि त्याचा मुलगा विल्हेल्म दुसरा गादीवर आला.
दोन परिच्छेदांमध्ये मोकळया ओळींबाबत आदितीशी सहमत. त्यामुळे काही वाक्ये ही भागांची शिर्षक आहेत हे जरा वेळाने समजते.
हा परिच्छेद आणि व्हिडो
गेल्या किमान ५०० वर्षांच्या युरोपच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना ही बाब सतत जाणवते कि इंग्लंड ने कधीही एकाच युरोपीय सत्तेला युरोपात डोईजड होऊ दिलेले नाही. तसेच दोन किंवा अधिक युरोपीय सत्ता एक होऊन त्यांना, त्यांच्या साम्राज्याला आव्हान देतील अशी परिस्थिती उत्पन्न होऊ न देणे हे तर त्यांच्या परराष्ट्र धोरणाचे अपरिवर्तनीय सूत्र राहिले आहे.त्यामुळे कधी ते स्पेनशी लढले, तर कधी पोर्तुगीजाशी, कधी फ्रान्सशी तर कधी रशियाशी, नंतर वेळ पडल्यावर जर्मनीशी आणि हे करताना त्यानी नेहमीच इतर युरोपीय सत्तांची मोट बांधून ज्याला नामोहरम करायचे त्याला एकटे पाडायचा प्रयत्न केला. ह्यात त्याना कधी यश आले तर कधी अपयश, पण धोरण मात्र तेच राहिले.
आधी रोटी खाएंगे, इंदिरा को जिताएंगे
हेमा मालिनी (जन्म : १६ ऑक्टोबर १९४८)
जन्मदिवस : कोशकार नोह वेबस्टर (१७५८), लेखक ऑस्कर वाइल्ड (१८५४), नाटककार यूजीन ओनील (१८८८), समाजसुधारक अनंत हरी गद्रे (१८९०), छायाचित्रकार पॉल स्ट्रॅन्ड (१८९०), हिंदी साहित्यिक, संसदपटू सेठ गोविंददास (१८९६), कवी सोपानदेव चौधरी (१९०७), तत्त्वज्ञ लुई अल्थ्यूसर (१९१८), नोबेलविजेता लेखक ग्युंटर ग्रास (१९२७), तबलावादक पं. लच्छू महाराज (१९४४), ग्रेटफुल डेड गिटारिस्ट बॉब वेअर (१९४७), नर्तकी व अभिनेत्री हेमामालिनी (१९४८)
मृत्युदिवस : चित्रकार ल्यूकास क्रॅनाक थोरला (१५५३), तत्त्वज्ञ गास्ताँ बाशलार (१९६२), कर्नाटक शैलीतील गायक चेंबई (१९७४), कादंबरीकार ना. सं. इनामदार (२००२), विचारवंत, लेखक गो. पु. देशपांडे (२०१३)
१५/१६ ऑक्टोबर : एडा लव्हलेस दिन (विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित क्षेत्रांत कार्यरत महिलांच्या सन्मानार्थ)
वर्धापनदिन : वॉल्ट डिजनी कंपनी (१९२३)
१७९३ : फ्रेंच राज्यक्रांती - फ्रान्सची सम्राज्ञी मारी आंत्वानेतला गिलोटिनद्वारे देहदंड.
१९०५ : लॉर्ड कर्झनने बंगालच्या फाळणीचा हुकुम दिला.
१९५१ : पाकिस्तानचे पहिले पंतप्रधान लियाकत अली खान यांची रावळपिंडीत हत्या.
१९७५ : देवीरोगाचा नैसर्गिक संसर्ग झाल्याचा जगातला अखेरचा दाखला (बांगलादेश).
१९८६ : राईनहोल्ड मेसनर ८००० मीटरहून अधिक उंचीची जगातली सर्व (१४) शिखरे सर करणारे पहिले गिर्यारोहक ठरले.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


marathi news Pimpri News PCMC Standing Committee BJP corporators 'स्थायी'च्या 11 सदस्यांचे राजीनामे घेणार? | eSakal

'स्थायी'च्या 11 सदस्यांचे राजीनामे घेणार
रविवार, 28 जानेवारी 2018
पिंपरी : महापालिकेच्या स्थायी समितीमध्ये असणाऱ्या भाजपच्या 11 सदस्यांचे राजीनामे घेऊन त्या ठिकाणी नवीन सदस्यांची नेमणूक करण्याचा विचार पक्षात सुरू असल्याचे समितीच्या अध्यक्षा सीमा सावळे यांनी सांगितले. पक्षाने हे सूत्र मान्य केल्यास पाच वर्षात 77 पैकी 55 नगरसेवकांना स्थायी समितीवर जाण्याची संधी मिळणार आहे.
पिंपरी : महापालिकेच्या स्थायी समितीमध्ये असणाऱ्या भाजपच्या 11 सदस्यांचे राजीनामे घेऊन त्या ठिकाणी नवीन सदस्यांची नेमणूक करण्याचा विचार पक्षात सुरू असल्याचे समितीच्या अध्यक्षा सीमा सावळे यांनी सांगितले. पक्षाने हे सूत्र मान्य केल्यास पाच वर्षात 77 पैकी 55 नगरसेवकांना स्थायी समितीवर जाण्याची संधी मिळणार आहे.
महापालिका तिजोरीच्या चाव्या स्थायी समितीकडे असतात. या समितीवर सर्व पक्षांचे मिळून 16 सदस्य आहेत. त्यांच्या सदस्यत्वाचा कालावधी दोन वर्षांचा आहे. सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर त्यातील पहिले आठ सदस्य पहिल्या वर्षानंतर निवृत्त होतात. ती नावे चिठ्ठीद्वारे काढली जातात. फेब्रुवारीच्या सभेत नवीन सदस्यांची नियुक्ती होणार आहे. त्याअगोदर ही प्रक्रिया पूर्ण करणे बंधनकारक आहे. त्यामुळे सात फेब्रुवारीला स्थायी समिती अध्यक्षा सीमा सावळे यांच्या उपस्थितीत निवृत्त होणाऱ्या सदस्यांची 'चिठ्ठी' काढण्यात येणार आहे.
सध्याच्या स्थायी समितीमध्ये अध्यक्षा सीमा सावळे, आशा शेंडगे, लक्ष्मण उंडे, कुंदन गायकवाड, प्रा. उत्तम केंदळे, उषा मुंडे, हर्शल ढोरे, माधुरी कुलकर्णी, निर्मला कुटे, कोमल मेवाणी (भाजप), राष्ट्रवादी कॉंग्रेसकडून अनुराधा गोफणे, वैशाली काळभोर, मोरेश्‍वर भोंडवे, राजू मिसाळ, शिवसेनेचे अमित गावडे आणि अपक्षांचे गटनेते कैलास बारणे आहेत. त्यापैकी आठ जणांच्या नावांची चिठ्ठी निघेल. त्यानंतर नवीन आठ सदस्यांची फेब्रुवारी महिन्याच्या सर्वसाधारण सभेत निवड केली जाणार आहे.
स्थायी समितीवर काम केल्यास महापालिका कामाची माहिती नगरसेवकांना होते. यामुळे दरवर्षी भाजपच्या सर्व सदस्यांना स्थायी समितीवर संधी द्यावी, अशी मागणी आपण भाजपचे शहराध्यक्ष आमदार लक्ष्मण जगताप यांच्याकडे केली आहे. ते याबाबत निर्णय घेतील.
- सीमा सावळे, अध्यक्षा, स्थायी समिती, महापालिका
पुण्यातील बातम्या वाचण्यासाठी क्लिक करा
फलकांवर छायाचित्रे असणाऱ्यांची यादी द्या
मुंबई - पुण्यातील दुर्घटनेनंतर मुंबई उच्च न्यायालयाने बेकायदा फलक हटवण्याचे आदेश दिले होते. त्यानंतरही शहरात छायाचित्रांसह फलकबाजी करणाऱ्यांच्या...
मोदी सरकारचा कारभार हाच आगामी जनमत कौलाचा मुख्य विषय व्हायला हवा; परंतु तो विषय निवडणुकीच्या मैदानात अडचणीचा ठरू शकतो. अशावेळी थरूर यांच्यासारख्यांची...
पुणे - नागरिकांच्या प्रश्‍नांना काय उत्तर द्यायचे, नागरिकांच्या घरांतून आणि आमच्या तोंडचे पाणी पळाले आहे... सणासुदीला पाणीटंचाई निर्माण झाली......
रद्दीच्या बदल्यात विद्यार्थ्यांना वह्या
मुंबई - विद्यार्थ्यांना रद्दीच्या बदल्यात नव्या कोऱ्या वह्या मिळणार आहेत. याबाबत शालेय शिक्षण विभाग आणि "नमोआनंद अपसायकलर्स' यांच्यात...
पाणीकपात करू दिली जाणार नाही - सौरभ राव
पुणे - शहराची वाढती लोकसंख्या आणि पाण्याची गरज लक्षात घेऊन जलसंपदा विभागाकडे पाण्याचा कोटा वाढवून घेण्यात येईल. पाणीकपात करू दिली जाणार नाही,...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


श्रीमती विजया मेहता : शब्दखूण | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
You are here: मुख्यपृष्ठ /श्रीमती विजया मेहता
झिम्मा - आठवणींचा गोफ
मागे झी-मराठीच्या किंवा कुठल्यातरी अवॉर्ड सेरेमनीमधल्या प्रमुख पाहुण्यांनी बोट भरकटून एका निर्जन बेटावर अडकेल्या दोन मित्रांची गोष्ट सांगितली होती. हे मित्र त्या बेटावर अडकून पडतात आणि कोणीतरी आपल्याला शोधायला येईलच या आशेवर निवांत असतात. निर्जन बेटावर भरपूर लाकडं आहेत आणि बोटीत अवजारंही आहेत म्हणून एकजण वेळेचा सदुपयोग करून लाकडाच्या खुर्च्या बनवतो. दुसरा बेटावरचं रम्य वातावरण बघत हरखून जातो आणि बेटाच्या दुसर्‍या बाजुला जाऊन एक भलमोठं आणि सुंदर शिल्प बनवतो. काही वेळाने ह्या दोघांचा शोध घेत गावकरी खरच बेटावर पोचतात.
Read more about झिम्मा - आठवणींचा गोफ
श्रीमती विजया मेहता - तेंडुलकरांची नाटकं
मी शाळेत होतो तेव्हा तेंडुलकरांच्या पुस्तकांशी ओळख झाली. रातराणी, कोवळी उन्हे, हे सर्व कोठून येते हे ललित गद्य मी वाचलं होतं. आवडलंही होतं. तेंडुलकरांशी खरी ओळख मात्र जरा नंतर झाली.
Read more about श्रीमती विजया मेहता - तेंडुलकरांची नाटकं
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०१८ मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन. वापराचे/वावराचे नियम


ज्येष्ठ नागरिक : शब्दखूण | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
You are here: मुख्यपृष्ठ /ज्येष्ठ नागरिक
वृध्दांसाठी रूग्ण-शुश्रुषा व पुनर्वसन केंद्रे
वृध्दापकाळात तब्येतीचे अनेक प्रश्न उद्भवू शकतात. जोवर पेशंट हालता फिरता असतो तोवर खूप प्रॉब्लेम नसतो. परंतु काही कारणामुळे जर पेशंट रूग्णशय्येस खिळला तर त्याची काळजी खूप काटेकोरपणे घेणे आवश्यक असते. पेशंटचे पथ्यपाणी, औषधे, व्यायाम वगैरे वेळचे वेळी व व्यवस्थित होणे आवश्यक असते. त्याचप्रमाणे पेशंटची स्वच्छता, वैद्यकीय तपासणी व देखभालही अनिवार्य असते. काही वेळा शस्त्रक्रिया झालेले किंवा अपघात झालेले वृध्द पेशंट मेडिकल सुपरविजनखाली असणे गरजेचे असते. हॉस्पिटल्स त्यांच्या नियमांनुसार पेशंटला फार दिवस ठेवून घेत नाहीत व डिसचार्ज देतात.
Read more about वृध्दांसाठी रूग्ण-शुश्रुषा व पुनर्वसन केंद्रे
वृद्धापकालीन नैराश्यावर उपाय काय
रोजच्या आयुष्यात टीव्ही, वर्तमानपत्रांतल्या धक्कादायक बातम्या पाहिल्या की आपण अस्वस्थ होतो. जग सुरक्षित नसल्याची पुन्हा एकवार जाणीव होत राहाते. दंगली, खून, मारामार्‍या, दरोडे, हल्ले, चकमकी, बलात्कार, आपत्ती, दुष्काळ वगैरे बातम्या वाचल्या की ते वर्तमानपत्र पुन्हा उघडावेसेही वाटत नाही. निकटवर्तीयांमध्ये कोणाकडे आकस्मिक निधन, वाईट अपघात, दीर्घ आजार, दु:खद घटना घडल्या की कितीही म्हटले तरी मनावर एक मळभ येतेच
Read more about वृद्धापकालीन नैराश्यावर उपाय काय
वृद्ध पालकांची काळजी व देखभाल
आपले वृद्ध पालक आपल्यासोबत राहत असोत किंवा वेगळे राहत असोत, त्यांची काळजी वाटणे हे साहजिक, स्वाभाविक आहे. आपल्या मात्या-पित्यांना त्यांच्या आयुष्याचा उत्तरार्ध हा विनासायास, आनंदाने व निरामय आरोग्याने व्यतीत करता यावा असे बहुतेकांना नक्कीच वाटत असणार परंतु प्रत्यक्षात ते साध्य होतेच असे नाही. नोकरी-व्यवसायातून सेवानिवृत्त होऊन आपला वेळ उत्तम प्रकारे घालवणारे जसे अनेक ज्येष्ठ नागरिक आहेत तसेच व्याधी अथवा अन्य काळजी - चिंतांमुळे ह्या काळाचा व्यवस्थित आनंद न घेऊ शकणारेही बरेच वृद्ध आहेत.
Read more about वृद्ध पालकांची काळजी व देखभाल
ज्येष्ठ नागरिक अत्याचार : जागृती, कायदा, मदत व उपाय
सत्तर वर्षाच्या डॉ. सिंग यांना दोन वर्षांपूर्वी पत्नीशोक झाला. पण आपला मुलगा, सून व नातू यांच्या सहवासात आपले दु:ख कमी होईल असे त्यांना वाटले. पण खरे दु:ख तर पुढेच होते. आपल्याच मालकीच्या घरात डॉ. सिंगांना हळूहळू जगणे असह्य झाले. मधुमेहाचे रोगी असलेल्या डॉक्टरांच्या खाण्यापिण्याच्या वेळा, घरातील वावरणे, घरातील व्यवहारांत सहभाग याविषयी त्यांच्याच घरच्यांनी उदासीनता दाखवायला सुरुवात केली. नियमित वेळेला खाणे, पथ्य वगैरे तर राहूच दे, पण त्यांनी काही सांगितलेलेही घरच्यांना पटेना. गोष्टी एवढ्या थराला गेल्या की डॉ.
Read more about ज्येष्ठ नागरिक अत्याचार : जागृती, कायदा, मदत व उपाय
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०१८ मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन. वापराचे/वावराचे नियम


पहिल्यांदा दारू बिअर पिल्यावर झालेल्या अभिक्रिया! | ऐसीअक्षरे

पहिल्यांदा दारू बिअर पिल्यावर झालेल्या अभिक्रिया
पहिल्यांदा दारू बिअर पिल्यावर झालेल्या अभिक्रिया
आणि तो दिवस आलाच. सर्वसाधारण पणे बहुतेकांच प्रथम मद्यसेवन दुसऱ्या कोणाच्या इच्छेने/पैशाने होते, परंतु आम्ही सर्वसाधारण नसल्याने स्वखर्चाने व स्वतःचे धन वापरून मद्यपान केले.
बिअर भयंकर कडवट असल्याने आम्ही बिअर+7ul (५०:५०) मिश्रण बनवले.
बिअर पिल्यानंतर आमच्यावर झालेल्या अभिक्रिया. वेळ रात्री ९-१०
१) विचार करायचा वेग वाढलाय अस वाटू लागलं.(म्हणजे नेहमी एका वेळी डोक्यात १-२ स्वतंत्र विचार चालू असतात, पिल्यावर ४+ विचार चालू लागले)
२) हाताचा / चेहऱ्याचा रंग हलकासा लालसर झाला. (बाहेर असल्याने शरीराचे एवढेच अवयव दिसत होते)
३)पिल्यावर नियंत्रणाबाहेर लघवीला झाली.
४) कार्यक्रम झाल्यावर नेहमी पेक्षा कमी जेवण करू शकलो. (मित्राने यापुढे जेवताना पिण्याचा सल्ला दिला).
५)पिऊन झाल्यावर घरी फोन लावला आणि तो रेकॉर्ड केला. दोन दिवसानंतर रेकॉर्डिंग ऐकताना जाणवलं कि काही शब्दांचे उच्चार चुकलेत उदा संशयास्पद-शंशयास्पद.
६)झोपल्यावर रात्री (१-२ च्या सुमारास) पोटात आग पडू लागली. बिस्कीट वैगेरे खाल्यावर थोडी शांत झाली, पण रात्रभर झोपू शकलो नाही.(वैद्यकीय जाणकारांनी प्रकाश टाकावा).
तात्पर्य- स्वतःचे (कष्टाचे) पैसे वापरून, पोटात आग करणारे, जेवण कमी करणारे व लघवी वाढवणारे कडवट द्रव्य पिण्यात काहीही अर्थ नाही.
"हे असलं काही द्रव्य एवढ्या लोकांना तोंडात घालण्यालायक का वाटतं
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
मला वाटतं हलकं झाल्यासारखं
मला वाटतं हलकं झाल्यासारखं वाटतं की काय, किंवा बंधमुक्त वाटत असावं (inhibitions गळुन पडत असावीत.)
 कुठल्या बार मध्ये गेला
 कुठल्या बार मध्ये गेला होतास  बीअर डायल्यूट करायची नसते. त्यामुळे कडवटपणा कमी वगैरे होत नाही..अवयव वगैरे लाल होत नाहीत ( दुसरे काही कारण असेल आणि तू बिल याच्या वर फाडलास.
कुठल्याही प्रकारची दारू प्यायलीस तरी लघवी जास्त प्रमाणात होते, त्यात प्रॉब्लेम काही नसतो.(मद्य माईल्ड diuretic असते)
पण जेव्हा 7up मिक्स केली तेव्हा मस्त आंबट+गोड+कडू चव येऊ लागली.
जास्त लघवी मुळे dehydration होत असावं
दारूमुळे तात्पुरतं शरीरातून बरंच पाणी बाहेर टाकलं जातं. दुसऱ्या दिवशी तहान-तहान होणं नॉर्मलच असतं. दारूसोबत किंवा दारूनंतर बरंच पाणी प्यायलं तर दुसऱ्या दिवशी हँगोव्हरचा त्रासही खूप कमी होतो. मला व्यक्तिशः वायनींमुळे अधिक पाणी प्यावंसं वाटतं; व्हिस्की, मार्गारिटा (टकिला) पिऊन एवढं होत नाही.
माझ्या ओळखीतले जे लोक हौसेनं वारुणी पितात, त्यांतल्या बहुतेकांना बियर आवडत नाही. बियरवाल्यांना वारुणी आवडत नाही.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
दुसऱ्या दिवशी हँगोव्हरचा त्रास
यावर उत्तम उपाय (ट्राइड अँड टेस्टेड): भरपूर बर्फ, लिंबाचा रस आणि किंचित मीठ घातलेला क्लब सोडा. (इन्स्टंट रिलीफ.)
(अर्थात, दुसऱ्या दिवशी सकाळी हँगओव्हर आल्यावर घ्यायचा. प्रतिबंधक उपाय नव्हे.)
ह्या श्वानकेशाशी (अर्थात, हेअर ऑफ द डॉगशी) सहमत.
आमचा हँगओव्हरविनाशक उपाय :
आमचा हँगओव्हरविनाशक उपाय : गरमागरम रसम.
बियरवाल्यांना वारुणी आवडत नाही.
आम्हाला बिअरपासून रमपर्यंत सर्व पेये आवडतात. योग्य काळजी घेतली तर, याचा कुठलाही दुष्परिणाम, आजतागायत जाणवलेला नाही.
मराठा मध्ये गेलास तर चखणा
मराठा मध्ये गेलास तर चखणा म्हणून कांदा/बटाटा भजी खाल्ली नाहीस का  शिवाय स्क्रिन वर कुठली जुनी हिंदी गाणी दाखवत होते
तू लाल झालास असे म्हणणार्याचेच ( अति पिऊन ) डोळे लाल , झाले नव्हते ना
आणि एवढ्याश्या बिअर ने हँग ओव्हर वगैरे येत नाही.
आंतरजालावर शोधल्यास दिसेल की
आंतरजालावर शोधल्यास दिसेल की किंचित अल्कोहोलनंतर स्किन लाल होणं, फ्लश वगैरे चिन्हे ही वॉर्निंग साईन्स असू शकतात. मुख्यतः पूर्व आशियात, पण भारतीय आणि उपखंडातही काही जेनेटिक घडणीमुळे काही लोकांना हा त्रास होतो. या लाल होण्याच्या सिग्नलवरून अनेक रिस्क फॅक्टर्स असतात. ती शक्यता पडताळून पूर्ण बंद ठेवणं सुरक्षित ठरु शकतं. केवळ एक शक्यता.
ममवि जागृत असल्याने कोपऱ्यात
ममवि जागृत असल्याने कोपऱ्यात बसलो होतो. दारू पिताना चखणा का खातात हा पण संशोधनाचा विषय आहे. मग केवढ्या बिअर ने हैगव्हर येतो
वजन किती, खाता किती...
साधारणतः आपलं वजन आणि दारू पितेवेळी पोट किती भरलेलं/रिकामं आहे यावर अवलंबून असतं.
माझं वजन सध्यापेक्षा १० किलो जास्त होतं तेव्हा दोन पेले वारुणी चालून जात होती. आता रिकाम्या पोटी अर्धा पेला घेतला तरी टिप्सी होते. खाल्लं असेल तर पेलाभर पिऊन टिप्सी होते. दारू संपवल्यानंतर निदान तासभर तरी गाडी चालवत नाही.
मला अर्धा पेला वारुणीचाही हँगोव्हर येतो; व्हिस्कीचा त्रास कमी होतो. बियरही पुरेशी घेतली तर चढते, तिचाही हँगोव्हर येतो. हँगोव्हर म्हणजे दुसऱ्या दिवशी डोकं दुखणं, फार तहान लागणं, लक्ष लागण्यासाठी फार कष्ट करावे लागणं, असं काहीही असू शकतं. हँगोव्हर न येण्यासाठी आणखी एक उत्तम उपाय म्हणजे सकाळी उठून (आपापल्या मानानं) चिकार व्यायाम.
तरुण असाल तर एकदातरी फुल्ल चढेस्तोवर पिऊन पाहाच, असा माझा सल्ला. असे अनुभव एकेकदा घेऊन बघावेत. हे असं काही करताना आपल्या किंवा जवळच्या मित्रमैत्रिणींच्या घरी असलेलं बरं. म्हणजे चढल्यावर घरी जायचंय, गाडी चालवायच्ये असली काळजी कोणालाच लागणार नाही.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
अवयव वगैरे लाल होत नाहीत ( दुसरे काही कारण असेल आणि तू बिल याच्या वर फाडलास.
त्यांना सेवनअपची अॅलर्जी असेल कदाचित...
मय से नहलाना मेरी मय्यत को
मय से नहलाना मेरी मय्यत को
दफ्न करना मुझे मयखाने में
बियर भयंकर कडवट असते  खरंच  मला तरी तसं काही कधीच वाटलं नाही.
लोक मला बऱ्याच गोष्टी चाखायला देतात. 'तिखट नाही', 'मसालेदार नाही' किंवा 'अतिगोड नाही' म्हणत. बहुतेकदा मी पस्तावते.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
स्पायसी म्हंटलं की माझी व्याख्या अनेकविध मसाले घालून केलेला पदार्थ.
इथे अमेरिकेत स्पायसी ची अनेकांची व्याख्या "जास्त मिरची असलेला पदार्थ".
मीरीचा एक भयानक तिखटपणा असतो
मीरीचा एक भयानक तिखटपणा असतो जो जीभेला जाणवत नाही पण घशात जाणवतो.
बहुतेक फर्स्ट टाईम असल्याने
बहुतेक फर्स्ट टाईम असल्याने कडवट वाटली असावी
(पॅराफ्रेज्ड्) : दारू सोडण्याची एकच वेळ असते ती म्हणजे... पहिला घोट घेण्यापूर्वी ___ सुधाकर (एकच प्याला).
'एकच प्याला' लिहिणारे गडकरी स्वतः मजबूत प्यायचे, असे ऐकून आहे.
(किंबहुना, 'एकच प्याला'चे सेंट्रल कॅरेक्टर सुधाकरास किंवा सिंधूस न मानता तळीरामास मानले, तर 'एकच प्याला' हे मुळात दारूविरोधी नाटक नाहीच, असे लक्षात येऊ लागते, असा काहीसा हायपॉथेसिस पु.लं.नी आपल्या गडकऱ्यांच्या 'पुनर्मूल्यमापना'त मांडला होता, असे कायसेसे अंधुकसे आठवते.)
भकु, तात्पर्य फनी आहे.
भकु, तात्पर्य फनी आहे. आम्हीसुद्धा अगदी हेच तात्पर्य काढले होते बरं का. उपयोग होत नसतो. त्यापेक्षा वेगवेगळे प्रकार ट्राय करणे श्रेयस्कर.
मेरी मोटी है खाल, लेकीन नाजूक है दिल
५)पिऊन झाल्यावर घरी फोन लावला आणि तो रेकॉर्ड केला. दोन दिवसानंतर रेकॉर्डिंग ऐकताना जाणवलं कि काही शब्दांचे उच्चार चुकलेत उदा संशयास्पद-शंशयास्पद.
(१) पिऊन झाल्यावर घरी फोन लावणे बोले तो नक्कीच चढली असली पाहिजे.
(२) त्यात पुन्हा वर तो रेकॉर्ड करणे
(३) फोनवर बोलताना 'संशयास्पद'सारखे शब्द कोण वापरतो (आज 'संशयास्पद' म्हणताय; उद्या 'एकसमयावच्छेदेकरून' म्हणाल (आज 'संशयास्पद' म्हणताय; उद्या 'एकसमयावच्छेदेकरून' म्हणाल
१)लेखक एकल असल्याने फक्त घरीच
१)लेखक एकल असल्याने फक्त घरीच फोन लावतात.
२)हा सर्व एका प्रयोगाचा भाग असल्याने सर्व काही पूर्वनियोजित होत.
३)लेखकाला एका नोकरी देणाऱ्या संस्थेचा फोन आलेला पण त्या गोड बोलणाऱ्या आवाजात काहीतरी संशयास्पद वाटत होत.
२) हाताचा / चेहऱ्याचा रंग हलकासा लालसर झाला. (बाहेर असल्याने शरीराचे एवढेच अवयव दिसत होते)
(बाहेर असल्याने हाताचा रंग दिसला, हे समजू शकतो, परंतु) चेहऱ्याचा रंग नक्की कसा काय दिसला
...तुम्ही त्यांच्यावर लगेच विश्वास ठेवलात
ते तुमची खेचत असू शकतील, ही शक्यता तुमच्या मनाला चाटूनसुद्धा गेली नाही
(फारच बुवा भोळे तुम्ही
पूर्व-अनुभवावरून असं माहित आहे कि दारू पिणारे खोट बोलत नाही. आणि पिल्यावर त्याच्या मुखातून सत्य बाहेर काढणे सोपे असते.
पूर्व-अनुभवावरून असं माहित आहे कि दारू पिणारे खोट बोलत नाही.
कोणी कितीही म्हणाले तरी आमचं
कोणी कितीही म्हणाले तरी आमचं ठाम मत आहे कि बिअर सुद्धा दारूच आहे.
बिअर सुद्धा दारूच आहे.
बिअर सुद्धा दारूच आहे.
बियर ला दारू न म्हणणे हे - मी जी काही दारू पिली ती फार काही सिरियस बाब नव्हती - हे बायकोला/मातोश्रींना पटवून देण्यासाठी - बियर चे चारित्र्यहनन करून तिची एहमियत कमी करण्याचा उद्योग करणे आहे.
बियर चे विशेष स्थान आहे दारूच्या विश्वात. आम्ही ह्या - बियरची एहमियत करण्याच्या उपद्व्यापांचा - जोरदार निषेध करतो.
त्याबद्दल मतभेद नाही, परंतु...
...एका बियरमध्ये कोणी सत्यवादी हरिश्चंद्र बनण्याचे काही कारण निदान वरकरणी तरी दृग्गोचर होत नाही.
(अर्थात, हरिश्चंद्र बियर ढोसून सत्यवादी बनत होता, असा आमचा मुळीच दावा नाही. आणि, (नीट१) सत्यवादाची नशा तथा व्यसन दोन्हीही दारूच्या अनुक्रमे नशा तथा व्यसनापेक्षा कित्येक पटींनी पॉवरफुल असतात, याचीही आम्हांस कल्पना आहे. परंतु तरीही.)
१ दारू न मिसळलेल्या.
अभिप्राय + प्रतिक्रिया म्हणायचे आहे का
प्रतिक्रिया म्हणायचे आहे का
Chemical Reactionच्या संदर्भात Reactionकरिता 'अभिक्रिया' अशी संज्ञा (मराठीत) वापरली जाते, असे अंधुकसे स्मरते.
ओह हां मग तेच आहे हे.
ओह हां मग तेच आहे हे.
पुन: प्रयोग करावासा वाटला
पुन: प्रयोग करावासा वाटला नाही का
स्वधनावर वारुणी,व्होडका,मोसंबि,गावठी इत्यादि प्रयोग करावेत असे सुचवतो.
तुमच्या प्रयोगात फा र प्रामाणिकपणा भरलेला जाणवतो, विश्वासार्ह डेटा मिळेल.
तर मग त्यांचा आयडी...
... 'भटक्या गिनीपिग' किंवा 'भटक्या पांढरा उंदीर' असा बदलावा लागेल.
जर कोणी स्वधनानी नव नवीन चवी
जर कोणी स्वधनानी नव नवीन चवी चाखत असेल तर ती त्याची फक्त निव्वळ 'न'वी बाजू असू शकते. त्यासाठी आयडी बदलण्याची गरज नसावी
भ कु , हे मौजे दारएससलाम येथे
आचरट बाबा , भ कु , हे मौजे दारएससलाम येथे रहात असल्याने त्यांना सध्या मोसंबी , संत्रा वगैरे वस्तूंचा आस्वाद घेणे अवघड असावे.
( यांना भेटल्यावर हे कधी बिअर /मद्य पीतील असे वाटले नव्हते.नाहीतर तेव्हाच मराठा मध्ये प्रशिक्षण व प्रात्यक्षिक वगैरे केले असते. उगा त्या उडप्याकडे गेलो
परत कधी इकडे भेट झाली तर नवीन
परत कधी इकडे भेट झाली तर नवीन विषयावर प्रयोग करू. येताना चितळेंच्या मिठाई ऐवजी भाकरवाडी आणावी, कारण चखणा या विषयावर स्वतंत्र संशोधन करण्याचा मानस आहे.
बिअर भयंकर कडवट असल्याने आम्ही बिअर+7ul (५०:५०) मिश्रण बनवले.
ह्याला शँडी म्हणतात बहुतेक.
तुमचा अनुभव गोड आहे, पण तुम्ही वर्णन केलेल्या तुमच्या स्थितीवरून असं वाटतं की तुम्हाला आयुष्यात पहिल्यांदा दारू पिण्याचं काही प्रमाणात टेन्शन आलं होतं. पुन्हा हाच प्रयोग करून पाहा, पण अधिक रिलॅक्स होऊन.
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||
स्वधनाने अथवा प्रायोजित, जे
स्वधनाने अथवा प्रायोजित, जे काही प्रयोग अनुमाने काढून प्रसारित करताहात इथे ते लेखात आल्यास मराठी विकिसाठी संदर्भ देता येतील.
मागच्या महिन्यात घरी एकटा असताना जवळपास अर्धी बाटली व्होडका प्यायलो. डोळे गरागरा फिरत होते. आडवं होण्याआधी खूप प्रमाणात डीहायड्रेशनकी काय झाले. तसल्या धुंदीत पाणी पाणी करत नळाला तोंड लावले, जवळच्या ॲम्बुलन्सचा नंबर टाईप करून ठेवला, दरवाजा उघडा ठेवला. घरभर उलट्या करून गॅलरीत अंगावरचे सगळे कपडे काढून आडवा झालो. ॲम्बुलन्स बोलवावी लागली नाही, हेच नशीब.
पहिल्या वेळेसचे मद्यप्राशन बाधले नव्हते.
पहिल्यावेळेसचे काॅकटेल मात्र कुच्चळ होते.
कॅनन बिअर+हावर्ड क्वार्टर+भिंगरी= हाॅटेल ते हाॅस्टेल फक्त उलट्या
बदनाम हुये तो क्या, नाम नही होगा
-महान संत जॅक स्पॅरो
अभिक्रिया हा शब्द फारच आवडला.
अभिक्रिया हा शब्द फारच आवडला. रासायनिक काहीतरी घडतं आणि त्यातून काहीतरी प्रेसिपिटेशन आपोआप होतं, हे चित्र छान उभं राहिलं.
आणि त्यातून काहीतरी प्रेसिपिटेशन आपोआप होतं
मला तर गावी लहानपणी श्रावणीत
मला तर गावी लहानपणी श्रावणीत प्राशन करीत असलेल्या गोमुत्राची आठवण झाली होती.
गोलागर , गोपिल्सनर , गोएल
घाटपांडे साहेब , असं काही सांगू नका राव , गोमूत्राचं मार्केटिंग होतंय  ( गोलागर , गोपिल्सनर , गोएल वगैरे पतंजली चे भावी ब्रँड डोळ्यापुढे येऊ लागले ) चांगली बिअर घ्यायची असेल तर भेटा अथवा लिहा ...
देशी प्यायला चालू करा , कडू
देशी प्यायला चालू करा , कडू गॉड आंबट तुरट , सर्वांचं जालीम मिश्रण हाय . देशी प्यायलात तर एकाच नजरेने दुनियेला बघाल , विरक्त जीवन जगाल , थोर विचारवंतही तुमच्या विचारांत सामावले जातील आणि दुनियेवर राज्य कराल . स्वतःच्या पैश्याने प्यायलात तर त्यासारखे सुख नाही आणि आमच्यासारख्याना पण पाजलीत भविष्याची रुखरुख नाही .. सर्व कसं आमच्या आशीर्वादाने रेडकार्पेट टाकून मिळेल .. बसायचं कधी तेव्हढं सांगा
पाहिली दारु पिण्याबद्दल अभिनंदन.
एकंदर किती बियर प्याला होतात ते लिहिले असते तर तुमच्या क्रिया अन अभिक्रियांचे विच्छेदन अधिक योग्यपणे करता आले असते.
हँगोव्हरचे कारण डीहायड्रेशन हे असते. शरीरातून फेकून देण्यासारखे पाणी उरले नाही की मेंदूभोवतीच्या रसातूनही पाणी खेचून बाहेर काढले जाते, यामुळे प्रचंड डोकेदुखी होते. इतर लक्षणांत तोंड कोरडे पडणे, त्याची चव जाणे, हृदयाचे ठोके वाढणे. हातापायाची थरथर इ. होतात. दारूसोबत भरपूर पाणी पिणे हा अर्थातच इलाज आहे.
दारूसोबत तेलकट/खारट चखना खाण्याचे कारण म्हणजे पोटात असलेले या प्रकारचे पदार्थ अल्कोहोल् जठरातून रक्तात शोषले जाण्याचा वेग मंद करतात. ज्यामुळे भस्कन चढत नाही, अन दुसरे म्हणजे भरल्यापोटी ॲसिडीटी थोडी कमी होते. खारट चवीने पाणी प्यावेसे वाटते, व चवी एन्हान्स होतात.
लघवीला भरपूर होणे काहीवेळा चांगलेही असते. उदा. बारीकसारीक मुतखडे त्यामुळे निघून जातात. हार्ड वॉटरच्या प्रदेशात हा एक प्लस पॉइंट आहे.
बियरची चव हा आवडण्याचा प्रकार आहे. शक्यतो सुरुवात करताना माइल्ड ड्राफ्ट बियरने करावी. आपल्यात चांगली 'चढली' पाहिजे उर्फ पैसे वसूल करण्यासाठी स्ट्राँग बियर पिण्याचा प्रघात आहे, जी चांगलीच कडू असते. बियरचे प्रकार अन त्यांच्या चवी यांच्याबद्दल पुन्हा कधीतरी लिहीन, सध्या ,
तात्पर्य- स्वतःचे (कष्टाचे) पैसे वापरून, पोटात आग करणारे, जेवण कमी करणारे व लघवी वाढवणारे कडवट द्रव्य पिण्यात काहीही अर्थ नाही
↑ हे वाचून कीप इट अप व अजिबात पुन्हा कोणत्याही दारूला शिवू नका असे सुचवतो.
-: आमचे येथे नट्स क्रॅक करून मिळतील :-
हे वाचून कीप इट अप व अजिबात
हे वाचून कीप इट अप व अजिबात पुन्हा कोणत्याही दारूला शिवू नका असे सुचवतो.
हा उपरोध नाही. दारुच्या उदात्तीकरणावर हे एक साधं उत्तर आहे - दारुच्या आहारी जाण्याची शक्यता खूप असते.
दारूच्या धाग्यावर तुमचं पुनरागम ही गोष्ट आणखी साजेशी.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
-: आमचे येथे नट्स क्रॅक करून मिळतील :-
सुंदर आणि सहजसोप्या भाषेत दिलेले स्पष्टीकरण आवडले गेलेलं आहे .. दारूबाईचा तमाशा नाहीतरी दिवसेंदिवस वाढत चालला आहे आणि तो थांबवणे गरजेचे आहे . आपले सहजसोपे लिखाण मी आमच्या इमारतीच्या मार्गदर्शक फळ्यावर पेट्सवत आहे . धन्यवाद ...
आपले सहजसोपे लिखाण मी आमच्या इमारतीच्या मार्गदर्शक फळ्यावर पेट्सवत आहे .
पहिल्या वाक्यापासून, किंवा कसे
("एकंदर किती बियर प्याला होतात ते लिहिले असते तर तुमच्या क्रिया अन अभिक्रियांचे विच्छेदन अधिक योग्यपणे करता आले असते" हे इमारतीच्या मार्गदर्शक फळ्यावर नक्की कोणाला उद्देशून
(उलटपक्षी, पहिले वाक्य वगळून, "हँगोव्हरचे कारण डीहायड्रेशन हे असते"पासून सुरुवात केली, तर "ही अनसॉलिसिटेड माहिती नक्की कशासाठी", असा प्रश्न पडू शकेल.)
(नाही, आडकित्ता यांच्या प्रतिसादास आक्षेप नाही; तो प्रतिसाद सुस्थानीच आहे. परंतु त्याचे असे औट-ऑफ-कॉण्टेक्ष्ट वाटेल तेथे पेस्टविणे रिडिक्युलस ठरू शकेल, एवढेच सुचवू इच्छितो. साधारणत:, त्याच मार्गदर्शक फळ्यावर "निरोध वापरा" असा संदेश डकविण्याइतकेच. आणि नाही, त्याही संदेशात गैर असे काहीच नाही. बाकी चालू द्या.)
>>-: आमचे येथे नट्स क्रॅक
>>-: आमचे येथे नट्स क्रॅक करून मिळतील :->>
कित्ती दिवसांनी वाचतोय हे
धान्याचीच दारु होते ,नट्सची नाही हे फार बरं नाही का
हेमा मालिनी (जन्म : १६ ऑक्टोबर १९४८)
जन्मदिवस : कोशकार नोह वेबस्टर (१७५८), लेखक ऑस्कर वाइल्ड (१८५४), नाटककार यूजीन ओनील (१८८८), समाजसुधारक अनंत हरी गद्रे (१८९०), छायाचित्रकार पॉल स्ट्रॅन्ड (१८९०), हिंदी साहित्यिक, संसदपटू सेठ गोविंददास (१८९६), कवी सोपानदेव चौधरी (१९०७), तत्त्वज्ञ लुई अल्थ्यूसर (१९१८), नोबेलविजेता लेखक ग्युंटर ग्रास (१९२७), तबलावादक पं. लच्छू महाराज (१९४४), ग्रेटफुल डेड गिटारिस्ट बॉब वेअर (१९४७), नर्तकी व अभिनेत्री हेमामालिनी (१९४८)
मृत्युदिवस : चित्रकार ल्यूकास क्रॅनाक थोरला (१५५३), तत्त्वज्ञ गास्ताँ बाशलार (१९६२), कर्नाटक शैलीतील गायक चेंबई (१९७४), कादंबरीकार ना. सं. इनामदार (२००२), विचारवंत, लेखक गो. पु. देशपांडे (२०१३)
१५/१६ ऑक्टोबर : एडा लव्हलेस दिन (विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित क्षेत्रांत कार्यरत महिलांच्या सन्मानार्थ)
वर्धापनदिन : वॉल्ट डिजनी कंपनी (१९२३)
१७९३ : फ्रेंच राज्यक्रांती - फ्रान्सची सम्राज्ञी मारी आंत्वानेतला गिलोटिनद्वारे देहदंड.
१९०५ : लॉर्ड कर्झनने बंगालच्या फाळणीचा हुकुम दिला.
१९५१ : पाकिस्तानचे पहिले पंतप्रधान लियाकत अली खान यांची रावळपिंडीत हत्या.
१९७५ : देवीरोगाचा नैसर्गिक संसर्ग झाल्याचा जगातला अखेरचा दाखला (बांगलादेश).
१९८६ : राईनहोल्ड मेसनर ८००० मीटरहून अधिक उंचीची जगातली सर्व (१४) शिखरे सर करणारे पहिले गिर्यारोहक ठरले.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
सध्या 2 सदस्य आलेले आहेत.
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


April 2018 - YoursPJ.in

सध्या देशात गाजत असलेल्या बलात्कार प्रकरणांवर विविध स्तरातून आगळ्या वेगळ्या पद्धतीने निषेध व्यक्त होत आहे. खरं तर बलात्कारासारख्या गुन्ह्याविरुद्ध लोकांचा निषेध व्यक्त होणे हे जिवंत…
महाभारतात आणि रामायणात धनुर्विद्येचे एकापेक्षा एक थक्क करणारे प्रकार नमूद केलेयत. TVवर मालिकांमधूनसुद्धा ते काही प्रमाणात दाखवलेत. बाहुबली चित्रपटामध्ये एकाचवेळी तीन बाण सोडण्याचा प्रकारसुद्धा याच प्रकारांमध्ये…


entertainment news News: rakesh-hrithik roshan disputes - बाप-लेकाचं पटेना? | Maharashtra Times

 रेल्वे पुलावर शाळकरी मुलीचा विनयभंग
 रेल्वे पुलावर शाळकरी मुलीचा विनयभंगWATCH LIVE TV
अभिनेता हृतिक रोशन आणि त्याचे वडील राकेश रोशन यांची दिग्दर्शक-अभिनेता म्हणून पडद्यावर कमाल दाखवणारी जोडी कायम हिट ठरली आहे. पण या जोडीमध्ये आता कमालीचे मतभेद निर्माण झाल्याचं कळतंय. सिनेमा कसा बनवायचा, यावरून बापबेट्याचे मतभेद होत आहेत. त्यामुळे 'क्रिश ४' या सिनेमाचं शूटिंगही रखडलं आहे, असं समजतं.
'कहो ना प्यार है' आणि 'क्रिश' यासारख्या सिनेमांमधून त्यांनी प्रेक्षकांना कायम नवं काहीतरी दिलंय. मात्र, त्यांच्या या केमिस्ट्रीमध्ये अडचणी निर्माण झाल्याचं कळतंय. सूत्रांच्या म्हणण्यानुसार की कथेमध्ये सुसूत्रता कशी असावी याविषयी हृतिकच्या काही कल्पना आहेत. त्याशिवाय सिनेमात कोणी काम करावं, याबद्दलही त्यानं काही गोष्टी ठरवून ठेवल्या आहेत. वडिलांनी 'क्रिश ४' हा सिनेमा प्रेक्षकांच्या बुद्धीला खाद्य देणारा असा बनवावा, त्यात आयती उत्तरं असू नयेत असंही हृतिकला वाटतंय. तर दुसरीकडे या सगळ्याबाबत राकेश रोशन यांची मतं वेगळी आहेत. दोघांत एकमत होत नसल्यानं सिनेमाचं काम सुरू व्हायला वेळ लागतोय. त्यात सध्या हृतिक त्याच्या 'सुपर थर्टी' सिनेमाच्या शूटिंगमध्ये व्यग्र असल्यामुळे 'क्रिश फोर' आता आणखी लांबणीवर पडण्याची शक्यता आहे.
गेले काही दिवस या दोघांच्या वादामुळेच सिनेमाचं शूटिंग रखडल्याचं कळतंय. हृतिकच्या वैयक्तिक आयुष्यात झालेल्या उलथापालथीनंतर त्याच्या सिनेमांनी चांगलं यश मिळवावं, अशी राकेश रोशन यांची इच्छा आहे. मात्र अपयशी सिनेमांमुळे भांबावलेल्या हृतिकनं आता कोणताही सिनेमा करताना अधिक काळजी घ्यायचं ठरवलं आहे. फिटनेसबाबतही तो अधिक जागरूक झाला आहे. सिनेमांची निवड करताना जेवढी काळजी तो घेतोय तितकीच आता तो सिनेमा बनतानाही घेणार असल्याचं कळतंय.
मिळवा सिनेन्यूज बातम्या(entertainment news News in Marathi) से मराठी बातम्या( Marathi News) तुमच्या मोबाइलवर मिळवण्यासाठी डाउनलोड करा Marathi News App ...आणि प्रत्येक बातमीबाबत राहा अपडेट
entertainment news News याच्याशी संबंधित ताजे अपडेट्स मिळवण्यासाठी मटा ऑनलाइनचे फेसबुक पेज लाइक करा
पुण्यातील मुठा कालवा फुटला; दांडेकर पूल पाण्य...
अजय देवगणच्या 'तानाजी'चा पहिला लूक
तेलंगाणा: विसर्जनावेळी क्रेनचा हूक तुटून अपघा...
CCTV: लोकलखाली सापडून इंजिनीअर तरुणाचा मृत्यू
राज्य सरकारने रेल्वे प्रवाशांसाठी सुरू केले ग्रंथालय
मध्य प्रदेश निवडणूक २०१८: राहुल गांधींनी केली पंतप्रधान मोदी...
मुंबई: अल्पवयीन मुलीचा माहिम रेल्वे स्टेशनवर विनयभंग
'सबरीमाला मंदिरात महिलांनी प्रवेश केल्यास आत्महत्या'
अरुण जेटलींनी राहुल गांधींना म्हटले 'क्लाउन प्रिन्स'
 रेल्वे पुलावर शाळकरी मुलीचा विनयभंग
Me Too: बॉलिवूडमध्ये बळजबरी होत नाही: शिल्पा शिंदे
Me Too बिग बींचं बिंगही लवकरच फुटणार
Me Too Effect: साजिदनं 'हाऊसफुल ४'चं दिग्दर्शन सोडलं
Me Too: 'जे चाललंय ते मस्त चाललंय'
Himani Shivpuri: 'माझ्याशीही जवळीक साधण्याचा प्रयत्न झाला हो...
मटा न्यूज अॅलर्ट सबस्क्राइब करा
दिवसभरातील ठळक बातम्या पाहा तुमच्या डेक्सस्टॉपवर
*केव्हाही ब्राउजर सेटिंग्ज बदलून नोटिफिकेशन्स ऑफ करू शकता.
मटा ऑनलाइन च्या अॅपसोबत
2Sridevi: 'मॉम'साठी श्रीदेवींना राष्ट्रीय पुरस्कार...
3जान्हवीसाठी अर्जुननं वेबसाईटला सुनावलं...
5अनुपम यांनी मनमोहनसिंगांची चाल कॉपी केली...
6हॉलिवूडमध्ये प्रियांकाला वर्णभेदाचा फटका...
7Kapil Sharma: कपिलला एकटं राहू द्या: किकू...
8Saigal: सूरसम्राट सेगहल यांना स्वरांजली...
9...आणि प्रेक्षागृहातून टाळ्या पडल्या
10कपिलचे हाल पाहून रडू कोसळतं: भारती...


Coffee with sakal Deputy Regional Transport Officer Sanjay Dhayegude सुरक्षित विद्यार्थी वाहतुकीत "आरटीओ'चे लक्ष | eSakal

सुरक्षित विद्यार्थी वाहतुकीत "आरटीओ'चे लक्ष
शुक्रवार, 8 जून 2018
सातारा - सुरक्षित विद्यार्थी वाहतुकीसाठी शाळांमधील समित्यांचे सक्षमीकरण करण्यावर भर दिला जाईल. त्याचबरोबर विद्यार्थी वाहतूक नियमानुसार होण्यासाठी शाळा सुरू झाल्यानंतर स्कूल बसची विशेष तपासणी मोहीम राबविणार असल्याचे उपप्रादेशिक परिवहन अधिकारी संजय धायगुडे यांनी सांगितले.
सातारा - सुरक्षित विद्यार्थी वाहतुकीसाठी शाळांमधील समित्यांचे सक्षमीकरण करण्यावर भर दिला जाईल. त्याचबरोबर विद्यार्थी वाहतूक नियमानुसार होण्यासाठी शाळा सुरू झाल्यानंतर स्कूल बसची विशेष तपासणी मोहीम राबविणार असल्याचे उपप्रादेशिक परिवहन अधिकारी संजय धायगुडे यांनी सांगितले.
"कॉफी वुईथ सकाळ' या उपक्रमांतर्गत "सकाळ' कार्यालयात संपादकीय विभागाशी चर्चा करताना श्री. धायगुडे बोलत होते. येत्या काही दिवसांमध्ये शाळा सुरू होणार आहेत. या पार्श्‍वभूमीवर सुरक्षित विद्यार्थी वाहतुकीबाबत उपप्रादेशिक परिवहन विभाग काय उपाययोजना करणार, यावर बोलताना श्री. धायगुडे म्हणाले, ""कऱ्हाड-पाटण वगळता जिल्ह्यात 552 स्कूल बसची नोंदणी झाली आहे. त्यातील शाळांच्या नावावर 225 तर, शाळा व खासगी वाहतूकदार यांच्यामध्ये करार असलेल्या अशा 327 स्कूल बस आहेत. शासनाच्या निर्देशानुसार गेले दोन वर्षे शाळा सुरू होण्यापूर्वी या सर्व स्कूल बसचा फिटनेस तपासण्यात आला होता. यंदा शासनाचे निर्देश आले नाहीत. तरीही स्कूल बसचालकांच्या विनंतीनुसार दोन स्वतंत्र शिबिरांचे आयोजन करून तपासणी करून घेण्यात आली आहे. उरलेल्या स्कूल बसची तपासणी सुरू आहे.
पोलिस अधीक्षकांच्या अध्यक्षतेखाली जिल्हास्तरीय स्कूल बस समिती कार्य करते. तिची बैठक शाळा सुरू होण्यापूर्वी घेण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत. या समितीमध्ये विद्यार्थी वाहतूक सुरक्षितपणे आणि नियमानुसार होण्यासाठी आवश्‍यक असलेल्या उपाययोजनांची चर्चा करण्यात येणार आहे. सातारा शहरामध्ये सुरू असलेल्या कामामुळे होणारी सध्याची वाहतूक कोंडी पाहता शाळांच्या सुटण्याच्या व भरण्याच्या वेळेबाबत या बैठकीमध्ये चर्चा करण्यात येईल. त्यानुसार विविध विभागांच्या समन्वयाने शाळास्तरावरील स्कूल बस समित्या सक्षम करण्याकडे या वर्षी प्रामुख्याने भर दिला जाणार आहे. सध्या कार्यक्षेत्रातील 252 शाळा समित्यांची नोंदणी झाली आहे. ती सर्व शाळांत कार्यान्वित करण्यात येणार आहे. विद्यार्थी वाहतूक करणाऱ्यांशी शाळेचा दररराजेचा संबंध असतो. त्यामुळे त्या माध्यमातून अधिक लक्ष देण्यावर भर राहील. त्याचबरोबर विद्यार्थी वाहतुकीवर नियंत्रण राहण्यासाठी शाळा सुरू झाल्यानंतर विशेष तपासणी मोहीम राबविणार असल्याचेही ते म्हणाले.
-रिक्षाचालकाने जादा भाडे मागितल्यास तक्रार करा. नाव गोपनीय ठेवले जाईल
-रिक्षा थांब्यांचा लवकरच सर्व्हे करणार
-उपप्रादेशिक परिवहन कार्यालयातील सर्व कामे ऑनलाइन सुरू
-नागरिकांनी कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय कामे करावीत. अडचण आल्यास संपर्क साधा
-ब्रेक टेस्टसाठी वर्ये येथील जागा लवकरच मिळेल. तीन-चार महिन्यांत तेथे तपासणीचे काम सुरू होईल
-वाहतुकीच्या नियमांचे पालन केल्यास अपघात टाळता येतील
फलकांवर छायाचित्रे असणाऱ्यांची यादी द्या
मुंबई - पुण्यातील दुर्घटनेनंतर मुंबई उच्च न्यायालयाने बेकायदा फलक हटवण्याचे आदेश दिले होते. त्यानंतरही शहरात छायाचित्रांसह फलकबाजी करणाऱ्यांच्या...
जागेची किंमत बोला... मोजायला तयार आहोत
जागेची किंमत बोला... मोजायला तयार आहोत नागपूर : "दीक्षाभूमी म्हणजे बौद्धांचे धार्मिक स्थान. यामुळे ऐतिहासिक अशा धम्मदीक्षेची भूमी आम्हाला मिळावीच....
पाककृती स्पर्धेत प्रियांका पेणकर प्रथम
पुणे - ‘सकाळ’ व त्वष्टा कासार समाज संस्था गणेशोत्सवतर्फे महिलांसाठी पाककृती स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते. कसबा पेठेतील श्री...
बाललैंगिक अत्याचारांत घट व्हावी - बापट
पुणे - पुणे शहरासह ग्रामीण भागात बाललैंगिक अत्याचाराचे गुन्हे घडत आहेत. त्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी योग्य कारवाई होणे अपेक्षित आहे. तसेच बाल...
रद्दीच्या बदल्यात विद्यार्थ्यांना वह्या
मुंबई - विद्यार्थ्यांना रद्दीच्या बदल्यात नव्या कोऱ्या वह्या मिळणार आहेत. याबाबत शालेय शिक्षण विभाग आणि "नमोआनंद अपसायकलर्स' यांच्यात...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


Sakal Saptahik Cover Sory Kaustubh Kelkar Marathi Article | Saptahik Sakal

बॅंकिंग क्षेत्र कसे सुधारेल
बॅंकिंग क्षेत्र कसे सुधारेल
कौस्तुभ मो. केळकर, आर्थिक घडामोडींचे अभ्यासक
गुरुवार, 22 मार्च 2018
पंजाब नॅशनल बॅंकेतील घोटाळ्याची व्याप्ती दिवसेंदिवस वाढतच आहे. फेब्रुवारी महिन्यातील मध्यास उघडकीस आलेला हा सुमारे १३ हजार कोटींचा घोटाळा अचंबित करणारा आहे. सार्वजनिक क्षेत्रातील बॅंकेमधील अलीकडच्या काळातील हा एक मोठा घोटाळा आहे. परंतु, आता परिस्थिती एका घोटाळ्यापुरती सीमित नसून घोटाळ्यांचे सांगाडे बाहेर पडण्याची अहमहमिका लागली आहे. आज संपूर्ण सरकारी बॅंकिंग क्षेत्र संशयाच्या भोवऱ्यात सापडले आहे.
नीरव मोदीने बॅंकेतील काही अधिकाऱ्यांबरोबर संधान साधून पंजाब नॅशनल बॅंकेला हजारो कोटींचा चुना लावला म्हणजे आपल्याकडे शहाणपण आले नसल्याचेच द्योतक आहे. देशाच्या सरकारी बॅंकांत पंजाब नॅशनल बॅंकेचा दुसरा क्रमांक लागतो. या बॅंकेला नीरव मोदी या हिरे व्यापाऱ्याने पद्धतशीरपणे चुना लावला. या घोटाळ्यातील त्याचा साथीदार नातेवाईक गीतांजली डायमंड्‌सचा मालक मेहुल चोक्‍सी आणि नीरव देशाबाहेर बेमालूमपणे पळून गेले. इतकेच काय तर नीरव मोदी या वर्षी दावोस येथे झालेल्या ‘वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम’मध्ये सहभागी झाला आणि त्याने पंतप्रधान मोदी यांच्याबरोबर ग्रुप फोटोमध्ये सहभागी झाला होता. या अगोदरच त्याची एका प्रकरणात चौकशी सुरू झाली होती. यावरून हे गुन्हेगार किती निर्ढावले आहे हे लक्षात येते.
नीरव मोदी आपल्या व्यवसायासाठी पंजाब नॅशनल बॅंकेच्या मुंबईतील हार्निमन सर्कल भागातील शाखेतून गैरव्यवहार करत होता. तो नियमितपणे लेटर ऑफ अंडरटेकिंग घेत होता. मुळात तसे करणे हे गैर नसते, उलट उद्योगाचा भाग म्हणूनच तसे करण्याची पद्धत आहे. हे पात्रता पत्र होते, पण ते हमी देणारे पत्र असल्याचे दाखवून त्या आधारे पैसे काढले गेले. नेहमीच्या रीतीने बॅंकेच्या ग्राहकाला त्याच्या ग्राहकांकडून व्यवसायाद्वारे पैसे मिळताच ते परत केले जातात. दोन ग्राहकांमधील आर्थिक व्यवहारांसाठी बॅंक सहकार्य म्हणून असे पत्र दिले जाते. मात्र यातील घोटाळ्याचा मुद्दा म्हणजे नॅशनल बॅंकेच्या काही अधिकाऱ्यांनी पात्रता पत्रच हमी पत्रे म्हणून दिली, पण बॅंकेच्या सिस्टिममध्ये त्याची मुद्दाम नोंद केली नाही. यातूनच पुढील सर्व गैरव्यवहार घडले. या हमीपत्राच्या आधारे अन्य तीन सार्वजनिक बॅंकांकडून पैसे उभारण्यात आले. त्यावेळी त्या बॅंकांनी मूळ पत्र जारी करणाऱ्या पंजाब नॅशनल बॅंकेकडे त्याची शहानिशा करायला हवी, हे संबंधितांना कसे काय कळले नाही की ते जाणीवपूर्वक टाळले गेले तसेच हे पैसे ज्या परदेशी पुरवठादारांना दिले गेल्याचे म्हटले जाते ते आहेत तरी कोण तसेच हे पैसे ज्या परदेशी पुरवठादारांना दिले गेल्याचे म्हटले जाते ते आहेत तरी कोण त्याची शहानिशा कोणालाही करावीशी वाटली नाही त्याची शहानिशा कोणालाही करावीशी वाटली नाही की हे सगळे अजून मोठ्या पातळीवर संगनमताने ठरवून घडलेले आहे की हे सगळे अजून मोठ्या पातळीवर संगनमताने ठरवून घडलेले आहे हा प्रकार २०११ पासून म्हणजे सुमारे सात वर्षे सुरू होता.
बॅंक गेली सात वर्षे दर तिमाहीला आर्थिक निकाल जाहीर करत आली आहे. या सर्व आर्थिक निकालांची इंटर्नल ऑडिटर, एक्‍स्टर्नल ऑडिटर, रिझर्व्ह बॅंक ऑडिटर तपासणी करत होते. बॅंकेच्या संचालक मंडळाने हे आर्थिक निकाल संमत केले आहेत. या सर्व नियंत्रण, तपासणी करणाऱ्या घटकांना हे लक्षात आले नाही यावर कोणीही विश्‍वास ठेवणार नाही. त्यामुळे यामधील सर्व संबंधितांची सखोल चौकशी करून त्यांना त्वरेने जबर शिक्षा करणे आवश्‍यक आहे. तसेच नीरव मोदी, चोक्‍सी हे उजळमाथ्याने उघडपणे परदेशात फिरत आहेत, यांना लवकरात लवकर अटक करून देशातील न्यायासनासमोर उभे केले पाहिजे. नाहीतर जनतेचा सरकारवरील उरलासुरला विश्‍वास संपेल आणि सरकारला हे फार जड जाईल.
नीरव मोदी घोटाळ्याच्या तडाख्यातून खासगी क्षेत्रातील बॅंकासुद्धा सुटल्या नाहीत. काही दिवसांपूर्वी आयसीआयसीआय बॅंक आणि ॲक्‍सिस बॅंकेच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची, अर्थ मंत्रालयाच्या चौकशी विभागाने काही दिवसांपूर्वी समन्स पाठवून चौकशी केली होती. यावरून या प्रकरणाचे गांभीर्य लक्षात येते. आता या घोटाळ्यावरून अर्थ मंत्रालय आणि रिझर्व्ह बॅंक यांच्यामध्ये जुंपली असून एकमेकांवर दोषारोप आणि ढकलाढकली सुरू आहे. अलीकडेच रिझर्व्ह बॅंकेचे गव्हर्नर उर्जित पटेल यांनी नमूद केले, की सरकारी क्षेत्रातील बॅंकांतून होणारे घोटाळे व गैरव्यवहार थांबवण्यासाठी तसेच यातील दोषी व्यक्तींना शिक्षा करण्यासाठी रिझर्व्ह बॅंकेला आणखी अधिकार मिळणे गरजेचे आहे. गैरव्यवहार करणाऱ्यांना पकडण्यासाठी सध्या कार्यरत असलेल्या यंत्रणा कुचकामी आहेत. रिझर्व्ह बॅंक स्वतःहून कोणतीही सरकारी बॅंक दुसऱ्या सरकारी बॅंकेत विलीन करू शकत नाही किंवा एखाद्या सरकारी बॅंकेचे अवसायनही (लिक्विडेशन) करू शकत नाही. रिझर्व्ह बॅंकेला खासगी बॅंकांच्या बाबतीत सरकारी बॅंकांपेक्षा बरे अधिकार आहेत. यावर अर्थ मंत्रालयाने नापसंती दर्शवली आहे. रिझर्व्ह बॅंकेकडे योग्य ते अधिकार आहेत. बॅंक नियंत्रण कायद्यातील १३ कलमांद्वारे रिझर्व्ह बॅंक सरकारी बॅंकांवर पुरेसे नियंत्रण ठेवू शकते. या कायद्यातील कलम ३६ च्या आधारे रिझर्व्ह बॅंक एखाद्या सरकारी बॅंकेतील व्यवस्थापन बदली करू शकते, तर कलम ३० द्वारे एखाद्या सरकारी बॅंकेचे खास ऑडिट करून घेऊ शकते. अर्थ मंत्रालय आणि रिझर्व्ह बॅंक यांच्यातील ही साठमारी देशाच्या अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने अतिशय घातक असून यातून कर्जबुडवे, घोटाळेबाज यांना बॅंकिंग क्षेत्रात सुंदोपसुंदी असल्याचा संदेश जाऊ शकतो. नीरव मोदी प्रकरणाच्या आसपास अनेक घोटाळे बाहेर आले. त्यामध्ये रोटोमॅक, द्वारकादास सेठ इंटरनॅशनल, सिमभोली शुगर्स, आर. पी. इन्फोसिस्टिम, चंद्री पेपर्स इत्यादींचा समावेश आहे. या सगळ्यांची मिळून आकडेवारी किरकोळ वाटावी असे अनेक घोटाळे अनेक वर्षे सुरू आहेत. एक संस्थेने माहिती अधिकारामध्ये रिझर्व्ह बॅंकेकडून मिळवलेली आकडेवारी धक्कादायक आहे. गेल्या पाच आर्थिक वर्षांमध्ये सरकारी बॅंकांमध्ये ८६७० कर्जघोटाळे झाले असून एकूण ६१२६० कोटी रुपयांना बॅंकांना चुना लावण्यात आला आहे. यामध्ये वर नमूद केलेल्या घोटाळ्यांचा अंतर्भाव नाही.
आपल्या देशातील संपूर्ण बॅंकिंग क्षेत्र आज अनुत्पादित आणि पुनर्रचित कर्जांच्या गंभीर समस्येत अडकले आहे. डिसेंबर २०१३ अखेर ढोबळ अनुत्पादित कर्जे २ लाख ५२ हजार कोटी रुपये होती, तर सप्टेंबर २०१७ अखेर ती ८ लाख ४० हजार कोटी रुपयांपर्यंत पोचली आहेत. यावरून समस्येचा आवाका आणि यातील वास्तव लक्षात येते. या भीषण समस्येने सरकारी आणि खासगी क्षेत्रातील बॅंकांनासुद्धा ग्रासले आहे. आजमितीस खासगी क्षेत्रातील बॅंकांची अनुत्पादित कर्जांनी १ लाख ६ हजार कोटी रुपयांची पातळी पार केली आहे. सार्वजनिक क्षेत्रातील बॅंकांची अनुत्पादित कर्जे ७ लाख ३३ हजार कोटी रुपयांपर्यंत पोचली आहेत. हे पुढील तक्‍त्यामध्ये दिले आहे..
अनुत्पादित, थकीत, पुनर्रचित कर्जे आणि घोटाळे यांचा हा राक्षस बाटलीबंद करणे आवाक्‍याबाहेर आहे हे रिझर्व्ह बॅंकेच्या लक्षात आले आहे. यावर निर्णायक घाव घालण्यासाठी सध्या असलेल्या यंत्रणेत पूर्णपणे फेररचना करत रिझर्व्ह बॅंकेने काही दिवसांपूर्वी नवीन निकषांसह सुधारित आकृतिबंध जाहीर केला. यातून ‘नादारी आणि दिवाळखोरी संहिते’चा वापर करून कर्जथकिताची प्रकरणे वेगाने निकाली निघून, बॅंकांच्या ताळेबंदाच्या स्वच्छतेला लागण्याची अपेक्षा आहे. नादारी आणि दिवाळखोरी संहिता लागू झाल्याने त्याच्याशी पूरक असे धोरण जाहीर करताना ‘कर्ज पुनर्रचना योजना’ आणि ‘धोरणात्मक कर्ज पुनर्रचना योजना’ अशा या प्रश्‍नांशी निगडित उपाययोजना रद्द करीत असल्याचे रिझर्व्ह बॅंकेने नमूद केले आहे.
सरकारी बॅंकांची ढोबळ अनुत्पादित कर्जे
महिना ढोबळ अनुत्पादित कर्ज रक्कम रुपये कोटी
(संदर्भ - कॅपिटललाईन प्लस)
खासगी क्षेत्रातील बॅंकांची ढोबळ अनुत्पादित कर्जे
महिना ढोबळ अनुत्पादित कर्ज रक्कम रुपये कोटी
या सगळ्यामुळे सरकारची नाचक्की झाली आहे. यातून सरकार पूर्णपणे बिथरले असून सरकारचा भर अतिघाईच्या उपाययोजना आणि तात्पुरती मलमपट्टी करण्यावर दिसतो. परंतु यातून मूळ समस्येवर मात करता येणार नाही. बॅंकांची कोट्यवधी रुपयांची कर्जे बुडवून देशाबाहेर पळून गेलेल्यांच्या पार्श्‍वभूमीवर कर्जबुडव्यांना देशाबाहेर पळून जाण्यास प्रतिबंध करण्याच्या प्रयत्नात सरकार आहे.
पन्नास कोटी रुपयांहून अधिक रकमेचे कर्ज थकविणाऱ्या कर्जदारांच्या पारपत्राविषयीची सखोल माहिती यापूर्वीच तपास यंत्रणांनी बॅंकांकडे मागितली आहे. ही ९१ नावे या यादीतूनच निश्‍चित केली गेली असून त्यांचा भारताबाहेर जाण्याचा मार्ग सर्वप्रकारे रोखण्यात यावा असे निर्देश देण्यात आले आहेत. असे प्रकार पुन्हा घडू नयेत म्हणून रिझर्व्ह बॅंकेने अलीकडेच हमीपत्रांचा आयातीसाठी होणारा वापर तातडीने बंद करण्याचे आदेश दिले आहेत. परंतु सुक्‍याबरोबर बरोबर ओलेही जळते यानुसार यातून प्रामाणिकपणे निर्यात आणि त्यासाठी लागणारी आयात करणाऱ्या व्यक्ती, कंपन्या यांची पंचाईत झाली आहे. कारण खेळते भांडवल कमी व्याजदरात मिळण्याचा ही हमीपत्रे एक चांगला पर्याय होता. या खेरीज बॅंकांना ५० कोटी रुपये आणि त्यावरील सर्व कर्ज प्रकरणांची छाननी करून यामध्ये कोणताही गैरव्यवहार, घोटाळा नाही ना याची खबरदारी घेण्यास सांगितले आहे.
कॉर्पोरेट्‌स, कंपन्या यांच्या अनुत्पादित कर्जाची एकूण अनुत्पादित
कर्जाशी केलेली तुलना (आर्थिक वर्ष २०१६-१७)
बॅंकेचे नाव एकूण अनुत्पादित कॉर्पोरेट्‌स, कंपन्या यांची कॉर्पोरेट्‌स, कंपन्या
कर्जे रुपये कोटी अनुत्पादित कर्जे रुपये कोटी यांच्या अनुत्पादित कर्जाचे एकूण अनुत्पादित कर्जाशी असलेले प्रमाण %
अलाहाबाद बॅंक २०६८८ १७१९८ ८३.१३
बॅंक ऑफ बडोदा ४२७१९ २११५३ ४९.५२
आंध्र बॅंक १७६७० १४२३७ ८०.५७
बॅंक ऑफ इंडिया ५२०४५ ३२७८६ ६३.००
बॅंक ऑफ महाराष्ट्र १७१८९ ११९०४ ६९.२५
कॅनरा बॅंक ३४२०२ २२४१८ ६५.५५
सेंट्रल बॅंक ऑफ इंडिया २७२५१ १९३२३ ७०.९१
आयडीबीआय बॅंक ४४७५३ ३३०७० ७३.८९
सरासरी प्रमाण % ६९
(संदर्भ - रिझर्व्ह बॅंक ऑफ इंडिया)
आपल्या देशाला वेगाने आणि सर्वसमावेशक आर्थिक विकास करावयाचा असेल, तर देशातील बॅंकिंग क्षेत्र सशक्त आणि दर्जेदार सेवा देणारे असणे निकडीचे आहे. परंतु आज सरकारी बॅंकांची परिस्थिती पाहिल्यास ती अतिशय गंभीर आहे. नावीन्यपूर्ण आणि प्रतिबंधात्मक उपायांची गरज आहे. त्याचा ऊहापोह पुढे केला आहे.
सरकारी बॅंकांची सप्टेंबर २०१७ अखेर अनुत्पादित कर्जे ७ लाख ३३ हजार कोटी या धोकादायक पातळीवर पोचली आहेत. परंतु याला सर्वसामान्य माणसाला दिलेली कर्जे जबाबदार नसून बडे उद्योगपती, कंपन्या जबाबदार आहेत. यांना कर्जे घेऊन खुशाल बुडवण्याची सवय असते. एकूण अनुत्पादित कर्जांमध्ये बडे उद्योगपती, कंपन्यांना दिलेल्या कर्जाचे प्रमाण सुमारे ६९ टक्के आहे. हे पुढील तक्‍त्यावरून लक्षात येते. २००४-०५ ते सप्टेंबर २०१७ अखेर सुमारे ३ लाख ८१ हजार कोटी रुपयांची कर्जे बुडीत झाली आहेत. यावर उपाय म्हणजे सरकारी क्षेत्रातील केवळ मोठ्या बॅंकांनी कॉर्पोरेट्‌स, कंपन्या यांना कर्जे द्यावीत आणि इतर सरकारी बॅंकांनी रिटेल क्षेत्र म्हणजे वैयक्तिक कर्जे, गृह कर्जे, वाहन कर्जे इत्यादीवर लक्ष केंद्रित करावे.
कॉर्पोरेट बाँड मार्केटची गरज
आज कॉर्पोरेट्‌स आणि कंपनी जगत यांच्या कर्जाची बहुतांश गरज विशेषतः सरकारी बॅंकांकडून भागवली जात आहे. पायाभूत सुविधांच्या कर्जासाठी प्रामुख्याने सरकारी बॅंकांवरच अवलंबून राहावे लागत आहे. साहजिकच आज सरकारी बॅंकांना अनुत्पादित कर्जाच्या समस्येने ग्रासले आहे. खासगी क्षेत्रातील बॅंका रिटेल कर्जे, कंपन्यांना लागणारी अल्प मुदतीची कर्जे, खेळते भांडवल यासाठी लागणारी कर्जे यावर भर देत आहेत. सरकारी बॅंकांच्या तुलनेत यांची अनुत्पादित कर्जे आटोक्‍यात आहेत. परंतु आजही देशातील एकूण बॅंकिंगमध्ये सरकारी बॅंकांचा वाटा सुमारे ७० टक्के आहे. यावरून आपल्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेमधील सरकारी बॅंकांचे अनन्यसाधारण महत्त्व लक्षात येते. हे पाहता सरकारी बॅंक सशक्त असणे गरजेचे आहे. सरकारी बॅंकांना यातून मुक्त करण्यासाठी आपल्या देशामध्ये कॉर्पोरेट बाँड मार्केटची गरज आहे. यातून कंपन्यांना ‘बाँड्‌स’मधून (कर्जरोखे) कर्जउभारणी करता येईल. तसेच या बाँड्‌सचे पतमूल्यांकन होत असल्याने कंपन्यांचा दर्जा आपोआप स्पष्ट होईल. बॅंकांना कर्जे देताना हे अवघड होते. यातून अनुत्पादित कर्जे वाढत जातात. परंतु कॉर्पोरेट बाँड मार्केट सजग असणे, यामध्ये वित्तीय तरलता असणे आणि यावर ‘सेबी’चे नियंत्रण असणे आवश्‍यक आहे.
बॅंकिंग कायद्यात बदल हवा
रिझर्व्ह बॅंकेचे माजी गव्हर्नर वाय. व्ही. रेड्डी यांनी नमूद केले, की आज आपल्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेला जागतिक पातळीवर स्पर्धा करावयाची असेल तर आपले बॅंकिंग क्षेत्र जोखडमुक्त करून बॅंकिंग कायद्यामध्ये काळानुरूप बदल करणे गरजेचे आहे. बॅंकांना एकूण कर्जापैकी ४० टक्के कर्जे प्राधान्य क्षेत्राला देण्याची अट मागे घेऊन ही टक्केवारी कमी केली पाहिजे. तसेच कमी आकाराची मुद्रा कर्जे, जनधन बॅंक खाती यांचा भार हलका केला पाहिजे. हे स्मॉल फायनान्स बॅंक, मायक्रो फायनान्स इन्स्टिट्यूशन्स यांच्याकडे सोपवले पाहिजे. थोडक्‍यात, बॅंकांवरील समाजसेवेची सक्ती लक्षणीय प्रमाणात कमी करणे गरजेचे आहे. यासाठी अर्थ मंत्रालय, रिझर्व्ह बॅंक यांनी एकत्र विचारविनिमय करून याबाबतीत कालबद्ध आराखडा तयार करणे अपेक्षित आहे. यामध्ये संसदेला विश्‍वासात घ्यावे लागेल.
सरकारी बॅंकांच्या संचालक मंडळावर जोखीम व्यवस्थापन, तंत्रज्ञान, मनुष्यबळ व्यवस्थापन, धोरणात्मक व्यवस्थापन अशा विविध क्षेत्रातील तज्ज्ञ असले पाहिजेत. यातून बॅंकेच्या व्यवसायाच्या, पुढील काळातील वाटचालीच्या, प्रगतीच्या दृष्टीने नव्या आणि विविध दृष्टिकोनातून विचार करता येईल असे नेतृत्व मिळेल. तसेच बॅंकेतील सर्वोच्च पदांवर शक्‍यतो बाहेरील व्यक्ती आणून बसवणे टाळावे. बॅंकेतील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना यामध्ये संधी दिली पाहिजे. कारण या अधिकाऱ्यांना बॅंकांची कार्यपद्धती, धोरणे, बॅंकेची बलस्थाने याबाबत माहिती असते आणि ते बॅंकेला सर्वार्थाने फायदेशीर ठरते. मध्यम पातळीवरील व्यवस्थापक यांना जोखीम व्यवस्थापन, डिजिटल बॅंकिंग, कॉर्पोरेट बॅंकिंग याबाबत विशेष प्रशिक्षण देणे गरजेचे आहे. विशेषतः कर्ज प्रस्तावावर विचार विनिमय करताना यातील जोखीम, कंपनीने दिलेला प्रकल्पाचा अहवाल, यामधील नमूद केलेला भविष्यातील कॅश फ्लो बरोबर आहे का याचे योग्य ते विश्‍लेषण करू शकणारे कर्मचारी असले पाहिजेत. आज सरकारी बॅंकांतील जोखीम व्यवस्थापन हे एखादी परिस्थिती निर्माण झाल्यावर त्यावर उपाय योजनांचे काम करते. ते २४ तास सुरू असणारे आणि प्रतिबंधात्मक उपाय योजणारे असावे. देशातील, तसेच जागतिक पातळीवर विविध माध्यमांतून प्रचंड माहिती सत्ता उपलब्ध होत असते. याचे पृथक्करण करून आपल्या व्यवसायाला उपयुक्त असलेली माहिती गोळा करणे आणि त्याचा वापर करून पावले टाकणे हे अपेक्षित आहे. आयसीआयसीआय बॅंकेने क्रॉलर इंजिन हे सॉफ्टवेअर तयार केले असून ते बॅंकेच्या ग्राहकांची, कर्जदाराची माहिती इंटरनेटवर सतत शोधत असते आणि ती आपल्या अधिकाऱ्यांना उपलब्ध करून देते. काही महिन्यांपूर्वी बॅंकांवर सायबर हल्ले झाले होते आणि यातून अनेक समस्या उद्‌भवल्या होत्या. असे हल्ले भविष्यात परत होऊ शकतात, यांचा सामना कसा करता येईल याचे व्यवस्थापन केले पाहिजे. आज सरकारी बॅंकांमध्ये माहितीची गोपनीयता हा चिंतेचा विषय आहे. पंजाब नॅशनल बॅंकेत एकमेकांचे कॉम्प्युटर पासवर्ड सर्रास दिले जात होते आणि गैरव्यवहार केला जात होता. यावर कडक नजर ठेवायला हवी, उपाययोजना केल्या पाहिजेत. खासगी बॅंकांमध्ये पासवर्डबाबत मोठी खबरदारी बाळगली जाते. बॅंकेत कोणी कर्मचाऱ्याने आपला पासवर्ड दुसऱ्या कर्मचाऱ्याला गैरपणे दिला आणि हे उघडकीस आले तर त्या कर्मचाऱ्यांना ताबडतोब नोकरीवरून काढून टाकले जाते. सरकारी बॅंका अशी निर्णायक पावले टाकू शकतील का थोडक्‍यात, जोखीम व्यवस्थापनामध्ये आमूलाग्र बदल तातडीने हवा आहे.
वर नमूद केलेल्या उपायांखेरीज अनेक उपाय आहेत. आपल्या देशाला ९ ते १० टक्के दराने आर्थिक विकास करावयाचा असेल, तर बॅंकिंग क्षेत्र सशक्त, सतर्क, अद्ययावत यंत्रणा असलेले आणि भविष्यातील संकटे आणि संधी यांचा वेध घेणारे असले पाहिजे.
सरकार नीरव मोदी गैरव्यवहार
केरळ व उत्तराखंडमध्ये नुकत्याच आलेल्या पुराने झालेले प्रचंड नुकसान
गेल्या काही वर्षात भारतीय सर्वोच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांच्या नेमणुकीवरून सरकार व...
युपीए एक आणि दोन अशा सलग दहा वर्षांच्या सत्ताकाळात एकापाठोपाठ एक अशा आरोपांच्या...
नाशिकजवळच्या एका फार्ममधील ही घटना आहे. नाशिकचा फार्म म्हटला, की तो भुजबळ फार्मच...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


अभिनेत्री मुमताजच्या निधनाचे अफवा | Dainik Prabhat, Marathi News Paper, Pune.

अभिनेत्री मुमताजच्या निधनाचे अफवा
कित्येक सिनेतारकांच्या अकाली निधनाच्या अफवा यापूर्वी पसरल्या होत्या. अजूनही अशा अफवा पसरत असतात. यावेळी जुन्या जमान्यातील ऍक्‍ट्रेस मुमताज यांच्या निधनाची अफवा पसरली आहे. हृदयविकाराच्या झटक्‍याने मुमताज यांचे निधन झाले, अशी अफवा नुकतीच पसरली होती. मुमताज यांच्या फॅन्सना या बातमीमुळे धक्काच बसला होता. मात्र मुमताज यांच्या परिवाराने ही बाब म्हणजे अफवा असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
मुमताज यांची धाकटी मुलगी तान्या माधवानी हिने इन्स्टाग्रामवर एक व्हिडीओ टाकून मुमताज यांची तब्येत ठिक असल्याचे आणि सध्या आपल्याबरोबर रोममध्ये असल्याचे स्पष्ट केले आहे. मी आणि आई आता शॉपिंग करायला जाणार आहोत. या शॉपिंगचे फोटो मी लवकरच पोस्ट करेन, असे तान्याने म्हटले आहे. तिने आपल्याबरोबर मुमताज यांचे काही फोटोही पोस्ट केले आहेत. त्यात मुमताज अगदी फिट ऍन्ड फाईन दिसत आहेत.
रास्ते, अनपढ, बंधन, खिलौना, आणि मेला सारख्या सिनेमातून काम केलेल्या मुमताज यांनी 1974 साली मयूर वाधवानीबरोबर विवाह केला. त्यांनी 13 वर्षांची गॅप घेऊन 1990 मध्ये “आंधियां’मधून पुनरागमन केले होते.
ताज्या बातम्यांसाठी प्रभातचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा
Previous articleउत्तर व दक्षिण कोरियाचे संबंध सुधारण्यात अमेरिकेची भूमिका नाही – ईराण
सलमान ‘भाई’ आणि ‘राणी’ दीपिकाचीच बॉलीवुडवर सत्ता
सचिन ‘असा’ बोलला तेव्हा मी खूप रडलो
#ME TOO : ऐश्वर्या राय बच्चन ‘ते’ अधिकृत ट्विटर अकाऊण्ट खोटे
महिला चित्रपट निर्मात्यांची #MeToo साठी ‘अशी’ आहे भूमिका
उर्मिला मातोंडकरचे पुन्हा एकदा मराठी चित्रपटसृष्टीत पाऊल
‘सुपर डान्सर शो’ आता येणार मराठीत


कॉंग्रेस अध्यक्ष राहुल गांधी यांचाही मी टू मोहीमेला पाठिंबा | Dainik Prabhat, Marathi News Paper, Pune.

कॉंग्रेस अध्यक्ष राहुल गांधी यांचाही मी टू मोहीमेला पाठिंबा
नवी दिल्ली: देशभरात विविध क्षेत्रातील महिलांनी आपल्यावर झालेल्या लैंगिक अत्याचाराच्या विरोधात खुलेपणाने बोलण्यासाठी “मी टू’ ची मोहीम सुरू केली आहे. त्या मोहिमेला कॉंग्रेस अध्यक्ष राहुल गांधी यांनीही पाठिंबा दिला आहे. ते म्हणाले की आता खरे बोलण्याची वेळ आली आहे. बदल घडवण्यासाठी मोठ्याने आणि ठळकपणाने खरे बोलावे लागेल असे त्यांनी म्हटले आहे.
केंद्रीय मंत्री एम. जे अकबर यांच्याही विरोधात लैंगिक अत्याचाराचा आरोप ठेवण्यात आला आहे. तथापी त्यांनी या मंत्र्याचा आपल्या ट्‌विटर संदेशात उल्लेख केलेला नाही. त्यांनी म्हटले आहे की महिलांना सन्मान देण्यास प्रत्येकानेच शिकले पाहिजे. हा एक मोठा इश्‍यु असून त्यावर मी एखाद्या पत्रकार परिषदेत सविस्तरपणे बोलेन असे त्यांनी गुरूवारी नमूद केले होते. त्या पाठोपाठ आज त्यांनी आपल्या ट्‌विटरवर या मोहीमेला पाठिंबा दर्शवला आहे.
ताज्या बातम्यांसाठी प्रभातचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा
Previous articleमतांच्या राजकारणामुळे सामाजिक चळवळींचा ऱ्हास
Next articleहेरगीरी प्रकरणी निशांत आगरवाल याला सात दिवसांची कोठडी
गोव्यात ‘काँग्रेस’ला धक्का, दोन आमदार करणार भाजपात प्रवेश
हत्या प्रकरणातील दोषी स्वयंघोषित ‘संत रामपाल’ला जन्मठेप
तितली चक्रीवादळ : मृतांची संख्या 27, सरकार मृतांची संख्या लपवत असल्याचा विरोधाकांचा दावा
दरकपातीनंतरही दिलासा नाहीच, ‘इंधनदरवाढी’चे सत्र आजही कायम
शत्रुघ्न सिन्हांचा भाजपवर जोरदार हल्ला
मोदी जनतेला अन्न द्यायला विसरले – राहुल गांधी


फुटबॉल स्पर्धा: गतविजेत्या स्पायसर युनिव्हसिर्टीची विजयी सलामी | Dainik Prabhat, Marathi News Paper, Pune.

फुटबॉल स्पर्धा: गतविजेत्या स्पायसर युनिव्हसिर्टीची विजयी सलामी
रिलायन्स फाऊंडेशन यूथ फुटबॉल स्पर्धा
पुणे: गतविजेत्या स्पायसर ऍडव्हर्टाईज युनिव्हर्सिटी संघाने आपल्या प्रतिस्पर्धी संघाचा एकतर्फी पराभव करताना रिलायन्स फाऊंडेशन यूथ स्पोर्टस् फुटबॉल स्पर्धेत स्पर्धेत विजयी सलामी दिली. अन्य सामन्यांत सिम्बायोसिस सेकंडरी स्कूल, स्पायसर हायर सेकंडरी स्कूल आणि द ऑर्चिड स्कूल यांनी आपापल्या गटांत विजयी आगेकूच केली.
स्पायसर युनिव्हर्सिटी मैदानावर सुरू असलेल्या या स्पर्धेत महाविद्यालयीन मुलांच्या गटांत स्पायसर ऍडव्हर्टाईज युनिव्हर्सिटी संघाने एआयएसएसएमएस इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेशन टेक्‍नॉलॉजी संघाचा 5-0 असा सहज पराभव केला. यामध्ये शमय अशिमरय याने तीन गोल करून संघाच्या विजयात मोलाचा वाटा उचलला.
वरिष्ठ गटातील लढतीत स्पायसर हायर सेकंडरी स्कूल संघाने बृहन्महाराष्ट्र कॉलेज ऑफ कॉमर्स संघाचा 5-1 असा एकतर्फी पराभव करीत आगेकूच केली. हर्ष स्वानसीने तीन गोल करीत विजयात मोलाचा वाटा उचलला. बृहन्महाराष्ट्र कॉलेजकडून आदित्य रणदिवेने एकमेव गोल केला. याच गटातील आणखी एका लढतीत द ऑर्चिड स्कूल संघाने एसएनबीपी हायस्कूल अँड ज्युनिअर कॉलेज संघाचा 1-0 असा निसटता पराभव केला.
कुमार गटातील सामन्यांत जयेश चौधरी याने केलेल्या दोन गोलच्या जोरावर सिम्बायोसिस सेकंडरी स्कूलने भारतीय विद्या भवन संघाचा 2-1 असा पराभव करून आगेकूच केली. तसेच शालेय मुलींच्या गटात स्पाईसर हायर सेकंडरी स्कूलने अक्षरा इंटरनॅशनल स्कूलचा 4-0 असा सहज पराभव करून स्पर्धेत विजयी सलामी दिली. स्पाईसरकडून सेनोरिटा एन. आणि निशाली जॉर्ज यांनी प्रत्येकी एक आणि फ्रीसिया एन. हिने दोन गोल करून संघाला सहज विजय मिळवून दिला.
बाद फेरी – महाविद्यालयीन मुलांचा गट – स्पायसर ऍडव्हर्टाईज युनिव्हर्सिटी – 5 (शमय अशिमरय 26, 39 व 58वे मि., मेहिलांग कामेरी 28वे मि., पौटेंगटुंग 57वे मि) वि.वि. एआयएसएसएमएस इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेशन टेक्‍नॉलॉजी – 0;
कुमार गट – सिम्बायोसिस सेकंडरी स्कूल – 2 (जयेश चौधरी 14 व 43वे मि.) वि.वि. भारतीय विद्या भवन – 1 (तरल मुनोत 40वे मि.);
वरिष्ठ गट – स्पायसर हायर सेकंडरी स्कूल – 5 (हर्ष स्वानसी 1, 11 व 36वे मि., त्यामेई पमथीड 15वे, डॅनियल पॉल 49वे मि.) वि.वि. बृहन्महाराष्ट्र कॉलेज ऑफ कॉमर्स – 1 (आदित्य रणदिवे 32 मि.);
द ऑर्चिड स्कूल – 1 (किशोर पांड्या 11वे मि.) वि.वि. एसएनबीपी हायस्कूल अँड ज्युनिअर कॉलेज – 0;
शालेय मुली – स्पायसर हायर सेकंडरी स्कूल – 4 (सेनोरिटा एन. तिसरे मि., फ्रीसिया एन. 10 व 42वे मि., निशाली जॉर्ज 12वे मि.) वि.वि. अक्षरा इंटरनॅशनल स्कूल – 0.
ताज्या बातम्यांसाठी प्रभातचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा
Previous articleपृथ्वी शॉचे कसोटी क्रिकेटमधील पदार्पण निश्‍चित
Next articleकृष्ण देव आहे काय
युवा ऑलिम्पिक क्रीडा स्पर्धा: भारताच्या पुरुष आणि महिला संघाला रौप्यपदक
कोहली, शास्त्री यांच्याकडून पृथ्वी शॉवर कौतुकाचा वर्षाव
पी.व्ही.सिंधू आणि सायना नेहवालकडून भारताला पदकाची आशा
चेन्नईच्या अश्‍विन, विष्णूकडे आघाडी जोसेफचे गिक्‍सर कप जेतेपद निश्‍चित
रिलायन्स फाउंडेशन युथ स्पोर्टस फुटबॉल स्पर्धा: बिशप्स स्कूल, नेस वाडिया संघांचे विजय
दृष्टीहीन खेळाडूंच्या भारत विरूध्द श्रीलंका मालिकेला आजपासून सुरुवात


अनधिकृत वाळूउपसा करणाऱ्या बोटी पाण्यात बुडविल्या | Dainik Prabhat, Marathi News Paper, Pune.

अनधिकृत वाळूउपसा करणाऱ्या बोटी पाण्यात बुडविल्या
कर्जत – नगर आणि पुणे जिल्ह्याच्या संयुक्त महसुली हद्दीचा गैरफायदा घेत, भीमा नदीपात्रातून अनधिकृत वाळूउपसा करणाऱ्या सहा बोटी जिलेटिनच्या स्फोटाने उडवून देत नदीच्या पाण्यात बुडविण्यात आल्या. यामध्ये इतर बोटींचेही नुकसान झाले. कर्जत व दौंड तालुका महसूल प्रशासनाने संयुक्‍तपणे केलेल्या या धडक कारवाईने वाळू तस्करांचे धाबे दणाणले आहे.
भीमा नदी पात्राच्या कर्जत, दौंड, इंदापूर या तीनही तालुक्‍यांच्या हद्दीत ठिकठिकाणी वाळू तस्करांनी आपले चांगलेच बस्तान बसविले आहे. कर्जत तालुक्‍यातील जलालपूर, देऊळवाडी, सिद्धटेक, बेर्डी आदी भागात तर दौंड तालुक्‍यातील शिरापूर, हिंगणी, मलठण, नायगाव, राजेगाव, वाघलूज आदी भागात वाळू तस्कारांनी रात्रंदिवस उच्छाद मांडलेला आहे. यांत्रिक बोटींद्वारे दररोज लाखो रुपयांचा महसूल बुडवून हजारो ब्रास अनधिकृत वाळूउपसा केला जात आहे. या उपशामुळे परिसरातील शेतकरी त्रस्त झाले आहेत. क्षमतेपेक्षा जास्त वाळू वाहतूक होत असल्याने डांबरी रस्त्यांची वाट लागली आहे. ठिकठिकाणी मोठमोठे खड्डे पडल्याने दर्शनासाठी येणारे भाविक, शालेय विद्यार्थी, शेतमाल व प्रवासी वाहतूक करणाऱ्या वाहनांना मोठा त्रास सहन करावा लागत आहे .
या पार्श्‍वभूमीवर कर्जत व दौंड तालुका महसूल प्रशासनाने मंगळवारी संयुक्‍तपणे ही कारवाई केली. अनेक वाळू तस्करांनी आपल्या बोटी नदीकाठच्या जंगलातील ओढ्यात लावल्या होत्या. तेथे जाऊन अधिकाऱ्यांनी जिलेटीनच्या स्फोटाद्वारे बोटी फोडून नदीत बुडविल्या. या संयुक्त कारवाईत दौंडचे प्रांताधिकारी संजय अस्वले, तहसीलदार बालाजी सोमवंशी यांनी महत्वाची भूमिका बजावली. यावेळी कर्जतच्या प्रांताधिकारी अर्चना नष्टे व तहसीलदार किरण सावंत पाटील हजर नव्हते. या पथकामध्ये कर्जतमधून सर्कल बाळासाहेब सूर्यवंशी, मोहसिन शेख, तलाठी नंदकुमार गव्हाणे, कालीचरण मखरे, विश्वास राठोड, धुळाजी केसकर, बळीराम पांडुळे, सदाशिव गावडे, उजनी कालवा निरीक्षक इम्रान शेख, तर दौंड तालुक्‍यामधून सर्कल शिवाजी खारतोडे, दीपक कोकरे, प्रकाश भोंडवे, विनोद धांडोरे उपस्थित होते. पुणे जिल्हाधिकारी कार्यालयाने उजनी धरण व्यवस्थापनाला अनधिकृत वाळूउपसा करणाऱ्या यांत्रिक बोटींवर कारवाई करण्याचे पत्र दिले आहे. मात्र त्यावर कार्यवाही होताना दिसत नाही. त्यामुळे वाळू माफिया पोसले जात आहेत.
ताज्या बातम्यांसाठी प्रभातचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा
Previous articleटेबल टेनिस स्पर्धा: सुदेश शेलार मेमोरियल करंडक ‘यांना’ मिळाले विजेतेपद
Next articleभिलाई स्टील प्लांट दुर्घटना-सीईओसह तिघांवर कारवाई; केंद्राकडून मदत जाहीर