बदलाचा इतिहास_धर्म | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
जीवन जगण्याची पद्धत म्हणजे धर्म ही धर्म या संकल्पनेची सोपी आणि सुटसुटीत व्याख्या.जगण्याची पद्धत समुहाप्रमाणे बदलत गेली आणि मग त्या प्रत्येक पद्धतीला एक एक विशिष्टं नामाभिधान चिकटवलं गेलं.मोकळं जगणं एका अर्थानं बंदिस्त झाल.धर्म संकल्पना राबवणारय़ांचा दावा असा की सामान्यातल्या सामान्याला धर्म म्हणजे नक्की काय पाळायचं हे बंदिस्त नियमावलीमुळेच स्पष्टं झालं.
या लेखाच्या निमित्ताने विचारमंथन व्हावं अशी एक इच्छा आहे.इथे काही उदाहरणं मांडली आहेत आणि त्यावर अनेक वाचक आपली मतं मांडू शकतील.परस्परांमधल्या मतमतांतर प्रक्रियेला चालना मिळून विषयाचा आवाका नजरेसमोर येत रहावा असा एक उद्देश.
एखादा धर्म सोडून दुसरा धर्म स्विकारावा हा विचार एखाद्या व्यक्तीच्या मनात का येत असावा त्यानंतर कृतीची पूर्वतयारी आणि प्रत्यक्ष कृती कशी घडत असावी त्यानंतर कृतीची पूर्वतयारी आणि प्रत्यक्ष कृती कशी घडत असावी त्यानंतरचे पडसाद काय स्वरूपाचे त्यानंतरचे पडसाद काय स्वरूपाचे हा या लेखाचा बीजविषय आहे.या संबंधातली केवळ उदाहरणं समोर ठेवणं हे या लेखाचं स्वरूप आहे.लेखावर वाचकतज्ज्ञांकडून उहापोह व्हावा ही सदिच्छा
सुरवातीचं उदाहरण प्रत्यक्ष धर्मांतराचं नाही.कालानुक्रमानंही ते पहिलं नाही.जगण्याची पद्धत एवढाच शब्दश: आवाका या उदाहरणापुरता लक्षात घेऊया.
आपेगावच्या विठ्ठ्लपंत कुलकर्ण्यांना संसारात पडून मुरल्यानंतर, चार अपत्य झाल्यानंतर, गृहस्थधर्म सोडून संन्यस्तधर्म स्विकारावा असं का वाटलं असेल एकाएकी, एका झटक्याच्या अंमलाखाली एखादी पुरूष व्यक्ती सर्वसंगपरित्याग करणं, तरुण वयात करणं हे त्या काळात कदाचित सहज असेल.मग काशीला जाणं.तिथे गेल्यावर विठ्ठलपंतांच्या गुरूंनी त्याना ’तू गृहस्थधर्म सोडणं ही चूक आहे.पुनश्च गृहस्थधर्म स्विकार एकाएकी, एका झटक्याच्या अंमलाखाली एखादी पुरूष व्यक्ती सर्वसंगपरित्याग करणं, तरुण वयात करणं हे त्या काळात कदाचित सहज असेल.मग काशीला जाणं.तिथे गेल्यावर विठ्ठलपंतांच्या गुरूंनी त्याना ’तू गृहस्थधर्म सोडणं ही चूक आहे.पुनश्च गृहस्थधर्म स्विकार’ अशी आज्ञा करणं.ही आज्ञा शिरसावंद्य मानणं विठ्ठलपंतांना सोप्पं गेलं असेल’ अशी आज्ञा करणं.ही आज्ञा शिरसावंद्य मानणं विठ्ठलपंतांना सोप्पं गेलं असेल गुरूची आज्ञा तडकाफडकी शिरोधार्य मानण्याचा तो काळ.व्यक्तीच्या मनात आपल्या पुढच्या प्रवासांसंबंधात काही आलं नसेल गुरूची आज्ञा तडकाफडकी शिरोधार्य मानण्याचा तो काळ.व्यक्तीच्या मनात आपल्या पुढच्या प्रवासांसंबंधात काही आलं नसेल चलबिचल झाली नसेल हे असं दोन टोकात गर्रकन् फिरणं या कृतीचा अर्थ एका व्यक्तीच्या अनुषंगातून कसा लावायचा
वाळीत टाकलं जाणं हा सर्रास भयानक अनुभव होता.त्याचा अंदाज विठ्ठलपंतांना नव्हता असूनही ते त्यात पडले.मुलांचं काय असूनही ते त्यात पडले.मुलांचं काय हा यक्षप्रश्न होता.या प्रवासाचा शेवट उभयता पतीपत्नींनी नदीत उडी घेऊन जीवनयात्रा संपवण्यात होणं तसं अपरिहार्यच नाही का हा यक्षप्रश्न होता.या प्रवासाचा शेवट उभयता पतीपत्नींनी नदीत उडी घेऊन जीवनयात्रा संपवण्यात होणं तसं अपरिहार्यच नाही का पत्नी तर केवळ पतीबरोबर जायचं म्हणून आत्मसमर्पणाला तयार झाली असेल.तिला तिच्या लहानग्या चार-चार मुलांबद्दल काहीच वाटलं नसेल पत्नी तर केवळ पतीबरोबर जायचं म्हणून आत्मसमर्पणाला तयार झाली असेल.तिला तिच्या लहानग्या चार-चार मुलांबद्दल काहीच वाटलं नसेल विठ्ठलपंतांचा हा तीन टोकांवरचा प्रवास मग चमत्कारिक वाटू लागतो.तीन टोकाच्या कृती करणं या मागची मानसिकता काय असेल विठ्ठलपंतांचा हा तीन टोकांवरचा प्रवास मग चमत्कारिक वाटू लागतो.तीन टोकाच्या कृती करणं या मागची मानसिकता काय असेल विशेषत: हे वास्तवातलं उदाहरण आहे म्हटल्यावर उत्सुकता जास्तच ताणली जाते.
 त्या मुलांचा या सगळ्यात काय दोष त्याना तर अग्निदिव्यातून जावं लागल्याचं स्पष्टं होतं.पुढचे, पाठीवर मांडे भाजणं, भिंत चालवणं, रेड्याच्या तोंडून वेद वदवणं हा झाला चमत्काराचा भाग.चमत्काराचा भाग तर्कात बसत नाही म्हणून तो सोडून देऊ पण भोगावं तर लागलं असेलच.वाळीत टाकलं जाणं, जिथे तिथे अवमान होणं आणि त्यातून तावून, सुलाखून निवृत्तीनाथ, ज्ञानदेव, सोपान, मुक्ताई अशी चार-चार अध्यात्मिक रत्नं निर्माण होणं हा पुन्हा एक आश्चर्यकारक प्रवास. विठ्ठलपंतांकडून निर्माण झालेल्या त्या पार्श्वभूमीमुळेच केवळ ही अशी फळं जन्माला आली त्याना तर अग्निदिव्यातून जावं लागल्याचं स्पष्टं होतं.पुढचे, पाठीवर मांडे भाजणं, भिंत चालवणं, रेड्याच्या तोंडून वेद वदवणं हा झाला चमत्काराचा भाग.चमत्काराचा भाग तर्कात बसत नाही म्हणून तो सोडून देऊ पण भोगावं तर लागलं असेलच.वाळीत टाकलं जाणं, जिथे तिथे अवमान होणं आणि त्यातून तावून, सुलाखून निवृत्तीनाथ, ज्ञानदेव, सोपान, मुक्ताई अशी चार-चार अध्यात्मिक रत्नं निर्माण होणं हा पुन्हा एक आश्चर्यकारक प्रवास. विठ्ठलपंतांकडून निर्माण झालेल्या त्या पार्श्वभूमीमुळेच केवळ ही अशी फळं जन्माला आली मराठी भाषेचा एक आद्यकवी जन्मला.त्यानं ज्ञानेश्वरी सांगितली, पसायदान मांडलं, ते ही इतक्या लहान वयात मराठी भाषेचा एक आद्यकवी जन्मला.त्यानं ज्ञानेश्वरी सांगितली, पसायदान मांडलं, ते ही इतक्या लहान वयात- आणि नंतर, आता काही करायला उरलं नाही म्हणून त्यानं समाधीही घेतली
वर म्हटल्याप्रमाणे विठ्ठलपंतांचा धर्मबदल हा केवळ वाच्यार्थानं घेतला जातो तसं धर्मांतर नव्हे.ते एकाच धर्मातल्या एका पद्धतीतून दुसरय़ा पद्धतीत जाणं (गृहस्थाश्रमातून संन्यासाश्रमात) आणि परत फिरणं या स्वरूपाचा प्रवास आहे.ह्या प्रवासातली व्यक्तीव्यक्तींच्या मानसिकतेतली, जगण्यातली, त्याना तत्कालिन समाजानं दिलेल्या वागणुकीतली आणि त्यामुळे एकूणच होणारी घुसळण अस्वस्थ करते, विचार करायला लावते, नाही या उदाहरणाचा विशेष म्हणजे अतोनात सहनशक्ती अनुसरून ह्यातल्या अंतिम टप्प्यातल्या सर्वच व्यक्तींनी एक सकारात्मक कार्य उभं करणं, जगाला एक उदाहरण घालून देणं हा सगळ्यावरचा कळस म्हणता येईल.सकारात्मक असणं म्हणजे आणखी काय असतं या उदाहरणाचा विशेष म्हणजे अतोनात सहनशक्ती अनुसरून ह्यातल्या अंतिम टप्प्यातल्या सर्वच व्यक्तींनी एक सकारात्मक कार्य उभं करणं, जगाला एक उदाहरण घालून देणं हा सगळ्यावरचा कळस म्हणता येईल.सकारात्मक असणं म्हणजे आणखी काय असतं
कवि नारायण वामन टिळक अर्थात रेव्हरंड टिळक हे पुढचं उदाहरण.ते संस्कृत शिकले.इंग्रजी आणि इतर विषय शिकून झाल्यावर शिक्षण सोडून देऊन ते चरितार्थासाठी आणि गृहस्थधर्म निभावण्यासाठी शिक्षक झाले.लक्ष्मीबाई टिळकांपाशी अधिकृत शालेय शिक्षण नव्हतं.टिळकांनी प्रोत्साहन देऊन त्याना मराठी लिहावाचायला शिकवलं.स्मृतिचित्रे हे लक्ष्मीबाईंचं आत्मचरित्र मराठी साहित्यातला एक मैलाचा दगड मानला जातो.
महाराष्ट्रातल्या वेगवेगळ्या गावांमधे ना.वा.टिळकांनी नोकरया केल्या.शिक्षक, पुरोहित आणि छापखान्यातला खिळे जुळवणारा अशा त्या होत्या.नागपुरात त्याना संस्कृत साहित्याचा भाषांतरकार म्हणून नोकरी मिळाली.संस्कृतात कविता केल्या.’ऋषी’ ह्या हिंदू धर्मविषयक उहापोह करणारय़ा नियतकालिकाचे ते संपादक होते.
नागपूरहून राजनंदगाव ह्या त्या वेळच्या एका संस्थानाकडे आगगाडीने प्रवास करत असताना, प्रवासात त्यांची भेट अर्नेस्ट वॉर्ड ह्या ख्रिश्चन धर्मगुरूशी झाली.वॉर्ड हे फ्री मेथॉडिस्ट चर्च या संप्रदायाचे होते.त्यानी स्वधर्माविषयी टिळकांशी बातचीत सुरू केली.टिळकांना त्यानी बायबलची एक प्रत भेट म्हणून दिली.त्याचवेळी वॉर्ड हे टिळकांच्या कानात कुजबुजल्याचं सांगण्यात येतं.’तुम्ही दोन वर्षांच्या आत सर्वरक्षक येशूच्या प्रेमळ पंखांखाली याल’ हे ते वाक्यं.
त्याचवेळी हिंदू धर्मातली कर्मकांडं आणि जातीव्यवस्था यावर हा तरल मनाचा कवी आणि अभ्यासक नाराज होता.आजही हिंदू धर्मातल्या प्रमुख बोट ठेवल्या जाणारय़ा गोष्टी, इतक्या काळानंतरही, त्याच राहिल्या आहेत.जाणते आजही ह्या गोष्टींवर नाराज आहेत आणि त्याचवेळी कर्मकांडांनी पुन्हा भयावह रूप घेतलंय.जगण्यातली टोकाची अनिश्चितता हे त्याचं कारण सांगितलं जातं.राजकारणी त्याचा वापर करून घेताएत.जातीव्यवस्था एकीकडे जाळपोळ, बलात्कार, अजून वाळीत टाकणं अशा त्याच त्या मध्ययुगीन मानसिकतेत दिसते तर दुसरीकडे आरक्षण हा विषय दिवसेंदिवस समाजात दुफळी निर्माण करू लागलाय.राजकारणी इथेही अग्रक्रमाने धुडगूस घालू लागले आहेत.जातीव्यवस्थेचं धृवीकरण इत्यादी होतं आहे काय.. असो हिंदूधर्मातल्या कर्मकांडं आणि जातीव्यवस्था ह्या गोष्टी संवेदनशील मनाला बोचणारय़ा होत्या त्या तशाच राहिल्या आहेत असं दिसतं.
टिळकांनी धर्मांतर केलं.त्यातलीही विशेष गोष्टं म्हणजे तसं करत असताना त्यानी आपल्या पत्नीला, जिचा हिंदूधर्मावर गाढ विश्वास होता तिला तसं केल्याचं कळवलंच नाही या धार्मिक मतांतरामुळे पतीपत्नींमधे वेगळं रहाण्याइतपत दुरावा आला.या काळात लक्ष्मीबाईंनी ख्रिश्चन धर्माचा अभ्यास केला.त्या ख्रिश्चन धर्माकडे ओढल्या गेल्या आणि शेवटी त्यांनीही धर्मांतर केलं.दोघांचं सहजीवन आणखी प्रेममय झालं.हिंदू विवाहसंस्था भक्कम झाली ती पतिव्रताव्रत आणि एकपत्नीव्रत यांमुळे असं म्हटलं जातं.विवाहानंतर, इतक्या उशीरा पतीपत्नीनं एकत्र येणं आणि एकरूपही होणं हे अगम्य असल्याचं म्हटलं जातं.परदेशात अचानक गायब होणारे नवरे, घटस्फोटित स्त्रीपुरूषांची संख्या एकूण लोकसंख्येच्या निम्मी होणं, एकपालकी कुटुंबांची संख्या प्रचंड प्रमाणात वाढणं या पार्श्वभूमीवर लेखक भालचंद्र नेमाडे एके ठिकाणी असं म्हणतात की आपल्या देशातल्या अफाट जनसमूहाचं सामाजिक स्थैर्य अबाधित राखणारय़ा हिंदू विवाहसंस्था या गोष्टीचा संबंध एकूण मानवी समाजाच्या मानसिक आरोग्याशी जोडला पाहिजे.
अहमदनगरला रहात असताना आलेल्या प्लेगच्या साथीत उभयता पतीपत्नींनी केलेलं सेवाकार्य, सफाई कामगारांनी त्याचवेळेला केलेला संप मोडून काढणं, ते शरण आल्यावर त्यांचं उद्बोधन करणं, डॉक्टरांकडून प्लेगरूग्णांच्या सेवेबद्दल मिळालेलं मानपत्रं नाकारणं आणि केवळ सेवाधर्माचा धडा घालून देणं हे सकारात्मक कार्य केवळ वाखाणण्याजोगं.ख्रिस्तावरील अपार श्रद्धेमुळे करुणा, दया, सत्य, मानवता आणि सहृदयतेने केलेला सर्व विश्वाचा विचार ही मूल्यं त्यांच्या ठायी प्रकट झाली की हा या दोघांचा स्थायीभाव होता की हा या दोघांचा स्थायीभाव होता धर्मांतर केलं असतं आणि नसतं तरीही त्यांनी या प्रकारचं कार्य केलं असतं की नसतं
धर्मांतरांमुळे टिळक पतीपत्नीला सामाजिक जाचाला तोंड द्यावंच लागलं होतं.समाजानं वाळीत टाकणं म्हणजे काय याची कल्पनाच आपण फक्त करू शकतो.त्या कल्पनेनेही आपल्यासारख्याच्या अंगावर काटा येतो.
अस्पृश्यांवर होत असलेल्या युगानुगाच्या अन्यायाचं काय सवर्णांनी त्याना जनावरासारखी वागणूक दिली म्हणजे काय काय केलं हे नुसतं वाचून, ऐकून आज संवेदनशील माणूस अस्वस्थ होतो.हिंदू धर्मातल्या चातुर्वर्ण्य व्यवस्थेचं हे फलित.अशी व्यवस्था समाजात सुसूत्रता यावी म्हणून आल्याचं सांगतात पण त्यानं विषमतेचा भला मोठा डोंगर उभा केला.जो आजतागायत मिटता मिटलेला नाही.महात्मा फुले, राजर्षि शाहू महाराज यांनी तळमळीने यासंबंधात कार्य केलं.डॉ.भीमराव रामजी तथा बाबासाहेब आंबेडकर यांनी याच समाजात जन्म घेतला.आपली आणि आपल्या ज्ञातीबांधवांची दारूण अवस्था जवळून पाहिली.बडोदे संस्थानाचे महाराज सयाजीराव गायकवाड यांनी दिलेल्या शिष्यवृत्तीवर ते जेव्हा अमेरिकेत गेले तेव्हा त्यांना तिथे अस्पृश्यतेचा काहीच त्रास झाला नाही.दोन देशातल्या या परस्पर अनुभवांमुळे आपल्या देशाला, समाजबांधवांना या सामाजिक विषमतेच्या विळख्यातून बाहेर काढायचंच हे त्यांनी पक्कं ठरवलं.अमेरिका, लंडन इथे उच्च शिक्षण घेऊन परत आल्यानंतर त्यानी विविध वृत्तपत्रे चालवून अस्पृश्य मानल्या गेलेल्या समाजाची कैफियत आपल्याच हिंदू बांधवांसमोर सतत मांडली.नाशिकच्या काळाराम मंदिरात अस्पृश्यांच्या प्रवेशासाठी सत्त्याग्रह केला.त्यात ते यशस्वीही झाले.
हिंदू धर्मात राहूनच त्यानी अस्पृश्यता नष्ट करण्याचा प्रयत्न केला.केवळ महाडचे चवदार तळे किंवा नाशिकचे काळाराम मंदिर एवढ्यापुरतं काम त्याना करायचं नव्हतं तर अस्पृश्य मानले गेलेल्यांना सन्मानाने जगता यावं हे त्यांच्या लढ्याचं उद्दिष्ट होतं.मनुस्मृतीचं जाहीर दहनही त्यानी केलं.त्यानंतरही तथाकथित उच्चवर्णीय आपल्या वर्तनात आणि मानसिकतेत बदल करत नाहीत हे त्यांच्या पुरेपूर लक्षात आल्यावर त्यानी ’मी हिंदू धर्मात जन्मलो असलो तरी हिंदू म्हणून मरणार नाही’ अशी प्रतिज्ञाच केली.सरतेशेवटी पाच लाख अपृश्य बांधवांसह त्यानी बौद्ध धर्माची दीक्षा घेतली.धर्मपरिवर्तन केलं.जेव्हा त्यांनी धर्मांतर करायचं ठरवलं तेव्हा सखोल अभ्यास आणि चिंतन करून त्यांनी अहिंसा, सत्य, मानवता यांना प्राधान्य देणारा बौद्ध धर्म निवडला.
यानंतर थोडसं, जबरदस्तीनं धर्मांतर या विषयाकडे वळूया.हे खरं तर आपण इथे विचारात घेत असलेल्या विषयाचं दुसरं टोक.पण काही वेळा असं अगदी दुसरं टोक गाठल्यावर आपण विचार करत असलेल्या विषयातले आणखी काही दुवे आपल्याला मिळून विचार सर्वंकष होण्याचा प्रयत्न करता येऊ शकतो.
हे जबरदस्तीचं धर्मांतर ठळकपणे दिसतं पाच पाच मुघल पातशहा हिंदूस्थानात धुमाकूळ घालत होते त्या काळात.हिंदू स्त्रिया, पुरूष, बालकांवर अत्त्याचारांची परिसीमा गाठली जात होती आणि श्री रामदासस्वामींच्या मार्गदर्शनाखाली एकमेव हिंदवी स्वराज्य उभारण्याचं कठीण काम शिवाजीराजानी केलं.हे करत असताना जबरदस्तीनं धर्मांतर करवल्या गेलेल्यांना अस्पृश्याची वागणूक मिळू नये म्हणून राजांनी शुद्धिकरणं करवून घेतली.नेताजी पालकरांचं शुद्धिकरण हे ठळक उदाहरण.
मुख्यत्वे मुस्लिम धर्म आणि त्यानंतर ख्रिश्चन धर्म यांनी भारतात कालांतराने पाय पसरले.मुस्लिम राज्यकर्त्यांची जुलमी धर्मांतरं आणि ख्रिश्चन मिशनरय़ांचा धर्मप्रसार (शर्कराअवगुंठीत औषधासारखा) उल्लेखनीय आहे.विहीरीत पाव टाकणं आणि त्या विहीरीचं पाणी नकळत किंवा नाईलाज झाल्यामुळं वापरावं लागल्यामुळे धर्मांतर होणं ही गोष्टही नोंदली गेली.समाजानं अस्पृश्य म्हणून वाळीत टाकण्यासाठी आणखी एक नवा वर्ग त्यामुळे तयार केला झाला.शुद्धिकरण हा पर्याय या समस्येवर वापरला गेल्याचं दिसतं.या इतर धर्मांनी असे प्रकार राबवले पण हिंदू धर्माच्या प्रसारकांनी असे मार्ग अवलंबल्याचे दिसत नाही.अद्वैत तत्वज्ञानाचा प्रसार करणारय़ा आदि शंकराचार्यांनी भारतभर फिरून विविध विचारसरणी आणि धर्मांचा पुरस्कार करणारय़ा विद्वानांशी वादविवाद करून आपली मतं सिद्ध केली असं सांगितलं जातं.हिंदू धर्माकडे आकर्षित झाल्यामुळेच हिंदू म्हणून धर्मांतर करून घेतल्याचं जगभर दिसतं.हिंदू म्हणून धर्मांतर करून घेतलेल्या जगभरातल्या व्यक्तींची यादी आंतरजालावर इथे बघायला मिळते.
धर्मांतराविषयी जालावर शोध घेत असताना या जालनिशीवर भारतातल्या विविध प्रांतातली सद्यकाळातली ख्रिश्चन धर्मांतरं मांडलेली दिसली.यातलं पहिलंच उदाहरण वाचताना पुन्हा चमत्कार इत्यादीचा प्रभाव जाणवला.दोन दोन राष्ट्रपती सुवर्णपदक मिळालेला आणि परदेशात उच्च शिक्षण घेऊन आलेला मूळ हिंदू, दक्षिणेतल्या एका मंदिराच्या मुख्य पुजारी घराण्यातला मुलगा हा अनुभव सांगतो आहे.त्यात तो बनारस-तामिळनाडू आगगाडीच्या प्रवासात मधेच मध्यप्रदेशात उतरला तो कुणी आवाज () त्याला तशा सूचना देतोय म्हणून.मग त्याला पूर्वी ८०० किमी दूर भेटलेला एक संन्यासी तिथल्या रेल्वेस्टेशनवर अचानक भेटतो.तो त्याला नर्मदाकिनारी बाप्तिस्मा होईपर्यंत मार्गदर्शन करतो.एका अर्थाने अतिपरिचयात अवज्ञा असं आपण वर्षानुवर्षं बघत असलेल्या किंवा पाळत असलेल्या धर्माबद्दल होत असावं काय
नंतरच्या काळातली काही उदाहरणं त्रोटक स्वरूपात:
मोहम्मद अली जिना या पाकीस्तान निर्मितीपुरुषाचे पूर्वज हिंदू राजपूत होते.त्यांचे आजोबा पूंजा गोकुळदास मेघजी हे हिंदू भाटीया रजपूत होते ज्यानी नंतर इस्लाम धर्म स्विकारला.जिनांच्या जन्माआधी काही काळ त्यांचे वडील जिन्हाभाई पूंजा कराची इथे व्यवसायासाठी स्थलांतरीत झाले.कराची तेव्हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमधे येत असे.जिन्हाभाई पूंजा हे एक भरभराट झालेले गुजराती व्यापारी होते.काठियावाडमधलं गोंडल हे त्यांचं मूळ स्थान.जिना स्वत: एक हुशार वकिल म्हणून फाळणीपूर्व भारतात सुप्रसिद्ध होते.मलबार हिल इथे आजही अस्तित्वात असलेलं जिना हाऊस महम्मद अली जिना यांचंच.जिना यांचा दुसरा विवाह रत्नाबाई पेटिट यांच्याशी झाला.त्या जिनांपेक्षा चोवीस वर्षांनी लहान होत्या.सर दिनशॉ पेटिट या जिनांच्या मुंबईतल्या पारसी मित्राच्या त्या कन्या.पेटिट ग्रंथालय, पेटिट स्कूल ह्या संस्था मुंबईत आजही अस्तित्वात आहेत.त्या दोघांच्या विवाहाला दोन्हीबाजूनी प्रचंड विरोध झाला.दिना जिना अर्थात दिना वाडिया हे जिना पतीपत्नीचं एकमेव अपत्य.दिनांचं शिक्षण इंग्लंड आणि भारतात झालं.त्यानी नेविल वाडिया या इंग्लिश उद्योजकाशी लग्न केलं.नेविल वाडियांचे वडील सर नेस वाडिया ह्यांनी भारतात बॉम्बे डाईंग ही प्रसिद्ध कंपनी स्थापली.मुंबईला कापड उद्योग म्हणून जगन्मान्यता देण्यात त्यांचा हात होता.नेविल वाडिया पारसी म्हणून जन्मले असले तरी सर नेस वाडियांनी दरम्यान झोराष्ट्रियन धर्म सोडून ख्रिश्चन धर्माचा स्विकार केला होता.नेविल वाडिया नंतरच्या आयुष्यात पुन्हा झोराष्ट्रियन झाले अशी ही धर्मांतराची गुंतागुंत
(वाडिया कुटुंबाची मुंबईत भरपूर जमिन आहे.टाटा कुटुंबाशी त्यांचं नातं आहे.मुंबईतल्या जिना हाऊसच्या मालकीचं प्रकरण हे भारत पाकिस्तान संबंधातलं आणखी एक परिमाण.हा संक्षिप्त अवांतर तपशील.)
सुप्रसिद्ध ऑस्कर विजेता संगीतकार अल्ला रख्खा रेहेमान अर्थात ए.आर.रेहेमान हा ए.एस्.दिलीपकुमार म्हणून एका मुदलियार कुटुंबात जन्माला आला.त्याचे वडील आर.ए.शेखर हे मल्ल्याळम चित्रपटसृष्टीत नावाजलेले संगीतकार होते.अवस्था हालाखीची होती.आर ए शेखर त्यांच्या वयाच्या त्रेचाळीसाव्या वर्षी वारले.लहान बहिण गंभीर आजारी असताना १९८४ मधे ए.एस्.दिलीपकुमार आणि त्याच्या कुटुंबियांची काद्री इस्लाम या पंथाशी ओळख झाली.जवळीक झाली आणि १९८९ मधे वयाच्या २३ व्या वर्षी आजच्या ए.आर.रेहेमाननं कुटुंबियांसकट इस्लाम धर्म स्विकारला.
पाकिस्तानी क्रिकेटपटू मोहम्मद युसूफ म्हणजेच पूर्वाश्रमीचा युसूफ योहाना हा अत्यंत गरीब परिस्थितीत जन्मला.राजस्थान, उत्तरप्रदेश, हरियाणा आणि पाकिस्तानात आढळलेल्या वाल्मिकी या दलित जातीतला त्याचा जन्म.हे कुटुंब नंतर ख्रिश्चन झालं.२००५ मधे इस्लाम धर्म स्विकारून युसूफ योहाना, मोहम्मद युसूफ झाला.त्या आधी तो पाकिस्तान क्रिकेट टीमचा पहिला परधर्मी (ख्रिश्चन) कर्णधार म्हणून नोंदला गेला होता.तब्लिघी जमात या संप्रदायाच्या शिकवणीकडे तो ओढला गेला त्यावेळी त्याची लहान मुलगी कॅन्सरसारख्या दुर्धर रोगाने आजारी होती असं वाचल्याचं आठवतं.
स्टीव्ह जॉब्स हा अलिकडेच दिवंगत झालेला ऍपल या कंपनीचा प्रणेता.अनौरस म्हणून जन्मलेला, दत्तक मात्यापित्यांकडे सुपुर्द झालेला आणि स्वत:हून घर सोडून बाहेर पडलेला.सुरवातीच्या हालाखीच्या दिवसात पोट भरून जेवण मोफत मिळतं म्हणून दर रविवारी सात किलोमीटर चालत हरेकृष्ण मंदिरात जावं लागत असे.प्रचंड प्रतिभाशाली आणि सर्जनशील अशी ही युगप्रवर्तक म्हणावी अशी महान व्यक्ती नंतरच्या काळात बुद्धधर्माच्या तत्वज्ञानाने आकर्षित होऊन बुद्धधर्मीय झाली होती...
भास्कर केन्डे [31 Oct 2011 रोजी 16:37 वा.]
विषय उत्तम मांडला आहे.
या विषयावर चर्चा करताना त्या परिस्थितीचा आणि त्यापूर्वीच्या पूर्व-पश्चिम जीवनमानाचा अढावा न घेतल्यास कदाचित विषयावर अन्याय होण्याची शक्यता असते. म्हणून हे काही मुद्दे...
ख्रिस्ती-मुस्लीम "रिलिजनस्" भारतात येण्यापूर्वी खरे तर कुठलाही "रिलिजन" असा भारतात नव्हता हे आपण सगळे जाणतोच. एक समाज पद्धती होती जिच्यावर वैदिक पगडा असल्यामुळे त्यास वैदिक समाज म्हटले जाऊ शकते. त्यातही सतत बदल होत होते - जसे अशोकाच्या पर्वादरम्यान बुद्ध संप्रदायाचा प्रभाव, वगैरे. या संस्कृतीत अनेक पंथ, ऋषी, महात्मे, असे प्रवाह सतत बदलत होते. आणी या वेगवेगळ्या प्रवाहांनी समाजाला त्या त्या वेळी चांगली दिशा देऊन समाजमान उंचावणार्‍या प्रत्येकाच्या प्रत्येक वागण्याला धर्माप्रमाणे वागणे समजले जायचे. म्हणजे "जे जे चांगले ते म्हणजे धर्म", मग तुम्ही कोणत्या विचार प्रवाहाला मानायचे ते माना अशी पद्धत होती. यात नवीन विचारसारणीवाले/प्रवाहावाले समाजापासून स्वतःला वेगळे न समजत अन त्यामुळे त्यात मिसळून जात. हे अंतर्गत प्रहाव तर सोडाच परंतू बाहेरुन आलेले शक, कुशाण, हन, ग्रीक, ज्यू, झोराष्ट्रीयन सगळेच मूळ प्रवाहात मिसळले गेले. त्यातील काहींचे रितीरिवाज त्यांनी वेगळे चालू ठेवले (ज्यू व झोराष्ट्रीयन) तर बाकीचे पूर्णपणे मूळ प्रवाहात मिसळून गेले. अर्थात असे होताना त्यांच्या काही प्रथा/चलिरिती मुख्य प्रवाहाने घेतल्या.
हे सर्व बदलले ते ख्रिस्ती-मुस्लीम "रिलिजनस्" भारतात आल्यावर कारणा या दोन्हींनी आपण सांगतो तेच खरे बाकी सर्व झूठ असा सूर धरला जे या समाजाला नवीन होते. तसेच भाषांतरानेही गडबड केली. "रिलिजन"चा समानार्थी शब्द "धर्म" असा लावला आणी गोंधळ सुरु झाला. खरे तर "रिलिजन" हा धर्माचा "सबसेट" (उपकोष) कारण "रिलिजन" मध्ये एक विशिष्ट विचारसारणी असते जी एखाद्या धर्मगुरुने सुरु केलेली असते (भगवान महावीर, गैतम बुद्ध, येशू, मोहम्मद, हे सुद्धा आलेच) आणि ज्याला मार्गदर्शक असा एक सर्वश्रेष्ठ ग्रंथ असतो. तेव्हा या सगळ्या विचार प्रवाहांना मानणार्‍या आणि जगाचे भले करणार्‍यांना मूळ भारतीय पद्धतीने म्हणायचे झाल्यास धार्मिक असेच म्हणता येईल.
गॅलिलिओच्या मारेकर्‍यांना, क्रुसेड्सच्या नावाखाली वा अल्लाच्या फतव्याने हजारो निरपराध्यांना मारणार्‍यांना तसेच दलितांनावर अत्याचार करणार्‍या तथाकथित सवर्णांना रिलिजिअस मानता येईल परंतू धार्मिक नव्हे. रिलिजनला मी तरी एक पंथ माणतो जो की कर्मकांडात बर्‍यापैकी बुडालेला असतो.
रिलिजन बदलणार्‍या लोकांबद्दल बोलाल तर मला सर्वांत कमालीचे आश्चर्य वाटते ते त्या लोकांपैकी एक म्हणजे ना.वा. टिळक. ते असोत वा तुम्ही दिलेल्या दुव्यावरील टेस्टीमोनी मधील विद्वान असोत - हे असा एकांगी विचार कसा करू शकतात ज्या हिंदू "रिलिजन"ला त्यांनी सोडचिठ्ठी दिली त्यातील एक ना एक अवगूण त्यांच्या नव्या "रिलिजन"मध्ये सुद्धा आहेतच की. सर्वांत जास्त जातीभेद (डिनॉमिनेशनस्) ख्रिश्चनांमध्ये आहेत, त्यांनीच रिलिजनच्या नावावर अत्तापर्यंत सर्वांत जास्त जीव घेतलेत आणि ते इथे येऊन सांगतात की या सगळ्या गोष्टींतून सुटका करण्यासाठी आमच्या रिलिजनला फॉलो करा. यापेक्षा खोटारडेपणा तो अजून काय असावा ज्या हिंदू "रिलिजन"ला त्यांनी सोडचिठ्ठी दिली त्यातील एक ना एक अवगूण त्यांच्या नव्या "रिलिजन"मध्ये सुद्धा आहेतच की. सर्वांत जास्त जातीभेद (डिनॉमिनेशनस्) ख्रिश्चनांमध्ये आहेत, त्यांनीच रिलिजनच्या नावावर अत्तापर्यंत सर्वांत जास्त जीव घेतलेत आणि ते इथे येऊन सांगतात की या सगळ्या गोष्टींतून सुटका करण्यासाठी आमच्या रिलिजनला फॉलो करा. यापेक्षा खोटारडेपणा तो अजून काय असावा आणि या तद्दन खोटारडेपणाला ही उच्चशिक्षित मंडळी दुर्लक्षित कशी काय ठेऊ शकतात आणि या तद्दन खोटारडेपणाला ही उच्चशिक्षित मंडळी दुर्लक्षित कशी काय ठेऊ शकतात की लेखात म्हटल्या प्रमाणे "अतिपरिचयात अवज्ञा" होत असावी की लेखात म्हटल्या प्रमाणे "अतिपरिचयात अवज्ञा" होत असावी या धाग्यावर या विषयांवर उहापोह होईल ही अपेक्षा.
जाता जाता - अशातच अगोरा हा चित्रपट पाहण्यात आला. या विषयात रस असणार्‍यांना नक्की आवडेल.
विनायक पंडित [02 Nov 2011 रोजी 11:34 वा.]
विस्तृत प्रतिक्रिया दिलीत.धन्यवाद भास्कर जगण्याची पद्धत, धर्म, रिलीजन, रिलिजिअस याबद्दल नेमकेपणाने लिहिले आहे.अतिपरिचयात अवज्ञावर मतं खरंच हवी आहेत.अगोरा या चित्रपटाच्या दुव्याबद्दल आभार.मला या विषयाबद्दल आणखी जाणून घ्यायचे आहे म्हणून हा धागा इथे टाकलाय.आपल्यासारख्या अभिप्रायांचं अगदी मनापासून स्वागत
एक ठोस नियम नसावा
मानवी मनाच्या चढ-उताराला एक ठोस नियम नसावा. धर्मांतर करण्याची उर्मी आंतरिक असावी आणि त्याची कारणे - पाळत असलेल्या धर्माबद्दल आस्था नष्ट होणे, ज्या धर्मात जन्म झाला किंवा जो धर्म लादला गेला त्याच्यात रूची नसणे; त्यामुळे वेगळा धर्म स्वीकारण्यात नवल न वाटणे, वेगळ्या धर्मातील आचरण आवडणे, राजकीय संदर्भ आणि गणिते बदलणे, प्रिय जनांनी धर्म बदलणे, अमिषे आणि स्वार्थ, ब्रेन वॉशिंग वगैरे अनेक कारणांनी स्वखुशीने धर्म बदल होऊ शकतो.
कदाचित त्यासोबत येणारा त्रास अपेक्षित नसेलही किंवा त्याची तीव्रता धर्मबदल करताना जाणवत नसेल. नंतर जाणवली तरी परत जाणे अवघड झाल्याने जे होते ते भोगावे लागत असेल.
वरील उदाहरणांबरोबरच धर्मासाठी प्राण देणार्‍यांची मला कमाल वाटते. यांत
२. जोन ऑफ आर्क
३. धर्माच्या नावाखाली प्राण देणारे सुसाइड बॉम्बर्स
धर्माने बांधून ठेवण्यासारखे यांना काय मिळालेले असते किंवा इतका कडवेपणा का येतो
नेविल वाडिया नंतरच्या आयुष्यात पुन्हा झोराष्ट्रियन झाले
असे भारतात करता येत नाही असे मला वाटत होते पण बहुधा मूळच्या पारशी लोकांना मूळ धर्मात परत येण्याची मुभा असेलही. :-)
विनायक पंडित [02 Nov 2011 रोजी 11:41 वा.]
 मानवी चढ उतारांबद्दल एक ललित ले़खक म्हणून उत्सुकता आहे.धर्मबदलासंबंधातली कारणं आपण नेमकेपणाने दिलीत.लेखाची तयारी करत असताना संभाजी महाराजांचं धर्मांतर आणि त्यांचा झालेला छळ याबद्दल वाचायला मिळाले.भयानकता यापेक्षा वेगळी काय असू शकते धर्माबद्दलच्या कडवटपणाची कल्पना करता येत नाही.
विनायक, उपक्रमावर आपले स्वागत आहे. आपल्या ब्लॉगवर एक धावती नजर टाकली. उपक्रमावरही आपल्याकडून रोचक लिखाण होईल अशी अपेक्षा करते.
संभाजीमहाराजांचे हालहाल करून त्यांचा छळ करणारा कडवटपणा आणि मेलो तरी बेहत्तर पण धर्मबदल करणार नाही हा ठामपणा कसा येतो/ निर्माण होतो/ जोपासला जातो याची कारणमीमांसा खरेच रोचक असावी.
नितिन थत्ते [02 Nov 2011 रोजी 12:25 वा.]
>>संभाजीमहाराजांचे हालहाल करून त्यांचा छळ करणारा कडवटपणा आणि मेलो तरी बेहत्तर पण धर्मबदल करणार नाही हा ठामपणा कसा येतो/ निर्माण होतो/ जोपासला जातो याची कारणमीमांसा खरेच रोचक असावी.
अगदी. तेही दोन्ही पार्ट्यांना त्यांचा-त्यांचा धर्म अपघाताने प्राप्त झाला असताना.
अशोक पाटील् [01 Nov 2011 रोजी 04:05 वा.]
विचारमूल्य असलेला आणि त्यावर मंथन करण्यास अतिशय चांगला असा विषय आणि तो धागाकर्त्याने सोदाहरण मांडला असल्याने त्यातील विधानांना साहजिकच व्यावहारिकताही आली आहे.
असे असले तरी ~
एखादा धर्म सोडून दुसरा धर्म स्विकारावा हा विचार एखाद्या व्यक्तीच्या मनात का येत असावा
या मुद्द्यावर लक्ष केन्द्रीत करणे आवश्यक असता विठ्ठलपंतांचे उदाहरण [निदान इथे] अप्रस्तुत ठरते. धर्म म्हणजे 'रिलिजन' मानायचे असेल तर विठ्ठलपंतानी तसे केलेले नव्हते हे तर उघडच आहे. पण असो, तो मुद्दा बाजूला ठेवून चर्चा पुढे नेत आहे.
बाकीच्या उदाहरणातील तीन तर थेट मुस्लिम धर्म स्वीकारलेल्या व्यक्तीसंबंधी असल्याने एखाद्याचा असा समज होण्याची शक्यता आहे त्या धर्मात वर्णभेद नसल्याने त्याच्या शिकवणीत समतेचे राज्य आहे. असा समज करून घेणेही अज्ञानाचे लक्षण आहे. मुस्लिम जातीत उच्चनीचतेचे प्रमाणही तितकेच अगाध आणि कट्टर आहेच. खलिफा हा जन्मजात उच्च ठरलेल्या 'कुरेशी जातीतीलच असावा लागतो. उच्चनीच भेदाभेदावरूनच पवित्र क्षेत्र करबला येथे प्रत्यक्ष मुसलमानानीच मुसलमानांची नृशंस हत्या केल्याचा प्रखर इतिहास आहे. प्रत्यक्ष महंमद पैगंबरांच्या नातूलादेखील याच जात्यंध मुसलमानानी हालहाल करून मारले होते. त्यामुळे एखादा धर्म सोडून दुसरा स्वीकारण्यामागे पहिल्या धर्माने "हद्दपार" च केले असेल असे न मानता अजूनही छुपे हेतू असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. [या संदर्भातील अगदी हास्यास्पदच उदाहरण द्यायचे झाल्यास हिंदी चित्रपटसृष्टीतील काही नामवंत अभिनेते/नेत्र्यांनी हेतूसाठी चोखाळलेला हा 'मुस्लिम' मार्ग.]
डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी केलेल्या धर्मांतराबाबत श्री.पंडित म्हणतात "जेव्हा त्यांनी धर्मांतर करायचं ठरवलं तेव्हा सखोल अभ्यास आणि चिंतन करून त्यांनी अहिंसा, सत्य, मानवता यांना प्राधान्य देणारा बौद्ध धर्म निवडला" हे त्यांचे मत असेल तर तसे मांडण्याचे त्याना स्वातंत्र्य असल्याने त्याविषयी आक्षेप घेता येत नाही. पण वाक्यातील भाव असा दर्शवितो की, 'बौद्ध धर्म [च] अहिंसा, सत्य, मानवता याना प्राधान्य देतो"; मग ख्रिश्चन, हिंदू, मुस्लिम धर्म यापेक्षा काय वेगळे सांगतात असाही मनी प्रश्न उमटतो. हिंदू धर्मात भाकडकथा आणि अनाचाराचे वर्णन येते पण म्हणून बौद्ध धर्म त्यापासून् अलिप्त आहे असे मानणे शुद्ध वेडेपणा आहे. बौद्ध पुराणातील आणि पीटिकांतील कित्येक बाबी जर उघडपणे चर्चेला घेतल्या तर अगदी गौतमाच्या जन्माची कथाही देखील एक भाकडकथाच सिद्ध होईल. सर्वसामान्य भिक्कूला माहीत असलेल्या धार्मिक कथा जर त्यांच्यात विश्वासपूर्ण मानल्या जातात तर त्या गोष्टी बाबासाहेबांसारख्या प्रकांड पंडितापासून दूर होत्या आणि तीवर त्यानी रॅशनली विचार केला नसेल असे म्हणण्यात भोळेपणा सिद्ध होतो. 'सखोल अभ्यास आणि चिंतन' याचा अर्थ पहिल्या धर्माला लाथ मारून दुसरा स्वीकारणे हेच असेल तर मग तुम्ही केलेला अभ्यास सखोल आणि चिंतनीय असा होता हे कशाच्या आधारे म्हटले जाते असे जर विचारले तर त्याला तो धर्म स्वीकारण्याकडे उत्तर नसते.
जबरदस्तीने आणि केलेले धर्मांतर या विषयावर न लिहिलेले बरे. कारण तशा धर्मांतराला कसलीही अभ्यासू बाजू नाही आणि मग जुलमाचा रामराम ठरलेल्या गोष्टींची कारणमीमांसाही शून्य किंमतीची असते.
म.गांधीं "यंग इंडिया" च्या एका अंकात लिहितात, "धर्मांतरांच्या प्रवृत्तीमुळे जगात कधीही शांतता लाभणार नाही. धर्म ही अतिशय खाजगी बाब आहे. माझे मत असे आहे की जगातले सर्व धर्म हे मूलतः समान आहेत. स्वधर्माविषयी जसा आदर तसाच् इतरांच्या धर्माबद्दल आदरभाव ठेवला तरी पुष्कळ झाले." महात्मा गांधींची राजकीय मते कुणाला पटोत वा ना पटो पण त्यांची "सर्वधर्म समभाव ठेवावा" ही शिकवण या विषयाशी सुसंगत वाटते.
अशोकरावांचे विधान पटले नाही...
<<जबरदस्तीने आणि केलेले धर्मांतर या विषयावर न लिहिलेले बरे. कारण तशा धर्मांतराला कसलीही अभ्यासू बाजू नाही आणि मग जुलमाचा रामराम ठरलेल्या गोष्टींची कारणमीमांसाही शून्य किंमतीची असते.>>
तुमचे वरील विधान फारच उच्च आणि गूढ पातळीवरुन केलेले असेल तर मला माफ करा. माझ्यासारख्या साधारण बुद्धीच्या वाचकाला झेपले नाही. कोणत्याही विषयाला अनेक पैलू असतात आणि अभ्यासक/चर्चा करणारे ते सर्व पैलू तपासून बघत व चिकित्सा करत पुढे जात असतात. धर्मांतर हा विषय येतो तेव्हा त्याला सक्तीने (जीवाची भीती घालून) केलेले धर्मांतर/ प्रलोभने दाखवून केलेले धर्मांतर/ बुद्धिभेद करुन केलेले धर्मांतर/लाभाच्या आशेने केलेले धर्मांतर/ जाणीवपूर्वक केलेले धर्मांतर असे अनेक पैलू आहेत. यातील सक्तीने केलेले धर्मांतर हा सर्वाधिक प्रभावी पैलू आहे कारण मुघल सत्ता भारतात दृढमूल होण्यात (यादव काळ व त्यापुढील इतिहास) हाच मुद्दा महत्त्वाचा ठरला आहे. त्यातून प्रलोभने दाखवून आणि राजीखुशीने केलेल्या धर्मांतरितांची संख्या ही सक्तीने बाटवलेल्यांपेक्षा कमीच आढळून येईल. असो. मग आपण एकदम अशा धर्मांतराला कसलीही अभ्यासू बाजू नाही आणि जुलमाचा रामराम ठरलेल्या गोष्टींची कारणीमीमांसा शून्य किंमतीची असते, हे ठरवून कसे मोकळे झालात
अशोक पाटील् [02 Nov 2011 रोजी 05:45 वा.]
 माझे ते विधान उच्च आणि गूढ पातळीवरून केले असल्यासारखे मानू नये, कारण तितका माझा अधिकार तर नाही आणि पात्रता तर नाहीच नाही. ते एक सर्वसामान्य विधान आहे ते अशासाठी की धागाकर्ते श्री.विनायक पंडित यानी धाग्यात प्रकटलेला मुख्य विषय जो लाल रंगाने ढळढळीत केला आहे; त्यातील हा (त्यांचा) विचार : "एखादा धर्म सोडून दुसरा धर्म स्विकारावा हा विचार एखाद्या व्यक्तीच्या मनात का येत असावा त्यानंतर कृतीची पूर्वतयारी आणि प्रत्यक्ष कृती कशी घडत असावी त्यानंतर कृतीची पूर्वतयारी आणि प्रत्यक्ष कृती कशी घडत असावी त्यानंतरचे पडसाद काय स्वरूपाचे त्यानंतरचे पडसाद काय स्वरूपाचे हा या लेखाचा बीजविषय आहे." ~
लेखाचा बीजविषय स्वयंस्पष्ट आहे की, 'अ' या व्यक्तीने जन्माने प्राप्त झालेला धर्म पुढे 'मॅच्युरिटी' आल्यानंतर सोडायचे ठरविले आणि 'ब' धर्मातील तत्त्वज्ञान, शिकवण, आचारसरणी त्याला भावली आणि त्यामुळे तो दुसर्‍या धर्मात जाऊ इच्छित असेल तर तसा निर्णय घेण्यापूर्वी तो त्या कृतीची पूर्वतयारी करतो म्हणजे नेमका त्याच्या मनातील कल्लोळ, त्याचे कुटुंबातील अन्य सदस्यांवर होणारे संभाव्य [सामाजिक] परिणाम यांचा सखोल विचार 'अ' करीत असेल काय, तसेच त्या बिंदूपासून प्रत्यक्ष कृतीचा (कन्व्हर्ट होणे) पर्यंतचा प्रवास इथे चर्चेला घ्यावा असे निश्चितच सूचीत होते. थोडक्यात चर्चाविषय "इंडिव्हिज्युल कॉन्फ्लिक्ट" चा आहे तिथे 'मास अपील' अभिप्रेत नाही. मास मध्ये 'जबरदस्तीचे लॉजिक' येते.
जबरदस्तीचे धर्मांतर आणि त्याचे दोन्ही समाजावर झालेले/होऊ घातलेले सु आणि दु दोन्ही परिमाण चर्चेला घ्यावेसे वाटले तर तो स्वतंत्र धाग्याचा विषय करावा लागेल कारण अशा धर्मांतरामागे 'धर्मभूके' पेक्षा 'साम्राज्यव्याप्तीभूक' प्रखर असते. करणारा तलवारीच्या जोरावर करत असतो, करून घेणार्‍यांनीही तो जुलमाचा रामराम म्हणून आणि प्राप्त परिस्थितीमुळे आलेली हतबलता याना सामोरे जाऊन देवळातील आरती सोडून चर्चमधील बेल वा मशिदीतील बांगेकडे कान लावून बसल्याचे इतिहास सांगतो. यामध्ये कसली आली आहे अन्य धर्माविषयी आतड्याची ओढ  आणि जिथे तशी आस नाही त्यामुळे होऊ घातलेल्या कथीत सामाजिक परिणामाची क्षिती मूळ धर्माच्या रक्षकांवर तसेच अनुयायांवर पडत नाही, वा पडत असल्यास त्याची टक्केवारी एकूण धर्मीयांच्या आकडेवारीत क्षुल्लकच दिसेल. तुम्ही म्हणता त्याप्रमाणे सक्तीच्या धर्मांतराचे अनेकविध पैलू आहेत पण त्यामुळे त्या त्या धर्माच्या मुख्य धारेत प्रचंड फरक पडला याची व्यावहारिक पातळीवर तपासणी केल्यास हाती पडणार्‍या फलिताचे कर्ममूल्य चिंतनीय दिसणार नाही.
डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी केलेल्या आवाहनाला अनुसरून लाखो दलित बांधवांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला. पण म्हणून या देशातून ना हिंदू धर्माचे उच्चाटन झाले ना या क्षणी असलेले सर्वच दलित 'बौद्ध' झाले. आजही दलितांमधीलच भेदाभेद तितकाच प्रखर आहे.
(माझ्या शासकीय नोकरीतील अनुभवाच्या आणि कामाचे स्वरूप आधारे सांगू शकतो की या ना त्या निमित्ताने माझ्यासमोर विविध जिल्ह्यातील महाविद्यालयांतील विद्यार्थी आणि शिक्षक/शिक्षकेतर कर्मचारी यांच्या अधिकृत याद्या पडताळणीसाठी येत असतात त्याच्या आधारे मी या विषयसंदर्भात अभ्यासही केला आहे; आकडेवारीही नोंदविली आहे, जी शासकीय दरबारी रेकॉर्डेड आहे. पण धागा भरकटत नसेल तर या 'नवबौद्धां' च्या सद्यस्थितीविषयी रोखठोक लिहायला मला आवडेल. त्यावरूनही अशा 'मास कन्व्हर्शन' वर जादाचा प्रकाश पडेल.)
स्वतंत्र लेख येऊ द्या
पण धागा भरकटत नसेल तर या 'नवबौद्धां' च्या सद्यस्थितीविषयी रोखठोक लिहायला मला आवडेल. त्यावरूनही अशा 'मास कन्व्हर्शन' वर जादाचा प्रकाश पडेल.
अवश्य लिहा. किंबहुना, या लेखा-प्रतिसादांच्या संदर्भाने स्वतंत्र लेख लिहा; मग धागा भरकटण्याची भीती नाही आणि सर्वांना स्वतंत्र लेख वाचून चर्चा वगैरे करता येईल.
नवबौद्धांसंदर्भातील तुमच्या निरीक्षणांबाबत वाचायला आवडेल. खरे तर एकूणच धर्मांतरितांची नंतरची मानसिकता यावर अधिक प्रकाश पडायला हवा.
विनायक पंडित [02 Nov 2011 रोजी 12:09 वा.]
विनायक पंडित [02 Nov 2011 रोजी 12:07 वा.]
 आपणासारख्यांकडून काही अधिक जाणून घेणं हा लेख लिहिण्याचा एक उद्देश आहे.लेखाच्या सुरवातीलाच विठ्ठलपंतांच्या उदाहरणासंबंधात स्पष्टं केलंय की हे थेट धर्मांतराचं उदाहरण नाही.धर्म ही जगण्याची पद्धत आणि एक जगण्याची केवळ पद्धत बदलून आलेलं उदाहरण म्हणून ले़खाची सुरवात केली.व्यक्तीच्या अंगाने जायचं हेही मनात स्पष्टं होतं.प्रस्तुत/अप्रस्तुत वगैरेनी फारसा फरक पडत नाही असं वाटतं.
एका सरळ रेषेत जाऊनच उहापोह करायचा हा झाला एक मार्ग.आजूबाजूचे संदर्भही तपासले तर विचारात न येतील असे मुद्दे सापडतात असा अनुभव आहे.जुलमी धर्मांतराच्या उदाहरणांचा विचार विषयासंबंधात निश्चित उपयोगी आहे.
तीन उदाहरणे अमुक आणि इतर अमुक असं होऊ नये.सर्व प्रकारची उदाहरणं स्पष्टंपणे मांडली आहेत.
धर्माचे वेगवेगळे पैलू आहेत.धर्मांतर करणार्‍याचा उद्देश काय होता याला महत्व आहे.बाबासाहेबांनी आपल्या जातिबांधवांना स्वतःच्या हिंदू धर्मात योग्य स्थान मिळावं म्हणून हरप्रकारे प्रयत्न केले.धर्मात स्थानच नाही असा निष्कर्ष त्याना सापडल्यावर त्यानी दुसर्‍या धर्माचा विचार केला.इथे बांधवाना आधी योग्य स्थान मिळावं हा मुख्य हेतू आहे.भाकडकथा इत्यादी भाग नंतरचा.एकूणच कुठल्याही धर्मात भाकडकथा आहेतच हे बाबासाहेबांच्या लक्षात आले नसेल असं मानता येत नाही.सखोल विचार, चिंतन हे मुख्य उद्देशाला धरूनच होतं.पुन्हा तेच सांगतो की कुठलाही एक धर्म (च) उत्तम असं लेखात मांडण्याचा प्रश्नंच येत नाही.आपणच तसा समज करून घेऊ नये.
सर्वधर्मसमभाव हा मुद्दा अगदी पटण्याजोगाच
अधिक भर घालण्यापूर्वी काहीआजून् उदाहरणे सापडली ती देतोय.
(आपण दिलेली वैयक्तिक आहेत, मी देत् असलेली राजकिय प्रभावाच्या दृष्टीने महत्वाची वाटली.)
१.पाचव्या शतकात रोमन सम्राट कॉन्स्टंटाइन ह्याने ख्रिश्चन धर्माचा केलेला स्वीकार. तोवर रोमन सत्ता बहुतांशी ख्रिश्चन विरोधी आणि पेगन(रोमन मूर्तीपूजन)समर्थक होती. नंतर स्थिती पार उलट झाली.
२.सम्राट अशोकाचे झालेले मत/मन परिवर्तन व त्याने बौद्धमताला पाठबळ देणे.
३.दहाव्या शतकाच्या प्रारंभी आजच्या पाकिस्तानातील पेशावर(तत्कालीन पुरुषपूर) इथे बहुसंख्य हे बौद्ध किंवा हिंदुधर्मीय होते. सततच्या प्रकीय स्वार्‍यांत एकदा तिथला हिंदु राजा जयपाल(व पुत्र अनंगपाल) ह्याचा निर्णायक पराभव झाला. ह्यांना सक्तीने मुस्लिम बनवण्यात आले. काही काळाने ह्यांनी पुनश्च हिंदु असल्याची द्वाही फिरवली व सक्तीने झालेले धर्मांतर झुगारून लावले. असाच किस्सा खिल्जिंनंतर सत्तेवर आलेल्या खुश्रु खान्(खुसरो खान) ह्या पूर्वाश्रमीच्या हिंदुबद्दल हिंदुत्ववाद्यांकडून ऐकला आहे. ह्याने दिल्लीची सत्ता अल्पकाळ मिळवून हिंदु धर्मात पुनः प्रवेश केला होता.
४.तशीच गोष्ट दोन दाक्षिणात्त्य सैनिक बंधूंची. चौदाव्या शतकात खिल्जी,मलिक काफूर,खुश्रूखान ह्यांच्या तूफानी आक्रमणाने आख्खा भारत हादरला. दक्षिण भारतात प्रथमच इस्लामी सत्ता स्थापित झाली. तिथे एका सेनानायकाच्या दोन मुलांना बळज्बरीने बाटवण्यात आले. लगोलग सैन्याधिकारी म्हणून नेमण्यात आले. ह्यांनी काही काळाने पुनश्च हिंदु धर्मात प्रवेश केला. त्यांना परतण्यासाठी मार्गदर्शन केले विद्यारण्य्स्वामी ह्यांनी. ह्या बंधूंची नावे हरिहर् आणि बुक्क राय. ह्यांनीच मग सुप्रसिद्ध, वैभवशाली असे विजयनगर साम्राज्य उभे केले.
५.तेराव्या शतकाच्या प्रारंभी तोवर झपाट्याने पसरत असलेल्या, मध्य भारतापासून ते मध्य पूर्व आशिया, उत्तर आफ्रिका, स्पेन ,पोर्तुगाल इतका प्रचंड भूभागावर वर्चस्व असलेल्या इस्लामी घोडदौडीस अचानक खीळ बसली ती चंगेझ खान व त्याच्या पुत्रपौत्रांनी उभारलेल्या मंगोल स्वार्‍यांमुळे.त्याच वेळी ख्रिश्चन सतांबरोबर crusades सुरु असल्याने इस्लामचा प्रभाव एकाएकी आटत चालला्. चंगीझ खानाचा नातू हुलागु खान ह्या गैर इस्लामी सम्राटाने निम्म्याच्यावर अरब जगत ताब्यात घेउन इस्लामी सत्तेचे कंबरडे मोडले.१२२० ते १२९४ असा राज्श्रय खुद्द मध्यपूर्वेतच इस्लामने गमवला. पण काय आश्चर्य १२९५ मध्ये "गझन" ह्या चंगीझच्या वंशजाने इस्लाम स्वीकारला आणि पुन्हा एकदा जगभर त्या धर्माची घोडदौड जोरात सुरु झाली.
६.भारताचे राष्ट्रिय कवी अल्लामा इक्बाल ह्यांनी सुरुवातीला "सारे जहाँ से अच्छा" लिहिले(१९०६ मध्ये) तरी १९३० च्या आसपास अचानक बाजू पलटवत स्वतंत्र/कट्टर मुस्लिम राष्ट्राच्या समर्थनार्थ अचानक आघाडी उघडली. तोवर अत्यंत दुर्लक्षित असलेल्या "पाकिस्तान" ह्या कल्पनेला त्यांनी उचलून धरले. कधी नव्हे ते प्रथमच ही कल्पना एवढी प्रकशात आली. कल्पनेला नैतिक अधिष्ठान मिळाल्यासारखे झाले. अभिजनांमध्ये (elite class मध्ये) ह्याची चर्चा सुरु झाली. पण अजूनही लोक समर्थन मिळत नव्हते. लोक प्रबहव असू शकणारे प्रभावी नेतृत्व नव्हते. तेव्हाच इक्बाल आणि जीना ह्यांची गाठ पडली. आणि इक्बालांच्या प्रभावामुळे म्हणा, सातत्याने पाठपुरावा केल्याने म्हणा मोहम्मद जिना हे कट्टर पाकिस्तानवादी बनले.(तोवर ते ह्या कल्पनेचे कट्टर विरोधक,एकत्रित भारताचे समर्थक होते. टिळकांचे वकिलपत्रही त्यांनी १९१६ मध्ये घेतले होते. )
पाकिस्तानी इतिहासाच्या पुस्तकात इक्बाल-जीना ह्यांचे वर्णन अगदि आपल्याकडे समर्थ रामदास- छत्रपती शिवाजी(किंवा चाणक्य-चंद्रगुप्त) ह्या जोडीच्या लायनीवरच केले जाते.
तर सांगायचे म्हणजे ह्या नंतरच्या काळात कट्टर मुस्लिम बनलेल्या इक्बालांचे आजोबा रामसरण सप्रू हे अफगाण राजाच्या दरबारातील् प्रसिद्ध विद्वान् म्हणून् नावारूपास होते
फक्त दोनेक पिढ्यापूर्वी हे घराणे मुस्लिम नव्हते ह्या घराण्याच्या धर्मांतराचा झालेला प्रभाव आता वेगळा सांगण्याची गरज् नाही.
ह्यापैकी तिसर्या क्रमांकाचे उदाहरण् सोडले, तर इतर सर्व घटनांनी आख्ख्या मानवी इतिहासाला एक महत्वपूर्ण कलाटणी मिळाली आहे.
कदाचित ह्या घटना त्यावेळेस त्या इतक्या मोठ्या नसतील, पण त्याने भविष्यात आख्ख्या जगाच्या इतिहासावर दूरगामी परिणाम झाला.
विनायक पंडित [02 Nov 2011 रोजी 12:14 वा.]
या माहितीबद्दल मनःपूर्वक आभार मनोबा
प्रमोद सहस्रबुद्धे [01 Nov 2011 रोजी 01:50 वा.]
लेख छान नटलेला आहे. विचार करण्याचा मुद्दा त्यात आहे. धर्मांतराची उदाहरणेही छान दिली आहेत. पण पुरेशी अंगे त्यात नाही असे वाटले.
पहिले उदाहरण विठ्ठलपंतांचे. हे उदाहरण या चर्चेस अप्रस्तुत ठरते. गोष्टही बहुदा थोडी चुकीची आहे. विठ्ठलपंत (लहान असताना) गुरु समवेत रुक्मिणीबाईंच्या वडिलांकडे अतिथी म्हणून आले होते. तेव्हा ते सन्यासी होते. त्यांच्या सासर्‍यांनी लग्नाबाबत गळ घातली आणि ती गुरु आणि विठ्ठलपंत यांनी मानली. झालेल्या मुलांना समाजाची मान्यता नव्हती. (कदाचित हा वारसाहक्काचा वाद असावा असे मला वाटते.) विठ्ठलपंत हे तरुण वयात सन्यासी झाले मग उपरती झाली, किंवा त्यावेळेला अजाण होते अशा रितीने हा प्रश्न सोडवता येतो.
रे. टिळक, आंबेडकर, मोहमद अली जीनांचे आजोबा (ही गोष्ट माहित नव्हती.), वाडिया, ए.आर.रेहमान, युसुफ योहाना आणि स्टीव जॉब यांची उदाहरणे मात्र बरोबर आहेत.
लेखात हिंदू आणि इतर धर्म असा भेद केलेला दिसतो. तो फारसा बरोबर नाही. हिंदू धर्माचे प्रचारक झाले नाहीत हे म्हणणे चुकीचे ठरेल. पहिले उदाहरण म्हणजे दक्षिणपूर्व देशात हिंदू प्रचारकांनी भरपूर प्रचार केला. धर्मपरिवर्तन ही केले. याच बरोबर आदीवासी समाजात काम करणारे हल्लीचे धर्म प्रसारक याच पद्धतीत गणता येतील. (उत्तरपूर्वेतील हालचाली, आठवले).
काय कारणाने धर्मांतर केले आणि नाकारले. यातील कारणे ही साक्षात्कार/चमत्काराची, भावनिक जवळिकेतून आलेली, तार्किक विचारांमुळे (), आर्थिक/राजकीय हितसंबंधांमुळे आलेली, सामाजिक गरजेतून आलेली, प्रेम प्रकरणामुळे झालेली, फसवून झालेली अशी एक उतरंड मानता येईल. वेगवेगळ्या उदाहरणातील ही वेगवेगळी कारणे नीटशी मांडलेली दिसत नाहीत.
विनायक पंडित [02 Nov 2011 रोजी 12:25 वा.]
आवाका मोठा आहे हे लिहिताना जाणवत होतेच.लेख विस्तृत उदाहरणांनी नको तेवढा लांबला असता.उदाहरणांमधे वैविध्य आहे.जास्तीत जास्त वाचकांपर्यंत पोचण्याचा प्रयत्न आहे.वाचकांचा सहभाग अपेक्षित आहे आणि त्यायोगे मला विषयाबद्दल अधिक माहिती जाणून घ्यायची आहे.आपल्या अभिप्रायाबद्दल आभार
विठ्ठलपंतांबद्दलची आपण सांगितलेली गोष्टं माहित नव्हती.तसं असेल तर आपला निष्कर्षं बरोबर आहे.
हिंदू धर्माचे आद्य प्रचारक आदि शंकराचार्य याबद्दल हा लेख लिहित असताना नेमकी माहिती मिळाली.प्रचारक झाले नाहीत असं म्हणायचं नाहीच.
अशोक पाटील् [01 Nov 2011 रोजी 04:59 वा.]
"मोहमद अली जीनांचे आजोबा (ही गोष्ट माहित नव्हती.)"
~ श्री.प्रमोद जी यांच्या प्रतिसादासंदर्भातील हीच गोष्ट थोडी पुढे घेतली तर 'धर्मांतर आणि त्याविषयी संबंधिताचे विचार' यालाही एक प्रकारची सोदाहरण पुष्टी मिळेल.
जिना आणि रतनबाई यांची कन्या दिना (एक योगायोग : दिना हिचा जन्म नेमक्या १५ ऑगस्ट याच दिवशी झाला होता) यानी 'नेविल वाडिया' यांच्याशी - जिनांचा विरोध डावलून - लग्न केले होते. दिना आणि नेविल मुंबईकर झाले होते आणि त्यांचे पुत्र नस्ली वाडिया ख्रिश्चन धर्माचा त्याग करून झोराष्ट्रीयन झाले. मुंबईतील "वाडिया उद्योग" साम्राज्याविषयी लिहिण्याचे इथे कारण नाही, त्यामुळे तो भाग वगळून कौटुंबिक घटनेविषयी पुढे लिहायचे झाल्यास नस्ली यानी पुढे 'मॉरिन' या हवाई सुंदरीशी विवाह केला आणि त्याना 'नेस' आणि 'जहांगिर' अशी दोन मुले झाली.
यातील नेस वाडिया पुढे 'बॉम्बे डाईंग' चे एम्.डी.ही झाले. ह्याच नेस वाडिया आणि प्रीती झिंटा यांच्या प्रणयराधनाच्या सुरस कथांनी काही वर्षे टॅब्लॉइड मॅगेझिन्सची पाने भरून गेली होती. प्रीती ही हिंदू-राजपूत घराण्यातील आणि झिंटा फॅमिलीचा लष्कराशी असलेला संबंध या बाबीमुळे प्रीतीने 'जिना' नावाशी संबंधित असलेल्या व्यक्तीसमवेत विवाहाचा विचार करू नये यावर सिमला झोनमध्ये काही कट्टर् राजपुतांनी तिच्या दोन्ही भावांवर 'धर्म' दडपणही आणल्याचे कथले गेले. प्रीती झिंटाचे 'धर्म आणि धर्मांतर' याविषयीचे विचार अत्यंत पुढारलेले आहेत. "टाईम्स ऑफ इंडिया" च्या वार्ताहराने नेस आणि राजपूत विरोध या प्रश्नावर तिला छेडल्यावर तिने दिलेले उत्तर तिची 'धर्म' विषयातील भूमिका स्पष्ट करते ~ "मी कर्म मानते. मी कधीही देवळात गेलेले नाही. शिवाय धर्म ही संकल्पना आणि त्याबाबतचे विचार हे अतिशय व्यक्तिगत मानले पाहिजे. एखाद्या धर्मावर विश्वास म्हणजे अन्य धर्म खुजे असे मी मानत नाही. कित्येक साधुसंतांची सर्वधर्मसमभाव ही शिकवण आहे आणि माझा त्यावर विश्वास आहे."
(धर्म आणि धर्मांतर या विषयी धाग्याची चर्चा चालू असल्याने वरील उदाहरण अवांतर मानले जाणार नाही अशी आशा आहे.)
वाचतो आहे, समजावून घेतो आहे.
अमेरिकेचा जगप्रसिद्ध पॉपस्टार मायकल जॅक्सनही अखेरच्या दिवसात इस्लामची दीक्षा घेऊन 'मिखाईल' झाला होता, हे असेच एक उदाहरण. त्यावेळी त्याच्या या निर्णयाचे आश्चर्य / कुतूहल वाटले होते.
मराठी असे आमुची मायबोली तिला बैसवूं वैभवाच्या शिरी |
श्री.विनायक पंडित यांनी चर्चा प्रस्तावाची मांडणी उत्तम केली आहे. या संदर्भात भास्कर केंडे आणि प्रमोद सहस्रबुद्धे यांच्या प्रतिसादाशी सहमत आहे.श्री.पंडित यांची लेखनशैली,शब्दयोजना,वाक्यरचना या सर्वदृष्टीनी प्रस्ताव उच्च दर्जाचा आहे.
पण माझ्यामते प्रस्तावाचा परिप्रेक्ष्य(आवाका) फार मोठा आहे. एका वेळी एकच प्रकरण(केस) विचारात घेतले असते तर प्रतिसाद लिहिणे सोपे झाले असते.
विनायक पंडित [02 Nov 2011 रोजी 12:29 वा.]
 विषय सुचतानाच अनेक उदाहरणांसहित सुचला.
धर्म बदलून नशीब बदलेल ही तूर्तास तरी अंधश्रद्धा वाटते, पण खायचे(जीवन मरण) प्रश्न सुटत असतील तर धर्माचा आयडी बदलून वावरायला हरकत नाही, पण मान्य विचारवंतांच्या पण श्रद्धा असतात हे ह्या लेखातील उदाहरणांवरून सिद्ध होते.
विठ्ठलपंतांचे उदाहरण अप्रस्तुत, प्रमोद ह्यांशी सहमत.
माणूस बदलतो. माणसाचे आचारविचार बदलतात. बरेच काही बदलते. कधी कधी धर्मही बदलतो. एकाच वेळी अनेक पंथांचे संस्कार झालेला एक राजा म्हणजे अशोक. दुसरा अकबर. अशोकाचा आजा चंद्रगुप्त हा जैन होता. बौद्ध अशोकाची आई सुभद्रांगी ही अजीवकपंथी होती.
बाकी ए. आर. रहमान ह्यांच्या मातोश्री मुसलमान आहेत हे नमूद करायला हवे.
छान चर्चा. बाकी अखिल हिंदुस्तान मुसलमान झाला असता तर काय फरक पडला असता ह्यावर महात्मा फुल्यांची मते फार रोचक आहेत. (किंवा अकबराचा दीने इलाही बहुसंख्य भारतीयांनी स्वीकारला असता तर ह्यावर महात्मा फुल्यांची मते फार रोचक आहेत. (किंवा अकबराचा दीने इलाही बहुसंख्य भारतीयांनी स्वीकारला असता तर) अशा मुद्द्यांवर जाणकारांनी मते मांडावीत.
अकबराचा दीन-ए-इलाही अनेक भारतीयांनी स्वीकारण्याजोगी राजकीय किंवा सामाजिक परिस्थिती निर्माण झालेली नव्हती. खुद्द अकबर हा बादशहाच होता (त्याने संन्यास किंवा संपूर्ण वेळ प्रचार वगैरे अवलंबिले नव्हते. हा धर्म स्वीकारण्याची सक्ती नव्हती. मानसिंगाचे उदाहरण मी अनेकदा दिले आहे म्हणून रिपिट करत नाही.) आणि त्याचा दीन-ए-इलाही इतर धर्मांतील सार घेऊन उत्पन्न झाला होता. त्यामुळे मूळ धर्माशी बांधिलकी राखणार्‍यांना फार काही फरक पडला नव्हता. ते आधीच ते रितीरिवाज पाळत होते.
इजिप्शियन फॅरो अखनेतनने आपल्या प्रजाजनांना त्यांच्या जुन्या दैवतांना बाजूला सारून नव्या दैवतांची पूजा करणे आणि नवा धर्म स्वीकारण्याची सक्ती केली होती पण अशी सक्ती करूनही प्रजाजन आपला मूळ धर्म विसरले नाहीत. लपून छपून का होईना पण ते मूळ धर्मातील रितीरिवाज पाळत राहिले.
अखनेतनच्या मृत्यूनंतर अर्थातच पुढील शासकांनी (उदा. तुतनखामुन) प्रजेवर सक्ती न केल्याने पुन्हा जुन्या धर्माचे आचरण लोकांनी सुरू केले.
बाकी अखिल हिंदुस्तान मुसलमान झाला असता तर काय फरक पडला असता ह्यावर महात्मा फुल्यांची मते फार रोचक आहेत.
ही मते इंटरनेटवर वाचनास उपलब्ध आहेत का
चांगला लेख, लेखनशैली आवडली.
लेखात सांगितल्याप्रमाणे फक्त उदाहरणेच आहेत. चर्चेचा समारोप करताना काही विश्लेषण सांगितले जाईल, अशी उत्सुकता आहे.
सर्व धर्मांपैकी आपला मुळ धर्म सारून ख्रिश्चन धर्म स्वीकारावा यासाठी ख्रिस्ती धर्मप्रसारकांनी जगभर वापरलेल्या क्लृप्त्या अतिशय रोचक आहेत.
एक उदा. द्यायचे तर दक्षिण अमेरिकेतील इंका, माया वगैरे घट्ट रुजलेल्या संस्कृतींना उखडण्यासाठी त्यांनी चक्क घोडा वापरला. घोडा हे जनावर या खंदात नव्हते. तेथील संस्कृतीत देवाचा पुढचा जन्म एका नव्या वाहनवरून येणार आहे अशी बातमी पेरली व स्पॅनिशांनी घोड्यावरून प्रवेश केल्यावर समाज ख्रिश्चनांमागे सहज गेला :)
कधी कधी तुम्ही काय बोलताय हे तुम्हालाहि कळत नाहि, इतके तुम्ही हुशार आहात का
शरद् कोर्डे [02 Nov 2011 रोजी 08:33 वा.]
आपेगावच्या विठ्ठ्लपंत कुलकर्ण्यांना संसारात पडून मुरल्यानंतर, चार अपत्य झाल्यानंतर, गृहस्थधर्म सोडून संन्यस्तधर्म स्विकारावा असं का वाटलं असेल
माझ्या माहितीप्रमाणे विठ्ठलपंतांनी चार अपत्यं झाल्यानंतर गृहस्थधर्म सोडून संन्यस्तधर्म स्वीकारला असं नसून संन्यस्तधर्मातून परत गृहस्थाश्रमात आल्यावर त्यांना चार अपत्ये झाली. आणि म्हणूनच 'संन्याशाची मुलं' अशी त्यांची हेटाळणी झाली. एकदा संन्यास घेतलेल्यानी मुलं जन्माला घालणं हे संसारसुखाच्या मोहाला बळी पडून भ्रष्ट होण्यासारखं (निदान त्यावेळी तरी) समजलं गेलं. जर लेखक म्हणतात त्याप्रमाणे अपत्यं झाल्यानंतर विठ्ठलपंतांनी संन्यास घेतला असता तर मुलांना कोणी संन्याशाची मुलं म्हणून हिणवलं नसतं.
विनायक पंडित [02 Nov 2011 रोजी 12:44 वा.]
 अपत्य झाल्यानंतर संन्यास घेतला आणि पुन्हा गृहस्थाश्रम स्विकारून संसार करायला लागले.पुन्हा संसार करायला लागलेल्या संन्याशाची मुले असो विषयाच्या इतर पैलूंकडे वळूया.
सर्वप्रथम, पंडीत साहेब, तुमचं अभिनंदन.
खरा विचारप्रवर्तक लेख आहे. अन विचारमंथनही गहन आहे. वाचून समजून घ्यायला बराच वेळ लागला.
गेल्या ५० वर्षांत धर्म सोडून वेगळा धर्म स्वीकारणारे किती, कोण याचा काही विदा आहे काय
आजकाल लोक फक्त धर्म सोडून जातात, अन् निधर्मांध होतात. दुसरा कोणताही धर्म स्वीकारत नाहीत. असे माझे निरिक्षण आहे. तुम्हाला काय वाटते
माझ्यापुरतं बोलतो. मी निधर्मांध आहे. माझा धर्म माझ्या निधर्मांध तीर्थरूपांनी मला सांगितला, म्हणजे, आईने इच्छा व्यक्त केली ते सर्व विधी केले, करवून घेतले. मौंजी सुद्धा. हा तुझा "धर्म" हे तुझे ग्रंथ. वाच. मी ते वाचले. इतरही वाचले. अगदी एका मित्राची 'लाईन्' शाळेत असतांना एका चर्चच्या पाद्र्याच्या मुलीवर होती म्हणून् त्या चर्चच्या लायब्ररी मधे जाऊन बायबल अन् ते ग्रंथही वाचायचा प्रयत्न केला. बरेच दिवस गळ्यात क्रूस घालून वावरलो. मधे गझलांचा छंद जडला. मग एका मुल्ला कडून थोडी उर्दू शिकलो. मग् थोडा इस्लाम वाचला. थोडा बुद्धीझम, विपष्यना वगैरे.. शेवटी निधर्मांध झालो बर्‍याच नेटिझन्स् च्या भाषेत.
ज्यू, ख्रिश्चन अन् मुस्लीम हा इतिहास इथे रोचक ठरावा. इजिप्तच्या गुलामांना मोझेसने धर्म सांगितला. १० कमांडमेन्ट्स्. त्याचे अनुयायी ज्यू धर्म बनवून सुखी झाले. तो धर्म अती कर्मठ अन् पुरोहितप्रधान झाला तेंव्हा त्यातून नवा धर्म सांगणारा जीझस नाझारेथ, किंग् ऑफ ज्यूज् जन्मला. तो ख्रिश्चन धर्म् त्याच स्थितीत् पोहोचला तेंव्हा तिथे पैगंबर आला.
हे असलेच आपल्याकडेही झाले. जैन् धर्म सांगितला गेला, मग बौद्ध. मग पुन्हा वैदिक. तोपर्यंत धर्म प्रवाही होता. विचार करणारे लोक धर्मांतर करीत नसत. नवा धर्म सांगत असत. जो त्या दिवशीच्या समाजास 'धारण करण्यास' सक्षम असे. अन् लोकही तितक्याच खुल्या दिलाने नवा धर्म स्वीकारत असत.
तुम्ही सांगितलेल्या काळी नवा धर्म सांगण्यासारखा उरला नव्हता, किंवा 'ताजा' धर्म सांगणार्‍यांनी त्याचा प्रसार फारच आक्रमक पातळीवर नेऊन् ठेवला होता. मग उरले होते फक्त धर्मांतर. (मुस्लिम आक्रमण अन् विजय फक्त भारतावर नाही, पूर्ण जगावर होते. त्यातही भरपूर चांगल्या गोष्टी आहेत अतिरेक सोडून).
मग तुम्ही दिलेल्या उदाहरणांच्या काळात लोकांनी नवा धर्म स्वीकारला. प्रियाली यांनी सांगितलेल्या लोकांनी वेगळ्या कॉन्टेक्स्टने 'धर्म' सोडायला विरोध म्हणून जीव दिला. (संभाजी बाटला असता तर
मोठी धर्मांतरे झालीत (शेवटचे बल्क् धर्मांतर आंबेडकरांचे) तोवर धर्म बदलणे हाच् ऑप्शन होता असे वाटते. माझ्या मते, "धर्म" सोडून देणे हा एक वेगळा धर्म आजचा समाज पाळतो आहे. अन् हे (नि)धर्मांतर आजच्या सर्व धर्मांधांच्या नाकावर टिच्चून्, त्यांच्या नकळत सुरू आहे, अन् ते भयंकर (एक्स्ट्रीमली या अर्थी) मोठ्या प्रमाणावर सुरू आहे. हा नवा निधर्मांध पणा फक्त हिंदूच नाही तर जगातले सर्वच धर्मीय स्विकारीत आहेत.
उपक्रमी हो, तुम्हाला काय वाटते या विचाराबद्दल
निधर्मी हाच आजचा धर्म
प्रबोधनकार [10 Nov 2011 रोजी 07:49 वा.]
एकदा एक माणूस सभोवतालच्या परिस्थितीबद्दल विचार करू लागतो :
"नितीमत्ता, सद्भाव, सहिष्णुता झपाट्याने खालावत असून, किरकोळ कारणासाठी मनुष्यहत्या होत आहेत, सबळ आणखी सबळ होत असून दुर्बल आणखी नागवले जात आहेत. दांभिकता, ढोंगीपणा यांना प्रचंड महत्व मिळत असून सर्व समाजच सत्यापासून दूर जात आहे इ. इ."
तो मनुष्य या सगळ्याचे मूळ जेव्हा शोधतो तेव्हा त्याला ते या लोकांच्या विचारसरणीत दिसते, आणि अर्थातच ती विचारसरणी त्यांना त्यांच्या धर्माने दिलेली असते.
आता तो मनुष्य एक तर धर्मांतर करतो किंवा नवीन धर्माची स्थापना करून समूळ परिवर्तनाची आशा करतो.
मध्ये काही वर्षे ( किंवा काहीशे वा काही हजारही) जातात आणि तो नवीन धर्म आता जुन्या धर्माच्या जागी येवून सभोवतालचे चित्र मात्र तेच असते
याचे कारण असे की कुठलाही धर्म हे विसरतो की मनुष्य हा सर्वसाधारणपणे स्खलनशील असतोच, त्याचे वा समाजाचे अध:पतन धर्म कधीच थांबवू शकत नाही उलट धर्माच्या समजुतीखाली ते अजून वाढते.
आणि कालचक्राने हे वारंवार सिद्ध करूनही लोक अजूनहि आपल्या समस्यांवर, विचारपद्धतीवर धर्मांतर हाच उपाय आहे असे समजतात आणि एका जात्यातून उठून दुसर्या जात्यात भरडले जातात.
" धर्म सोडून देणे हा एक वेगळा धर्म आजचा समाज पाळतो आहे. अन् हे (नि)धर्मांतर आजच्या सर्व धर्मांधांच्या नाकावर टिच्चून्, त्यांच्या नकळत सुरू आहे "
पण असे लोक अत्यंत अल्पसंख्य असून एकूण लोकसंख्येच्या मानाने नगण्य आहेत.
ता. क. माझे उपक्रम वरील हे पहिलेच लेखन असून, लेखनासंदर्भात चूकभूल द्यावी घ्यावी.
जगातील एकमेव विज्ञान-निष्ठ धर्म..
जो कोणत्याच धर्मात नाही तो हिंदू, तोच हिंदू धर्म हा जगातील एकमेव विज्ञान-निष्ठ धर्म आहे, काय वाटते चुक की बरोबर


Friendship Kavita | Maitri kavita-मैत्री

मैत्री केली आहेस म्हणुन तुला सांगावस वाटतय...
गरज म्हणून 'नातं ' कधी जोडू नकोस
सोय म्हणून सहज असं तोडू नकोस..
रक्ताचं नाही म्हणून, कवडीमोल ठरवू नकोस
भावनांचं मोल जाण..मोठेपणात हरवू नकोस..
आयुष्याच्या प्रत्येक वळणात नवं नातं जुळत असतं
जन्मभर पुरेल इतकं भरून प्रेम मिळत असतं..
तुझी ओंजळ पुढे कर, कमीपणा मानू नकोस
व्यवहारातलं देणं घेणं फक्तं मध्ये आणू नकोस..
मिळेल तितकं घेत रहा, जमेल तितकं देत रहा
दिलं घेतलं सरेल तेव्हा.. पुन्हा मागून घेत रहा..
समाधानात तडजोड असते...फक्त जरा समजून घे
'नातं ' म्हणजे ओझं नाही, मनापासून उमजून घे..
विश्वासाचे चार शब्दं..दुसरं काही देऊ नकोस
जाणीवपूर्वक 'नातं ' जप , मध्येच माघार घेऊ नकोस...
मला कविता शिकयाचीय ...


खितान - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
खेतान याच्याशी गल्लत करू नका.
खितान चीनच्या पश्चिमेकडील एक प्रबळ राजघराणे होते.
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ६ एप्रिल २०१३ रोजी १५:४६ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


Latest Family News in Marathi | Family Live Updates in Marathi | परिवार बातम्या at Lokmat.com

सोमवार २१ मे २०१८
पोलिसांनी कारवाई न केल्याने निखीलला गमवावा लागला जीव
अशी झाली पिरंगुट घाटातील म्हसोबा मंदिरात चोरी
अल्पवयीन मुलांसह घरफोड्या करणाऱ्या रिक्षाचालकास अटक
विहिरीत पडलेल्या माकडांना जीवदान
ज्येष्ठ अभिनेते हेमू अधिकारी कालवश
जुळ्या भावांचे मार्कही 'जुळे', 12 वीच्या परीक्षेत झाली किमया
रेशमबरोबरचा रोमान्स आला अंगलट, राजेश शृंगारपुरे 'मराठी बिग बॉस'मधून बाहेर
Maharashtra Legislative Council : विधान परिषदेच्या 6 जागांसाठी मतदान, दिग्गजांची प्रतिष्ठा पणाला
'त्या' टोलमधून सूट द्या अन्यथा दरवाढ करू, स्कूल बस ओनर्स असोसिएशनचा इशारा
प्रतीक्षा संपली,या तारखेला ‘मुंबई पुणे मुंबई- 3’ सिनेमा रसिकांच्या भेटीला
जितक्या सोज्वळ तितक्याच ग्लॅमरस आहे पाठक बाईं,पाहा त्यांचा दिलखेचक अंदाज
धरमपाजींकडून झाली गलती से मिस्टेक, तरीही फॅननी ट्रोल न करता म्हटलं Love u Sir
सोशल मीडियावर भाऊ कदम,कुशल आणि श्रेयाचा पाऊट घालतोय धुमाकूळ, कसा वाटला तुम्हाला त्यांचा हा अंदाज
सांगली : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे बागलवाडी येथे श्रमदान
ठाण्यात शून्य सावलीचं दर्शन
खारघरमध्ये लहान मुलं चोरणाऱ्या महिलेला नागरिकांनी पकडलं
उदगावात हजारो भाविकांच्या उपस्थितीत रंगला मुकुट खेळ
मुंबई - तांत्रिक बिघाडामुळे एअर इंडियाच्या विमानाचे मुंबईत एमर्जन्सी लँडिंग
कुमारस्वामींनी घेतली सोनिया आणि राहुल गांधींची भेट, उपमुख्यमंत्रिपदावर निर्णय उद्या
मुंबई - ज्येष्ठ अभिनेते हेमू अधिकारी यांचे निधन
नाशिक - गडकरी सिग्नलवर शिवशाहीची रिक्षाला धडक,रिक्षाचा चक्काचूर, तीन जण गंभीर जखमी
नवी दिल्ली - सोनिया गांधी आणि राहुल गांधी यांची भेट घेऊन शपथविधीसाठी उपस्थित राहण्याचे दिले निमंत्रण - एच. डी. कुमारस्वामी
शिर्डी - शिर्डी विमानतळावर मोठा अपघात टळला, धावपट्टीपासून ५० मीटर अंतरावर उतरले विमान, विमानातील सर्व प्रवासी सुखरूप
एच. डी. कुमारस्वामी यांनी सीपीएमचे जनरल सेक्रेटरी सीताराम येचुरी यांना दिलं मुख्यमंत्रीपदाच्या शपथविधी कार्यक्रमाचं आमंत्रण
जेडीएसचे नेते एच. डी. कुमारस्वामी दिल्लीतील कर्नाटक भवनात पोहोचले
जळगाव - पीएचडीसाठी इच्छूक असलेल्या 405 उमेदवारांना बहुप्रतिक्षेनंतर मिळाले मार्गदर्शक
हिमाचल प्रदेशमध्ये संध्याकाळी 4.21 वाजता जाणवले भूकंपाचे धक्के; भूकंपाची तीव्रता 4.1 रिश्टर स्केल
उस्मानाबाद-लातूर-बीड विधानपरिषदेसाठी झाले 99.99% मतदान; 1005 पैकी 1004 जणांनी केले मतदान
महाबळेश्वर - डोक्यात दगड पडल्याने सांगलीतील पर्यटक मुलाचा मृत्यू
यवतमाळ - दिग्रस नगरपरिषदेच्या पाणीपुरवठा विभाग कार्यालयाची तोडफोड, नगरसेवकाने केली पाणीपुरवठा अभियंत्याला धक्काबुक्की, पोलिसात तक्रार दाखल
कर्नाटकच्या जनतेनं काँग्रेसच्या विरोधात कौल दिला- अमित शहा
औरंगाबादमधील शिवसेनेचे माजी आमदार प्रदीप जयस्वाल यांना अटक, पोलीस स्टेशनमध्ये तोडफोड केल्याप्रकरणी पोलिसांची कारवाई.
मुंबई - तांत्रिक बिघाडामुळे एअर इंडियाच्या विमानाचे मुंबईत एमर्जन्सी लँडिंग
कुमारस्वामींनी घेतली सोनिया आणि राहुल गांधींची भेट, उपमुख्यमंत्रिपदावर निर्णय उद्या
मुंबई - ज्येष्ठ अभिनेते हेमू अधिकारी यांचे निधन
नाशिक - गडकरी सिग्नलवर शिवशाहीची रिक्षाला धडक,रिक्षाचा चक्काचूर, तीन जण गंभीर जखमी
नवी दिल्ली - सोनिया गांधी आणि राहुल गांधी यांची भेट घेऊन शपथविधीसाठी उपस्थित राहण्याचे दिले निमंत्रण - एच. डी. कुमारस्वामी
शिर्डी - शिर्डी विमानतळावर मोठा अपघात टळला, धावपट्टीपासून ५० मीटर अंतरावर उतरले विमान, विमानातील सर्व प्रवासी सुखरूप
एच. डी. कुमारस्वामी यांनी सीपीएमचे जनरल सेक्रेटरी सीताराम येचुरी यांना दिलं मुख्यमंत्रीपदाच्या शपथविधी कार्यक्रमाचं आमंत्रण
जेडीएसचे नेते एच. डी. कुमारस्वामी दिल्लीतील कर्नाटक भवनात पोहोचले
जळगाव - पीएचडीसाठी इच्छूक असलेल्या 405 उमेदवारांना बहुप्रतिक्षेनंतर मिळाले मार्गदर्शक
हिमाचल प्रदेशमध्ये संध्याकाळी 4.21 वाजता जाणवले भूकंपाचे धक्के; भूकंपाची तीव्रता 4.1 रिश्टर स्केल
उस्मानाबाद-लातूर-बीड विधानपरिषदेसाठी झाले 99.99% मतदान; 1005 पैकी 1004 जणांनी केले मतदान
महाबळेश्वर - डोक्यात दगड पडल्याने सांगलीतील पर्यटक मुलाचा मृत्यू
यवतमाळ - दिग्रस नगरपरिषदेच्या पाणीपुरवठा विभाग कार्यालयाची तोडफोड, नगरसेवकाने केली पाणीपुरवठा अभियंत्याला धक्काबुक्की, पोलिसात तक्रार दाखल
कर्नाटकच्या जनतेनं काँग्रेसच्या विरोधात कौल दिला- अमित शहा
औरंगाबादमधील शिवसेनेचे माजी आमदार प्रदीप जयस्वाल यांना अटक, पोलीस स्टेशनमध्ये तोडफोड केल्याप्रकरणी पोलिसांची कारवाई.
All post in लाइव न्यूज़
छोट्या कुटुंबाकडे वाढतोय कल
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
वाढती महागाई, शिक्षणाचा वाढता खर्च आणि लोकसंख्येच्या समस्येमुळे अनेकांचा कल हळूहळू छोट्या कुटुंबाकडे वाढत आहे. त्यामुळे दोन मुलांवर कुटूंब नियोजन शस्त्रक्रिया करण्याकडे जिल्ह्यातील अनेक दाम्पत्यांचा कल वाढ आहे. ... Read More
कर्नाटकच्या भावी मुख्यमंत्र्यांपेक्षा 27 वर्षांनी लहान आहे त्यांची दुसरी ग्लॅमरस पत्नी
By ऑनलाइन लोकमत | Follow
कुमारस्वामी यांच्या राजकीय कारकीर्दीबरोबरच त्यांचे वैयक्तिक जीवन आणि त्यांच्या दुसऱ्या पत्नीविषयीची चर्चा सध्या रंगली आहे. ... Read More
Karnataka Assembly Elections 2018kumarswamyFamilyकर्नाटक विधानसभा निवडणूक २०१८कुमारस्वामीपरिवार
कौटुंबिक कलह वाढताहेत, नागपुरात वर्षाला सव्वातीन हजार तक्रारी
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
जगामध्ये भारतीय विवाह संस्था सर्वात बळकट मानली जाते, पण येणारा काळ ही ओळख पुसून टाकेल, अशी परिस्थिती तयार होत आहे. कुटुंब न्यायालयात दरवर्षी दाखल होणाऱ्या प्रकरणांची आकडेवारी भारतीय विवाह संस्थेचे आरोग्य बिघडल्याचे स्पष्ट करीत आहे. एकट्या नागपूर कुटु ... Read More
चारित्र्यावर संशय घेऊन बीड जिल्ह्यात पत्नीवर कु-हाडीचे घाव
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
चारित्र्यावर संशय घेत व मेव्हण्याने पैसे न दिल्याने आपल्या पत्नीवर कु-हाडीचे घाव घातले. त्यानंतर पती स्वत:हून रक्ताने माखलेल्या कपड्यानिशी पोलीस ठाण्यात हजर झाला. तर जखमी महिलेला नातेवाईकांनी प्रथम बीड व नंतर औरंगाबादला उपचारासाठी दाखल केले. सध्या मह ... Read More
दत्तक घेणाऱ्यांमध्ये मुलींना आहे अधिक पसंती
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
सहा वर्षांत भारतात दत्तक घेतल्या गेलेल्या मुलांमध्ये निम्म्याहून अधिक मुली होत्या, असे सरकारी आकडेवारीवरून दिसते. देशभरातील दत्तक व्यवहारांचे नियमन करणा-या ‘चाइल्ड अ‍ॅडॉप्शन रीसोर्स अ‍ॅथॉरिटी’ने (सीएआरए) दिलेल्या माहितीनुसार सन २०१७-१८ मध्ये आतापर्यं ... Read More
हसीन जहॉँ पोहचली सासरी, पण...
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
भारतीय क्रिकेट टीमचा वेगवान गोलंदाज मोहम्मद शमी याची पत्नी हसीनजहॉँ ही आपली मुलगी आयरा तसेच वकिलासह रविवारी पोलीस सुरक्षेत सासरी पोहचली; मात्र तिथे गेल्यानंतर तिची निराशा झाली. ... Read More
पुरावा नसताना पतीवर चारित्र्यहीनतेचा आरोप केला जाऊ शकत नाही
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
कोणताही ठोस पुरावा नसताना पतीवर चारित्र्यहीनतेचा आरोप केला जाऊ शकत नाही. पत्नी असे आरोप करीत असेल तर, ती कृती पतीसोबतची क्रू रता ठरते असा निर्णय मुंबई उच्च न्यायालयाच्या नागपूर खंडपीठातील न्यायमूर्तीद्वय वासंती नाईक व स्वप्ना जोशी यांनी एका प्रकरणात ... Read More
कुटुंब कल्याण याेजना राबवणाऱ्यांचीच कुटुंब रस्त्यावर
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
केंद्र शासनाने कुटुंब कल्याण केंद्र चालविणाऱ्या स्वयंसेवी संस्थांचे अनुदान रद्द केल्याने या संस्थांमधील कर्मचाऱ्यांवर बेराेजगारीची कुऱ्हाड काेसळली अाहे. ... Read More
PuneFamilyChief MinisterState Governmentपुणेपरिवारमुख्यमंत्रीराज्य सरकार
अनैतिक संबंधाच्या संशयावरून पत्नीची दगडाने ठेचून हत्या
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
एदलापूर येथील एका सालगड्याने पत्नीचे अनैतिक संबंध असल्याच्या संशयावरून तिची दगडाने ठेचून हत्या केल्याची घटना आज सकाळी उघडकीस आली. ... Read More
मुलांच्या बेकारीची कुऱ्हाड पित्यावर; नैराश्यातून संपवली जीवनयात्रा
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
शिक्षण घेऊनही मुलांना नोकरी का लागत नाही  या विवंचनेतून नैराश्य आलेल्या एका ६५ वर्षीय पित्याने आपली जीवनयात्रा संपवली. ... Read More
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
वर्तमान : खेड्यातला तरुण शहरात आला, स्थिरावला. जगण्याला सुरक्षिततेची हमी लाभली की तो स्वत:चा परीघ आखूड करतो. भौतिक सोयीसुविधांचे कवच आणि मध्यमवर्गीय जीवन त्याला खुणावू लागते. मूलत: मध्यममार्गी, मध्यमवर्गीय होण्याकडे आमच्या समाजाचा कल अधिक म्हणून चौकट ... Read More
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
विनोद : ‘जोडीदाराशी मतभेद’ हे तर वैश्विक भविष्य सर्व विवाहित व्यक्तींसाठी २४७ म्हणजे ट्वेंटी फोर बाय सेव्हन गुणिले वर्षातील तीनशे पासष्ट दिवस शंभर टक्के खरे होण्याची खात्री असते. ... Read More
By लोकमत न्यूज नेटवर्क | Follow
विनोद : ज्यांना स्वत:ला जावई आलेले आहेत त्यांनी ‘यावर्षी तुझ्या माहेरचे मला धोंडेवाणाला काय देणार आहेत’ असा प्रश्न आपल्या घरी विचारला तर, ‘तुम्ही तुमच्या जावयाला जे देणार आहात तेच दिले जाईल’ किंवा ‘लायकीप्रमाणे मिळत असते’ असे जहाल उत्तर ऐकावयास मिळू ... Read More
मुंबईचे आव्हान संपुष्टात, शेवटच्या लढतीत दिल्लीकडून 11 धावांनी पराभव
रैनाची धुव्वाधार फलंदाजी; चेन्नईचा पंजाबवर 5 गडी राखून विजय
हे आहेत बॉलिवूडमधील मोठ्या घराण्यांचे प्रसिद्ध जावई
ताे अाला अाणि त्याने जिंकलं
कोल्हापुरात मराठा आरक्षणासंदर्भात जनसुनावणी, समाजबांधवांची गर्दी
कोल्हापूर परिसरात काजव्यांचा प्रकाशोत्सव, काळम्मावाडी रस्त्यावर चमचमाट
#BiggBoss 'या' काही जोड्यांमुळे गाजली बिग बॉसची अनेक पर्व
आयपीएलमध्ये एका हंगामात सर्वाधिक षटकार मारणारे भारतीय खेळाडू
कुमारस्वामींच्या दुसऱ्या लग्नाची रंजक गोष्ट; बघा कोण आहे 'ती'
पर्यटकांच्या गर्दीने कोल्हापूर गजबजले
...जेव्हा सावलीही साथ सोडते
अफगाणिस्तानमध्ये क्रिकेट स्टेडियममध्ये स्फोट, 8 ठार
अशी झाली पिरंगुट घाटातील म्हसोबा मंदिरात चोरी
नाशिकच्या गोदाकाठालगत वटवाघळांचे संवर्धन
उन्हाच्या दाहकतेमुळे नाशिकच्या सिद्धीविनायकाला चंदनाचा लेप
Election : विधान परिषद निवडणुकीसाठी साहित्य रवाना
सांगली : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे बागलवाडी येथे श्रमदान
ठाण्यात शून्य सावलीचं दर्शन
उदगावात हजारो भाविकांच्या उपस्थितीत रंगला मुकुट खेळ
खारघरमध्ये लहान मुलं चोरणाऱ्या महिलेला नागरिकांनी पकडलं
वाशिम जिल्हा परिषदेच्या सर्वसाधारण सभेत सीईओ- महिला सदस्यात शाब्दीक वाद
कोल्हापुरात भाजपा कार्यकर्त्यांनी पेढे वाटून कर्नाटकचा विजयोत्सव केला साजरा
पोलिसांनी कारवाई न केल्याने निखीलला गमवावा लागला जीव
गहाणवटीचा ऐवज डोके : बसंती, उस कुत्ते के सामने मत नाचना बसंती
अशी झाली पिरंगुट घाटातील म्हसोबा मंदिरात चोरी
अल्पवयीन मुलांसह घरफोड्या करणाऱ्या रिक्षाचालकास अटक
कुमारस्वामींनी घेतली सोनिया आणि राहुल गांधींची भेट, उपमुख्यमंत्रिपदावर निर्णय उद्या
IPL 2018 : धोनीच्या नावावर असाही विक्रम
Karnataka: काँग्रेस आमदार भाजपाच्या मदतीला, काँग्रेस-जेडीएस तोंडावर आपटले
ज्येष्ठ अभिनेते हेमू अधिकारी कालवश
'त्यांना जिवंत पकडा'; काश्मीरमध्ये सुरक्षा दलांची नवी घोषणा
IPL 2018: मुंबई इंडियन्स का हरली... ते जाणून घ्या...


Articles & Lekh | मराठी लेख-एक परी

तिथे बसलेलो असायचो मी...तासंतास...सुर्याच संध्येशी मिलन होईपर्यंत...तिची वाट पाहत. मनात फक्त एकच इच्छा असायची...तिने अलगद पावलांनी यावं...नजरेला नजर भिडावी....अन् तिने एक मंद स्मित दयावं.तिच्या एका भेटीसाठी देवाला वारंवार विनवण्या करायचो...डोळे मिटवून तिचा चेहरा पाहत राहायचो...तिच्या भेटीच्या आतापर्यंतच्या आठवणी हृदयाच्या पाटीवर गिरवत राहायचो...अन् नकळत ती यायची...मंद मंद पावलांनी...नजर झुकलेली...गालावर स्मित सजवून...एक परी. त्या परीच्या वाटेवरील धूळ सारण्यासाठी मंद वारा धावून जायचा...वाऱ्याच्या तालावर तिचे केस नृत्य करायचे...ते तीचं रूप...ते सौंदर्य...मी पाहत रहायचो...डोळ्याची पापणीदेखील ना लवता...अन् तो क्षण मनात कैद करून ठेवायचो...नेहमीसाठी.
या भेटीला तिला मनातलं सांगायचं या निश्चयानं मी तिथे बसायचो...हळूहळू ती जवळ यायची...पावले अजून मंद व्हायची...इकडे मी...काय बोलायचं ते विसरायचो...मनातली धडधड वाढायची... आता बोलतो,आता बोलतो म्हणता म्हणता शब्द ओठांवरच राहायचे.... तरी पापणी न लावता...मी तिला पाहत रहायचो.
मंद वाऱ्याच्या तालावर नृत्य करणारी तिची ओढणी अलगद डोळ्यांना स्पर्श करून जायची...तेव्हाच कधी न लावणारी पापणी लावायची...माझ्यापासून काही अंतरावर जाऊन ती उभी राहायची...कदाचित आजतरी मी बोलेल...याची वाट पाहत...तरी मी अबोल रहायचो...
मनाला कधी धीर झाला नाही...जे बोलायचं होतं त्या शब्दांनी ओठांची कधी साथ सोडली नाही...आणि आज माझं हृदय तिच्या आठवणींची साथ सोडेना गेलंय...आज पुन्हा मी देवाला विनवण्या करतोय...तिची एकदा भेट घडूदे...यावेळेस तिला सांगणार...मनातलं सगळं...
पण आज ती माझ्यापासून दूर आहे...तिच्या आठवणी मी हृदयावर परत परत गिरवतोय...पुन्हा पुन्हा तिच्या सहवासातले क्षण जगतोय...कारण अजून आशा आहे...एकदिवस ती येईल...तेव्हा सांगेल तिला सर्वकाही...मनातलं सगळं...तिही सांगेल...गुपित...तिच्या मनातलं....


ईंदु मिल | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
बाबासाहेबांवर असलेल्या निसिम्म प्रेमापोटी, त्यांच्या स्मरकापासून लोकांनी प्रेरणा घ्यावी हा उद्दात्त हेतू ठेवून सरकाराने ईंदु मिलची जागा त्यांच्या स्मरकासाठी दिली अस आपल्यापैकी किती जणांना वाटते.
नितिन थत्ते [17 Jan 2013 रोजी 11:01 वा.]
१. त्यांच्या स्मारकातून लोकांना प्रेरणा मिळेल असं बर्‍याच मोठ्या प्रमाणात लोकांना वाटत असावे.
२. इंदूमिलच्या जागेत स्मारक व्हावे अशी बर्‍याच मोठ्या प्रमाणातल्या लोकांची मागणी आहे असा अंदाज सरकारने बांधला असावा.
३. बर्‍याच मोठ्या प्रमाणातल्या लोकांची मागणीनुसार कृती करणे हे लोकनियुक्त/लोकाभिमुख सरकारचे कामच* आहे.
४. ती जागा स्मारकासाठी देण्याने कुणा नागरिकांच्या मूलभूत हक्कावर गदा येत नाही असा निर्णय सरकारने घेतला असावा.
म्हणून सरकारने ती जागा स्मारकासाठी दिली असावी असे मला वाटते.
*लोकनियुक्त लोकांच्या इच्छेनुसार वर्तन करणे याला लोकानुयय/पॉप्युलिझम/मतांचे राजकारण असे सहसा अल्पमतात असलेले लोक (सोयीनुसार) म्हणतात.


विद्यार्थ्याचे उत्तर व परीक्षकाची टिप्पणी | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
विद्यार्थ्याचे उत्तर व परीक्षकाची टिप्पणी
केवळ गणिताचेच नव्हे तर शिक्षण क्षेत्राशी संबंधित असलेल्या सर्व बाबींचे सुमारीकरण होत आहे. विद्यार्थीकेंद्रित व्यवस्थेत विद्यार्थ्याची नाराजी पत्करून शिक्षणक्षेत्राशी संबंधित असलेल्यांना जगता येत नाही. विद्यार्थ्यांनी काहीही केले तरी त्यांचे कौतुक करणे गरजेचे ठरत आहे. विद्यार्थ्यांच्या आकलनक्षमतेची शहानिशा करू पाहणारे शिक्षक, पर्यवेक्षक, परीक्षक इत्यादी प्रमुख घटक कुठल्याही प्रकारचा धोका पत्करण्यास तयार नाहीत. म्हणून सर्व जण safe राहण्यातच धन्यता मानत आहेत. कायद्याचा बडगा केव्हा, कसा कोसळेल याचा नेम नाही. तुम्ही दिलेल्या मार्क्सवरून विद्यार्थी (व त्यांचे पालक) तुमच्यावर खटला भरण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पिडा टळो म्हणत पैकीच्या पैकी मार्क्स देण्याकडे कल वाढत आहे. चुकीचे उत्तर बरोबर कसे यासाठी थोडीशी कसरत करावी लागते. तेवढे कष्ट घेण्याची तयारी परीक्षकांच्याकडे आहे.
अशाच एका चाचणी परीक्षेत विद्यार्थ्याला उत्तीर्ण करण्याच्या दबावामुळे परीक्षकांना कुठल्या कुठल्या दिव्यातून जावे लागते याचे एक मजेशीर उदाहरण
1.भौतशास्त्र: टेबलावरील चेंडू घरंगळत कडेला आल्यानंतर चेंडू वर जाईल की खाली पडेल
विद्यार्थ्याचे उत्तर: वर जाईल.
परीक्षकाची टिप्पणी: वर - खाली, उजवे - डावे या गोष्टी सापेक्ष असल्यामुळे सैद्धांतिकरित्या उत्तर बरोबर असू शकेल.
टेबलावरील चेंडू खाली पडून टप्पा घेतलेला चेंडू वर जाताना विद्यार्थ्यानी पाहिलेले असल्यास उत्तर बरोबर असेल.
विद्यार्थ्याचे डोके खाली व पाय वर या स्थितीत असताना पडणाऱ्या चेंडूचे निरीक्षण केल्यास चेंडू वर जाताना दिसेल.
2.रसायनशास्त्र: या जगात सर्वात जास्त प्रमाणात कुठल्या पदार्थाचा वापर पिण्यासाठी होतो
विद्यार्थ्याचे उत्तर: कोका कोला
परीक्षकाची टिप्पणी: विद्यार्थी हेच पेय नेहमी घेत असल्यामुळे त्याचे उत्तर प्रत्यक्ष अनुभवातून आलेले आहे. (Evidence based...) त्यामुळे तीच वस्तुस्थिती असावी. शिवाय कोकोकोलात पाण्याचे प्रमाण आहेच की.
3.जीवशास्त्र: तुम्ही हाताच्या बोटाने लिहिता की पायाच्या बोटाने
परीक्षकाची टिप्पणी: याचे प्रत्यक्ष पुरावे प्रसार माध्यमात उपलब्ध असल्यामुळे विद्यार्थ्याच्या उत्तरात चूक नसावी.
विद्यार्थ्याचे उत्तर: बीजगणित शेतात पेरून गणिताचे पीक घेता येईल
परीक्षकाची टिप्पणी: उत्स्फूर्तपणे दिलेल्या या उत्तरातून विद्यार्थ्याला शेतीचे ज्ञान आहे हे कळेल. त्यासाठी पूर्ण मार्क्स द्यावेत.
5.इतिहास: भूतकाळ वा वर्तमानकाळातील कुठल्या व्यक्तीबद्दल आपल्याला अतीव आदर आहे
विद्यार्थ्याचे उत्तर: वीरप्पन. तो खराखुरा फायटर होता.
परीक्षकाची टिप्पणी: हीरो म्हणून योग्य व्यक्तीची निवड केली आहे. त्याच्याकडे भरपूर काही शिकण्यासारखे होते.
6.भूगोल: आपला जास्तीत जास्त वेळ कुठल्या ठिकाणी जातो
परीक्षकाची टिप्पणी: विद्यार्थ्याच्या दृष्टीने एक अत्यंत प्रामाणिक व समर्पक उत्तर.
7.साहित्य: तुमचा आवडता लेखक कोण व का
विद्यार्थ्याचे उत्तर: माझा पाच वर्षाचा भाचा. तुम्ही आमच्या घराच्या भिंती बघाच. भिंत पूर्ण भरलेली आहे.
परीक्षकाची टिप्पणी: लेखक म्हणजे लिहिणारा या अर्थाने विद्यार्थ्याचा भाचासुद्धा लेखकच. विद्यार्थ्याने त्याच्या कला व साहित्य गुणाचे कौतुक केले आहे.
8.व्याकरण: दोन शब्दाच्या वाक्याची रचना करा.
विद्यार्थ्याचे उत्तर: माहित नाही.
परीक्षकाची टिप्पणी: तांत्रिकदृष्ट्या हे वाक्य अर्धवट वाटते. फक्त त्यातील 'मला' हा शब्द गाळलेला आहे. परंतु वाक्यातून अर्थबोध होत असल्यामुळे उत्तर बरोबर आहे.
9.शब्दसंग्रह: खोका म्हणजे काय
विद्यार्थ्याचे उत्तर: एक कोटी रुपये
परीक्षकाची टिप्पणी: प्रश्न विचारताना समानार्थी उत्तराची अपेक्षा नसल्यामुळे विद्यार्थ्याने या शब्दाला नवीन अर्थ प्राप्त करून दिला आहे. व तो जनसामान्यात रूढ आहे.
10. सामाजिक अभ्यास: महात्मा गांधीजी कोण होते
विद्यार्थ्याचे उत्तर: चौकातील पुतळ्याचे ते नाव आहे.
परीक्षकाची टिप्पणी: भोवतीच्या सूक्ष्म निरीक्षणातून दिलेले हे उत्तर आहे. त्याला प्रश्न कळला आहे. म्हणून उत्तर बरोबर आहे.
अशा प्रकारे चाचणी परीक्षेत पैकीच्या पैकी गुण मिळवून इंजिनियरिंगमध्ये त्याला प्रवेश मिळाला.
अजून एका "दीड शहाण्या"ने दिलेली उत्तरं अशी होती:
कुठल्या युद्धात नॅपोलियनचा मृत्यु झाला
बांगला देशाच्या स्वातंत्र्यासाठीच्या सह्या कुठल्या ठिकाणी केल्या
रावी नदी कुठल्या State मधून वाहते
घटस्फोटासाठीचे महत्वाचे कारण कोणते
नापास होण्याचे महत्वाचे कारण कोणते
अर्धा कापलेला सफरचंद कसा दिसतो
निळ्या समुद्रात तांबडा दगड टाकल्यास काय होईल
आठ दिवस झोपेविना माणूस कसा काय राहू शकतो
त्यात काय विशेष. तो रात्री झोपत असेल.
8 मजूरांना एक भिंत बांधण्यासाठी 4 दिवस लागतात. तर ती भिंत बांधण्यास 4 मजूरांना किती दिवस लागतील
शून्य दिवस. कारण अगोदरच ही भिंत बांधलेली असते.
याबद्दल अधिक टिप्पणीची गरज नसावी
प्रभाकर नानावटी [16 Jan 2013 रोजी 06:08 वा.]
1.भौतशास्त्र: ... ऐवजी 1.भौतिकशास्त्र: ....
विषय गंभीर असला तरी मांडणी ढकलपत्रांसारखी वाटली
श्री. नानावटींकडून काहिशी अनपेक्षित मांडणी. असो.
बाकी शिक्षणक्षेत्रात इतके आणि इतक्या वेगाने प्रत्येक सरकार बदल करते आहे की प्रत्येक वर्षी पास झालेली बॅच आधीच्या आणि पुढच्या वर्षीच्या ब्याचपेक्षा गुणात्मक दृष्ट्या वेगळी असावी. :(
कुठल्या परीक्षेत मार्क देण्यासाठी कारण द्यावे लागते हा बहुधा संभाव्य परीक्षकांच्या प्रशिक्षणाचा भाग असावा
लेख ढकलपत्रावरून घेतल्यासारखा वाटतो आहे याच्याशी सहमत.
बाकी, "बीजगणिताचा फायदा काय" हे आणि उपरोल्लेखित इतर काही प्रश्न खरोखरी कोठे विचारले जात असतील तर त्या शाळेत पुन्हा अ‍ॅडमिशन घेण्यास मी तयार आहे.
ढकलपत्रासारखा वाटला तरी विषय एकंदरीत रोचक
फारा वर्षांपूर्वी मी प्राथमिक यत्तेत असताना त्यावेळच्या सिनियर विद्यार्थ्यांनी वर्षसंमेलनात एक नाटुकली केली होती. त्याचे कथाबीज साधरणतः असे -
त्या शाळेत शिक्षण घेतलेला एक विध्यार्थी नंतर बाह्य जगात अपयशी ठरल्यामुळे शाळेत परत येतो आणि तुम्ही मला काहीच शिकवले नाहीत, तेव्हा मी भरलेली फी परत करा असा तगादा लावतो. शेवटी मुख्याध्यापक शिक्षकांची एक कमिटी बनवितात आणि त्या विध्यार्थ्याची पुन्हा एक तोंडी परीक्षा घेण्याचे ठरवतात.
प्रश्न विचारले जातात. विध्यार्थी मुद्दामहून चुकीची उत्तरे देतो आणि शिक्षक तेच उत्तर बरोबर कसे हे त्याला पटवून देतात.
अगदी धमाल नाटीका होती. आता नाव विसरलो.
प्रकाश घाटपांडे [16 Jan 2013 रोजी 15:44 वा.]
मस्त हलका फुलका लेख. असे डोक्याला त्रास न देणारे लेख अधुनमधुन असावेत.
माझी आई आणि वडील दोघेही १० आणि १२ बोर्डाच्या उत्तरपत्रिका तपासत असत. काही वर्षे मोडरेटर म्हणून पण होते. वर दिलेली उदाहरणे काहीच नाहीत अशी उत्तरे पाहायला मिळत आणि त्यांना बऱ्यापैकी मार्क देवून पास किंवा कधी कधी चांगलेच मार्क देत असत. मोडरेटरकडे गेल्यावर ते सगळे पुन्हा तपासून मार्क कमी केले जात असत. पुन्हा मोडरेटर लेव्हल पण २-३ असतात. दुसऱ्या लेव्हलला गेल्यावर काय होते ते मला माहिती नाही. हा किस्सा साधारणपणे १९९५ सालचा आहे. एकदा उत्तरपत्रिका तपासात असताना आईने वैतागून एका शिक्षकाला बोलावून घेतले. तो बराच दूरच्या गावातून आला होता. त्याचे सगळेच्या सगळे पपेर तपासले तर फार तर ७० एक पोरे पास होत होती. त्याला विचारले अरे बाकीच्यांना इतके मार्क कसे काय दिलेस बाबा. त्यावर त्याचे म्हणणे बाई हे उत्तर चुकीचे आहे हे मला पण माहिती आहे. पण आमच्या सारख्या गावाकडच्या मुलांना जर का तुमच्या शहरातल्या फुटपट्टीने मोजून मार्क दिले तर ही मुले कधी पास होणार ह्यांच्या पैकी ९०% तर दहावी झाल्यानंतर पुढे शिकणार पण नाहीयेत. काय उपयोग नापास करून ह्यांच्या पैकी ९०% तर दहावी झाल्यानंतर पुढे शिकणार पण नाहीयेत. काय उपयोग नापास करून ह्यांना शहरातल्या सारखे नीट शिक्षण आणि बाकीच्या सुविधा पण मिळत नाहीत. तुम्ही लोक इथे १० क्लास लावता तेवढे ह्या मुलांना कसे काय जमणार. कोण कुठून सुरवात करतो हे पण नको का पाहायला ह्यांना शहरातल्या सारखे नीट शिक्षण आणि बाकीच्या सुविधा पण मिळत नाहीत. तुम्ही लोक इथे १० क्लास लावता तेवढे ह्या मुलांना कसे काय जमणार. कोण कुठून सुरवात करतो हे पण नको का पाहायला ह्यातळी बरीच मुले अशी आहेत की त्यांच्या घरी कोणीच शिकलेले नाही. मग ह्या मुलांना जेमतेम मार्क देवून पाठवले पुढे तर काय बिघडले. सगळेच एकाच तराजूत तोलून कसे चालतील ह्यातळी बरीच मुले अशी आहेत की त्यांच्या घरी कोणीच शिकलेले नाही. मग ह्या मुलांना जेमतेम मार्क देवून पाठवले पुढे तर काय बिघडले. सगळेच एकाच तराजूत तोलून कसे चालतील ह्याला आईकडे काहीही उत्तर नव्हते आणि आज इतकी वर्षे झाली तर योग्य उत्तर मिळणे कठीणच आहे. सगळ्यांची परिस्थिती भिन्न असते. मुळात सगळ्यांना एकाच परीक्षा हे तरी बरोबर आहे का हाच मला प्रश्न पडतो. पण दुसरीकडे ह्याला पर्याय काय हे पण माहिती नाही.
दादा कोंडके [16 Jan 2013 रोजी 16:04 वा.]
मात्र दुसरा भाग अनेक वेळा वाचून गुळगुळीत झालाअसल्यामुळे नविन वाटला नाही.
याचवरून 'ऑप्टीकल फायबर' शिकवणार्‍या सरांनी या विषयाचं महत्व सांगताना, टेलिफोन वगैरे आहेतच पण आता आणखी काही वर्षात एमएससीबीच्या जड तारा जाउन तिथेही ऑप्टीकल फायबरच टाकणार आहेत असं सांगितलं होतं. (विनोद म्हणून नव्हे, अगदी सिरीयसली)


आदर्श व संगीतमय परिपाठ - बृहन्मुंबई महानगरपालिका शाळा

🌀 इ 9 वी चा रिझल्ट बनवण्याचे Excel सॉफ्टवेअर 2017-18  🌀 9th Result Software 【 🚫 सूचना: क्लिक केल्यावर काही वेगळेच ओपन झाल्यास ती...
हे वाचा > 10,542 शिक्षांकाची भर्ती
आदर्श व संगीतमय परिपाठ
असा असावा आदर्श परिपाठ
प्राथमिक शाळेतील इ.१ ली ते इ.८ वी च्या विद्यार्थ्यांचे प्रत्येक दिवशी ५-६ विद्यार्थ्यांचे मुले मुली समान घेऊन इयत्तेनुसार गट पाडावेत. त्यातील प्रत्येक विद्यार्थ्याकडे परिपाठातील विशिष्ट घटकांची जबाबदारी सोपवावी. आठवड्यातील ६ वार वर्गवार विभागून द्यावेत.
पुढील प्रमाणे परिपाठ घेण्याचा प्रयत्न करावा.
संचालन करणा-या विद्यार्थ्याने इतर विद्यार्थ्यांना सूचना कराव्यात.
सावधान स्थितीमध्ये ५२ सेकंदात राष्ट्रगीत कसे म्हणता येईल असा प्रयत्न करावा.
आठवड्यात ६ दिवस शाळा भरते. एक दिवस मराठी भाषेत दुसऱ्या दिवशी हिंदी भाषेत व तिस-या दिवशी इंग्रजी भाषेत प्रतिज्ञा म्हणावी व पुन्हा उरलेल्या ३ दिवसात मराठी , हिंदी, इंग्रजी भाषेत प्रतिज्ञा घ्यावी. किंवा सलग दोन दिवस एका भाषेतूनही सादर करता येईल.
(विद्यार्थ्यांचा स्तर पाहून बदल करता येईल.
परिपाठातील एका विद्यार्थ्याला पुढे संविधान म्हणण्यास सांगणे व बाकीचे विद्यार्थी मागे म्हणतील. याही ठिकाणी शक्य असल्यास इंग्रजी, हिंदी व मराठी भाषेतून संविधान घेता येईल.
ठरलेल्या ६ वारांनुसार विद्यार्थ्यांना दररोज वेगवेगळी प्रार्थना म्हणण्यास सांगावे. प्रार्थना या विशिष्ट धर्माच्या असू नयेत, ज्यातून मानवता, दया, त्याग अशा गुणांची रुजवण होईल अशा असाव्यात.
केव्हा दिवस उगवतो केव्हा दिवस मावळतो, कोणता वार आणि कोणती तारीख आहे.
सुविचार म्हणजे सुंदर असे विचार. एक चांगला विचार अनेक वाईट विचारांना नष्ट कतो म्हणून आजचा सुविचार घेऊन येत आहे--संबंधित विद्यार्थ्याचे नाव घेणे.
८.दिनविशेषउगवणाऱ्या प्रत्येक दिवशी काही न काही घटना घडून गेलेली असते आणि त्या उगवणाऱ्या प्रत्येक दिवसाला काही ना काही महत्त्व असत आणि म्हणून घडून गेलेल्या घटनांना उजाळा देण्यासाठी आजचे दिनविशेष घेऊन येत आहे --- संबंधित विद्यार्थ्याचे नाव घेणे.
८.आजची म्हण व वाक्यप्रचार
म्हणीमध्ये कमी शब्दात जास्त अर्थ लपलेला असतो, म्हणून आजची म्हण घेऊन येत आहे-- संबंधित विद्यार्थ्याचे नाव घेणे.
त्यानंतर एक वाक्प्रचार अर्थासह सांगावा व त्याचा वाक्यात उपयोग करुन दाखविण्याची संधी समोर उपस्थित विद्यार्थ्यांना द्यावी.
जगाच्या कानाकोपऱ्यात दररोज काही ना काही घडत असते तेच आपल्याला प्रसारमाध्यमांद्वारे समजत असते. म्हणून आजच बातमीपत्र घेऊन येत आहे-- संबंधित विद्यार्थ्याचे नाव घेणे.
आठवड्यातील ६ दिवस वेगवेगळी गीते घ्यावीत. त्यात एखादे स्फुर्तीगीतही असावे. सर्व विद्यार्थ्यांनी मिळून समुहगीत/देशभक्तीपर गीत गायन करावे.
आजची बोधकथा घेऊन येत आहे--- संबंधित विद्यार्थ्याचे नाव घेणे.
आजची प्रश्नमंजुषा घेऊन येत आहे--संबंधित विद्यार्थ्याचे नाव घेणे.
( सोपे ५ सामान्य ज्ञानाचे प्रश्न विचारावे.ज्या वर्गाचा परिपाठ असेल त्या वर्गाच्या अभ्यासक्रमावर आधारीत प्रश्न विचारले तर चांगले.)
समाजात अनेक समज-गैरसमज असतात. त्यामूळे अंधश्रद्धा पसरतात, म्हणून घटनांचे वैज्ञानिक कारण स्पष्ट करावे.
(शिक्षकांनी मार्गदर्शन केले तरी चालेल.)
आजचे इंग्रजी शब्दार्थ घेऊन येत आहे-- संबंधित विद्यार्थ्याचे नाव घेणे.
( सोपे ५ इंग्रजी शब्दार्थ विद्यार्थांना विचारावेत.)
गणिता सारखा अवघड विषय पाढ्यावर आधारलेला विषय आहे. गणितामध्ये पदोपदी पाढ्यांची गरज भासते. तेव्हा पाढे पाठांतर असणे गरजेचे आहे. म्हणून आजचा पाढा घेऊन येत आहे--- संबंधित विद्यार्थ्याचे नाव घेणे.
( प्रतिदिन २ ते ३१ पर्यंत पाढे पाठांतर करण्यास सांगावेत.)
स्वतःचा जन्मदिवस स्वतःसाठी खिस असतो. तर असे आजचा दिवस खास बनवणारे आहेत---
वाढदिवस असणाऱ्या विद्यार्थी/शिक्षकांचे नाव घ्यावे व फुल किंवा पुष्पगुच्छ देऊन स्वागत करावे.
बैठे सावधान अवस्थेमध्ये पाठीचा कणा ताठ, हात गुडघ्यांवर सरळ ठेऊन दोन्ही डोळे मिटवून व सरळ बसुन समूहाने पसायदान घ्यावे.
२ मिनिटे शांत अवस्थेत डोळे मिटून मौन धरावे.
विद्यार्थ्यांनी तीन टाळ्या वाजवाव्या व आपापल्या वर्गात रांगेत जावे.
NOTE: download करण्या साठी खाली दिलेल्या लिंक वर क्लिक करा उजव्या बाजूला download वर क्लिक करा
१) राष्ट्रगीत संगीता शिवाय
१)"देह मंदिर, चित्त मंदिर, एकतेची प्रार्थना"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
२) "वेद मंत्राहून वंद्य वंदे मातरम्"
डाउनलोड करण्यासाठी मला क्लिक करा
३) "तुम्ही हो माता, पिता तुम्ही हो"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
४)"या भारतात बंधुभाव नित्य वसू दे"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
५) "इतनी शक्ती हमें देना दाता"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
६) "सत्यम् शिवम् सुंदरम्"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
७) "सर्वात्मका शिवसुंदरा स्विकार या अभिवादना"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
८)"खरा तो एकची धर्म"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
२)"इन्साफ की डगर पे बच्चो दिखावो चलके"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
४)"सारे जहाँ से अच्छा"
डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
इतका परिपूरण अॅप मी कोणाचाच नाही पाहिला.सर्व काही एकाच ठिकाणी मिळणे शक्य नाही आपल्या टिमंचे जि.प.प्रा.शा.भेंड बु.ता.गेवराई जि.बीड कडून अभिनंदन करत आहे, आम्हाला जे काही पाहीजे ते सर्व मिळाले.thank u
परिपूरण अॅप आपल्या टिमंचे अभिनंदन करत आहे, आम्हाला जे काही पाहीजे ते सर्व मिळाले.thank u
हे वाचा > 10,542 शिक्षांकाची भर्ती
7,584 दहावी / बारावी पास भर्ती
🌟 शालेय उपयोगी सॉफ्टवेअर ( प्रत्येक फाईल डाउनलोड करा IMP आहेत )
🌟 प्रथम सत्र निकाल तयार करण्याचे एक्सेल सॉफ्टवेअर
🌟 पायाभूतचे EXCEL सॉफ्टवेअर,रिझल्ट बनवा/श्रेणी काढा 1 मिनिटात
🌟 संकलित चाचणी-1 रिझल्ट सॉफ्टवेअर
🌟 1 ली ते 8 वी चा रिझल्ट बनवाचे EXCEL सोफ्टवेअर
🌟 रिझल्ट बनवा आपल्या मोबाईल वर
🌟 मोबाईल मध्ये CATALOG तयार करा , सरासरी आपोआप तयार होते.
🌟 डेली अटेंडन्स अँप संपूर्ण माहिती
🌟 इ 9 वी चा रिझल्ट बनवण्याचे Excel सॉफ्टवेअर
5 / 8 वी स्कालरशिप सराव प्रश्नपत्रिका
💥 5 वी व 8 वी शिष्यवृत्ती परीक्षेच्या एकूण 250 सराव प्रश्नपत्रिका
💥 श्री.प्रशांत शिवाजी हासे सरांचे शिष्यवृत्ती परीक्षा 60 सराव प्रश्नपत्रिका
💥 श्री . दिनेश सरदार सरांचे शिष्यवृत्ती परीक्षा 100 सराव प्रश्नपत्रिका
💥 श्री . महादेव पाटील सरांच्या 60 स्कॉलरशिप सराव प्रश्नपत्रिका
शिष्यवृत्ती परीक्षा 100 सराव प्रश्नपत्रिका
शिक्षक दिवस पर शायरी
कविता - महात्मा गाँधी जी
15 अॉगस्ट स्वातंत्र्य दिवस भाषण
शिक्षक दिवस भाषण व निबंध,चारोळ्या,शायरी – Speech /...
लोकमान्य तिलक हिंदी भाषण/निबंध
१ अगस्त : अण्णाभाऊ साठे जयंती हिंदी भाषण
श्री लोकमान्य टिळक नारे/कविता
गणतंत्र दिन निम्मित काही शेर
सावित्रीबाई फुले मराठी भाषण
सावित्रीबाई फुले यांच्या कविता
सावित्रीबाई फुले हिंदी भाषण
डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या वरिल मराठी, हिं...
महात्मा गांधीजी वरिल मराठी, हिंदी, इंग्रजी, भाषणमह...
ई १० वीच्या विद्यार्थांसाठी 100 सराव प्रश्नपत्रिका .SSC Board Papers Marathi Medium
1 ली ते 8 वी चा रिझल्ट बनवाचे EXCEL सोफ्टवेअर
ई १० वी कल चाचणी संपूर्ण माहिती
द्वितीय सत्र - संकलित मूल्यमापन प्रश्नपत्रिका
इ 10 वी च्या विद्यार्थ्यांसाठी निरोप समारंभासाठी सूत्रसंचालन भाषण व काही चारोळ्या व कविता
ई ५ वी व ८ वी स्कॉलरशिप सराव प्रश्नपत्रिका scholarship Practice Exam Papers.
द्वितीय सत्र संकलित मूल्यमापन पायाभूत चाचणी 2016 श्रेणी तक्ता ,भाषा/गणित मार्गदर्शिका ,प्रश्नपत्रिका
आदर्श व संगीतमय परिपाठ
रोमन अंक १ ते २०००
माझ्या ब्लॉग चा APP डाउनलोड करा
वार्षिक नियोजन व टाचण
स्वच्छ विद्यालय पुरस्कार २०१६
15 ऑगस्ट स्वातंत्र दिन songs गीत
15 अॉगस्ट स्वातंत्र्य दिवस भाषण
संगीतमय पाढे- Mp3 व Video
अब्राहम लिंकनचे हेडमास्तरांस पत्र
गुगल फॉर्म तयार करणे
करून पहा - साधे सोपे प्रयोग.
श्री महादेव पाटील सरांच्या स्कॉलरशिप सराव प्रश्नपत्रिका
रिझल्ट बनवा आपल्या मोबाईल वर
👉 जॉब दालन भेट द्या 👈
५ वि आणि ८ वि शिष्यवृत्ती परीक्षा ऑनलाईन फॉर्म
आकारिक मूल्यमापन चाचणी क्र .१ सराव प्रश्नपत्रिका
⚛ 15 अॉगस्ट स्वातंत्र्य दिवस भाषण हिंदी ,मराठी,इंग्रजी
रिझल्ट बनवा आपल्या मोबाईल वर
मोबाईल मध्ये CATALOG तयार करा
आमच्या नवीन पोस्ट ईमेल वर पाहिजे असल्यास खाली तुमचा Email टाका
15 ऑगस्ट स्वातंत्र दिन songs गीत
� नोकरीच्या जाहिराती �
केंद्रीय विद्यालया मधे 6205 शिक्षकांची महा भरती,kvs Teachers Recruitment
महाभरती ,बँक, कॉलेज, लैब, CID, BSNL
मुंबई सार्वजनिक बांधकाम विभागात 'कनिष्ठ अभियंता' पदांच्या ८० जागा
बीड भारतीय आयुर्विमा महामंडळात विमा प्रतिनिधीच्या ...
नंदुरबार एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्पात विविध पदांच्या २५ जागा
स्टेट बँक ऑफ इंडिया मध्ये 'प्रोबेशनरी ऑफिसर' पदांच्या एकूण २२०० जागा
मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळाच्या आस्थापनेवर 'शिक्षक' पदांच्या ८५ जागा teacher job
यवतमाळ जिल्ह्यातील नगर परिषदांमध्ये विविध पदांच्या एकूण ८९ जागा
पुणे महानगरपालिकेत ‘शहरी डिझायनर’ पदांच्या जागा
नागपूर जिल्ह्यातील नगर परिषदांमध्ये विविध पदांच्या एकूण ४७ जागा
अहमदनगर महानगरपालिकेत विविध पदांची भरती
सातारा नगर परिषदेत फायरमन पदांची भरती
👉 जॉब दालन भेट द्या 👈
वार्षिक नियोजन व टाचण
पैसे कमवा ब्लॉग द्वारे
मराठी ब्लॉग द्वारे पैसे कमवा ,earn money from mara...
Propeller ads से पैसे कैसे कमाए
वार्षिक नियोजन व टाचण
ई १० वी कल चाचणी संपूर्ण माहिती
ई १० वीच्या विद्यार्थांसाठी 100 सराव प्रश्नपत्रिका .SSC Board Papers Marathi Medium


समस्तीपूरच्या रवींद्र जडेजाचा अंडर १९ विश्वचषकात बोलबाला - Maha Sports

समस्तीपूरच्या रवींद्र जडेजाचा अंडर १९ विश्वचषकात बोलबाला
समस्तीपूरच्या रवींद्र जडेजाचा अंडर १९ विश्वचषकात बोलबाला
समस्तीपूरचा जडेजा म्हणून ओळख निर्माण केलेल्या अनुकूल रॉयने आज विश्वचषकात एक खास विक्रम केला आहे. १९ वर्षाखालील विश्वचषकात यावेळी सर्वाधिक विकेट्स घेणारा तो खेळाडू ठरला आहे.
त्याने ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध पहिल्या सामन्यात १ विकेट आणि ६ धावा, पीएनजीविरुद्ध ५ विकेट्स, झिम्बाब्वेविरुद्ध ४ विकेट्स, बांगलादेशविरुद्ध १ विकेट आणि २ धावा, पाकिस्तान विरुद्ध १ विकेट आणि ३३ धावा तर आज २ विकेट्स घेतल्या आहेत.
त्याने ६ सामन्यात एकूण १४विकेट्स घेतल्या असून अशी कामगिरी करणारा तो एकमेव भारतीय गोलंदाज या विश्वचषकात ठरला आहे.
१९ वर्षाखालील विश्वचषकात भारतीय गोलंदाजाने सार्वधिक विकेट घेणाऱ्या यादीत अव्वल येण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
त्याच्या याच कामगिरीच्या जोरावर भारताने ६ पैकी ६ सामन्यात प्रतिस्पर्ध्यांना सर्वबाद केले आहे.
अडखळत सुरवातीनंतर ऑस्ट्रेलियाची मोठ्या धावसंख्येकडे वाटचाल
ऑस्ट्रेलियाचे भारताला २१७ धावांचे आव्हान
एकवेळ मान्सून चुकेल पण रैना आयपीएलमध्ये दरवर्षी हा पराक्रम करतोच
तब्बल ११ आयपीएल वाट पहावे लागले आणि अखेर काल तो विक्रम घडलाच
व्हिडिओ व्हायरल- मुंबई हारली, पंजाब संघाची मालकीण प्रीती झिंटा खुष
कोण आहे रोहित शर्मा शेजारी बसलेल्या प्रवाशाने रोहितला पाहताच काय केले पहा
एकवेळ मान्सून चुकेल पण रैना आयपीएलमध्ये दरवर्षी हा पराक्रम करतोच
तब्बल ११ आयपीएल वाट पहावे लागले आणि अखेर काल तो विक्रम घडलाच
व्हिडिओ व्हायरल- मुंबई हारली, पंजाब संघाची मालकीण प्रीती झिंटा खुष
कोण आहे रोहित शर्मा शेजारी बसलेल्या प्रवाशाने रोहितला पाहताच काय केले…
एकवेळ मान्सून चुकेल पण रैना आयपीएलमध्ये दरवर्षी हा…
तब्बल ११ आयपीएल वाट पहावे लागले आणि अखेर काल तो विक्रम…
व्हिडिओ व्हायरल- मुंबई हारली, पंजाब संघाची मालकीण प्रीती…


सृष्टी लावण्याचा मळा: गॅलरीतली बाग

नैसर्गिक स्रोतांच्या मर्यादा आणि त्यांचे वाढत्या लोकसंख्येच्या गरजांशी असलेले व्यस्त प्रमाण लक्षात घेऊन अन्नधान्य व जीवनोपयोगी विविध वस्तूंची उत्पादने वाढविण्यासाठी विविध संशोधन संस्था, विद्यापीठे, प्रगतीशील शेतकरी, उद्योजक कार्यरत असतातच. पण दैनंदिन जीवनात आपली अन्नधान्याची गरज छोट्या प्रमाणात का होईना आपण भागवू शकतो.
उन्हाळ्यात भाज्यांचे भाव चढे राहतात. कोथिंबिरीच्या जुडीला वीस रुपयेदेखील मोजावे लागतात. कांदे कधी शेतकऱ्यांच्या तर कधी ग्राहकांच्या डोळ्यात पाणी आणतात. हिरव्यागार पालेभाज्या फक्त मोजक्याच लोकांपर्यंत पोहोचतात आणि उन्हाळा कडक असेल तर त्या पाहायलाही मिळत नाहीत. रेल्वेच्या कडेने घाणीच्या साम्राज्यात वाढणारी पालेभाजी खाताना मनात आरोग्याबद्दलची शंकेची पाल चुकचुकल्याशिवाय राहात नाही. भाज्यांवर कीटकनाशके वापरली जातात व त्यांचे विघटन होण्यास फारसा अवधी मिळत नाही कारण अनेक भाज्यांचे शेतातील आयुष्य दोन तीन महिन्यांपेक्षा अधिक नसते. त्यामुळे त्यांचे अंश आपल्या शरीरात जाण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. छोटे शेतकरी हल्ली भाज्या वाढविण्यात फारसे स्वारस्य दाखवीत नाहीत कारण ते क्षेत्र आता बहुराष्ट्रीय कंपन्या काबीज करण्याच्या मागे लागल्या आहेत. त्यामुळे सामान्य लोकांना आता चांगल्या भाज्या मिळणे अवघड होत जाणार आहे. यावर उपाय म्हणजे आता प्रत्येक घरात भाजीची बाग फुलायला हवी आहे.
प्रत्येकाच्या घरात थोडीफार जागा असतेच. अगदी झोपडीत देखील ती नीट नेटकी ठेवली तर तिथे जागा सापडेल. या जागेचा वापर आपण किती कल्पकतेने करु शकतो त्यावर आपले कर्तृत्व अवलंबून असते. ज्यांच्या घरासमोर अंगण असते किंवा ज्यांच्या घरात गच्ची किंवा बाल्कनी असते त्यांच्यासाठी तर जागा शोधण्याची देखील गरज नसते. गृह निर्माण संस्थांच्या गच्चीवर किंवा मोकळ्या जागांचा वापर देखील सर्व संमतीने यासाठी करता येईल.
कोणतीही बाग किंवा शेतीयोग्य जमीन बनविण्यासाठी आपल्याला मेहेनत घ्यावीच लागते. मातीत हात घातल्याशिवाय त्यातून फुले किंवा मोती निर्माण होत नाहीत. एखादे रोप आपल्याला लावायचे असेल तर त्यासाठी चाळलेली लाल किंवा काळी माती कुंडीत, जाड प्लास्टिकच्या बरणीत किंवा पत्र्याच्या डब्यात भरावी. पण त्यापूर्वी त्या कुंडीच्या किंवा डब्याच्या तळाशी दोन ते तीन छोटी छिद्रे असावीत म्हणजे पाणी जास्त झाले तर त्याचा निचरा होण्यास मदत होईल. ती छिद्रे फुटलेल्या बशीच्या किंवा विटांच्या तुकड्यांनी झाकून टाकावीत म्हणजे त्यातून माती बाहेर पडणार नाही किंवा पाण्याबरोबर वाहून जाणार नाही. कारण माती वाहून गेली तर तिच्यातील पोषक द्रव्ये कमी होतातच पण जमिनीला डाग देखील पडतात व मातीचे हे डाग कितीही प्रयत्न केला तरी निघता निघत नाहीत कुंड्या, बरण्या किंवा डबे जमिनीवर न ठेवता प्लास्टिकच्या अथवा स्टीलच्या ताटलीत ठेवाव्यात. या ताटल्या वेळोवेळी धुवाव्यात व त्यातील जमा झालेली माती ओतून न देता पुन्हा कुंडीतच टाकावी. चाळलेल्या मातीत थोडे सेंद्रिय खत मिसळावे. मातीच्या वजनाच्या ८ ते १० टक्के सेंद्रिय खत वापरावे. कुंडीत माती पूर्ण ओली होईल एवढे पाणी घालावे. दररोज पाणी ठराविक प्रमाणातच वापरावे. पाणी देण्याचा एक सोपा उपाय म्हणजे आजकाल ज्या पिण्याच्या पाण्याच्या प्लास्टिकच्या बाटल्या रिकाम्या होतात त्यांच्या तळाला दाभणाने छोटी छोटी २ ते ३ छिद्रे पाडून कुंडीत एका बाजूला ती थोडी मातीत खुपसून ठेवायची. पाण्याने बाटली भरली पाणी दिवसभर झिरपत राहील व माती सतत ओलसर राहिल्यामुळे मातीतील सूक्ष्म जीवांची कार्यक्षमता कमाल मर्यादेपर्यंत वाढेल. कुंडी लहान असेल तर बाटली लहान वापरावी. दर सहा महिन्यांनी याच बाटलीतून जमिनीला आवश्यक असणारे काही क्षार देता येतील. त्यात मीठ, पोटॅशियम क्लोराईड, सोडियम नायट्रेट व फॉस्फेटयुक्त क्षार यांचा समावेश असावा. फक्त चिमटीभर क्षार छोट्या कुंडीतील मातीला सहा महिने पुरतात. दोन मुठी सेंद्रिय खत घातले तर मातीची सुपीकता कायम राहील.
आपण कोणती भाजी घरात चांगली वाढवू शकतो घरात येणाऱ्या सूर्यप्रकाशाच्या तीव्रतेवर आणि प्रकाश किती वेळ उपलब्ध असेल त्या वेळेवर आपण कोणता भाजीपाला वाढवू शकतो यावर ते बरेचसे अवलंबून असते. पालक, मेथी, लाल माठ व चवळी या पालेभाज्या तसेच कोथंबिर, मिरची, आले, पुदिना व ओवा या स्वयंपाकाची लज्जत वाढविणाऱ्या वनस्पती आणि कांदे, वांगी, काकड्या, दोडकी व तोंडली आणि कारली यासारख्या फळभाज्या आपल्याला निश्चितपणे वाढविता येतील. अर्थात हे सर्व करण्यासाठी घरात प्रत्येकाची इच्छाशक्ती तर हवीच, पण वेळ द्यायची तयारी हवी. हे काम मनोरंजक तर आहेच, शिवाय ज्ञानवर्धकही आहे. प्रत्येक घरातून जर फक्त अर्धा किलो भाजी रोज निर्माण करता आली तर भाज्यांची टंचाई तर जाणवणार नाहीच, शिवाय देशाचे आरोग्य देखील सुधारेल.
घरातल्या भाजीपाल्याला उंदीर व घुशी यांच्यापासून वाचविले पाहिजे. घर स्वच्छ व कोरडे असेल तर उंदीर व झुरळे कमी होतात. झुरळे नाहीशी झाली व घरातील धान्य सुरक्षितपणे ठेवलेले असेल तर उंदीरही कमी होतात. ज्या कुटुंबात रात्री स्वयंपाकघरातील मोरी अथवा सिंकमध्ये खरकटी भांडी नसतात व ती जागा स्वच्छ असते तिथे झुरळे फिरकतही नाहीत. बागेत भाज्या वाढविण्यास सुरुवात करू तेंव्हा आपण सेंद्रिय कीटनाशकांची माहिती करून घ्यावयास हवी. अगदी साधे कीटनाशक म्हणजे तिखट हिरवी मिरची (५० ग्राम) व लसणाच्या ५ ते ६ पाकळ्या एकत्र वाटून ते मिश्रण डावभर कडू निंबाच्या तेलात खलून घ्यावयाचे व मग ते पाणी घालून पुरेसे पातळ करून भाज्यांवर फवारले तर बहुतेक उपद्रवी कीटक दूर ठेवता येतात. एक दोन कुंड्यांमध्ये झेंडूची व शेवंतीची रोपे लावली तर फुले तर मिळतीलच, शिवाय त्यामुळे उपद्रवी कीटक बागेपासून लांब राहातील.
नैसर्गिक स्रोतांच्या अमर्याद भासणाऱ्या मर्यादा आणि त्यांचे वाढत्या लोकसंख्येच्या गरजांशी असलेले व्यस्त प्रमाण लक्षात घेऊन आपल्याला पुढची वाटचाल करावयाची आहे.
अन्नधान्य व जीवनोपयोगी विविध वस्तूंची उत्पादने वाढविण्यासाठी देश पातळीवर किंवा जागतिक स्तरावर विविध संशोधन संस्था, विद्यापीठे, प्रगतीशील शेतकरी आणि उद्योजक कार्य करीत असतातच. दैनंदिन जीवनात आपला व्यवसाय करीत असतांना आपण जर आपल्या परीने या स्त्रोतांच्या नियोजनात हातभार लावला तर वसुंधरेच्या अक्षय्यतेची जपणूक होईल व आपल्यालाही एक सुंदर जीवन जगत असल्याचे समाधान मिळेल. खारीच्या वाट्याचे महत्त्व काय असते हे आपण जाणून आहोतच. वास्तवाचे भान ठेवणारी व विज्ञानावर निष्ठा असणारी एक सशक्त व सुसंस्कारित पिढी निर्माण करण्याचे कार्य त्यातून होत राहील.
महानोरांच्या कविता आणि निसर्ग
जगण्यासाठी मला दोन्हीही अनिवार्य
कृष्ण तुळस ज्यांचे दारी आरोग्य नांदे त्यांचे घरी
काजू मोहोर संरक्षण कसे करावे
फळे काढणीनंतरचे काजू बागेचे व्यवस्थापन
दशपर्णी अर्क कसा तयार करावा - व्हिडीओ
जीवामृत कसे तयार करावे - व्हिडीओ
गांडूळ खत कसे तयार करावे
नवीन लेखांची नोंद मिळवा
आणखी माहिती इथे मिळेल
कृषी - महाराष्ट्र शासन
Aqua - शेतीविषयक प्रश्नोत्तरे
कृषी विभाग - महाराष्ट्र शासन
जैविक बगीचा (बायो कल्चर)
झिरो बजेट नैसर्गिक / आध्यात्मिक शेती


पिंपळ - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
चैतन्याचे प्रतीक असणाऱ्या "अक्षय" वृक्षची पाने सूर्य किरण पडताच चैतन्यमय तेजाने उजळून निघतात. कुठे तरी ह्याचा उल्लेख "कामधेनु" देखील आला आहे.
पिंपळ हे भारतीय उपखंडात उगवणार्‍या एका भल्या थोरल्या वृक्षाचे नाव आहे. या वृक्षाचा विस्तार फार मोठा असतो.
कोठेही, कसाही, भिंतीवर, छपरावर, खडकावर, खांबावर, झाडावर, जेथे जागा मिळेल तेथे वाढणारा आपल्या परिचयाचा वृक्ष पिंपळ. हा भारतीय वृक्ष ‘मोरेसी’ म्हणजे ‘वट’ कुलातील वृक्ष आहे. याचे वनस्पतिशास्त्रातील नाव ‘फायकस रिलिजिओसा’ आहे. संपूर्ण भारतभर आढळणारा हा वृक्ष विशेषत: हिमालयाच्या उताराचा भाग, पंजाब, ओरिसा व कोलकोता येथे जास्त संख्येने आढळतो. या वृक्षाला भरपूर आयुष्य असते म्हणून याला ‘अक्षय’ वृक्ष असे म्हणतात. अश्वत्थ हेही त्याचेच नाव.
या वृक्षाची उंची १० ते १५ मीटपर्यंत वाढते. खोड पांढरट गुलाबी, लाल, गुळगुळीत, तंतुमय असते. पाने हृदयाकार, लांब देठाची, कोवळी असताना गुलाबी, तांबूस नंतर हिरव्या रंगाची, आणि वाऱ्याबरोबर सतत हलणारी, सळसळणारी, डोळ्यांना, कानांना सुखावणारी असतात. अग्रस्थ अंकुर, उपपर्णानी झाकलेला, उपपर्णे लांबट तांबूस-गुलाबी असतात. हिरव्या रंगाची फुले, अतिशय लहान आकाराच्या गडूसारखी दिसतात याचे पुष्पाशय (फळासारखा दिसणारा भाग) पानाचा देठ आणि फांदी यामध्ये आणि फांदीवर येतो. पुष्पाशय सुरुवातीला हिरवा तर नंतर जांभळा होतो. यामध्ये तीन पाकळ्यांची नरपुष्पे व पाच पाकळ्याची मादीपुष्पे असतात. यावर सतत कीटक बसतात. याची खरी फळे अतिशय लहान नळीच्या आकाराची असतात. ही पिकलेली फळे पक्ष्यांना खूप आवडतात. ही फळे पचण्यास कठीण असतात. न पचलेल्या फळांच्या बिया, पक्ष्यांच्या विष्ठेमार्फत इतरत्र पडून सहज उगवतात.
हा वृक्ष भोवतालचे वातावरण शुद्ध करतो. याचमुळे याला पवित्र ठरविले असावे. हा कोठेही, कसाही वाढणारा वृक्ष असल्यामुळे तो मोकळ्या जागेत लावणे योग्य असते. तो घराजवळ असल्यास घराच्या भिंती, वासे, खांब यामधे वाढून घराला हानी निर्माण करतो.
औषधी व अन्य वापर[संपादन]
पिंपळाच्या झाडापासून ‘लाख’ बनवितात. याच्या औषधाने व्रण बरे करतात. उदरशूल व पोटाचे अन्य विकार यावर पिंपळाच्या फळांचा वापर करतात. याच्या सालींचा काढा पौष्टिक व शक्तिवर्धक असतो. पिंपळाच्या सालीपासून लाल रंग तयार होतो. बौद्धभिक्षू या रंगाने आपले वस्त्र रंगवतात. हडाप्पा अणि मोहोंजेदाडोच्या उत्खननात सापडलेल्या नाण्यांवर पिंपळाच्या पानाच्या आकृती आहेत.
भारतीय संस्कृतीतील धार्मिक समजुती[संपादन]
पिंपळाला भारतीय समाजात फारच मानाचे व पूजनीय स्थान आहे. हिंदु संस्कृतीत,ज्या वृक्षांना 'तोडू नये' असा दंडक आहे, त्यापैकी हा एक. अश्वत्थ मारुतीचे (पिंपळाखाली असलेल्यामारुतीचे) मारुतीचे पूजन हितकारी, पुण्यकारक म्हणून वर्णिले आहे. श्रावण महिन्यातील शनिवारी पिंपळाची पूजा करतात. पिंपळ हा पुष्य नक्षत्राचा आराध्यवृक्ष आहे.
बौद्ध धर्मातील पिंपळाचे महत्त्व[संपादन]
गौतम बुद्धांनी बिहार मधील बोधगया येथे एका पिंपळाच्या झाडाखाली ध्यान केले असत, त्यांना ज्ञानप्राप्ती झाली. तेव्हापासून याला बोधिवृक्ष असे म्हणू लागले.
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २९ मार्च २०१८ रोजी ११:१२ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


लिसा स्थळेकर - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
लिसा कार्प्रिनी स्थळेकर (१३ ऑगस्ट, १९७९:पुणे, महाराष्ट्र, भारत - ) ही ऑस्ट्रेलियाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेली खेळाडू आहे.
हीने ऑस्ट्रेलियाच्या संघाचे नेतृत्त्व केले होते.
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
ऑस्ट्रेलिया संघ - २००९ महिला क्रिकेट विश्वचषक
१ रोल्टन (ना) • २ ब्लॅकवेल (उना) • ३ अँड्रुझ • ४ कॅमेरॉन • ५ कोलमन (य) • ६ एब्सारी • ७ फॅरेल • ८ फील्ड्स (य) • ९ किमिन्स • १० निच्के • ११ ऑस्बोर्न • १२ पेरी • १३ पूल्टन • १४ सॅम्प्सन • १५ स्थळेकर
ऑस्ट्रेलियाच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
इ.स. १९७९ मधील जन्म
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २८ जुलै २०१७ रोजी १३:२४ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


इ.स. १६३५ - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
सहस्रके: इ.स.चे २ रे सहस्रक
शतके: १६ वे शतक - १७ वे शतक - १८ वे शतक
दशके: १६१० चे - १६२० चे - १६३० चे - १६४० चे - १६५० चे
वर्षे: १६३२ - १६३३ - १६३४ - १६३५ - १६३६ - १६३७ - १६३८
वर्ग: जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती
ठळक घटना आणि घडामोडी[संपादन]
मे ३० - प्रागचा तह.
जून २८ - ग्वादालुपे फ्रांसची वसाहत झाली.
इ.स.च्या १६३० च्या दशकातील वर्षे
इ.स.च्या १७ व्या शतकातील वर्षे
इ.स.च्या २ र्‍या सहस्रकातील वर्षे
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ६ एप्रिल २०१३ रोजी ०८:५५ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


अमृता | मनातून

थोडंस share करावंस वाटलं
म्हणायला तर तू हाकेच्या अंतरावर असतोस …. पण तरी अंतर तर जाणवतंच ना रात्री गादीवर पडल्या पडल्या खिडकीतून आकाश पाहताना डोळ्यात पाणी तर येतंच ना मुठीत पकडलेले काही क्षण आणि काळजात रुतणारी तुझी आठवण मोजून मापून तोललेल्या आयुष्यात तुझी म्हणून … Continue reading →
आपल्याच चुकांचे वेडेवाकडे घाव, सलत राहतात आणि मग जखमा होतात. चिघळत जातात दिवसेंदिवस… दुखतात, कधी खुपतात आणि बोचतात सुखाची झळ सोसत नाही स्वतलाच, मग दुखाची कशी सोसेल एकमेकांत रुतून बसलेल्या काटेरी भावना, बोथट झाल्या तरी रक्त काढतात.. नुसत्या शब्दांची तीक्ष्ण धार कापून जाते, मनाची लक्तरं दिसू लागतात वेशीवरती टांगलेली, उघड्यावर लटकलेली.. आणि रोज … Continue reading →
डोळे किलकिले करून आजूबाजूला पाहिलं मी, अरे हे तर सगळ नवीन वाटतय, “हाआSS” अजून एक जांभई, खूप झोप आलीये, पण हे सगळ काय आहे, हाताची मुठ उघडायचीये, पण बोट कशी हलवावीत माहित नाही. आजूबाजूला सगळ पांढर दिसतंय आणि मग निपचित … Continue reading →
तिला आज बिलकुल चैन पडत नव्हती. office च काम पटापट संपवून केंव्हाची घड्याळ पाहत बसली होती, तीन मिनिटात अकराव्यांदा तरी तिची नजर त्या घड्याळाकडे गेली असेल. “शी बाबा, अजून अर्धा तास, कधी संपणार कोण जाणे हि वेळ न नको तेंव्हा पळत असते आणि आज जाता जाईना”. … Continue reading →
मला मराठी बोलता येत…
मला मराठी बोलता येत… हे वाक्य माझा नाही… म्हणजे गैरसमज करू नका, मला तर मराठी बोलता येताच. पण हे वाक्य माझ नाहीये. हे वाक्य आहे माझ्या मध्यप्रदेश मधून आलेल्या अगदी जिवलग मैत्रिणीच. आजकाल जिथ तिथ मराठीची हेळसांड पाहतो, … Continue reading →
आज बाबाचा वाढदिवस, खर तर भारतात तो आता काल झालाय. पण माझ्यासाठी आजच आहे. पहिल्यांदा बाबाच्या वाढदिवसाला मी लांब आहे. म्हणजे दर वर्षी बाबांचा वाढदिवस असा काही वेगळ नसायचा. मोठ्यांचा काय वाढदिवस साजरा करायचा असा आमच्या आईच मत. त्यामुळे आईबाबाच्या वाढदिवसाला घरीच … Continue reading →
मंद दिवे, AC चा सुखावणारा झोत, एका लयीत अन सुरात बाहेर येणारे शब्द, पडद्यावरची हलणारी चित्र, तोंडात अजूनही मगाशी खालेल्या मस्त जेवणाची चव, हळूहळू जादावेलेल्या पापण्या, आणि मग अचानक एका आवाज,त्याच्या हातातून गळून पडणाऱ्या पेनचा…. क्षणात डोळे खाडकन उघडतात आणि त्या अंधुक प्रकाशातहि मीटिंग … Continue reading →
अशी मी अशी मी….


द्वितीय सत्र संकलित मूल्यमापन पायाभूत चाचणी 2016 श्रेणी तक्ता ,भाषा/गणित मार्गदर्शिका ,प्रश्नपत्रिका - बृहन्मुंबई महानगरपालिका शाळा

🌀 इ 9 वी चा रिझल्ट बनवण्याचे Excel सॉफ्टवेअर 2017-18  🌀 9th Result Software 【 🚫 सूचना: क्लिक केल्यावर काही वेगळेच ओपन झाल्यास ती...
हे वाचा > 10,542 शिक्षांकाची भर्ती
द्वितीय सत्र संकलित मूल्यमापन पायाभूत चाचणी 2016 श्रेणी तक्ता ,भाषा/गणित मार्गदर्शिका ,प्रश्नपत्रिका
द्वितीय सत्र संकलित मूल्यमापन
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र संकलित चाचणी १
शिक्षक मार्गदर्शिका डाउनलोड करा करा.
गणित मार्गदर्शिका :- 👉👉 DOWNLOAD 👈👈
मराठीमार्गदर्शिका :- 👉 👉 DOWNLOAD 👈👈
Excel software for संकलित मूल्यमापन 2016-17, एका क्लिक मध्ये आपला रिझल्ट तयार करा
Excel software डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लीक करा
दि.19/10/2016 विषय मराठी वेळ सकाळी ०७ ते १२ या कालावधीत मूल्यमापन तोंडी व लेखी स्वरुपात करावे
दि.20/10/2016 विषय गणिते सकाळी ०७ ते १२ या कालावधीत मूल्यमापन तोंडी व लेखी स्वरुपात करावे
या दोन दिवशी संपूर्ण महाराष्ट्र राज्यात एकाच वेळेला या परीक्षा घेतल्या जाणार आहेत.
प्रगत महाराष्ट्र शिक्षकांसाठी सूचना डाउनलोड करण्यासाठी
प्रगत महाराष्ट्र शिक्षकांसाठी सूचना इंग्रजी मध्यम डाउनलोड करण्यासाठी
पायाभूत चाचणी मराठी प्रश्नपत्रिका डाउनलोड करण्यासाठी
पायाभूत चाचणी गणित प्रश्नसंच डाउनलोड करण्यासाठी
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र मराठी व गणित विषय संकल्पना
( वरिल प्रश्न पत्रिका मागील वर्षीच्या आहेत )
महाराष्ट्र पायाभूत चाचणी भाषा/गणित मार्गदर्शिका
प्रगत महाराष्ट्र पायाभूत चाचणी मार्गदर्शिका
1) भाषा इथे क्लिक करा.
2) गणित इथे क्लिक करा.
प्रगत शै.महाराष्ट्र पायाभूत चाचणी इ.2री ते 8 वी प्रश्नपत्रिका
शालेय उपयोगी महत्वाचे एकूण 60 एक्सल सॉफ्टवेअर
डाऊनलोड करण्यासाठी खाली क्लिक करा
प्रगत शै.महाराष्ट्र पायाभूत चाचणी इ.2री ते 8 वी प्रश्नपत्रिका
1 ) भाषा क्लिक करा.
2) गणित क्लिक करा
पायाभूत चाचणी गुणनोंद PDF शीट 2016 साठी खाली क्लिक करा
>>>>>> पायाभूत चाचणी गुणनोंद PDF शीट 2016 <<<<<<<<<<
सर्वात महत्वाचा मुख्य श्रेणी तक्ता
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र कार्यक्रमांतर्गत प्रगत शाळेची निकष निश्चिती Download
श्रेणी कशी द्यावी तो तक्ता पहा व श्रेणी द्या काळजीपूर्वक
प्रगत शाळेची माहिती या लिंक वर भरा
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र आयोजित प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र आयोजित
द्वितीय सत्र संकलित मूल्यमापन द्वितीय सत्र संकलित मूल्यमापन
विषय : भाषा गुण संकलन तक्ता सन २०१६ विषय : गणित गुण संकलन तक्ता सन २०१६
इयत्ता १ ली भाषा Download इयत्ता १ ली गणित Download
इयत्ता २ री भाषा Download इयत्ता २ री गणित Download
इयत्ता ३ री भाषा Download इयत्ता ३ री गणित Download
इयत्ता ४ थी भाषा Download इयत्ता ४ थी गणित Download
इयत्ता ५ वी भाषा Download इयत्ता ५ वी गणित Download
इयत्ता ६ वी भाषा Download इयत्ता ६ वी गणित Download
इयत्ता ७ वी भाषा Download इयत्ता ७ वी गणित Download
इयत्ता 8 वी भाषा Download इयत्ता 8 वी गणित Download
पूर्ण तक्ते Excell sheet एडीट करण्यासाठी English मधून
मराठीतून सर्व तक्ते EDIT करण्यासाठी
पूर्ण तक्ते Excell sheet एडीट करण्यासाठी Marathi मधून
त्यसाठी अगोदर मिल्लीनिम नावाचा फोन्ट सोबत देत आहे तो font install करा.
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र द्वितीय सत्र गणित विषयाची Excel sheet EDITABLE
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र द्वितीय सत्र मराठी विषयाची Excel sheet EDITABLE
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र अंतर्गत घ्यावयाच्या संकलित चाचणी क्र. २ साठी आवश्यक असणारे विविध तक्ते पुढीलप्रमाणे आहेत. आपल्या आवश्यकतेनुसार आपण ते डाउनलोड करू शकता.
पायाभूत चाचणी गुणनोंद एक्सेल शीट
वापरण्यास सुलभ. यामध्ये तुम्ही सर्व वर्गांच्या विद्यार्थ्यांची माहिती भरल्यास एकूण गुण, श्रेणी, वर्गाची श्रेणी, शाळेची श्रेणी इत्यादी आपोआप तयार होतील.
आपण खालील वर्गांवर क्लिक करून त्या त्या वर्ग व विषयांचे गुणनोंद तक्ते (MS WORD मध्ये) व शिक्षक मार्गदर्शिका (PDF) डाउनलोड करून घेऊ शकता.
गणित शिक्षक मार्गदर्शिका (ई. १ ते ८)
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र चा 28/07/2016 रोजीचा अध्यादेश डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा.
संकलित चाचणीची श्रेणी देताना पुढीलप्रमाणे द्यावी.
१ ली २ री
३ री ४ थी
५ वी ६ वी
७ वी ८ वी
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र श्रेणी तक्ते
उपस्थित विद्यार्थी X संक्लीतचे कमाल गुण = वर्गासाठी संकलितचे कमाल गुण
श्रेणी तक्ता Excel Sheet मध्ये हवे असल्यास
अतिशय उपयोगी माहिती सर,तंत्रस्नेही शिक्षकांचे आभार
सर खुपच उपयुक्त माहिती आहे धन्यवाद सर परंतु सेमी इंग्रजी साठी math ची प्रश्नपत्रिका उपलब्ध करता येईल का
खूपच महत्वाची माहिती आहे आभारी सर.....
२०१७ मधे पायाभूत परीक्षा केव्हा आहे.........
PLEASE सर, या वर्षीच्या सराव प्रश्न पत्रिका आहेत तर अपलोड करा
हे वाचा > 10,542 शिक्षांकाची भर्ती
7,584 दहावी / बारावी पास भर्ती
🌟 शालेय उपयोगी सॉफ्टवेअर ( प्रत्येक फाईल डाउनलोड करा IMP आहेत )
🌟 प्रथम सत्र निकाल तयार करण्याचे एक्सेल सॉफ्टवेअर
🌟 पायाभूतचे EXCEL सॉफ्टवेअर,रिझल्ट बनवा/श्रेणी काढा 1 मिनिटात
🌟 संकलित चाचणी-1 रिझल्ट सॉफ्टवेअर
🌟 1 ली ते 8 वी चा रिझल्ट बनवाचे EXCEL सोफ्टवेअर
🌟 रिझल्ट बनवा आपल्या मोबाईल वर
🌟 मोबाईल मध्ये CATALOG तयार करा , सरासरी आपोआप तयार होते.
🌟 डेली अटेंडन्स अँप संपूर्ण माहिती
🌟 इ 9 वी चा रिझल्ट बनवण्याचे Excel सॉफ्टवेअर
5 / 8 वी स्कालरशिप सराव प्रश्नपत्रिका
💥 5 वी व 8 वी शिष्यवृत्ती परीक्षेच्या एकूण 250 सराव प्रश्नपत्रिका
💥 श्री.प्रशांत शिवाजी हासे सरांचे शिष्यवृत्ती परीक्षा 60 सराव प्रश्नपत्रिका
💥 श्री . दिनेश सरदार सरांचे शिष्यवृत्ती परीक्षा 100 सराव प्रश्नपत्रिका
💥 श्री . महादेव पाटील सरांच्या 60 स्कॉलरशिप सराव प्रश्नपत्रिका
शिष्यवृत्ती परीक्षा 100 सराव प्रश्नपत्रिका
शिक्षक दिवस पर शायरी
कविता - महात्मा गाँधी जी
15 अॉगस्ट स्वातंत्र्य दिवस भाषण
शिक्षक दिवस भाषण व निबंध,चारोळ्या,शायरी – Speech /...
लोकमान्य तिलक हिंदी भाषण/निबंध
१ अगस्त : अण्णाभाऊ साठे जयंती हिंदी भाषण
श्री लोकमान्य टिळक नारे/कविता
गणतंत्र दिन निम्मित काही शेर
सावित्रीबाई फुले मराठी भाषण
सावित्रीबाई फुले यांच्या कविता
सावित्रीबाई फुले हिंदी भाषण
डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या वरिल मराठी, हिं...
महात्मा गांधीजी वरिल मराठी, हिंदी, इंग्रजी, भाषणमह...
ई १० वीच्या विद्यार्थांसाठी 100 सराव प्रश्नपत्रिका .SSC Board Papers Marathi Medium
1 ली ते 8 वी चा रिझल्ट बनवाचे EXCEL सोफ्टवेअर
ई १० वी कल चाचणी संपूर्ण माहिती
द्वितीय सत्र - संकलित मूल्यमापन प्रश्नपत्रिका
इ 10 वी च्या विद्यार्थ्यांसाठी निरोप समारंभासाठी सूत्रसंचालन भाषण व काही चारोळ्या व कविता
ई ५ वी व ८ वी स्कॉलरशिप सराव प्रश्नपत्रिका scholarship Practice Exam Papers.
द्वितीय सत्र संकलित मूल्यमापन पायाभूत चाचणी 2016 श्रेणी तक्ता ,भाषा/गणित मार्गदर्शिका ,प्रश्नपत्रिका
आदर्श व संगीतमय परिपाठ
रोमन अंक १ ते २०००
माझ्या ब्लॉग चा APP डाउनलोड करा
वार्षिक नियोजन व टाचण
स्वच्छ विद्यालय पुरस्कार २०१६
15 ऑगस्ट स्वातंत्र दिन songs गीत
15 अॉगस्ट स्वातंत्र्य दिवस भाषण
संगीतमय पाढे- Mp3 व Video
अब्राहम लिंकनचे हेडमास्तरांस पत्र
गुगल फॉर्म तयार करणे
करून पहा - साधे सोपे प्रयोग.
श्री महादेव पाटील सरांच्या स्कॉलरशिप सराव प्रश्नपत्रिका
रिझल्ट बनवा आपल्या मोबाईल वर
👉 जॉब दालन भेट द्या 👈
५ वि आणि ८ वि शिष्यवृत्ती परीक्षा ऑनलाईन फॉर्म
आकारिक मूल्यमापन चाचणी क्र .१ सराव प्रश्नपत्रिका
⚛ 15 अॉगस्ट स्वातंत्र्य दिवस भाषण हिंदी ,मराठी,इंग्रजी
रिझल्ट बनवा आपल्या मोबाईल वर
मोबाईल मध्ये CATALOG तयार करा
आमच्या नवीन पोस्ट ईमेल वर पाहिजे असल्यास खाली तुमचा Email टाका
15 ऑगस्ट स्वातंत्र दिन songs गीत
� नोकरीच्या जाहिराती �
केंद्रीय विद्यालया मधे 6205 शिक्षकांची महा भरती,kvs Teachers Recruitment
महाभरती ,बँक, कॉलेज, लैब, CID, BSNL
मुंबई सार्वजनिक बांधकाम विभागात 'कनिष्ठ अभियंता' पदांच्या ८० जागा
बीड भारतीय आयुर्विमा महामंडळात विमा प्रतिनिधीच्या ...
नंदुरबार एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्पात विविध पदांच्या २५ जागा
स्टेट बँक ऑफ इंडिया मध्ये 'प्रोबेशनरी ऑफिसर' पदांच्या एकूण २२०० जागा
मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळाच्या आस्थापनेवर 'शिक्षक' पदांच्या ८५ जागा teacher job
यवतमाळ जिल्ह्यातील नगर परिषदांमध्ये विविध पदांच्या एकूण ८९ जागा
पुणे महानगरपालिकेत ‘शहरी डिझायनर’ पदांच्या जागा
नागपूर जिल्ह्यातील नगर परिषदांमध्ये विविध पदांच्या एकूण ४७ जागा
अहमदनगर महानगरपालिकेत विविध पदांची भरती
सातारा नगर परिषदेत फायरमन पदांची भरती
👉 जॉब दालन भेट द्या 👈
वार्षिक नियोजन व टाचण
पैसे कमवा ब्लॉग द्वारे
मराठी ब्लॉग द्वारे पैसे कमवा ,earn money from mara...
Propeller ads से पैसे कैसे कमाए
वार्षिक नियोजन व टाचण
ई १० वी कल चाचणी संपूर्ण माहिती
ई १० वीच्या विद्यार्थांसाठी 100 सराव प्रश्नपत्रिका .SSC Board Papers Marathi Medium


इरिडियम प्रकल्प - विकिपीडिया

(इरिडीअम प्रकल्प या पानावरून पुनर्निर्देशित)
येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
‘इरिडियम सॅटेलाईट’ या कंपनीने अवकाशात पाठविलेले ६६ उपग्रहांनी पृथ्वीभोवती उपग्रहांचे एक जाळे निर्माण केले आहे. १९९८मध्ये सुरू झालेली ही उपग्रह प्रणाली जगभर सॅटेलाईट फोन सेवा पुरवते. संपूर्ण पृथ्वीवर उत्तर ध्रुवापासून ते दक्षिण ध्रुवापर्यंत कोठेही ‘इरिडियम फोन सेवा’ पुरविली जाते.
सहा अब्ज डॉलर खर्चाच्या या इरिडियम प्रकल्पामध्ये ७७ उपग्रह असतील, अशी सुरुवातीची योजना होती. इरिडियम या मूलद्रव्यातील अणूच्या केंद्राभोवती ज्याप्रमाणे ७७ इलेक्ट्रॉन फिरत असतात, त्याप्रमाणे पृथ्वीभोवती ७७ इरिडियम उपग्रह फिरतील, अशी कल्पना प्रकल्पाच्या आयोजकांनी केली होती. पुढे प्रकल्पाची किंमत प्रमाणापेक्षा जास्त वाढू लागल्याने उपग्रहांची संख्या ६६वर मर्यादित ठेवण्यात आली. यांतला ‘इरिडियम ३३’ हा उपग्रह अपघातात नष्ट झाल्याने आता इरिडियम उपग्रहांची संख्या ६५वर आली आहे.
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल १९ जून २०१६ रोजी १४:२३ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.