मक़बूल फ़िदा हुसैन ह्यांची शोकांतिका | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
मक़बूल फ़िदा हुसैन ह्यांची शोकांतिका
थोर औलिया चित्रकार आणि पंढरपूरचे सुपुत्र मक़बूल फ़िदा हुसैन ह्यांचे नुकतेच ९ जून रोजी लंडन येथील एका रुग्णालयात वयाच्या ९६व्या वर्षी निधन झाले. हा अनवाणी हिंडणारा खालिस हिंदुस्तानी कलावंत माणूस अगदी मनसोक्त आणि वादांनी वेढलेले आयुष्य जगला. हुसैन ह्यांनी ७०च्या सुरवातीला काही सरस्वतीची आणि इतर देवदेवतांची निर्वस्त्र चित्रे काढली होती. त्यांच्या ह्या चित्रांचे भांडवल ९०च्या दशकात हिंदुत्ववाद्यांनी केले. त्याच्या चित्राच्या प्रदर्शनांवर संधी मिळेल तशी आणि तिथे हल्ले केले. त्यांच्यावर गावोगावी ९००च्या वर खटलेही दाखल केले. परिणाम असा झाला की, नव्वदीतले हुसैन अखेरच्या काळात मायदेशी परतू शकले नाही.
हुसैनसारख्या थोर कलावंताला वृद्धापकाळात परागंदा व्हावे लागले. मायदेशापासून दूर लंडनात त्यांचा मृत्यू झाला. तर प्रश्न आणि चर्चेचा मुद्दा असा की, हे असे होणे ही आपल्या समाजाची शोकांतिका नाही काय असे का व्हावे हुसैन ह्यांचा मृत्यूबद्दल आनंद व्यक्त करणाऱ्या मनोवृत्तींना, प्रवृत्तींना काय म्हणायचे  आपला देश नक्की कुठे चालला आहे
मक़बूल फ़िदा हुसैन ह्यांना भारतरत्न हा सर्वोच्च नागरी सन्मान मिळावा म्हणून शशी थरूरसारख्यांचे प्रयत्न चालू होते. किमान मरणोपरान्त हा सन्मान हुसैन ह्यांना मिळायला हवा असे तुम्हाला वाटत नाही का
भारतरत्न पुरस्कार का दिला जातो याबद्दल एखादा लेख कोणीतरी टाकावा ही विनंती. माझ्यामते जर क्रीडाप्रकारात भारतरत्न दिला जात नसेल तर कलाप्रकारातही दिला जाऊ नये.
मला कलेची जाण नसेल म्हणून कदाचित हुसेनचाचांच्या फराट्यांमागचे भीषण वास्तव समजले नसावे. ते ग्रेट असले तरी भारतरत्न व्हावे किंवा आहेत असं मला वाटत नाही. कोची आयपीयल (आणि सुनंदा पुश्कर वगैरे)लफड्यात पडून थरूरसारख्यांनी अगोदरच निष्कारण आपली विश्वासार्हता कमी करून घेतली आहे. थरूर निवडून आले असले तरी कोणत्याही प्रकारे भारतीय व्यक्तींचे किंवा संस्कृतीचे प्रतिनिधित्व करतात असे वाटत नाही. शोभा डे टाईप कॉस्मोग्लोबल वाटतात.
समाजसेवक, शास्त्रज्ञ, उद्योगपती यांच्यातले कोणी या ना त्या मार्गाने देशाच्या प्रगतीला हातभार लावणार्‍या लोकांना भारतरत्न म्हणावे असे मला वाटते. फारच वाद होत असतील तर् पुरस्कार बंद करावा. आपल्या शेजारी देशांना आणि अंतर्गत प्रश्नांत लुडबुड करणार्‍यांना सडेतोड उत्तर देण्याची धमक भारत देशात आल्यावर सर्वांना बिनधास्त पुरस्कार द्यावा.
मरणोपरांतच द्यायचा असेल तर बरीच मोठी यादी आहे. हुसेनयांचा नंबर खूप खाली आहे. जसा कसाब आणि अफजल गुरुचा फाशीच्या लिस्ट मध्ये आहे.
ता. कर्‍हाड जि. सातारा
मुक्तसुनीत [14 Jun 2011 रोजी 19:14 वा.]
हुसेनयांचा नंबर खूप खाली आहे. जसा कसाब आणि अफजल गुरुचा फाशीच्या लिस्ट मध्ये आहे.
अत्यंत अनुचित विधान. या दोन बाबींचा काय संबंध आहे
आप कतार मे है एवढंच. वरचे लोक संपल्याशिवाय अफजलला फाशी दिली जाणार नाही. तसेच आधीच्या पात्र लोकांना भारतरत्न दिल्याशिवाय हुसेन याना दिला जाऊ नये.(मरणोत्तर द्यायचा झाला तर)
ता. कर्‍हाड जि. सातारा
मुक्तसुनीत [14 Jun 2011 रोजी 19:04 वा.]
ही एक शोकांतिकाच नव्हे तर हा आपला करंटेपणाच आहे. वयाची ९२-९३ वर्षे या देशात काढून झाल्यावर एखाद्या माणसाला असं सळो की पळो करून सोडून देश सोडायला लावणं आणि आयुष्याची अखेर देशाबाहेरच येणं हे सगळं संवेदनशीलतेला चूड लावणारं आहे. सिंहासनावरून पदच्युत झालेला, ब्रह्मदेशात एका तुरुंगात मृत्यू आलेला बहादूरशाह "जफर" स्वतःविषयी जे म्हणतो तोच आता हुसैन यांचा एपिटाफ आहे :
"दो आरजू में कट गये, दो इन्तिजार में कितना है बदनसीब 'जफर' दफ्न के लिये दो गज जमीं भी न मिली कू-ए-यार में
कटी उम्र होटलों में मरे अस्पताल जाकर
भावनांशी सहमत आहे. स्वतः हुसैन ह्यांना शेराशायरीची चांगली परख होती. ते कवीही होते. स्वतःच्या जीवनशैलीवर टिप्पणी करताना हुसैन अकबर इलाहाबादीचा "हुए इस तरह मुहज़्ज़ब कभी घर का मुंह ना देखा | कटी उम्र होटलों में मरे अस्पताल जाकर " हा शेर ऐकवत असत. (मुहज़्ज़ब म्हणजे सुसंस्कृत)
मुक्तसुनीत [15 Jun 2011 रोजी 11:17 वा.]
प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.प्रतिसाद लिहिताना १०% हून अधिक रोमन अक्षरे वापरू नयेत.
सहमत. या बाबतीत उद्धृत केलेले शेर सुयोग्य आहेत.
वादग्रस्त चित्रे अनादर व्यक्त करणारी नाहीत, असे माझे मत आहे.
(अनादर व्यक्त करणारी चित्रे असती, तरी सुद्धा ठीकच आहेत. पण) ही चित्रे अनादर व्यक्त न-करतासुद्धा त्यांच्याबद्दल विपरित प्रचार करून क्षोभ उसळवला गेला हे विशेष करून काळजी करण्यासारखे आहे.
हुसेन यांच्या कलेचे रसग्रहण करण्याइतकी माझी चित्रकलेची जाण नाही, पण या ना त्या कारणाने सतत वादांमध्ये, आणि त्यामुळे प्रकाशात राहाण्याचे कसब बाकी त्यांच्यात होते हे नक्की. या निमित्ताने अवलिया आणि कलंदरपणा म्हणजे काय आणि तो असला म्हणजे कलाकार मोठा होतो का यावर एकदा चर्चा व्हायला हवी. चारचौघांपेक्षा वेगळे आयुष्य जगणारा त्याच्या मितीत कदाचित चारचौघांसारखेच आयुष्य जगत असेल या अर्थाचे थोरोचे एक वाक्य आहे, पण चपला न वापरण्याने माणूस मोठा कलाकार कसा होतो हुसेन यांची कला असेलही मोठी, पण त्या कलेला हुसेन यांच्या चमत्कारिकपणाने चार चांद कसे लागतात ते मला तरी कळत नाही.
हुसेन यांच्या मृत्यूबद्दल आनंद व्यक्त करणारी धत्ताड धत्ताड पालीझुरळे चिरायु होवोत. (ती होतीलच, त्यांना माझ्या शुभेच्छांची गरज नाही). 'आपल्या' हिंदू देवतांची विकृत चित्रे काढणारं थेरडं चचलं असे शब्द वापरावेसे वापरणार्‍यांना त्याच हिंदू देवता सद्बुद्धी देवोत.
आणि मायदेशातून हकालपट्टी होणे हे कलाकारांना काही नवीन नाही. वुडहाऊसपासून तस्लिमा नसरीनपर्यंत हे होत आलेले आहे. मायबाप भारत सरकारने आता हुसेन यांना शांतपणे कबरीत चिरनिद्रा घेऊ द्यावी. जिवंत असताना जीविताची हमीही देऊ न शकणार्‍या सरकारने आता हुसेन यांना भारतरत्न देण्याचा विचार करणे यापरता दुटप्पीपणा नाही.
आह को चाहिये, इक उम्र असर होने तक
कौन जीता है, तिरे जुल्फ के सर होने तक
हुसेन यांच्या मृत्यूबद्दल आनंद व्यक्त करणारी धत्ताड धत्ताड पालीझुरळे चिरायु होवोत. (ती होतीलच, त्यांना माझ्या शुभेच्छांची गरज नाही).
म. फि. हुसैन यांनी पालींची आणि झुरळांची चित्रे काढली कधी काढली नाहीत. त्यामुळे नाराज झालेल्या पालीझुरळांनी अशाप्रकारे आनंद व्यक्त केला असावा.
हुसेन यांच्या मृत्यूबद्दल आनंद व्यक्त करणारी धत्ताड धत्ताड पालीझुरळे चिरायु होवोत. (ती होतीलच, त्यांना माझ्या शुभेच्छांची गरज नाही).
समस्त पालीझुरळांचा अपमान करणारी सडकी प्रतीक्रिया टाकल्याबद्दल संजोपरावांचा निषेध. ह्या वाक्याद्वारे श्री.संजोपराव ह्यांनी पालीझुरळांना हीनतेने लेखून अपमान केलेला आहे.हा अपमान पालीझुरळ समुदायाचा अपमान आहे, एका मताशी बांधलेल्या कित्येक पालीझुरळांचा प्रत्येकाचा पालीझुरळशः अपमान आहे.
ज्या पध्दतीनं श्री. संजोपराव ह्यांनी जाहीररित्या हा अपमान केला आहे त्याच पध्दतीनं त्यांनी समस्त पालीझुरळांची ह्या अपमानकारक वाक्याबद्दल जाहीर माफी मागितलीच पाहिजे.
(हो मला झुरळ असण्याचा अभीमान आहे.)
प्रमोद सहस्रबुद्धे [15 Jun 2011 रोजी 02:21 वा.]
मकबूल फिदा हुसेन यांची चित्रे मला आवडतात. अतिशय वेधक आणि कुंचल्याचे ठळक फटकारे ही मला जाणवलेली वैशिष्टे. वेगवेगळे विषय त्याने हाताळले. त्याची रंगचित्रे इथे पाहता येतात. तसेच अन्यत्रही दिसतात.
हुसेनचे घोडे हे चित्रकारांमधे चवीने बोलला जाणारा विषय आहे. त्याच बरोबर स्टंटस ही अनेक. एकदा त्यांनी श्वेतांबरा नावाचे प्रदर्शन केले होते ज्याची आठवण माझे मित्र सांगतात. या प्रदर्शनात जमीनीवर कागद पसरवून ठेवले होते. (चित्रेही फारशी नसावीत.) असे असले तरी हुसेनांच्या चित्राबद्दल आदर सर्वत्र आहे.
माझ्या मते देवी देवतांची त्यांनी काढलेली चित्रे ही कुठेही अनादर दाखवत नाहीत. (देवी देवतांविषयी विनोदयुक्त अनादर दाखवण्याची परंपरा अगदी पुराणकाळा पासून असावी. पौराणिक चित्रपट वा तत्सम सिनेमात काही देवी देवतांची टिंगल दिसते. तमाशातला कृष्ण, नारद, भोळा सांब इत्यादी) या उलट ती चित्रे एक वेगळा भाव त्यातून आणतात. ही चित्रे त्यांनी स्टंट म्हणून केलेली दिसत नाहीत. अशा पद्धतीने चित्र रंगवण्यास आक्षेप असण्याचे कारण नाही.
जो प्रकार घडला तो अत्यंत दुर्दैवी होता. यामुळे समस्त चित्रकारांमधे तथाकथित हिंदुत्ववाद्यांबद्दल बरीचशी कटुता आहे. असा अनाकलनीय विरोध फक्त चित्रकारांसाठीच आहे असे वाटावे अशी परिस्थिती आहे. फक्त हुसेनपर्यंत हे प्रकार थांबले नाहीत. तर मधे बडोद्यात असेच काहीसे घडले. अगदी ठाण्यात एक छोटेसे प्रदर्शन भरले होते. त्यातील गणपतीची चित्रे काही जणांना आवडली नाहीत आणि त्यावर त्यांनी आक्षेप घेतला. हे दोन्ही प्रसंग भिन्न धर्मियांच्या बाबतीतले नाहीत. मला भेटलेल्या कित्येक चित्रकारांच्या मते गणपतीची प्रतिमा ही एक प्रकारचा पारंपारिक आर्ट फॉर्म आहे. आणि त्यावर असे आक्षेप येणे हे कलाप्रकाराचाच संकोच करण्यासारखे आहे. एरवी सहिष्णू (टॉलरंट) असलेली भारतीय परंपरा येथे भंग पावते. तिची जागा तालीबानी (अतिरेकी) हिंदुत्ववादी घेतात.
या प्रकारात जी स्ट्रॅटेजी वापरण्यात आली ती भारतीय न्यायव्यवस्थेचे वाभाडे काढणारी आहे. खटले वेळेत निकाली न काढणे (त्या योगे खटले चालणे हीच एक शिक्षा होणे.) आणि ठिकठिकाणी एकाच प्रकारावर खटले करणे हे अत्यंत अयोग्य आहे. हुसेन यांना खटल्यातून दोषी न ठरवता शिक्षा देण्याचा हा प्रकार अतिशय भीतिदायक आहे. याची पुनरावृत्ती कुठेही होऊ शकते.
हिंदुत्ववाद्यांना बहुदा हुसेन यांचे नाव खुपत असावे. मग त्यांनी आपल्या देवतांची चित्रे का नाही काढली असा चपखल प्रश्न ते वारंवार विचारतात. चित्रे आणि मूर्त्या काढण्याची मुस्लिम धर्मात परंपरा नाही. अगदी माणसांची चित्रे काढण्यास बंदी असावी. दुसर्‍या धर्मातील देवतांची चित्रे काढणे ही तर त्यातील ब्लासफेमीच. हुसेन यांची चित्रे त्या दृष्टीने तालिबानी मुस्लिमात रुचणारी असणार नाही. त्यामुळे त्यांची चित्रे ही प्रस्थापित इस्लामिक विचारांविरुद्धचे बंड मानले पाहिजे.
हल्ली वाचनात आले की पंढरपूरच्या देवालयातील पुजार्‍याने सांगितल्यावरून हुसेन यांनी देवालयाला एक चित्र करून दिले. या चित्राचे प्रदर्शन ते कधीतरी करतात.
हुसेन हे उच्चकोटीचे चित्रकार होते त्यांना आतापर्यंत पद्मविभूषण मिळाले आहे. भारतरत्न पुरस्कारही द्यावा या मताचा मी आहे. या देशातून हाकलून देण्याच्या शिक्षेपुढे हा पुरस्कार मात्र फार कमी पडेल असे वाटते. (अमेरिकेतून हाकलून दिलेले चार्ली चॅप्लिन आठवतात.)
मराठी असे आमुची मायबोली तिला बैसवूं वैभवाच्या शिरी |
श्री.प्रमोदजी यांचा प्रतिसाद माहितीपूर्ण तसेच अर्थपूर्ण,समंजस आणि संतुलित आहे.त्यांनी निदर्शनाला आणून दिलेले सत्य:
"हुसेन यांना खटल्यातून दोषी न ठरवता शिक्षा देण्याचा हा प्रकार अतिशय भीतिदायक आहे. याची पुनरावृत्ती कुठेही होऊ शकते." चिंतनीय आहे.
चार/पाच दिवसांपूर्वी वाचलेली एक बातमी : एक वालुकाशिल्पी समुद्रकिनार्‍यावर एम्.एफ्.हुसेन यांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी त्यांचे वालुकाशिल्प निर्माण करयाण्यात मग्न होता.काही वेळात तिथे ७/८ टग्यांचे टोळके आले. त्यांनी ते शिल्प उध्वस्त केले. शिल्पकाराला लाथा मारल्या आणि दम दिला," पुन्हा असला पुतळा करशील तर याद राख.हात तोडू. " तर असा हा भयावह धर्मोन्माद
धन्यवाद, हुसेन गेल्यानंतर तरी त्यांची चित्रे बघायला मिळाली
अश्या चीत्रांची समीशा/रसग्रहण/टीका वगैरेच्या लिंका आपणास माहीती आसल्यास कृपया पाठवाव्यात. धन्यवाद
अस्मिता आणि अभिव्यक्तीचा वाद जुना आहे, हुसेन तिकडे गेले हि खेदाची बाब असू शकते.
बाकी भारतरत्न वगैरेला फारसा अर्थ नाही, ज्या लोकांना भारत-रत्न दिले जाते त्यांचामुळे भारत-रत्न खिताबाला महत्व आले आहे, अशा लोकांना भारत-रत्न देणे बहुदा देणाऱ्याची गरज असावी.
हुसेन यांच्याबाबतीत असायला हवी होती, हे तर खरे
नितिन थत्ते [15 Jun 2011 रोजी 04:11 वा.]
जेव्हा ७० च्या दशकात त्यांनी ही चित्रे काढली तेव्हा काही वाद झाला होता का याबाबत कोणी बुजुर्ग माहिती देऊ शकतील का
की त्या भडकलेल्या काळात ही चित्रे शोधून काढण्यात आली होती
बाकी ७० च्या दशकातल्या चित्रांवर ९० च्या दशकात गदारोळ यात विशेष काही वाटले नाही. ९० वजा ७० ही वजाबाकी ४०० वर्षांपेक्षा खूपच कमी येते.
मक़बूल फ़िदा हुसैन ह्यांना भारतरत्न हा सर्वोच्च नागरी सन्मान मिळावा म्हणून शशी थरूरसारख्यांचे प्रयत्न चालू होते. किमान मरणोपरान्त हा सन्मान हुसैन ह्यांना मिळायला हवा असे तुम्हाला वाटत नाही का
असे झाल्यास , आमच्या सारखे षंढ आम्हीच
(मला त्यांची चित्रे जरी फारशी आवड्त / समजत नसली तरी ) हुसेन यांना परागंदा व्हावे लागले याचे वाईट वाटते.
बाकी. भारतरत्न देण्याइतके कार्य आहे का हा सापेक्ष वाद आहे. माझ्यामते नाही
कधी कधी तुम्ही काय बोलताय हे तुम्हालाहि कळत नाहि, इतके तुम्ही हुशार आहात का
भावना दुखावण्याचे स्वातंत्र्य हा मॅटर ऑफ जजमेंट असल्यामुळे हुसेन यांना माझा पाठिंबा आहे.
भावना दुखावल्या की नाही हा मॅटर ऑफ फॅक्ट* असल्यामुळे पास (मात्र, या मुद्यावर हुसेन यांचे 'निरपराधित्व' सिद्ध करण्याच्या अपॉलोजेटिक्समागे, भावना दुखावण्याचे स्वातंत्र्य नाकारणे मान्य करणारी अपराधी मनोवृत्ती (गिल्ट कॉन्शन्स) असते असे मला वाटते). भावना दुखावल्या नाहीत असे मान्य केले तरीही, मुख्य प्रवाहाची आवड व्याख्येनुसारच वल्गर असते. त्यामुळे, हुसेन यांचे कलाक्षेत्रातील श्रेष्ठत्व/असामान्यत्व गृहित धरण्याबाबत मी साशंक आहे. ते एक गर्दीखेचू व्यक्तिमत्व होते असे मला वाटते आणि मला त्यांच्याविषयी सहानुभूती वाटत नाही.
* किंबहुना, एखाद्या व्यक्तीच्या भावना दुखावल्या जातील/गेल्या की नाही त्याविषयी अचूक भाकित/भाष्य करणे तिर्‍हाइताला शक्य नसते. भावना हा विवेकाचा अभाव असल्यामुळे, भाकित/भाष्य करण्याचे प्रयत्नसुद्धा करू नयेत.
नवचित्रकला आवर्जून पहाणा-यांची संख्या अत्यल्प असल्यामुळे हुसेन यांची ती आक्षेपार्ह चित्रे कदाचित कोणी पाहिली नसती आणि त्यातला अमूर्त अर्थ कोणाला नीटसा समजला नसता. पण प्रक्षोभक भाषेत लिहिलेले अर्थ त्यांना चिकटवून ती चित्रे इंटरनेटवरून सरसकट सगळ्यांना फॉरवर्ड केली गेली होती. हे करत असतांना त्यामुळे अनिष्ट आणि आक्षेपार्ह चित्रांना अवास्तव प्रसिद्धी मिळत आहे याचे भान ठेवले गेले होते का याचा विचार व्हायला हवा. असली चित्रे काढण्यात हुसेन यांचा दोष आहे, पण त्यांनी ती चित्रे दाखवून कोणाला डिवचले नव्हते. त्याच्या चित्रांचा भरमसाट प्रसार करणारे माझ्या मते जास्त दोषी आहेत. असली (घाणेरडी) चित्रे कोणी काढली म्हणून ती दाखवण्याची काय गरज होती त्यांना घराघरात नेण्याचे काम कुणी केले  त्यांना घराघरात नेण्याचे काम कुणी केले  इतर नवकलाकारांनी काढलेली चित्रे सोवळी आहेत का इतर नवकलाकारांनी काढलेली चित्रे सोवळी आहेत का त्यांच्यामुळे भावना का दुखावल्या जात नाहीत
एकाद्या माणसाला भारतरत्न हा बहुमान देण्यासाठी तो सर्वांना आदरणीय वाटला पाहिजे. हुसेन यांच्या बाबतीत तसे नव्हते. असे मला वाटते.
पण त्यांनी ती चित्रे दाखवून कोणाला डिवचले नव्हते.
चित्रे दाखवण्यासाठीच काढली जातात , मग प्रदर्शन वगैरेचे प्रयोजन काय
ती चित्रे जर "स्वान्त सुखाय " म्हणून काढली असती तर, स्वतःच्या च घरी ठेवली असती
हुसैन ह्यांचा मृत्यूबद्दल आनंद व्यक्त करणाऱ्या मनोवृत्तींना, प्रवृत्तींना काय म्हणायचे
ही तालिबानी/ब्रिगेडी मनोवृत्ती आहे.
आपला देश नक्की कुठे चालला आहे
हे अपमान होणे, भावना दुखावणे याचे फारच स्तोम माजले आहे. विरोधही अधिकाधिक हिंस्त्र होत चालला आहे. हे निश्चितच चिंताजनक आहे.
मफिहु यांची चित्रे मला अजिबातच आक्षेपार्ह वाटत नाहीत. काहींना ती आक्षेपार्ह वाटणे आश्चर्यकारक नाही पण ही चित्रे केव्हा काढली आणि केव्हा आक्षेपार्ह वाटायला लागली हे पाहता त्यामागे काही कारस्थान असावे असे वाटते. भारतरत्न या पुरस्काराबद्दल फारसा आदर नसल्याने तो दिल्याने किंवा न दिल्याने काहीच फरक पडेल असे वाटत नाही.
मफिहु यांना हाकलण्यात आले किंवा परतणे शक्य नव्हते हे मला नविन आहे. माझ्या माहितीप्रमाणे त्यांनी (त्यांच्यामागे खटल्यांचा ससेमिरा लागल्याने) स्वत:हून भारत सोडून जाण्याचे ठरवले होते. अर्थात ही माहिती चुकीची असण्याची पूर्ण शक्यता आहे. अशा प्रकारे छळल्या गेलेल्या अनेक कलावंत/ साहित्यिकांकडे देश सोडून इतरत्र आश्रय घेण्याचा पर्याय उपलब्ध नसतो, काही तसा पर्याय उपलब्ध असूनही देश सोडून जात नाहीत. त्यांच्याकडे पाहता मफिहु यांच्या देश सोडण्याविषयी मला फारशी सहानुभुती वाटत नाही.
चाबकाने पार्श्वभाग सडकवल्या गेल्या पाहिजे ह्या हिंदुत्ववाद्यांच्या :) बाय द वे कोणी ती निर्वस्त्र चित्रे कुठे मिळतील ते सांगु शकेल काय  जो तो फक्त हुसेन ला त्या चित्रांमुळे हकलले म्हणुन सांगतो , चित्रं मात्र दाखवत नाही :(
बाकी अनेकांना हुशेन चा एवढा पुळका आहे की त्याच्या मृत्यूवर कोणाला आनंद झाला तर हे त्याची किव वगैरे करतात , हे बघुन मात्र डोळे पाणावले.
चिन्ह या मासिकाचा नवा अंक प्रकाशित होत आहे. त्यात हुसेनविषयी लेख असणार आहेत. नग्नता हा या अंकाचा विषय आहे. अनेक नामवंतांनी त्यात लिहिले आहे. ( हुसेन मरायच्या आधी. ) चिन्हची वेबसाईट आणि ब्लॉग जरूर बघावा.
चिन्हची वेबसाईट आणि ब्लॉग जरूर बघावा.
कृपया या संकेतस्थळाचा दुवा(लिंक) द्यावा.
चिंतातुर जंतू [16 Jun 2011 रोजी 04:38 वा.]
चिन्ह या मासिकाचा नवा अंक प्रकाशित होत आहे. त्यात हुसेनविषयी लेख असणार आहेत. नग्नता हा या अंकाचा विषय आहे. अनेक नामवंतांनी त्यात लिहिले आहे. ( हुसेन मरायच्या आधी. )
मला असं कळलं होतं की या येणार्‍या अंकाबद्दल त्यांना चिकार धमक्या वगैरे येत आहेत.
http://chinhatheblog.blogspot.com/ (मुख्यतः कलाशि़क्षणातले गैरव्यवहार आणि दिरंगाई वगैरे)
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
मला असं कळलं होतं की या येणार्‍या अंकाबद्दल त्यांना चिकार धमक्या वगैरे येत आहेत.
अंक प्रसिद्ध होऊ नये म्हणून आलेले निरोप भारीच मनोरंजक आहेत. अमराठी लोकांना या अंकाबद्दल माहीत असावे (त्यांनी आवर्जून निरोपही धाडावेत) यावरून हिंदुत्ववादी कसे पद्धतशीरपणे अपप्रचार करतात हे ध्यानी यावे.
अमराठी लोकांना या अंकाबद्दल माहीत असावे (त्यांनी आवर्जून निरोपही धाडावेत) यावरून हिंदुत्ववादी कसे पद्धतशीरपणे अपप्रचार करतात हे ध्यानी यावे.
यावर उपक्रमावरील अभ्यासु सदस्य श्री. विकास यांचा प्रतीसाद वाचायला आवडेल.
माहितीबद्दल चिमा यांचे आणि दुव्यांबद्दल चिंजंचे आभार.
ब्लॉगवर धमक्यांचे विरोप, पत्रं आणि एसेमेस आहेत. अत्यंत गंभीर असे हे प्रकरण आहे. याची आतापर्यंत कुणालाच दखल घ्यावीशी वाटली नाही हे देखील काळजी करण्यासारखे आहेत. सतीश नाईक आणि त्यांच्या टीमच्या धाडसाला सलाम. त्यांनी लिहिल्याप्रमाणे हिंदू असण्याची लाज वाटावी अशी पत्रे त्यांना आलेली आहेत. तरी हे सगळे फारसे प्रसिद्धीस आले नाही हेही बरेच. नाहीतर नाईकांना आणखी त्रास झाला असता.
उगाचच तालिबानींनी बुद्धाची मुर्ती फोडली म्हणून त्यांना नावे कशाला ठेवायची. आता इथे देखील तीच प्रवृत्ती वाढताना दिसत आहे.
आपण कसे निधर्मी आहोत हे दाखवण्याबद्दलची चढाओढ पाहून धन्य वाटलं.
हुसेनने ती नग्न चित्र का काढली हे तरी जाणून घ्यायला हवं होतं...पण नाही.
हुसेनने हिटलरचे नग्न चित्र काढलंय...त्याबद्दल त्याला विचारण्यात आलं होतं..की का रे बाबा,तू हिटलरला नागवं का दाखवलंस
त्यावर त्याने दिलेले उत्तर आहे...मी ज्याचा तिरस्कार करतो त्यांना मी चित्रात नागवं दाखवतो.
ही प्रतिक्रिया लक्षात घेतली तर...हिंदू देवींची नग्न चित्रं त्याने कोणत्या दृष्टीकोनातून काढलेत हे लक्षात येईल...अर्थात लक्षात घेणार असतील तरच...पण तसे होणार नाही...अशा वेळी डोळ्यावर कातडं पांघरणंच योग्य वाटत असतं तथाकथित संभावितांना...अशा वेळी त्यांना हे सगळं कलाकाराच्या अभिव्यक्तित्वाचं स्वातंत्र्य वाटत असतं.
मराठी भाषा हा माझा प्राणवायू आहे
अगदी बरोबर. आपण कसे निधर्मी आहोत हे दाखवण्यासाठी हल्ली हिंदू धर्मावर टिका करण्याची फॅशनच आहे हो देवकाका. हिंदू धर्म बेकार, त्यातल्या रूढी रितीरिवाज सगळे निव्वळ टाकावू, हिंदू पुराणग्रंथ थोतांड. आणि गमतीची गोष्ट अशी की या पुराणग्रंथांचे पुरावे मागणारे लोक ग्रीक/रोमन इत्यादी पुराणे मात्र जशी आहेत तशी मान्य करताना दिसतात. पण यालाच आजकाल विचारवंत, पुरोगामी, निधर्मी वगैरे वगैरे म्हणतात. यांना भारतीय भाषांमधले अभिजात साहित्य दिसत नाही. त्यासाठी त्यांना इंग्रजी साहित्याची कास धरावी लागते. मुलांना Alice in Wonderland वाचून दाखवतील पण रामायण/ महाभारत म्हटले की नाके मुरडतात. :-) :-) असो... चालू द्या
हे कुठे बघायला मिळेल
हिंदू धर्म बेकार, त्यातल्या रूढी रितीरिवाज सगळे निव्वळ टाकावू, हिंदू पुराणग्रंथ थोतांड. आणि गमतीची गोष्ट अशी की या पुराणग्रंथांचे पुरावे मागणारे लोक ग्रीक/रोमन इत्यादी पुराणे मात्र जशी आहेत तशी मान्य करताना दिसतात.
अधोरेखित कुठे बघायला मिळेल
कर सवलत - सोयीसुविधा
सर्वप्रथम कुठल्याही कलाकारावर आणि पर्यायाने त्याच्या कलेवर बंधन आणायला माझा विरोध आहे. त्यामुळे हुसैन यांच्या कलेला कला म्हणून जर कोणी बंदी घालायला लागले अथवा विरोध करायला लागले तर ते आक्षेपार्हच आहे. जसे कधीकाळी शांता शेळके, भिमसेन आदी अनेक कलाकारांना प्रत्यक्षात भेटायला आवडले असते असे कायम वाटते तसेच हुसैने यांना देखील प्रत्यक्ष भेटता आले असते तर आवडले असते. कलाकार हे मुडी असू शकतात, कलंदर असू शकतात, त्यामुळे जो पर्यंत त्यांच्या कलेसंदर्भात/पुरताच काही विक्षिप्तपणा असला तर तो समाजाने मान्य करावा असे वाटते. त्यामुळे हुसैन यांचे काही विक्षिप्तपणे असले म्हणून काय बिघडले असेच वाटते...
मात्र त्याच बरोबर नियम सर्वांना सारखेच हवेत, डबल स्टँडर्ड असता कामा नये हे देखील महत्वाचे आहे आणि तसे जर नसले (म्हणजे डबल स्टँडर्ड असले) तर मग कोणी हुसैन यांच्या चित्रास विरोध केला तर तो त्यांचा देखील हक्क होतो आणि तो मानायला मी तयार आहे. थोडक्यात, आधी देखील गांधीजींवरील पुस्तकाच्या चर्चेत आणि इतरत्र मांडलेलीच भुमिका मी परत मांडेन : असली बंदी कुठल्याही कलाकारावर/विचारवंतावर आक्षेपार्ह आहे आणि ती असता कामा नये. मग ते हुसैन यांचे कुठलेही चित्र असुंदेत अथवा सलमान रश्दी यांचे कुठलेही पुस्तक, अथवा अजून काही (त्यात अगदी लेन्सचे पुस्तकपण येते).
हुसैनसारख्या थोर कलावंताला वृद्धापकाळात परागंदा व्हावे लागले. मायदेशापासून दूर लंडनात त्यांचा मृत्यू झाला. तर प्रश्न आणि चर्चेचा मुद्दा असा की, हे असे होणे ही आपल्या समाजाची शोकांतिका नाही काय
बरखा दत्त यांनी एनडीटीव्हीवर हुसैन यांच्या या निर्णयासंदर्भात सगळ्यात पहीली मुलाखत घेतली होती. ती पहाण्यासारखी आहे:
या मधे हुसैन यांनी कतार ला जाण्याची जी काही कारणे दिली आहेत त्यातील एक आहे करसवलत. रोमन पोलान्स्कीचे उदाहरण देत आणि मर्यादीत साम्य दाखवत त्यांनी "हरॅसमेंट बाय दी टॅक्स पिपल" असे म्हणले आहे. जर चाळीशीत असतो तर त्यांच्याशी दोन हात केले असते... पुढे त्यांचे असे देखील म्हणणे होते की त्यांना त्यांचे ठरलेले प्रॉजेक्ट्स पूर्ण करायला जास्तीत जास्त सुविधा-आराम-सवलती हव्या होत्या ज्या तेथे मिळाल्या. बाकी त्यांच्या दृष्टीने राजकीय सीमा या माणसांनी तयार केल्या आहेत असे सांगत ते पुढे म्हणतात, "हिंदी है हम वतन है, सारा जहाँ हमारा"...
म्हणजे हुसैन यांनी स्वतः जे काही सांगितले आहे ते लक्षात घेत ते "वृद्धापकाळात परागंदा" का झाले ह्याचा विचार केला तर काय कारण आढळते तर "हरॅसमेंट बाय दी टॅक्स पिपल" आणि "कम्फर्ट्स अँड फॅसिलीटिज्". तरी देखील या मुलाखतीच्या सुरवातीस एनडीटीव्हीवरील (बरखा नाही) वृत्तनिवेदीका, यावर बोलताना त्याचा स्पष्ट उल्लेख न करता फक्त "ते म्हणाले की मी चाळीशीत असतो तर त्यांच्याविरोधात दोन हात केले असते" असे म्हणाले म्हणते. म्हणजे जे ही मुलाखत बघणार नाहीत त्यांना त्याचा संदर्भ हा त्यांच्या काहीजणांना आक्षेपार्ह वाटणार्‍या काही चित्रांपुरताच वाटेल. वास्तवीक तो त्याच्याशी नव्हताच
आता असे कोणी म्हणू शकेल की त्यांनी ते बोलायचे टाळले. पण मग त्यांना "टॅक्स पिपल" बद्दल पण सरसकट बोलायची काय गरज होती भारतात त्यांना सुविधा मिळू शकल्या नाहीत असे म्हणायची काय गरज होती भारतात त्यांना सुविधा मिळू शकल्या नाहीत असे म्हणायची काय गरज होती शिवाय, त्यांनी जे काही म्हणले ते खरे मानायचे का खोटे शिवाय, त्यांनी जे काही म्हणले ते खरे मानायचे का खोटे जर खोटे मानायचे असेल तर त्यांच्या हिंदू देवदेवतांविषयीच्या, भारतमातेच्या चित्रांबाबत त्यांनी दिलेले स्पष्टीकरण देखील खरे का मानावे जर खोटे मानायचे असेल तर त्यांच्या हिंदू देवदेवतांविषयीच्या, भारतमातेच्या चित्रांबाबत त्यांनी दिलेले स्पष्टीकरण देखील खरे का मानावे शिवाय जर त्यांनी त्यांना आणि त्यांच्या कलेला स्वातंत्र्य मिळत नाही म्हणून सोडले असते तर ते कतारला का गेले असते शिवाय जर त्यांनी त्यांना आणि त्यांच्या कलेला स्वातंत्र्य मिळत नाही म्हणून सोडले असते तर ते कतारला का गेले असते बरं गेले ते गेले, त्यांना काय अरब संस्कृतीबद्दल सगळेच दाखवणे शक्य देखील झाले आले असते का बरं गेले ते गेले, त्यांना काय अरब संस्कृतीबद्दल सगळेच दाखवणे शक्य देखील झाले आले असते का पण तो माझा मुद्दा नाही. कारण हुसैन यांना अगदी एक व्यक्ती म्हणून (ते खर्‍या अर्थाने श्रेष्ठ कलाकार होते हे जरी अगदी बाजूस ठेवले तरी), कुठे रहावे आणि काय करावे याचा संपूर्ण हक्क आहे.
पण त्याचा, म्हणजे त्यांच्या कतारला जाण्याचा संबंध लावत हिंदूत्ववाद्यांना झोडपणे आणि ते देखील जेंव्हा स्वतः हुसैन असे म्हणत नसताना, तेंव्हा ते ढळढळीत दिशाभूल करणारे ठरते आणि समाजाची शोकांतिका होण्यासाठी कारणीभूत ठरते असे वाटते. हुसैन यांच्या मृत्यूचा आनंद बाळगणारी मनोवृत्ती आणि दिशाभूल करत समाजात दुही पसरवणारी मनोवृत्ती यामुळे देश कुठे चालला आहे असे वाटते...
हुसैन यांचा जिवंतपणे बळी घेण्यास ७०-९० च्या काळात वाढलेली आणि नंतरही जोपासली गेलेली ही सुडोसेक्यूलर वृत्ती आणि त्या अनुषंगाने राजकारण्यांनी केलेले लांगुलचालन कारणीभूत आहे. म्हणून खोटे बोलणे ही जरी कला असली तरी देशाच्या आणि समाजाच्या हितासाठी, फक्त त्या कलेवरच बंदी घालण्यास माझा पूर्ण पाठींबा राहील
हिंदी है हम वतन है, सारा जहाँ हमारा...
सदरच्या मुलाखतीत हुसैन ह्यांनी भारताबाहेर राहुनही मनाने भारतीय असल्याचा केलेला उल्लेख तसेच त्यांनी उल्लेखलेले भारताला वाहिलेले त्यांचेर् प्रोजेक्ट्स पाहता हुसैन हे भारताला शेवटपर्यंत पुण्यभू समजत असावेत असे वाटते. त्यामुळे निदान सावरकरवादी हिंदुत्ववाद्यांच्यामते ते १००% हिंदू असले पाहिजेत. असे असुनही जे हिंदुत्ववादी हुसैन ह्यांना त्रास द्यायचे ते स्युडो हिंदुत्ववादीच म्हंटले पाहिजेत.
कोणी हुसैन यांच्या चित्रास विरोध केला तर तो त्यांचा देखील हक्क होतो
त्यांच्या हिंदू देवदेवतांविषयीच्या, भारतमातेच्या चित्रांबाबत त्यांनी दिलेले स्पष्टीकरण देखील खरे का मानावे शिवाय जर त्यांनी त्यांना आणि त्यांच्या कलेला स्वातंत्र्य मिळत नाही म्हणून सोडले असते तर ते कतारला का गेले असते शिवाय जर त्यांनी त्यांना आणि त्यांच्या कलेला स्वातंत्र्य मिळत नाही म्हणून सोडले असते तर ते कतारला का गेले असते बरं गेले ते गेले, त्यांना काय अरब संस्कृतीबद्दल सगळेच दाखवणे शक्य देखील झाले आले असते का बरं गेले ते गेले, त्यांना काय अरब संस्कृतीबद्दल सगळेच दाखवणे शक्य देखील झाले आले असते का पण तो माझा मुद्दा नाही. कारण हुसैन यांना अगदी एक व्यक्ती म्हणून (ते खर्‍या अर्थाने श्रेष्ठ कलाकार होते हे जरी अगदी बाजूस ठेवले तरी), कुठे रहावे आणि काय करावे याचा संपूर्ण हक्क आहे.
eu-secular मत काय असावे ते मांडतो.
हिंदू आणि मुस्लिम धर्मांना वेगवेगळी वागणूक देणारे हुसेन दुटप्पी होते, फट्टूही होते. मात्र, कलावंताकडे स्पष्टीकरणाची मागणी करणेच चूक आहे. अन्याय्य कायद्यांच्या मदतीने हिंदुत्ववाद्यांनी हुसेन यांना त्रास दिला.
सरसकट स्पष्टीकरणः कुठलाही कायदा हातात घेऊन कोणी कशालाच विरोध करावा असे माझे म्हणणे नाही आणि नव्हते. तसे जे कोणी करेल त्याला कायद्याने आपल्या हातात घ्यावे...
म्हणून विरोध म्हणताना मी "हुसैन यांना विरोध केला तर", असे म्हणलेले नाही तर, "तर मग कोणी हुसैन यांच्या चित्रास विरोध केला तर तो त्यांचा देखील हक्क होतो आणि तो मानायला मी तयार आहे", असे म्हणलेले आहे. आणि तो विरोध कायदा हातात न घेता करणे म्हणजे सरकारदरबारी त्यावर बंदी घाला असे म्हणणे. जे मला मान्य नाही पण प्रस्थापित कायद्यात तो पब्लीकला हक्क आहे असे वाटते.
हिंदू आणि मुस्लिम धर्मांना वेगवेगळी वागणूक देणारे हुसेन दुटप्पी होते, फट्टूही होते.
ह्या मताशी (ज्या कुणाचे असेल त्याच्याशी) असहमत आहे. माझ्या दृष्टीने हुसैन दुटप्पी नसून कायद्याचा वपर करणारे दुटप्पी आहेत आणि त्यांच्या कतारला जाण्याच्या संबंधात ते स्वतः काय म्हणाले ते विचारात न घेता अथवा जगासमोर न आणता त्या स्थलांतराचा दोष इतर कारणांवर घालणार्‍या आणि समाजात दुही पसरवणारे विचारवंत आणि माध्यमे दुटप्पी आहेत. म्हणून असले कायदे नकोत आणि गैरसमज पसरवणे नको असे माझे मत आहे.
जे मला मान्य नाही पण प्रस्थापित कायद्यात तो पब्लीकला हक्क आहे असे वाटते.
तो कायदाच अन्याय्य असल्यामुळे त्याचा वापर करून हुसेन यांना त्रास देणेही अयोग्य म्हणावे.
हुसैन दुटप्पी नसून कायद्याचा वपर करणारे दुटप्पी आहेत
कायद्याचा वापर हिंदुत्ववाद्यांनीच केला ना
हुसेन यांनी आयेशाची नग्न चित्रे काढली काय मी जर भारतमाताप्रेमी/हिंदू असतो तर हुसेन यांच्या चित्रांमुळे कदाचित माझ्या भावना दुखावल्या असत्या असे मला वाटते.
ते स्वतः काय म्हणाले ते विचारात न घेता
ते काय म्हणाले ते विचारात घेण्याची आवश्यकताच नाही, त्यांना त्रास जाणवला की नाही ते गौण आहे, त्यांना तो त्रास मान्य करण्याचीही लाज वाटत असू शकेल. मात्र, हिंदुत्ववाद्यांनी त्यांना त्रास देण्याचा प्रयत्न केला तेच वाईट आहे.
>>मात्र, हिंदुत्ववाद्यांनी त्यांना त्रास देण्याचा प्रयत्न केला तेच वाईट आहे.
कदाचित हुसेन ह्यांच्या अभिव्यक्तीमुळे काही लोकांना त्रास झाला असेल, त्या पिडीत लोकांच्या अभिव्यक्तीमुळे हुसेन ह्यांना त्रास झाला असेल, जाणून-बुजून दिलेल्या त्रासाचा(प्रयत्नांचा) निषेध आहे. अभिव्यक्तीचे स्वरूप देखील शिष्ठ/मानसिक रित्या अत्यंत त्रासदायक चालेल, हिंसा टाळावी.
अन्याय्य कायद्यांच्या आधारावर पोलिस तक्रार करून तुरुंगवासाच्या/आर्थिक दंडाच्या ऐहिक त्रासाची भीती निर्माण करणे हा मानसिक त्रासही चूकच आहे.
नितिन थत्ते [18 Jun 2011 रोजी 04:39 वा.]
"हॅरॅसमेंट बाय टॅक्स पीपल" हा एकूण छळाचा भाग होता का हे तपासता येईल का कारण तेहलकाने पहिले स्टिंग ऑपरेशन केल्यावर त्यांच्या मागे अशी लचांडे लावण्यात आल्याचे वाचले होते.
हुसैन ह्यांना हिंदुत्ववाद्यांकडून ठार मारण्याच्या धमक्या मिळायच्या. त्यांच्या घरावर बंजरंग दलाच्या कार्यकर्त्यांनी हल्ला केलेला होता ज्याला शिवसेनेचाही पाठींबा होता.(दुवा) त्यांच्या मागे इतक्या केसेस सुरू होत्या की भारतात आल्यास त्यांना अटक होण्याची स्थिती निर्माण झाली होती, जे हुसैन ह्यांचे कतारमधे राहण्यामागे सर्वात महत्वाचे कारण होते. त्यांच्या प्रदर्शने भरवणार्‍या नफिसा अली सारख्यांनाही विहिप वगैरेंनी त्रास दिला होता, ज्यामुळे त्यांना भारतात स्पॉन्सरर मिळाणे कठीण झाले होते असे बरखा दत्त ह्यांच्या मुलाखतीत सांगत आहेत.
त्यामुळे वरती आलेले, "हुसैन हे मुख्यत्वाने आयकर अधिकार्‍यांचा ससेमिरा चुकवायला किंवा आरामदायी वातावरणासाठी कतारला शरण गेले, हिंदुत्ववाद्यांनी दिलेला त्रास हा सुडोसेक्युलर लोकांनी पसरवलेला गैर समज आहे" हे आर्ग्युमेंट पोकळ आहे.
हुसैन निवर्तले, त्यांचे आयुष्य संपले किंवा काहीजणांसाठी त्यांनी मृत्यूचा पुढला टप्पा गाठला. आम्ही अजून तिथेच.... ;-) चालू द्या
हुसैन निवर्तले, त्यांचे आयुष्य संपले किंवा काहीजणांसाठी त्यांनी मृत्यूचा पुढला टप्पा गाठला. आम्ही अजून तिथेच.... ;-) चालू द्या
या तिरकसपणाचे प्रयोजन कळाले नाही. हुसेन यांची भारतातून झालेली हकालपट्टी - मग ती सामाजिक कारणांसाठी असो की आर्थिक - त्यांच्या कलेवर आणि कलेच्या मांडणीवर धार्मिक संघटनांनी लावलेला अंकुश आणि त्या निमित्ताने एकूणच कलाकार आणि समाज यांमधील नाते हे महत्त्वाचे विषय आहेत. यांवर चर्चा व्हायला हवी. या मंचावर (अजून तरी) चर्चेचे गांभीर्य टिकून आहे. म्हणून अशा चर्चांना उत्तेजन दिले पाहिजे. मला वाटते, या संकेतस्थळाचा हेतूच तो आहे.
आह को चाहिये, इक उम्र असर होने तक
कौन जीता है, तिरे जुल्फ के सर होने तक
या मंचावर (अजून तरी) चर्चेचे गांभीर्य टिकून आहे. म्हणून अशा चर्चांना उत्तेजन दिले पाहिजे. मला वाटते, या संकेतस्थळाचा हेतूच तो आहे.
 मला जे खरे आहे असे वाटले ते लिहिले. आता तिरकसपणाबद्दल कोणी आणि काय बोलावे आपल्याला तिरकसपणा वाटला असेल तर त्यालाही हरकत नाहीच. असो.
बाकी या संकेतस्थळावर असे मुद्दे चर्चिले जाऊ नयेत असे म्हणायचा हेतू नव्हताच म्हणूनच चालू द्या असे म्हटले.
येथील कोण्या सदस्याने 'तो पुढला टप्पा गाठावा' असा तुमचा सल्ला आहे की काय
येथील कोण्या सदस्याने 'तो पुढला टप्पा गाठावा' असा तुमचा सल्ला आहे की काय
 आयुष्यातील पुढील टप्पे सर्वांनाच गाठायचे असतात. ते गाठले नाहीत तर आयुष्य गोठून जाईल. 'तो पुढला टप्पा गाठण्याची' एखाद्याची वेळ आली असेल तर त्याने तो गाठायला मी कोण हरकत घेणार ;-) त्याने तोही टप्पा गाठावाच असाच सल्ला देईन. ;-)
- इति मा प्रियाली उवाच
चिंतातुर जंतू [20 Jun 2011 रोजी 13:37 वा.]
असे होणे ही आपल्या समाजाची शोकांतिका नाही काय
 हुसैन ह्यांचा मृत्यूबद्दल आनंद व्यक्त करणाऱ्या मनोवृत्तींना, प्रवृत्तींना काय म्हणायचे  आपला देश नक्की कुठे चालला आहे
गैरसोयीच्या, अप्रिय किंवा न पटणार्‍या अभिव्यक्तींना कसं वागवलं जातं हे कोणत्याही समाजाच्या प्रगल्भतेचं एक दर्शन घडवतं. "I disapprove of what you say, but I will defend to the death your right to say it" या तत्त्वाचा किती आदर केला जातो हे पहायला हवं.
मक़बूल फ़िदा हुसैन ह्यांना भारतरत्न हा सर्वोच्च नागरी सन्मान मिळावा म्हणून शशी थरूरसारख्यांचे प्रयत्न चालू होते. किमान मरणोपरान्त हा सन्मान हुसैन ह्यांना मिळायला हवा असे तुम्हाला वाटत नाही का
पुरस्कारांविषयी विशेष आदर नही त्यामुळे आमचा पास.
प्रतिसादांत आलेल्या काही इतर मुद्द्यांविषयी:
अवलिया आणि कलंदरपणा असला म्हणजे कलाकार मोठा होतो का
चपला न वापरण्याने माणूस मोठा कलाकार कसा होतो
अशा प्रकारच्या वागण्यामागे प्रसिद्धीची हाव असेल किंवा चित्रांची किंमत वाढावी असा हिशेब असेल असं तात्पुरतं मान्य केलं तरीही त्यानं कलाकार म्हणून कुणी मोठं होत नाही तद्वत छोटंही होत नाही. माझ्या मते हा विक्षिप्तपणा किंवा त्यांच्या चित्रांच्या किमती किंवा त्यांबद्दल झालेले वाद वगैरे गोष्टी कलाबाह्य मानायला हव्यात. त्यांच्या कलेकडे तटस्थपणे पहाता आलं तर हुसेनना थोडा न्याय मिळेल. कारण मगच त्यांच्या चित्रांचा नीट परिचय करून घेता येईल आणि तो झाला तर त्या चित्रांतून देवतांचा अपमान झाला का वगैरे गोष्टींचा उहापोह डोळसपणे करता येईल.
मला कधीकधी असंदेखील वाटतं की चित्रं ही दृश्यभाषेत असल्यामुळे एक अडचण होते. म्हणजे इंग्रजी साहित्याचा आस्वाद घ्यायला इंग्रजी शिकली पाहिजे, संस्कृत साहित्यासाठी संस्कृत शिकलं पाहिजे असे मुद्दे सहज मान्य होतात पण डोळ्यांना जे दिसतं ते कळून घेण्यासाठी दृश्यभाषासुद्धा शिकली पाहिजे हा मुद्दा आपल्याकडे मोठमोठे सुशिक्षित लोकही विसरतात असं वाटतं.
जेव्हा ७० च्या दशकात त्यांनी ही चित्रे काढली तेव्हा काही वाद झाला होता का की त्या भडकलेल्या काळात ही चित्रे शोधून काढण्यात आली होती
मी ही चित्रं वादापूर्वी पाहिलेली आहेत. त्याविषयी एवढं रामायण होईल असं तेव्हा स्वप्नातही वाटलं नसतं. उलट चित्रकलेतलं फारसं काही कळत नसताही हुसेनची चित्रं त्यावेळी लोकांना आवडत असत असं दिसे.
बाकी विरोध करणाऱ्यांचे हे असले प्रताप पहाता मलाही पळून जावंसं वाटलं असतं.
असो. हुसेनच्या मृत्यूच्या निमित्तानं मी केलेल्या किंचित लिखाणाचे हे दुवे. प्रतिक्रियाही बोलक्या आहेत.
मकबूल फिदा उर्फ एम. एफ. हुसेनची चित्रशैली: एक धावता परिचय
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
हे आवडले. इतका प्रगल्भपणा लोकांत, समाजात येईल, तो सुदीन. इतका प्रगल्भपणा लोकांत, समाजात येईल, तो सुदीन.इतका प्रगल्भपणा लोकांत, समाजात येईल, तो सुदीन.इतका प्रगल्भपणा लोकांत, समाजात येईल, तो सुदीन.इतका प्रगल्भपणा लोकांत, समाजात येईल, तो सुदीन
आह को चाहिये, इक उम्र असर होने तक
कौन जीता है, तिरे जुल्फ के सर होने तक
'प्रहार'मध्ये या धाग्याचा उल्लेख
चिंतातुर जंतू [21 Jun 2011 रोजी 07:41 वा.]
रविवारच्या 'प्रहार'मध्ये उपक्रमावरच्या हुसेनच्या धाग्याचा उल्लेख आलेला आहे. समीक्षा नेटके या नावानं लिहिलेला 'कोऽण हुसेऽन' हा लेख इथे वाचता येईल.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||


स्त्री-पुरूष सारखेच आहेत तर त्यांच्यात एवढे भेद का? | Webdunia Marathi

गुरूवार, 26 एप्रिल 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
स्त्री-पुरूष सारखेच आहेत तर त्यांच्यात एवढे भेद का
लग्न स्त्री आणि पुरूष दोघांत होते. पण विवाहित असण्याचे 'लायसन्स' मात्र केवळ स्त्रीलाच घालावे लागते. पुरुषाच्या बाबतीत मात्र असे नाही. अविवाहित आणि विवाहित पुरुष ओळखता येत नाही. ना नावात, ना कपड्यांतून, ना हातातल्या बांगड्यांतून ना बोटातल्या अंगठीतून. स्त्रिया नवर्‍याच्या नावाने कुंकू लावतात, मात्र बायकोच्या नावाने कुंकू लावलेला पुरूष पाहिला आहे विवाहित आणि अविवाहित पुरुष ओळखण्यासाठी काहीच उपाय नाही. मात्र, विवाहित आणि अविवाहित स्त्रियांमधील भेद ओळखण्यासाठी बरीच व्यवस्था केली आहे. त्याचप्रमाणे विवाहित आणि विधवा स्त्रियांमधील फरकही ओळखण्याची व्यवस्था आहे.
पृथ्वीवरील सगळ्या देशांमध्ये सर्व समाजातील पुरुषासाठी 'मिस्टर' हे एकच संबोधन आहे. स्त्रियांच्या बाबतीत अविवाहित स्त्रिया आपल्या नावापुढे 'मिस' आणि विवाहित स्त्रिया आपल्या नावामागे 'मिसेस' या शब्दाचा प्रयोग करते. 'मिस्टर' संबोधनाने विवाहित आणि अविवाहित पुरुष ओळखता येत नाही. त्याउलट मात्र 'मिस लीना' आणि 'मिसेस बीना' यात कोण विवाहित आहे हे लगेच लक्षात येते. स्त्री विवाहित आहे की अविवाहित हे तिच्या नावातच सामावले आहे. विवाह स्त्रीसाठी नक्कीच महत्त्वाचा आहे. मात्र, पुरुषांच्या बाबतीत हे आढळत नाही.
विधवा आणि विधूर पुरुषांतही हेच दिसते. व‍िधवेला अंगावरील सर्वच अलंकार उतरवावे लागतात. इतकेच काय पण जीवनातील 'रंग'ही बाजूला ठेवावे लागतात. पण पुरुषाला मात्र कशाचीच बंदी नाही. काही समाजात तर विधवांनी मांसाहार करण्यावरही बंदी आहे.
जोडीदार मिळणे आणि त्याने सोडून जाणे याचे नियम दोघांसाठी भिन्न का स्त्रीला बरेच काही त्यागावे लागते. असे का स्त्रीला बरेच काही त्यागावे लागते. असे का तिच्या आसपासच वावरणारा पुरूष मात्र बंधनहीन आहे. असे का
पुरुषाच्या उपभोगासाठी योग्य झाल्यावर स्त्रीला बहुमूल्य अलंकारांनी आणि वस्त्रांनी सजविले जाते. पुरुषाच्या उपभोगासाठी 'अयोग्य' झाल्यावर मात्र तिला समाजाच्या कचरापेटीत फेकले जाते. याचा अर्थ आपल्या पुरूषाला खुश करणे, तृप्त करणे एवढेच स्त्रीकडून अपेक्षित आहे का
समाज असे का करतो हे बदलले पाहिजे. समानता आता सगळ्या बाबतीत यायला हवी. महिलांनो आता तुम्हीही सर्व दिखाऊ संस्कार, दागिने यांना झुगारून 'मानव' बना.
' तू एक मुलगी आहेस
हे तू विसरू नकोस
तू जेव्हा घराचे दार ओलांडशील
तेव्हा लोक तुझ्याकडे तिरप्या नजरेने बघतीलच
तू जेव्हा गल्ली-बोळातून जाशील
लोक तुझा पाठलाग करतील, शिट्याही वाजवतील
तू जेव्हा गल्ली पार करून मुख्य रस्त्यावर पोहचशील
लोक तुला चरित्रहीन म्हणून शिव्याही देतील
जर तू निर्जीव असशील
जशी जात आहेस तशीच चालत राहशील....
स्त्रियांनी का ओलांडला उंबरठा
तूच गं नारी .....
महिलादिन : 117 वर्षांची परंपरा
'स्त्री' म्हणजे फेअर सेक्स
यावर अधिक वाचा :
हे सरकार ‘निकम्मं’ आहे: उद्धव ठाकरे
“शिवसैनिकाचा हात अजून उठलेला नाही कारण शिवसेना प्रमुखांची शिकवण आहे की स्वत:हून कोणावर ...
‘हार्ले डेव्हिडसन’ मिळवण्याची अनोखी संधी
‘हार्ले डेव्हिडसन’ या कंपनीने सोशल मीडियावर प्रसिद्धीसाठी एक अनोखी शक्कल लढवली आहे. या ...
जोधपूर- जोधपूर कोर्टाने अल्पवयीन मुलीवर लैंगिक अत्याचार प्रकरणी आसाराम बापूसह तीन ...
बलात्कार प्रकरणात आसाराम दोषी
जोधपूर- जोधपूर कोर्टाने बुधवारी अल्पवयीन मुलींवर लैंगिक अत्याचार प्रकरणी आसाराम बापूसह ...
कायमस्वरुपी टॅटूही पूर्णपणे काढता येणार
आता टॅटू काढण्याचं नवं तंत्रज्ञान नुकतंच लॉन्च करण्यात आलंय. मेडिकल डिव्हाईस बनवणारी ...
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा


Amazon Offers | PriceDekho.com

कूपन, दर cashback ऑफर
लॅपटॉप, पीसी च्या, गेमिंग आणि अॅक्सेसरीज
कॅमेरा, लेन्स आणि अॅक्सेसरीज
टीव्ही आणि मनोरंजन साधने
घर & स्वयंपाकघर उपकरणे
गृह सजावट, स्वयंपाकघर आणि फर्निचर
लहान मुले आणि बेबी उत्पादने
खेळ, फिटनेस आणि आरोग्य
पुस्तके, स्टेशनरी, भेटी आणि मीडिया
भारतातील टॉप 10 मोबाईल
मागचा कॅमेरा [13 MP]
मोबाईल प्रकरणे आणि कव्हर
बिंदू आणि अंकुर कॅमेरे
कंडिशनर्स,वॉशिंग मशिन्स आणि ड्रायरसुद्धा
व्हॅक्यूम & विंडोमध्ये क्लीनर
juicer मिक्सर आणि धार लावणारा
पायांकरीता असलेले कातड्याचे बाह्य आवरण पॅड
मऊ तळव्यांचे आवाज न होणारे बूट
चप्पल आणि फ्लिप flops
लोकप्रिय ताज्या कालावधी समाप्ती
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 24th Apr, 18
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 24th Apr, 18
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 24th Apr, 18
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 24th Apr, 18
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 23rd Apr, 18
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 23rd Apr, 18
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 22nd Apr, 18
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 21st Apr, 18
1 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापित 21st Apr, 18
4 दिवसकालबाह्य होत आहे | सत्यापितआज
PriceDekho पेक्षा अधिक 100+ ऑनलाइन विक्रेते वेबसाइटवर त्यांची उत्पादने सूचीमध्ये भारतातील आघाडीच्या संशोधन आणि किंमत तुलनेत वेबसाइट आहे. PriceDekho cashback वापरकर्ते आणि कोणत्याही सुरू असलेल्या कूपन किंवा करार वरील cashback प्रदान करण्यासाठी केंद्रित उपक्रम आहे. PriceDekho cashback सदस्य आमच्या 100+ भागीदार किरकोळ कोणत्याही नियमित खरेदी जतन करू शकता. Cashback कमवा, आपण PriceDekho. Com / cashback निळ्या बटणे STORE वर जा द्वारे किरकोळ विक्रेता वेबसाइटवर क्लिक करून खात्री करा.
मी PriceDekho cashback कार्यक्रम सदस्य होण्यासाठी काहीही देणे आवश्यक आहे का
मुळीच नाही, हे आम्हाला देऊ एक मुक्त cashback सेवा आहे. आपण cashback साइट वापरण्यासाठी काही पैसे द्यावे लागत नाही.
मी या cashback कार्यक्रम सदस्य कशाप्रकारे होऊ शकतो
आपण प्रथमच वापरकर्ता असल्यास, वर क्लिक करा मुख्य पृष्ठ वरच्या उजव्या कोपर्यात वर साइन अप करा बटण आणि आपल्या तपशील भरा. खालील सूचनांचे अनुसरण करून आपला संकेतशब्द तयार करा. एकदा आपण साइन अप आहे, आपण कार्यक्रम सदस्य होण्यासाठी आणि cashback लाभ सुरू करू शकता. आपण आधीच गेल्या साइन इन केले आहे, तर, कृपया लॉगिन करण्यासाठी आपला नोंदणीकृत ई-मेल आयडी वापरा. आपण जर आपला पासवर्ड विसरला आहे, वर क्लिक करा संकेतशब्द विसरल्यास आणि एक नवीन तयार करा.
कसे मी cashback संबंधित कोणत्याही विचारलेल्या ग्राहक समर्थन संघाला संपर्क साधू
सकाळी 10 ते 7 वाजता IST पासून शनिवारी - आमचा ग्राहक समर्थन कार्यसंघ उपलब्ध सोमवार आहे. आम्ही 48 तास प्रतिसाद वेळ हमी; आशेने तरी त्या पेक्षा परत आपल्या विनंतीवर लवकर मिळेल. आपण संपर्क फॉर्म या पृष्ठावरील उपलब्ध द्वारे एक द्रुत संदेश पाठवून संपर्क साधू शकता.
Quick links आमच्या विषयी आमच्याशी संपर्क साधा T&C गोपनीयता धोरण FAQ's


Bhau Torsekar, Author at InMarathi.com

याला जीवन ऐसे नाव
…म्हणून मोदींना हरवण्यात बुद्धीमंत मेंढरांचे कळप अपयशी ठरतात : भाऊ तोरसेकर
कायदा, न्याय अशा गोष्टी मोदींनी निर्माण केलेल्या नाहीत. पण असल्या प्रत्येक कसोटीला उतरून व त्यातली अग्निपरिक्षा देऊन मोदी सहीसलामत त्यातून बाहेर पडलेले आहेत. सुप्रिम कोर्टापासून खालच्या न्यायालयापर्यंत अनेक न्यायनिवाडे या काळात त्यांच्या विरोधात गेलेले होते. पण त्यांनी कधीही न्यायालयावर ताशेरे झाडले नाहीत, की कायद्याला शिव्याशाप दिले नाहीत.
आसिफा वरील अत्याचाराचं समर्थन का घडतं : अम्मा पकोडा आणि धृवीकरण : भाऊ तोरसेकर
एका कोवळ्या मुलीवर बलात्कार करण्यातून कुठली धर्माभिमानाची गोष्ट साध्य होत असते असले प्रश्न शांत चित्ताने व संयमी मनाने विचारले जाऊ शकतात. जेव्हा सूडबुद्धीने लोक पेटलेले असतात, त्यावेळी विवेक सुट्टीवर गेलेला असतो आणि कुठलीही चिथावणी पुरेशी असते.
प्रकाश आंबेडकर : दलितांसाठी खरा धोका – भाऊ तोरसेकर
खुद्द मायावतींनी तसे काही केले तर न्याय असतो आणि अन्य कोणी तेच कृत्य केल्यास मात्र तो दलितविरोधी असतो.
दुसरी तिसरी चौथी आघाडी : भयभीतांचे दुबळे समूह – भाऊ तोरसेकर
मोदी व भाजपाच्या विरोधात खर्‍याखुर्‍या कर्तबगार नेत्यासह इच्छाशक्ती बाळगणार्‍या नव्या पक्षाचा उदय होण्याची गरज आहे.
भक्त, अर्थात सच्चा अनुयायी : भाऊ तोरसेकर
भाग्य उजळेल म्हणून आशाळभूत बसलेल्यांना कधी देव भेटत नाही. त्यांना फ़क्त भक्ती शक्य असते.
त्रिपुरा निकाल, निरव मोदी आणि काँग्रेस – परिवर्तनाचे झोके आणि झोपाळे : भाऊ तोरसेकर
जी काही लहानमोठी शक्यता अशा प्रसंगात असते, तिच्यावर स्वार होणारा कोणी एक नेता नाही, किंवा संघटित राष्ट्रीय पक्षही दृष्टीपथात नाही.
लेनिनचा पुतळा आणि “झुंडीतले सुशिक्षित अशिक्षित” : भाऊ तोरसेकर
गांधींपासून पानसरेंपर्यंत “खुनी कोण” याची फ़िकीर अधिक आहे. पण त्याच लोकांच्या विचारांचा प्रसार करून त्याच विचारांना सत्तेपर्यंत व जनसामान्यांपर्यंत घेऊन जाण्यासाठी किती प्रयत्न झाले” याची फ़िकीर अधिक आहे. पण त्याच लोकांच्या विचारांचा प्रसार करून त्याच विचारांना सत्तेपर्यंत व जनसामान्यांपर्यंत घेऊन जाण्यासाठी किती प्रयत्न झाले विचार नाही तर त्याची प्रतिके निर्णायक असतात, याचीच ग्वाही यातून दिली जात नाही काय
सृजनशीलतेचा नुसता कांगावा : भाऊ तोरसेकर
वास्तवात कुठल्याही गल्ली नाक्यावर टपोरीपणा करणार्‍या झुंडीपेक्षा अशा लोकांची लायकी अधिक नसते. तेही एक पुंडगिरी करणार्‍यांची झुंड असतात.
खरेखोटे साक्षीपुरावे वगैरे : भाऊ तोरसेकर
जो कडवा मुस्लिम आहे, तो गुन्हा करूच शकत नाही आणि शरियत अनुसार बिगर मुस्लिम तर साक्षिदार म्हणून ग्राह्य धरता येत नाही.
कुचकामी द्वेषाचे परिणाम : भाऊ तोरसेकर
विरोधकांच्या धसमुसळेपणाचा जो तिरस्कार कायम आहे, तेच मोदींसाठी बलस्थान ठरते.
अर्णबच्या रिपब्लिकची टीआरपी: भाऊ तोरसेकर
मानव समाज टोळ्यांमध्ये विभागलेला असतो आणि त्याची प्रतिक्रीयाही झुंडीसारखीच येत असते. कधी ती हिंसक असते, तर कधी सुप्तवस्थेतील अविष्कार असतो.
मोदी अजिंक्य नाहीत: भाऊ तोरसेकर
अच्छे दिन कुठे आहेत, असा प्रश्न विचरणार्‍यांनी आज बुरे दिन आलेत, असाही विश्वास लोकांमध्ये निर्माण केलेला नाही.
कुठे आहेत अच्छे दिन
चिथावणी देऊन ज्या लोकसंख्येला झुंड बनवले जात असते, त्या जनतेमध्ये मुळातच थोडीफ़ार तरी अस्वस्थता असायला हवी असते.
ते ४ न्यायमूर्ती, २ झुंडी आणि झुंडीची संकेतप्रवणता : भाऊ तोरसेकर
कळपातले वा झुंडीतले प्राणी जसे एकजिनसी वागतात वा आवाज काढतात, तशी स्थिती काही तासाभरातच निर्माण होत गेली. ती कशी झाली याचा शोध घेत गेल्यास, झुंडी कशा वागतात व प्रतिसाद देतात ते समजू शकते.
झुंडी रस्त्यावर का उतरल्या
दलित गरीबांना भांडवलदार उद्योगपती जमिनदारांच्या नावाने भडकावणे आता शक्य नाही, तर त्यांच्या मनात खोलवर रुजलेल्या जातीपातीच्या वैमनस्य वा वेदनेला फ़ुंकर घालणेच भाग आहे. त्यातून पेशवाई वा ब्राह्मणधर्म हे शब्द पुढे आलेले आहेत.
कळपाची मानसिकता : भाऊ तोरसेकर
गुजरातमध्ये मोदींना राहुलनी घाम आणला, किंवा भाजपाची सत्ता थोडक्यात वाचली, तर त्याला आपला “पुरोगामी विजय” संबोधणारे किती विचारपुर्वक भूमिका मांडत होते राहुल वा कोणा पुरोगाम्याने भाजपा विजयाला नैतिक पराभव ठरवले आणि तात्काळ जे लोक नैतिक विजय वा पराजयाच्या गोष्टी बोलू लागले; त्यांना भक्त म्हणण्य़ापेक्षा कोणते वेगळे संबोधन लावता येईल राहुल वा कोणा पुरोगाम्याने भाजपा विजयाला नैतिक पराभव ठरवले आणि तात्काळ जे लोक नैतिक विजय वा पराजयाच्या गोष्टी बोलू लागले; त्यांना भक्त म्हणण्य़ापेक्षा कोणते वेगळे संबोधन लावता येईल मुद्दा भक्ती वा आंधळेपणाचा नाही, तर प्रवृत्तीचा आहे.
नाकर्तेपणाचे लढवय्ये: भाऊ तोरसेकर
विध्वंसक शक्तीला विधायक मार्गने प्रवाहित करण्यावर सामाजिक व राष्ट्रीय आरोग्य अवलंबून असते.
राजकीय पक्षांना राष्ट्रीय किंवा प्रादेशिक पक्षाचा दर्जा कसा दिला जातो
‘ह्या’ पाण्याच्या बॉटलची किंमत ऐकून तुम्हाला घाम फुटल्याशिवाय राहणार नाही
परमवीर जोगिंदरसिंग : एक धाडसी सैनिक ज्यांचा चीनी सैन्यानेही सन्मान केला
श्रीकृष्णाच्या प्राणप्रिय द्वारका नगरीच्या जलसमाधीमागचं कारण…
आकाशाचा रंग निळा का असतो
डीएसके – हा आपला लाडका मराठी उद्योजक अडचणीत का सापडलाय जाणून घ्या खरं कारण
‘मोदी’ची मिमिक्री करणे पडले महागात लाफ्टर शो मधून कॉमेडीयनची घरवापसी
संगीत रसिकांसाठी All India Radio ची मेजवानी – “रागम्”
काहीही खाल्ल्यानंतर लगेच पाणी पिणे शरीरासाठी खरंच घातक आहे का
आणि अश्याप्रकारे बिचाऱ्या सलमानला ह्या प्रकरणात अडकवलं गेलं
हॉकीचा जादुगार कै . मेजर ध्यानचंदजींच्या 11 आठवणी
इंदिरा गांधींच्या हत्येला कारणीभूत असणाऱ्या ऑपरेशन ब्लू स्टार बद्दल महत्वाच्या ज्ञात-अज्ञात गोष्टी
प्रिय अजिंक्य, सूर्य मावळतो तो पुन्हा उगवण्यासाठीच…
नास्त्रेदमसच्या ह्या भविष्यवाण्या तंतोतंत खऱ्या ठरल्या, आता “ट्रम्प” भाकिताची वेळ आलीये
कम्युनिस्ट-ISIS संबंध आणि त्यांचे हिंसक व देशविघातक कृत्य
एका सामान्य स्त्रीचा मुंबईची ‘गॉडमदर’ होण्यापर्यंतचा प्रवास
जर या व्यक्तीची खेळी यशस्वी झाली असती तर भारत १९१५ सालीच स्वतंत्र झाला असता
मुलींसाठी (व त्यांच्या मातांसाठी) अत्यंत महत्वाचं : मासिक पाळी सुरु होताना घ्यावयाची काळजी : आहारावर बोलू काही भाग: १८
इंजिनियरिंगची पदवी घेऊनही ह्या क्रिकेटर्सनी क्रिकेटला सर्वस्व मानले
अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुक पेजला “Like” करा
error: चोरी करणं हे अनैतिक आहे. असं कृत्य का करताय


Pune | गुज मनीचे...

पायऱ्यांपलिकडे जमिनीत लावलेला जाई-जुईचा वेल टेलिफोनच्या वायरचा आधार घेऊन वर गच्चीपर्यंत गेला आणि तिथे बहरू लागला. अंगणातून चार पायऱ्या चढून वर कुणी दाराशी आलं की, आतून कुणी, दार उघडेस्तोवर हा फुलांचा सुगंध येणाऱ्याचे स्वागत करायला आधीच सज्ज असायचा.
दर संध्याकाळी वर गच्चीत जाऊन जाई-जुईच्या कळ्या वेचून त्यांचा गजरा करणं हा आईचा नियमित कार्यक्रम एकावेळी २-३ गजरे सहज होतील एवढ्या कळ्या… संध्याकाळ जशी कूस बदलून काळोखाकडे मुखडा फिरवी तशा या गजऱ्यातील टपोऱ्या कळ्या उमलून फुलांच्या चांदण्या होऊन जायच्या, सुगंधू लागायच्या.
एखादा गजरा स्वत:ला ठेऊन बाकीचे गजरे कुणाच्याही नशिबी यायचे. कधी कुणी शेजारीण तो आंबाड्यात रोवून मिरवायची, कधी घरी आलेली पाहुणी, तर कधी कामवाली बाई तो माळून टाकायची. हा परिपाठ अनेक वर्ष सुरू होता, अगदी तिचे गुढगे साथ देईपर्यंत… नंतर तिला जिने चढणे जमेना. म्हणून की काय कल्पना नाही पण जाई-जुईच्या वेलींनी आपला बहर कमी केला.
पुण्यात सिग्नलला कुणी ना कुणी वासाचे गजरे विकत असायचे. माझाही एक ठरलेला गजरेवाला होता. आधी गजऱ्यासाठीचा आग्रह, मग ओळखीचा सुप्त होकार. मी नेमाने गजरे घेऊ लागले. त्यालाही माहित होते, अचानक सिग्नल सुटलाच तर मी पुढे जाऊन गाडी बाजूला ओढणार आणि पैसे चुकते करणार. अर्थात तो घेतलेला गजरा मी केसात न माळता, गाडीच्या rearview mirror वर लावायचे. त्या सुवासात माझी आई जवळ असल्याचा भास होता
आॅफिसात अशीच एक मुलगी गजरा माळून यायची. ती आली की त्याच ओळखीच्या वासाने मनं एकदम प्रफुल्लीत व्हायचे. तिच्याशी माझी घट्ट मैत्री झाली, गजऱ्यातल्या घट्ट विणेसारखी.
गजरा दिसला की आठवते ती माझी आई, तिचे फुलांसाठीचे वेड, माझं घर, तो वेल, तो गजरेवाला, आणि माझी मैत्रिण… सगळं खूप जिव्हाळ्याचं, खूप मना जवळचं, अगदी मनभावन
आज अनेक वर्षांनी मनाच्या बंद कुपीतला तो गजऱ्याचा सुवास निसटून, मनात घमघमू लागला. मनाचं आणि आठवणींचं अजबच नातं आहे. मनात आठवणी ओत-प्रोत भरून वाहत असतात आणि मनं त्याच आठवणींत रमत असते…
प्रतिक्रिया : 2 Comments »
प्रवर्ग : असंच काहीतरी, आठवण, गुज मनीचे…, नाती-गोती, Pune, Relations, Timepass
माझा मित्र ‘ती’च्या प्रेमात वगैरे होता. ती त्याच्याच कॉलेज मधली, त्याची ज्युनियर. माझेही स्टडी सेंटर तेच कॉलेज. त्याने कधीतरी ‘ती’ची तोंडदेखली ओळख करुन दिली. मला फक्त तिचं नावं लक्षात होतं.
एके दिवशी अचानक कोणीतरी मुलगी मला भेटायला माझ्या शक्रवारपेठेतल्या रुमवर आली. तिने नाव सांगितले तरीही मी तिला पाहून जरा गोंधळलेच. मग तिने माझ्या मित्राचे नाव घेतले. आणि लगेच लिंक लागली. ‘ती’ त्याची ती होती तर…
ती काही कामासाठी मी राहते तिथे आली होती व तिला काही पैशांची गरज होती. त्याने तिला सांगितले असावे की मी त्याच परिसरात राहते. ती माझा माग काढत माझ्याकडे आली. रक्कम अगदीच शुल्लक नव्हती. पंधरावर्षा पूर्वी तेवढ्या पैशात अर्ध्या महिन्याचे मेसचे जेवता येऊ शकत होते. ‘ती’ने हे पैसे त्याला लगेच द्यायला सांगते असे म्हणून गळ घातली. मीही तयार झाले. नशिबाने तेवढे होते माझ्यापाशी. तिचे धन्यवाद वगैरे स्विकारुन मी पैसे दिले व ते पैसे स्विकारुन ‘ती’ निघून गेली.
ती जाताच माझ्या मैत्रिणीने मला फटकारलेच की विसर आता हे पैसे. तिची बत्ताशी खरी निघेल हे वाटलेच नव्हते तेव्हा. ‘ती’ गेली ती गेलीच. नंतर ती काही मला भेटली नाही. तो भेटला काही वेळा पण कुठेकाही मागमूस नाही. मी सुद्धा स्वत:हून पैसे परत मागितले नाहीत. असतात आपले काही घेणेकरी असा विचार करुन मी त्यांवर पाणी सोडले. माणूस चुकून विसरतो कधीतरी.
मुद्दा तो नाहीच मुळी, ज्यावेळी मी तिला मदत केली त्यावेळी शिक्षण, पुस्तकं, पार्ट-टाईम नोकरी, रुमचे भाडे, मेसचा डब्बा या सगळ्यांत महिन्याचा हिशेब जुळवणे ही कसरतच होती. घरुन पैसे घेणं मी जवळ-जवळ बंद करुन टाकलं होतं. जे करायचं ते स्वत:च्या बळावर हा नारा. त्यात हा भुरदंड (तेव्हा) मोठा होता. ‘ती’ला ते विसरणे फारच सहज, सोईस्कर व सोप्पं होतं. आणि मला…
पुढे तिचे त्याच्याशी लग्न झाले. दोघांनी भरपूर पगाराच्या नोकऱ्या पटकावल्या. परदेशात राहिले बरीच वर्ष. त्यात आनंदच आहे. मधली काही वर्ष संपर्क तुटला. जुना विषय तर मी केव्हाच विसरले होते पण एक माणूसकी म्हणून ‘ती’ने नुसती आभासी ओळख तरी ठेवावी ना ते ही नाही… आज एवढा काळ लोटल्यावर मी थोडीच पैसे परत दे म्हणणार आहे
काही माणसं त्यांच्या विशिष्ट वर्तवणूकीमुळे लक्षात राहतात. ‘ती’ त्यांतलीच एक
प्रवर्ग : Authors, असंच काहीतरी, आठवण, गुज मनीचे…, नाती-गोती, पुणे, मैत्री, Friendship, Fun, General, Pune, Relations
मी एकोणीसाव्या वर्षी नोकरीला लागले. तेव्हा माझे सगळेच सहकारी माझ्याहून वयाने बरेच होते. मेहनतीचे फळ म्हणून असेल किंवा होतकरु, लहान म्हणून असेल पण सगळे प्रेमाने वागायचे, वागवायचे. ‘ती’ ही त्यांतलीच एक होती.
‘ती’ गोरी, नाकावर चष्मा, गोड हसू, खट्याळ बोलणं, सुबक ठेंगणी. ‘ती’ बंगाली. पण पुण्यात वाढल्यामुळे मराठी तर इतके अस्खलित बोलते की मातृभाषा असूनही, मराठी बोलायची लाज वाटते अशा अमराठी जीवांना थोतरीत बसेल. ‘थोडंसं खाल्लं की आणखी जास्त भूक लागते’ याला ‘ती’ (बंगाली असूनही) ‘भूक खवळली’ हा वाक्प्रचार वापरते. यातच सगळे आले. ‘ती’ चे इंग्रजीही अफलातून आहे, अगदी अग्रगणी व सुप्रसिद्ध वर्तमानपत्रात पत्रकारीता करण्या इतके. पण मला ‘ती’ची वेगळी ओळख करुन द्यायची आहे.
‘ती’ चे एका मुलावर प्रेम होते. तिच्या बोलण्यात त्याचा खूप वेळा उल्लेख असायचा. वयाच्या अदबीमुळे मी स्वत:हून त्याच्याबद्दल तिला कधीच काही विचारले नव्हते. तो मुंबईचा होता एवढेच ठाऊक. एकदा तो तिला भेटायला येणार होता. जेवणाच्या सुट्टी आधी थोडावेळ ती मला म्हणाली,”रुही बेबी, (हो. मला बेबी झाले तरी ती अजूनही मला याच नावाने हाक मारते) तो आलाय. चल तू पण. आपण एकत्र बाहेर जाऊ लंचला.” तेव्हा ‘कबाब में हड्डी’ वगैरे गावीही नव्हते. मी पण तिच्या खास मित्राला भेटूया या उत्साहात तिच्या बरोबर निघाले. आम्ही वेळेच्या आधीच रेस्टॉरंटला पोहचलो आणि टेबल रिझर्व केला. वाट पाहत असताना एक तरुण आत शिरला. तिच्याकडे बघून हसत आमच्या दिशेने आला. लागलीच आणखी एक तरुण आत येताना दिसला. त्याचा काखेत कुबड्या होत्या. तो आमच्या टेबलवर येताच ‘ती’ ने माझी ओळख करुन दिली. मला एका क्षणासाठी काहीच कळेनासे झाले. हे अनपेक्षित होते. भानावर येत मी हस्तांदोलन केले. आधी आलेला तरुण त्याचा मित्र होता. गप्पा करत करत जेवण झाले. पुढे त्याच्याशी छान ओळख झाली.
धडधाकट असलेल्या ‘ती’ चा ‘तो’ दोन्ही पायांनी पांगळा आहे. हे पचविणे मला जड गेले. तिचे घरचे लग्नाला तयार नव्हते. तब्बल आठ एक वर्षांनी त्या दोघांनी लग्न केले. तो कामानिमित्त परदेशात आला. दोघांनी तिथेच संसार थाटला. तो हुशार आहे. त्याच्या बुद्धीने त्याने कमतरतेवर मात केली. त्याने उत्तम करियर घडविले.
कालांतराने मी ही परदेशी आले. आम्ही फोनवर बोलत होतो. ‘ती’ सांगत होती,”अॉफिस जवळच घर बघतो आम्ही. बरं पडते. मी इकडे गाडी चालवायला लागले. त्याला ऑफिसला सोडावे-आणावे लागते. तो गाडी चालवतो पण मलाही गाडी लागते बाहेरची कामे करायला.” तिचे सगळेच आयुष्य त्याच्या भोवती फिरत होते. तिच्या बोलण्यात त्याच्यासाठी कुठे आईची माया होती, कुठे बायको या नात्याने त्याच्या हुशारीचे कौतुक होते, कुठे प्रेयसीची काळजी होती, कधी त्याच्या कर्तृत्वाचा अभिमान डोकावत होता. दाखवायला ही राग, तक्रार, त्रागा, कंटाळा नव्हता. आणि वेळप्रसंगी यातील एक किंवा सगळ्या गोष्टी तिने दर्शविल्या असत्यातरी ते वागणे मनुष्यसुलभ वृत्तीला धरुनच आहे. तेवढी मुभा तिला नक्कीच आहे. संयम नेहमीच बाळगता यावा अशी सक्ती कुठं आहे. तो कधी ढळला ही असेल. बोलणे आणि करणे यात जमिन-अस्मानाची तफावत असते. आणि ‘ती’ सगळं आनंदाने करतेय.
तिची परदेशात स्थिरावण्याची मुख्य कारणं होती, अपंगांसाठी इथे असलेल्या सोई, दिली जाणारी समानतेची वागणूक. अगदी खरं होते ते. परदेशात अपंगांना दयेचा नजरेने कोणी बघत नाही. त्यांना स्वाभिमानाने जगता यावे यासाठी योग्य त्या सोई करण्यात मात्र देश कार्यशील असतो. अशांसाठी खास प्रकारच्या कार, आरक्षित पार्कींग, दुकानांमधे बसून खरेदी करता येईल अशा बैठ्या गाड्या, व्हीलचेरसकट आत जाता येईल अशा बस, तशी प्रसाधनगृह आणि पुष्कळ काही.
प्रेम आंधळं असतं म्हणतात पण ‘ती’ ने असे काही प्रेम केले की प्रेमाला एका नविन अर्थ, एक नविन परिभाषा दिली ‘ती’ने त्याचे आयुष्य नुसते सुखकरच नाही तर सुकर ही केलं.
प्रतिक्रिया : 4 Comments »
प्रवर्ग : Authors, असंच काहीतरी, आठवण, गुज मनीचे…, नाती-गोती, पुणे, मैत्री, Friendship, Fun, General, Pune, Relations
अकाळी वडिल गेले. त्यांचे कार्य उरकून मी परत नोकरीवर रूजू झाले. मन हळवे झाले होते. आठवणींनी टचकण डोळ्यांत पाणी येई. मी परत आले कळल्यावर माझी मॅनेजर माझ्या डेस्कपाशी थांबली. मला गहिवरून आले. ती सांतवन करत म्हणाली,”वाईट झालं. पण तुला तुझे वडिल इतकी वर्ष लाभले तरी, मी अगदी लहान असताना माझे वडिल गेले. त्यांचा चेहराही मला आठवत नाही
एवढेच बोलून ती निघून गेली. माझं दु:ख उगाच हलकं झाल्यासारखं वाटायला लागलं आणि तिचंच सांतवन करावंसं वाटायला लागलं.
‘ती’ चायनीज होती. शिकायला पुण्यात आली व तिथेच नोकरीला लागली. तिच्याशी फक्त कामापुरतेच बोलणं होत असे. बरेच वर्ष पुण्यात काढल्यामुळे बोलता येत नसलेतरी तिला मराठी कळते असे काहीजण म्हणायचे.
त्या कठिण समयी तिने माझ्या दु:खावर जी फुंकर व मनावर जो चटका दिला, त्यामुळे आपल्याहूनही कमनशिबी लोकं आहेत याची जाणीव झाली. त्यासाठी ‘ती’ चे आभार मानायचे मात्र राहूनच गेले.
प्रवर्ग : Authors, असंच काहीतरी, आठवण, आदरांजली, गुज मनीचे…, नाती-गोती, पुणे, मैत्री, Friendship, Obituary, Pune, Relations
‘ती’ कोणाच्यातरी ओळखीने आली होती. तिला थोड्या दिवसांसाठी पुण्यात रहायची सोय हवी होती. आमच्या शेजारच्या खोलीत काही दिवस रहायची आजींनी परवांगी दिली आणि ती आमच्या शेजारी रहायला आली. ती B.A.M.S. डॉक्टर होती, निदान तसे तिने सांगितले तरी होते आम्हा सगळ्यांना…
माझी तिच्याशी हळूहळू मैत्री झाली. बोलायला ठीक होती ती. आमच्याच मेसमधे तिने डब्बा सुरु केला. रात्री एकत्र जेवण करुन गप्पा-टप्पा होत असत. ती सातार्‍याची होती. कोणतातरी छोटा कोर्स (बहुदा आयुर्वेदचा असावा) करण्यासाठी ती पुण्यात होती. तिचा एक प्रियकर असल्याचे कळले. तो सुद्धा डॉक्टर होता. त्याच्याबद्दल बोलताना ती वेगळ्याच विश्वात रमत असे. तो पुढच्या महिन्यात मेडिकल कॉन्फरंस् करिता पुण्यात येणार होता. आपटे रोडवरील एका हॉटेलमधे तो नेहमी उतरतो असे ती म्हणली.
कधी कधी तिचे वागणे विचित्र वाटायचे. हिला काहीतरी प्रोब्लेम आहे का अशी शंका यायची. अचानकपणे तिने एक दिवस जागा सोडली. आमच्या घरमालक आजींना कुठूनतरी बातमी कळली कि ‘ती’ घटस्फोटीत होती. माहेरच्यांनी हिच्याकडे पाठ फिरवली होती. मला तिची एकीकडे दया आली, दुसरिकडे विचार आला की ती आम्हला खरं सांगू शकली असती…की काही सांगण्या पलिकडचे होते न जाणो काय त्रास होता तिला.
तिने तिचा सातार्‍याचा फोन दिल होता तिकडे मी कॉल केला तर तो फोन भलत्याचाच निघाला. तो तिच्या घरचा नंबर नव्हताच. दुसर्‍या महिन्याच्या तिने सांगितलेल्या तारखेला मी त्या आपटे रोदवरील हॉटेल मधे गेले आणि तिच्या प्रियकराच्या नावने रुम बूकिंग आहे का याची चौकशी केली. त्या नावाने कोणतेच बूकिंग नव्हते. म्हणजे ती जे काही बोलली, वागली ते सगळे खोटं होते की तसे वागण्यात तिचा काही नाईलाज होता की तसे वागण्यात तिचा काही नाईलाज होता तिची दया आली आणि थोडा रागही…कदाचित ती वाईत प्रसंगातून जात होती, तिचा कोणी आधारही नसेल, किंवा ती जीवनाकडून तेच deserve करत असेल. काही कळायला मार्ग नव्हता.
मला तिला जाणून घायचे होते, समजून घायचे होते.. कदचित तिला आधार द्यायचा होता. तिच्या आयुष्यात जे काही झाले ते सगळे विसरुन नविन सुरुवात कर असे सांगायचे होते. आणि त्याहूनही महत्वाचे म्हणजे – कोणी विश्वास ठेवला तर त्याला पात्र ठर हे सांगायचे होते.
आणखी ३-४ वेळा तिचा फोन लावला पण तिच्याशी काहीच संपर्क झाला नाही. आणि या पुढे कधी होणार नाही. ‘ती’ एक गूढच होती.
प्रतिक्रिया : 2 Comments »
टॅग्स: ती, व्यक्ति, व्यक्तिचित्र, व्यक्तिरेखा, व्यक्ती, स्त्री शक्ती, स्त्रीरेखा, she, woman, woman power, women, women power
प्रवर्ग : असंच काहीतरी, आठवण, गुज मनीचे…, नाती-गोती, मैत्री, Friendship, Pune
नविन घराचा ताबा मिळाला. पुण्यात घर व्हावे ही एका तपापासूनची इच्छा…ते स्वप्न आज सत्यात उतरले.
भाऊ, बहिण, आई यांनी घराचा ताबा घेतला. गुरुजींना बोलावून गणेशपुजन केले. संध्याकाळी माझ्या जवळच्या मैत्रिणी आल्या होत्या. मी विडियो-चॅटवर घर पाहिले, सगळे बघत होते, सर्वांशी बोलले. खूप आनंद झाला. माझ्या आईने व बहिणीने घरीच पाव-भाजी केली.
माझ्या आईच्या चेहर्‍यावरचा आनंद बघून मला समाधान वाटले. राहून-राहून माझ्या पपांची उणीव जाणवत होती. त्यांच्या चिऊचे घरटे बघायला ते आज हवे होते.
मी तिकडे नसतानाही माझ्या जिवाभावाच्या मैत्रिणी आपल्या घरच्यांसहित आवर्जून आल्या. मनं भरुन आले होते.
देवाचे शतश: आभार- हा दिवस दाखविल्याबद्दल, घर झाल्याबद्दल आणि माझ्यावर इतके प्रेम करणारी माणसे मला दिल्याबद्दल
प्रतिक्रिया : 1 Comment »
प्रवर्ग : असंच काहीतरी, आठवण, गुज मनीचे…, नाती-गोती, General, Pune, Relations
शेवडे बोळातला फ्लॅट ही तात्पूर्ती सोय होती. महिन्या अखेरीला तो फ्लॅट सोडून नविन जागेत जायचे होते.त्या आधी नविन जागा शोधायचा खटाटोप होता. महिनाभर सकाळ-संध्याकाळ नविन जागेच शोध हाच उद्योग होता माझा आणि प्रज्ञाचा. बोळात १-२ ठिकाणी सांगून ठेवले होते की कोणाला कुठे पेईंग गेस्ट हव्या आहेत असे कळले तर आम्हाला सांगा. काही एजंटस् ना पण भेटून आलो. असे करत करत महिना संपत आला पण जागेची विवंचना काही सुटली नव्हती. दुपारी मेसचा डब्बा घेऊन आलो आणि जेवायला बसणार तोच एक मुलगी आम्हाला शोधत आली. नाव ‘कविता कुंटे’. तिने सांगितले एका आजींकडे २ मुलींसाठी १ खोली रिकामी होतेय, आम्हाला ती तिकडे घेऊन जाऊ शकते. आम्ही संध्याकाळची वेळ ठरवली आणि तिच्याबरोबर चालत निघालो. रस्त्यात आमचे बोलणे सुरु होते. कविताचे घर शेवडे बोळातल्या एका वाड्यातल्या जागेत होते. तिची मोठी बहिण डिलेवरीसाठी माहेरी आली होती, कविताची कसलीशी परिक्षा होती…जागे अभावी व कविताला अभ्यास करता यावा म्हणून ती या आजींकडे महिना-दीड महिना रहिली. तिला कळले आम्हाला जागेची गरज आहे आणि निघताना आजींनी कोणी मुली माहित असल्यास सांग असे तिला म्हणाल्या असणार. मी आणि प्रज्ञा आम्ही आधीच ठरवून टाकले होते की जागा जशी असेल तशी, आवडो न आवडो पक्की करुन टाकायची…दुसरा काही पर्याय नव्हताच.
शुक्रवार पेठेतल्या ‘श्रीशोभा’ नावाच्या मोठ्या बंगल्यासमोर आम्ही आलो आणि पाहताक्षणी त्या घराच्या प्रेमात पडलो. आत शिरलो. कविताने आजींशी ओळख करुन दिली. आजींचे वय ८३-८४ च्या घरात होते, ठेंगणीशी मूर्ती, गोरीपान कांती, पांढरे केस, थरथरते हात, फेंट रंगाची कॉटनची काष्टाची नऊवारी साडी, डोळ्यांवर जाड भिंगाचा – सोनेरी फ्रेमचा चष्मा, पायात सपाता, खणखणीत आवाज, सुस्पष्ट बोलणे, चेहर्‍यावर श्रीमंतीचे तेज आणि त्या जोडीला डोळ्यात मिश्किल भाव. अशा या आजी होत्या.
आजींनी आमची मोघम चौकशी केली – कोणत्या गावच्या, काय शिकता, वगैरे. खोली वरच्या मजल्यावर होती. आम्ही वर खोली बघायला गेलो. २ मुलींना पुरेल एवढी खोली, त्यात २ खाटा, गाद्या, भिंतीवर आरसा असलेले ड्रेसींग टेबल, एक भिंतीतले पुस्तकांचे कपाट, एक खाऊ ठेवायचे, आणि खोली बाहेर समोर एक कपड्यांची कपाटे, हवेशीर जागा, खिडकीतून दिसणारी ‘महाराणा प्रताप’ बाग आणि वर्दळीचा ‘बाजीराव’ रस्ता. खोलीला लागून मोठी गच्ची, त्यात फुलंझाडांच्या अनेक कुंड्या, गच्चीच्या एक कोपर्‍यात एटॅच्ड् टॉयलेट-बाथरूम. आम्ही खाली आलो आणि आजींना सांगितले की रूम आम्हाला आवडली आणि भाडे ठरवून टाकले.
दोघींच्या प्रत्येकी २ बॅगस् घेऊन ३१ ऑक्टोबर १९९९ ला संध्याकाळी आम्ही आमचे बस्थान नविन जागेत हलविले. ४ ठिकाणी चौकशी करुन नविन मेसचा डब्बा लावला. टेलिफोन एक्सचेंज या कॉलनीला लागून होते, त्यामुळे रात्री ८ नंतर एस. टी. डी हाफ रेट मध्ये घरी रत्नागिरीला फोन करणे सोयीचे झाले होते. शनिवार-रविवार आजींकडे घरुन फोन येत असे. नविन जागेशी, आजींशी आम्ही जुळवून घेत होतो. हा बंगला ३ मजली होता. खालच्या फ्लोअरवर बरेच जुने असे २ भाडेकरु, मधल्या फ्लोअरवर आजी, आणि टॉप फ्लोअरवर आमच्या खोल्या आणी गच्ची. आजींच्या मजल्यावर एक मस्त अर्ध-गोलाकर, ग्रीलने बंदिस्त केलेली बालकनी होती. तिथे एका वेताच्या खुर्चीवर आजी संध्याकाळी बसत असत. आमची खोली ही वास्तविकरित्या एका मोठ्या खोलीची अर्धी खोली होती, लाकडाचे पर्मनंट पार्टिशन होते आणि त्यालाच एक दार होते जे नेहमी बंद असे. ती उरलेली दुसरी जागा आमच्या जागेपेक्षा जराशी मोठी होती आणि तिला स्वतंत्र दार होते जे गच्चीत उघडत होते. त्या जागेत कोणी परदेशी संस्क्रुत स्कॉलर ६ महिने येऊन रहात. हा बंगला आजींच्या नातेवाईकाने स्वत: ४० वर्षांपूर्वी बांधला होता. पुण्यात झालेल्या भूकंपामुळे त्या घराला एक चीर गेली होती. परंतु त्याच्या भक्कम बांधकामामुळे फक्त एका चीरेवरच निभावले होते. खूपच सुंदर घर होते ते.
आजींना त्यांच्या घरचे सगळे ‘एमी’ म्हणत आणि ती हाक देखील ‘ए एमी’ अशी एकेरी असायची. मी एकदा त्यांना विचारल्यावर त्यांनी हे ‘एमी’ नाव कसे पडले ते सांगितले. त्यांचे माहेरचे नाव ‘विमल’ होते. घरचे सगळे याच नावाने हाक मारत. त्यांचा मुलगा जेव्हा बोलायला लागला तेव्हा तो ते एकून बोबडया बोलात ‘विमल’ चे ‘एमल’, ‘एमील’ असे म्हणू लागला आनि शेवटी ते ‘एमी’ असे नाव पडले. आजींचा मुलगा हा पुण्यातला मोठा उद्योगपती आहे, आजींना सुना-मुली, नात-नाती, पंतवंड आहेत. नाती आमच्याहुन मोठ्या, लग्न होऊन सासरी गेलेल्या. आम्ही ज्या खोलीत रहात होतो ती त्या २ नातींचीच खोली होती. म्हणूनच दोन मुलींना लगेल असे सगळे होते त्या आमच्या खोलीत.
आजी बोलायला एकदम छान होत्या, शिस्तीला कडक होत्या. ७-७:३० पर्यंत घरी आलेच पाहिजे असा नियम होता. विकेन्डला थोडा उशीर चालत असे. आजींचे विचार सुधारीत होते, नव-नविन माहिती जाणून घेण्याची आवड होती. संध्याकाळी कधी कधी आम्ही गप्पा मारत बाल्कनीत बसत असू. आजी भारत, अमेरिका, युरोप सगळं फिरल्या होत्या. एवढेच काय तर त्यांचे नातजावई आर्मी मध्ये होते म्हणून त्या त्यावर्षी पुण्याहून ट्रेनने जम्मू-काश्मिर चा दौरा करुन आल्या. वाघा बॉर्डर बघून आल्या. त्यांचा उत्साह दांडगा होता.
दर दिवशी पहाटे ५:३० ला उठून, चहा करत, दूध तापवत, फडके दूधवाला दूधाची पिशवी आणि पेपरवाला मुलगा ‘सकाळ’ या दोन्ही गोष्टी, जिन्याला शंकरपाळी सारख्या डिझाईनची भोके होती, त्यात ठेवून जात. मग चहा तयार झाला की आजी ते आत घेऊन जात. त्यांच्याकडे नेहमी आदल्या दिवशीची दूधाची पिशवी असे जी त्या आजला तापवत. कालची आजला, आजची उद्याला असे काहीसे. आजची नविन दूधाची पिशवी फ्रीजमध्ये ठेवत असत. किटलीत चहा घेऊन गादीवर पपेर वाचत त्या चहा घेत. उजेडासाठी एक जुना टेबल लॅम्प असे. दुपारी पूर्ण जेवण, अगदी दही-ताकासकट. संध्याकाळी ७-७:३० ला फक्त एक कप दूध, एखादे बिस्किट किंवा ब्रेड स्लाईस असा हा त्यांचा आहारक्रम आम्ही बघत आलोय. आजींचे करणे सुग्रण होते. वेगवेगळ्या वड्या करत असत. आंब्याच्या मौसमात कोकणातून आंब्याची पेटी येत असे, नातवा-पंतवंडांसाठी त्या भरपूर साखरांबा करायच्या आणि ज्याच्या-त्याच्या घरी पोस्त करायच्या.
२००० साली एप्रिलमध्ये मला नोकरी लागली. मी icici बॅंकेत खाते काढले. ए.टी.एम. कार्ड नविन होते तेव्हा आणि मला या नविन गोष्टींचा भारी सोस. आजींना मी ए.टी.एम. काय भानगड आहे व ते कसे वापरले जाते ते एकदा सांगितले आणि ते एकून त्या एकदम अचंबीत झाल्या. “मी पण येईन एकदा ए.टी.एम. सेंटरला” असे त्या म्हणाल्या. सकाळ पेपरच्या ‘वाचकांचा पत्रव्यवहार’ यात त्या काही काही लिहून त्या पाठवायच्या. कुठे आपली मते, कुठे कॉलनीतले प्रॉब्लेम्स, कुठे काय. गणपतीमध्ये रात्री ११ नंतर लाऊड स्पीकर बंद ठेवावेत म्हणून त्या गणपती आधीच पुणे पोलिस कमिशनर ला भेटून लेखी अर्ज देऊन यायच्या. याचा जेवढा उपयोग होणार तेवढाच व्हायचा पण यांना समाधान असे की आपण आपले कर्तव्य करुन आलो.
असाच एक किस्सा आठवतो – एकदा आजी फुथपाथवरुन चालल्या होत्या. कोणालातरी दुर्बुद्धी झाली असेल त्याने गाडी फुथपाथवर चढवून पार्क केली होती. आजींना राग आला. त्यांनी समोरुन येणार्‍या शाळकरी मुलाला थांबवले आणि त्याच्याकडून वहीचा कागद-पेन घेऊन, “ही जागा चालण्याकरिता आहे. वहाने लावण्यासाठी नाही. असे करुन वयोवृद्धांची गैरसोय करु नये.” अशी चिठ्ठी लिहिली व त्या गाडीच्या वायपर वर लावून आल्या.
त्यांच्या शिस्तीचा आम्हालाही कधीतरी कंटाळा येई, याचा अर्थ आम्ही बेफाम होतो असा नाही. त्या शिस्तीचे महत्त्वही कळत होते. माझे इन-मीन तीन मित्र घरी यायचे. घरी म्हणजे दारात. वर त्यांना प्रवेश नव्हता. आजींना आधी त्यांचा राग यायचा. कदाचित बेल वाजवली की दार उघडायचा त्यांना त्रास होत असावा. मग बर्‍याच वेळेस त्या आम्ही असतानाही रागाने नाही आहोत असे सांगून टाकायच्या. थोड्याच दिवसात आम्ही थिल्लर मुली नाही आणि हे आमचे फक्त मित्रच आहेत हे पटले आणि नंतर त्यांचा राग कमी झाला.
त्यांचा आमच्यावर नंतर इतका विश्वास बसला की ३-४ वेळा संपूर्ण घराची जबाबदारी आमच्यावर टाकून त्या बिंधास्त फिरायला गेल्या. काश्मिरला गेल्या तेव्हा, आजारी पडून मुलाकडे-मुलीकडे रहायला गेल्या तेव्हा. पण कधी काही गैर फायदा घ्यावा असे मनातही आले नाही. किचन वापरची आणि कधी आजारी पडलो तर खिचडी करुन खायची मुभा होती. तसा आमचा मेसचा डबा होताच. कधीतरी आजी थोडीशी भाजी देत असत. रात्री हॉलमध्ये एकत्र आम्ही अधेमधे टि.व्हि बघायला जात असू.
पाकिस्तानवर आजींचा फार रोश होता. राजकारणात भयंकर इंटरेस्ट. वाजपेईंना पत्र पाठवून झाले होते. मस्करीत म्हणायच्या एक-एक बंदुक देऊन सीमेवर पाठवले पाहिजे आपल्या लोकांना, पाकड्यांना ठार करायला. आणि हातात बंदुक मिळाली तर ह्या वयात देखील असे काही करायला डगमगणार नाहीत अशी आम्हाला खात्री होती. त्या दरम्याने मला एका पोलिसाच्या जीपने टक्कर दिली आणि अपघात झाला. मी त्या पोलिसाची, पोलिस कमिशनरकडे तक्रार केली आणि त्याला शिक्षा झाली. अन्याया विरुद्ध लढा दिला या सगळ्या प्रकरणावर आजी बेहद्द खुष झाल्या होत्या.
आजींना स्वच्छता फार प्रिय. त्या स्वत: वर येऊन आमची रूम स्वच्छ आहे का ते बघत असत. आमची रुम नेहमीच स्वच्छ असायची. नियमित केर काढायचो, आठवड्यातून एकदा लादी पुसायचो. त्यांना खात्री पटल्यावर त्यांनी रुम चेक करणे सोडले. रूम मध्ये कॉम्पूटर आल्यावर रुमला कुलुप लावायला परवानगी मिळाली.
त्यांच्या मुलाचे नाव ‘श्रीनिवास’ आणि मुलीचे ‘शोभा’ म्हणून घराचे नाव ‘श्रीशोभा’ होते हे त्यांनी सांगितले. कधी कधी आजी पूर्वीच्या आठवणींमध्ये रमून जात आणि आमच्याशी बोलत्या होत. स्वत:च्या नवर्‍याचा उल्लेख ‘शोभा आत्याचे वडिल’ असा करत. त्यांच्याबद्दल सांगत. त्यांच्या स्म्रुतीदिना दिवशी त्या घरी भजनाचा, व्याख्यानाचा किंवा गाण्याचा प्रोग्राम ठेवत. आम्हाला नेहमी आश्चर्य वाटायचे की एवढी सुबत्ता असतानाही एमी एकट्या का आणि कशा रहातात. नंतर कळले की त्यांचे घर हेच त्यांचे सोबती आहे. त्यात त्यांच्या संसाराच्या, चांगल्या-वाईट दिवसांच्या असंख्य आठवणी दडलेल्या आहेत. एवढ्या वयात देखील त्या घरातील प्रत्येक बाबीवर जातीने लक्ष देत व देख-रेख ठेवत.
९ मे ला आजींचा वाढदिवस आम्ही साजरा करायचो. अशाच एका वाढदिवसला त्यांच्या मुलाने हिरवट रंगाची नवी कोरी ‘झेन’ पाठवली होती त्यांना घेऊन जायला. त्यांचा ठरलेला ‘पंडित’ नावाचा ड्रायवर असे जो आजींना नेहमी आणायला-सोडायला येत असे. तशाच ‘विठाबाई’ म्हणून एक म्हातार्‍या बाई आजींकडे खूप वर्षांपासून घर कामाला होत्या.
आजींना सगळे ओळखत होते. पोस्टमन पासून ते आसपासच्या परिसरातले सगळेच. कोलनीमध्ये पण त्यांचा रुबाब होता. दर दिवशी संध्याकाळी आजींकडे कॉलनीतल्या बायका जमायच्या आणि रामायणाचे की गीतेचे वाचन करायच्या. गंमत आठवतेय – परिक्षा संपवून दोन-अडीच महिने प्रज्ञा सुट्टी लागली की रत्नागिरीला जात असे. मग आम्ही एकमेकींना पत्र लिहायचो. एकदा तिने फक्त ‘१३१८, शुक्रवार पेठ, पुणे’ एवढाच पत्ता घालून पत्र टाकले, ‘बाजीराव रस्ता’ हे घालायचे ती विसरली तरी ते पत्र बरोबर पोहोचले. म्हणून म्हणाले आजी फेमस होत्या आमच्या.
आजींना तब्येतीमुळे मुलाकडे रहाण्याचा निर्णय घेणार होत्या म्हणून आम्ही ती जागा सोडायचे ठरवले. तब्बल ३.५ वर्षांचा ऋणानुबंध होता. त्या जागेवर प्रेम आणि आजींवर श्रद्धा जडली होती. त्या वास्तूत आम्ही आमच्या आयुष्याच्या घडणीतले सोनेरी क्षण जगलो होतो. त्या परिसरात वाढलो होतो. नंतर पुण्यातल्या बर्‍याच ठिकाणी राहिलो. आता तर स्वत:ची घरं झाली माझी आणि प्रज्ञाची पण अजूनही बाजीराव रस्त्यावर गेलो की जो आपलेपणा जाणवतो तो इतरत्र कुठेही नाही. तिथून सोडून गेलो तरी त्या रस्त्यावरुन जाताना, बागेसमोर थांबुन “ती दिसतेय ना ती आमची रूम” असे त्या खोलीकडे बोट करत आम्ही जणू ‘मस्तानी महाल’ किंवा ‘शनिवार वाडा’ दाखवतोय अशा थाटात सोबतच्या नातेवाईकांना/मित्र/मैत्रिणींना दाखवत असू.
तिथून निघलो ते चांगल्यासाठी… आजींचे आशिर्वाद घेऊन. आम्ही दोघीही खूपच साध्या-सरळ होतो (अहो, अजूनही आहोत). फाजिल चोचले करायला वेळ आणि पैसा दोन्ही नव्हता. काहीतरी चांगले करावे, बनावे हेच ध्येय समोर होते. प्रज्ञाचे शिक्षण सुरु होते आणि माझी तर दुहेरी कसरत – नोकरी व शिक्षण दोन्ही. एन्जोयमेन्ट केलीच नाही असे ही नाही. त्यावेळी कपडे घेण्यापेक्षा एखादे अभ्यासाचे पुस्तक विकत घेणे जस्त होत होते. अभ्यास-नोकरी-पुस्तकं-कॉम्पूटर-मेस चे जेवण करता-करता गप्पा, या व्यतिरिक्त काहीच करमणूक नव्हती. गरजा कमी होत्या आणि ते कमी गरजांचे आयुष्य आनंदी होते.
आम्ही ती जागा सोडली आणि काही वर्षात ते घर पाडून तिथे नविन बिल्डिंग बांधली जातेय हे कळले आणि मनं हळहळले. आपले घर पाडत आहेत याचा आजींना कित्ती त्रास झाला असेल याची कल्पनाच करवेना. रस्त्यावरुन दिसणारी आमची ती खोली, ती खिडकी कायमची नाहिशी झाली. नंतर उभ्या राहिलेल्या बिल्डिंग बद्दल आदर असण्याचे कारण नव्हते. शेजारच्या ‘माई जोशी’ यांच्या कडून एमींची चौकशी करत होते. एमी आता फार थकल्यात हेच समजत असे. खूप वेळा त्यांना भेटायचे ठरवले पण राहून गेले.
पुण्यातले वाडे पाडून त्या जागी नविन इमारती उभ्या राहातात हे अनेक वेळा वाचले होते पण त्या जुन्या जागी राहणार्‍यांना घर तुटताना काय वाटत असेल याचे दु:ख आम्ही आमचे स्वत:चे घर नसतानाही अनुभवले. एमींसारख्या अनेक वृद्धांना ते हयातीत बघावे लागले हे न जाणो कोणत्या जन्माचे भोग होते.
जग कित्ती लहान आहे याचा अजून एक अनुभव आला. २००९ मध्ये मी कामानिमित्त अमेरिकेत आले. डॅलसहून मुंबईला परतत होते आणि एअरपोर्ट वर ओळखीचे चेहरे दिसले. आजींचा मुलगा रमेश काका आणि त्यांची बायको होते. आजींची नात डॅलसला असते, तिकडे राहून ते पण परत चालले होते. दोघेही आपुलकीने बोलले. बोलून झाले आणि त्यांनी काजू कतरीचा एक पुडा हातत दिला आणि म्हणाल्या “हा घे तुला”. परक्या देशी आणि इतक्या वर्षांनंतर भेटून देखील त्यांचे हे वागणे मनाला आनंद देऊन गेले. आजींनी कधी तोंडावर स्तुती केली नाही पण मला कळले की त्यांनाही आमच्याबद्दल काहीतरी वाटत होते, काही भावना होत्या.
मागच्या महिन्यात एमी गेल्याचे कळले…ते ही फेसबुकवर. लगेच ती बातमी कन्फर्म करुन घेतली. दु:ख झाले. खूप आठवणी मनात दाटून आल्या आणि गहिवरुन आले.
त्यांच्या विषयी काही लिहावे वाटले, त्या घरा विषयी लिहावे वाटले. आज ते घर नाही, ती आमची खोली नाही, ती सुंदर बालकनी नाही आणि त्या एमी ही नाहीत. पण मनात अजूनही सगळे अगदी जसेच्या तसे आहे….ते घर, आमची खोली, त्यातल्या आमच्या वस्तू, ती बालकनी, त्या वेताच्या खुर्चीवर बसलेल्या आमच्या आजी आणि त्यांच्याशी गप्पा मारत बसलेल्या आम्ही दोघी…
प्रतिक्रिया : 20 Comments »
प्रवर्ग : असंच काहीतरी, आठवण, आदरांजली, गुज मनीचे…, नाती-गोती, पुणे, Friendship, General, Pune, Relations
ब्लॉग नोंदी मिळविण्याकरिता आपला ई-मेल द्यावा.
ब्लॉग इथे नोंदवला आहे…
विषय कॅटेगरी निवडा Authors असंच काहीतरी आठवण आदरांजली कविता काव्य गुज मनीचे… नाती-गोती पक्षी निरीक्षण पुणे फोटोग्राफी भटकंती मैत्री Bird Watching Friendship Fun General Obituary Patriotism Photography poems Pune Rains Relations Timepass


समर्थ रामदास | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
रामनवमी इ.स. १६०८ साली रामदासांचा जन्म झाला होता. थोडक्यात आज त्यांची ४०० वी जयंती आहे. वयाच्या बाराव्या वर्षी नारायण ठोसर नामक मुलगा स्वतःच्या लग्नातून पळून गेला आणि १२ वर्षे देश पालथा घालून त्याचा कालांतराने "रामदास", पुढे "समर्थ रामदास" झाला.
"दिसामाजी काहीतरी ते लिहावे.." ह्या स्व-उक्तीप्रमाणे रामदासांनी ग्रंथसंपदा निर्माण केली. दासबोध, मनाचे श्लोक, करूणाष्टके, इत्यादी ग्रंथसंपदा पाहील्यास समजते की त्यात शिष्ठाचार, वर्तन, मानसीक संतुलन ठेवणे इत्यादी गोष्टींमधे पण अनेक उपयुक्त सल्ले आहेत. अर्थात हे सर्व करत असताना ते रामाच्या/देवाच्या नावाने करण्यात आले आहे, हे वेगळे सांगायला नको. त्या व्यतिरीक्त जे कोणी गौरी-गणपतीत, नवरात्रात इतर धार्मिक प्रसंगी आरत्या म्हणत असतील त्यांना गणपतीची, शंकराची, नवरात्राची वगैरे आरत्या माहीत असतीलच. संभाजीला लिहीलेले पत्र तर प्रसिद्धच आहे आणि मंगेशकर बंधु-भगिनींमुळे ते अजून प्रसिद्ध झाले.
"भज गोविन्दम्", म्हणणारे शंकराचार्य, "एकतत्व नाम दृढ धरी मना हरीसी करूणा येईल तुझी", म्हणणारे ज्ञानेश्वर, यांच्याच आणि अशाच मधल्य काळातील अनेक संतांच्या भक्तीसंप्रदायातील "नाम महात्म्य" रामदासांनी धुडकारून आपलेच वेगळे सांगायचा प्रयत्न केला नाही. पण व्यवहारज्ञान हे त्यांनी भक्तिशी जोडले. भावणारे काही व्यावहारीक श्लोक येथे देतो:
मनाचे श्लोकः (स्वतःच्या मनाला आळवणारे श्लोक हा कदाचीत एकमेवाद्वितिय प्रकार असावा)
मना वासना दुष्ट कामा न ये रे मना सर्वथा पापबुद्धी नको रे॥ मना सर्वथा नीति सोडू नको हो मना सर्वथा पापबुद्धी नको रे॥ मना सर्वथा नीति सोडू नको हो मना अंतरी सार वीचार राहो ॥ ४ ॥
मना पापसंकल्प सोडूनि द्यावा मना सत्य संकल्प जीवी धरावा॥ मना कल्पना ते नको वीषयांची मना सत्य संकल्प जीवी धरावा॥ मना कल्पना ते नको वीषयांची विकारे घडे हो जनीं सर्व ची ची ॥ ५ ॥
नको रे मना क्रोध हा खेदकारी नको रे मना काम नाना विकारी॥ नको रे मना सर्वदा अंगिकारू नको रे मना काम नाना विकारी॥ नको रे मना सर्वदा अंगिकारू नको रे मना मत्सरू दंभ भारू॥ ६ ॥
मना श्रेष्ठ धारिष्ट जीवी धरावे मना बोलणे नीच सोशीत जावे ॥स्वये सर्वदा नम्र वाचे वदावे मना बोलणे नीच सोशीत जावे ॥स्वये सर्वदा नम्र वाचे वदावे मना सर्व लोकांसि रे नीववावे ॥ ७ ॥
सदा सर्वदा देव सन्नीध आहे कृपाळूपणे अल्प धारिष्ट पाहे॥ सुखानंद आनंद कैवल्यदानी कृपाळूपणे अल्प धारिष्ट पाहे॥ सुखानंद आनंद कैवल्यदानी नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥ ३६ ॥
सदा सेवि आरण्य तारुण्यकाळी मिळेना कदा कल्पनेचेनि मेळी॥ चळेना मनी निश्चयो दृढ ज्याचा मिळेना कदा कल्पनेचेनि मेळी॥ चळेना मनी निश्चयो दृढ ज्याचा जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥ ५४ ॥
दासबोधः (अनेक मार्मिक गोष्टी वाचायला मिळतात
 साध्य जनीं ॥ ३ ॥
 हें तों प्रत्ययास येतें  कष्टाकडे चुकावितें  हीन जन ॥ ४ ॥
आधीं कष्टाचें दुःख सोसिति  ते पुढें सुखाचें फळ भोगिती  ते पुढें सुखाचें फळ भोगिती  आधीं आळसें सुखावती  त्यासी पुढें दुःख ॥ ५ ॥
 कळलें पाहिजे ॥ ६ ॥
 ते कठीण काळीं मरोन जाती  दीर्घ सूचनेनें वर्तती  तेचि भले ॥ ७ ॥ (दशक १८, समास ७)
बुद्धी दे रघुनायका: (रामाला बुद्धी मागत असताना अप्रत्यक्षपणे आपल्यात काय हवे आहे ते सांगितले आहे)
युक्ति नाही बुद्धि नाही विद्या नाही विवंचिता॥ नेणता भक्त मी तुझा विद्या नाही विवंचिता॥ नेणता भक्त मी तुझा
मन हे आवरेना की वासना वावडे सदा॥ कल्पना धावते सैरा वासना वावडे सदा॥ कल्पना धावते सैरा
 कार्यभाग कळेचिना॥ बहुत पीडिलो लोकी
 वाचिता चुकतो सदा॥ अर्थ तो सांगता येना
 सुचेना दीर्घ सूचना॥ मैत्रिकी राखता येना
 सर्वहि लोक हासती॥ वीसरु पडतो पोटी
चित्त दुश्चित होता हे ताळतंत्र कळेचिना॥ आळसू लागला पाठी ताळतंत्र कळेचिना॥ आळसू लागला पाठी
समर्थ रामदासांच्या चरित्रविषयी अजून माहिती वाचायला आवडेल.
मना वासना दुष्ट कामा न ये रे मना सर्वथा पापबुद्धी नको रे॥ मना सर्वथा नीति सोडू नको हो मना सर्वथा पापबुद्धी नको रे॥ मना सर्वथा नीति सोडू नको हो मना अंतरी सार वीचार राहो ॥ ४ ॥
मना पापसंकल्प सोडूनि द्यावा मना सत्य संकल्प जीवी धरावा॥ मना कल्पना ते नको वीषयांची मना सत्य संकल्प जीवी धरावा॥ मना कल्पना ते नको वीषयांची विकारे घडे हो जनीं सर्व ची ची ॥ ५ ॥
नको रे मना क्रोध हा खेदकारी नको रे मना काम नाना विकारी॥ नको रे मना सर्वदा अंगिकारू नको रे मना काम नाना विकारी॥ नको रे मना सर्वदा अंगिकारू नको रे मना मत्सरू दंभ भारू॥ ६ ॥
मना श्रेष्ठ धारिष्ट जीवी धरावे मना बोलणे नीच सोशीत जावे ॥स्वये सर्वदा नम्र वाचे वदावे मना बोलणे नीच सोशीत जावे ॥स्वये सर्वदा नम्र वाचे वदावे मना सर्व लोकांसि रे नीववावे ॥ ७ ॥
हे कळते पण वळायचे काय हो
संत वाड्मय, तत्वज्ञान वगैरे योग्य संदर्भात घेता आले नाही तर घेऊ नये पण चुकीचे नक्कीच घेऊ नये
मना श्रेष्ठ धारिष्ट जीवी धरावे मना बोलणे नीच सोशीत जावे ॥स्वये सर्वदा नम्र वाचे वदावे मना बोलणे नीच सोशीत जावे ॥स्वये सर्वदा नम्र वाचे वदावे मना सर्व लोकांसि रे नीववावे ॥ ७ ॥
असे ज्या रामदासांनी म्हणले आहे त्यांनीच दासबोधात राजकारणनिरूपण करताना खालील ओळी लिहील्या आहेत:
(अर्थात खालील ओळी बाकीचे न वाचता वाचल्या तर "आउट ऑफ कॉन्टेक्स्ट" ठरू शकते
 झाडावी परी ते कळों नेदावी  कळकटेपणाची पदवी  असों द्यावी ॥ १२ ॥
हुंब्यासीं हुंबा लाऊन द्यावा  टोणप्यास टोणपा आणावा  लौंदास पुढें उभा करावा  दुसरा लौंद ॥ २९ ॥
 अगत्य करी ॥ ३० ॥
जैशास तैसा जेव्हां भेटे  तेव्हां मज्यालसी थाटे  इतुकें होतें परी धनी कोठें  दृष्टीस न पडे ॥ ३१ ॥
>>समर्थ रामदासांच्या चरित्राविषयी अजून माहिती वाचायला आवडेल.<<
रामदासांच्या दुर्मीळ चरित्रग्रंथाच्या, तीन खंड आणि सात कांडे असलेल्या, अनंतदास रामदासी यांनी लिहिलेल्या व पंथाचा ज्ञानकोशच अशा "श्री दासायन" ची पुनर्मुद्रित आवृत्ती, मोरया प्रकाशनने डोंबिवलीत १४ एप्रिलला २००८ रोजी प्रकाशित केली आहे. मूळ किंमत ३०० सवलतीत २०० रुपये. --वाचक्‍नवी
द्वारकानाथ [15 Apr 2008 रोजी 07:14 वा.]
रामदास स्वामी म्हणजे प्रचंड असेच म्हणायला हवे. ग्रंथसंपदा, मार्गदर्शन, राजकिय परिस्थितीची जाणीव, धर्म जागृती , अखंड भ्रमण इत्यादी इत्यादी.
रामदास स्वामींचा आणि माझा पहिला परिचय तो नाथमाधवांच्या कथानकातून झाला. अनेक गोसावी, सन्यासी आणि मावळे यांच्या एकोप्यातून स्वराज्याचा श्री गणेशा इत्यादी वाचायला मला आजही आवडेल. ३० वर्षापूर्वी या कादंबर्‍या वाचताना मन किती भारावुन जात असेल याची आजही आठवण येते.
सज्जन गडाची भेट हा माझ्या मनातील दुसरा अमुल्य ठेवा आहे.
क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थ :)
प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे [21 Apr 2008 रोजी 14:34 वा.]
जगी सर्व सूखी कोण आहे  विचार मना तूंचि शोधून पाहे
मना त्वांचि रे पूर्वसंचीत केलें  तयासारिखें भोगणे प्राप्त झाले
फुकाचे मुखी बोलतां काय वेंचे  दिसंसीस अभ्यंतरी गर्व साचे
क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थ आहे  विचारे तुझा तूंचि शोधून पाहे
असे म्हणणारे संत रामदासांची ''मना सज्जना भक्तीपंथाचे जावे'' इथून ओळख झाली.
ती आता संत साहित्याचे निमित्ताने पुन्हा पुन्हा होत असते. शिवकालीन विषयाची निगडीत कवी म्हटले की समर्थ रामदासांची हटकून आठवण होते. त्या विषयीची चर्चा कधीच न संपणारी आहे. तत्कालीन राजकीय परिस्थितीविषयी इतर संताच्या तुलनेत रामदास अधिक जागृक होते. हे मत कोणासही अमान्य होणारे नाही. इतकेच नव्हे तर भागवत धर्माला तेव्हाच्या परिस्थितीनुरुप महाराष्ट्रधर्माचे वळण लावले. 'तुकारामांचे कार्य जिथे संपते तिथून रामदासाचे कार्य सुरु होते' हे ल. रा. पांगारकरांचे मत सर्वज्ञात आहेच.
समर्थ रामदास परंपरावादी होते, एकाच वर्गाचे पुरस्कर्ते होते इत्यादी इत्यादी आक्षेप सोडून द्या. त्यांच्या लेखनाचा व्याप दांडगा आहे, ' मायब्रम्हलक्षण' या सारख्या तात्त्विक विषयापासून ते ' बाग कशी करावी, इमारत कशी बांधावी' असे अनेक विषय त्यांनी हाताळले आहेत असे म्हणतात.
मात्र दासबोध, मनोबोधातील त्यांच्या काही ओव्यांना सुभाषिताचा अर्थ प्राप्त झाला आहे.
'आधी प्रपंच करावा नेटका  मग घ्यावे परमार्थ विवेका'
 अंतरी असाव्या नाना कळा '
'जे जे काही आपणाशी ठावे  ते ते इतरांशी शिकवावे
'यत्न तो देव जाणावा'
विवेक आणि प्रयत्न यावर विश्वास ठेवणारा संत म्हणजे समर्थ रामदास. त्यांच्या लेखनाबाबत संत अभ्यासक म्हणतात की त्यांच्या करारी स्वभावामुळे त्यांचे लेखन कोमल वगैरे झाले नाही,नसावे. त्याच बरोबर त्यांना लेखनाच्या शुद्धतेकडे लक्ष देण्याची त्यांना गरज वाटली नसावी, म्हणुनच त्यांच्या लेखनात नवनवीन शब्द दिसून येतात. र्‍हस्व-दीर्घाची ओढातान, व्याकरण-छंद यांची पायमल्ली हा दोष तर त्यांच्या ओवीओवीत सापडेल असे संतसाहित्याच्या अभ्यासकाचे मत आहे, त्यांच्या या गुणामुळे तर ते आम्हाला अधिक जवळचे वाटतात. :)
निष्क्रिय उदासिनतवर प्रयत्न वादाची शिकवण दासबोध,मनोबोध यातून समर्थ रामदासांनी दिली आहे, आणि समाजविकासाठी या पेक्षा अधिक योगदान कोणते असावे


थीम निर्देशिका — मोफत वर्डप्रेस थीम — WordPress

आपले थीम अपलोड करा
थीम यादीत परत जा
Ivan Fonin च्या सॊजन्यने
शेवटचे अद्यावत: डिसेंबर 15, 2017
लेख, कस्टम लोगो, सानुकूल मेनू, शिक्षण, वैशिष्ट्यपूर्ण प्रतिमा, पूर्ण रुंदीचे टेम्प्लेट, ग्रीड आराखडा, बातम्या, एक कॉलम, फोटोग्राफी, पोर्टफोलिओ, उजवा साइडबार, अनुवाद सहीत, दोन कॉलम
ह्या थीम ला आजून रेट दिले नाही
थीम आढळले नाही .भिन्न शोध घ्या.
<# } #> अधिक माहिती
ह्या थीम ला आजून रेट दिले नाही
टूलबार कडे स्किप करा


ए.एम.डी. - विकिपीडिया

(ए.एम.डी या पानावरून पुनर्निर्देशित)
येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
Public Company[मराठी शब्द सुचवा]
जेरी सँडर्स, एडविन टर्नी
ए.एम.डी. (इंग्रजी:AMD) अर्थात 'अ‍ॅडव्हान्स्ड मायक्रो डिव्हाईसेस' ही संगणकाचे प्रोसेसर बनवणार्‍या कंपन्यांमध्ये दुसर्‍या क्रमांकाची कंपनी आहे. प्रथम क्रमांक इंटेल (इंग्रजी intel) कंपनीचा लागतो.
या कंपनीचे ऍथलॉन प्रकारातील ६४ बिट टेक्नॉलॉजीचे प्रोसेसर (AMD Athlon 64) खूप प्रसिद्ध आहेत. सर्व्हरसाठी ही कंपनी ऑप्टरॉन(इंग्रजी: Optron) या नावाने प्रोसेसर बनवते. आज जगात साधारणतः 20% सर्व्हरमधे ए. एम्. डी. चे प्रोसेसर वापरले जातात.
विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ६ एप्रिल २०१३ रोजी १२:३३ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
पुणे : समर कॅम्पसाठी आलेल्या 3 चिमुरड्यांचा मुळशी धरणात बुडून मृत्यू
बाळ जन्मलं अन् दुसऱ्या मिनिटाला आधार कार्ड काढलं
मामाच्या गावाला जाणाऱ्या चिमुरड्याचा धावत्या रेल्वेतून पडून मृत्यू
ज्यूस पिण्यासाठी गाडी थांबवली, चोरांनी काच फोडून साडेपाच लाख पळवले
डोंबिवलीत चेंबरवर चक्क मुंबई-ठाणे पालिकेची झाकणं
मुंबई विद्यापीठाला केव्हा मिळणार नवा कुलगुरू
मुंबईत नाणार बचाव समितीची पत्रकार परिषद प्रकल्पग्रस्तांनी उधळली
सचिन तेंडुलकरच्या शारदाश्रम शाळेचं नाव बदलणार
काँग्रेसचे हातही मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले -सलमान खुर्शीद
कैदी नं.130, आसारामची नवी ओळख
'ही' महिला पुरवायची आसारामला मुली
...आणि आसाराम ढसाढसा रडला
'रेडू' घेऊन येतोय मालवणी तडका
सोनमला करायचंय साध्या पद्धतीनं लग्न
अरबाजच्या आयुष्यात एका नव्या मुलीची एण्ट्री
'मला साडी फार आवडते', सोनमचं लग्नापूर्वीच ट्रॅडिशनल फोटोशूट
 मग मालदिवला नक्की जा
रणबीर कपूर संजूबाबाच्या रूपात
आज सचिनचा 45वा वाढदिवस...
आसामी वधू झाली मराठमोळी सून
रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
गौतम गंभीरने दिला दिल्ली डेयरडेव्हिल्सच्या कर्णधारपदाचा राजीनामा
क्रिकेट वर्ल्डकपचा भारताचा पहिला सामना 5 जून 2019ला
मुंबई इंडियन्सचा होमग्राऊंडवरच लाजिरवाणा पराभव
... आणि मी बिग बॉसच्या घरात
ही तर हिंस्र श्वापदांची रानटी वस्ती
उपाशी पोटांची किमान थट्टा तरी करू नका
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
'आमचीही हात मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले'
बेधडक : महाभियोगाचे राजकारण
बेधडक : आरपारची लढाई
न्यायमूर्ती पी. बी. सावंत यांची संपूर्ण मुलाखत
बेधडक : शांतता कोर्ट चालू आहे
ट्रकची धडक लागल्याने अमरावती हायवेवर वाघाचा मृत्यू
. वर्धा जिल्ह्यातील बोर अभयारण्यातील बाजीराव हा वाघ असून तो रस्ता क्रास करताना त्याला ट्रकची धडक लागली त्यात त्याचा जागीच मृत्यू झाला.
30 डिसेंबर: नागपूर अमरावती हायवेवर सातनवरी येथे एका पुर्ण वाढ झालेल्या तीन ते चार वर्षे वयाच्या बोर अभयारण्यातील बाजीराव या वाघाचा ट्रकच्या धडकेत मृत्यू झाला आहे.
कोंढाळी जवळ नागपूर अमरावती राष्ट्रीय महामार्गावर बाजारगांव नजीक अज्ञात ट्रकच्या धडकेत सायं 7 वाजता बोर अभयारण्यातील या पट्टेदार वाघाचा मृत्यु झाला आहे. वर्धा जिल्ह्यातील बोर अभयारण्यातील बाजीराव हा वाघ असून तो रस्ता क्रास करताना त्याला ट्रकची धडक लागली त्यात त्याचा जागीच मृत्यू झाला.
या वर्षी राज्यात २१ वाघांचा विविध कारणांनी मृत्यू झाला तर देशात ११२ वाघ मृत्यूमुखी पडले. या वाघाच्या मृत्यूमुळे व्याघ्रप्रेमींमध्ये नाराजी आहे. बाजारगांव नजीक कोंढाळी नागपूर लेन वर महामार्ग ओलांडत असताना या 3 ते 4 वर्ष वयाच्या मोठ्या पट्टेदार वाघाला अज्ञात ट्रकने जबर धडक दिली आणि ट्रक चालकाने कारवाईची भीती होईल म्हणून पळ काढला.
बाजीराव हा वाघ 240 से मी लांब व जवळपास 200 किलो वजनी होता.कोंढाळीचे वनपरिक्षेत्र अधिकारी फरीद आझमी हे तात्काळ घटनास्थळी पोहोचले त्यांनी मृत वाघाचा पंचनामा केले मृत वाघाचे शव विच्छेदन नागपूर येथे करण्यात येणार आहे.
वनविभागाने दिलेल्या माहितीवरुन सायंकाळी 7 वाजता दरम्यान नीमजी कलमेश्वर रेंजमधून हा वाघ बोर अभयरण्याकडे जात होता. हा वाघ नेहमी महामार्ग ओलंडत असे परंतु आज महामार्ग ओलांतना 200 kg वजन असलेल्या वाघाला आज धड़क बसल्याने त्याचा मृत्यू झाला. याच परिसरात गेल्या महिन्यात एका वाघिणीचा शेतात लावलेल्या वीजेच्या तारात अडकून मृत्यू झाला होता.
केंद्रीय महिला आणि बालकल्याण मंत्री आणि प्राणीप्रेमी मनेका गांधी यांनी वाघाच्या अपघाती मृत्यूची दखल घेत दुःख व्यक्त केले.
बातम्यांच्या अपडेटसाठी लाईक करा आमच्या फेसबुक पेजला , टि्वटरवर आणि	जी प्लस फाॅलो करा
पुणे : समर कॅम्पसाठी आलेल्या 3 चिमुरड्यांचा मुळशी धरणात बुडून मृत्यू
बाळ जन्मलं अन् दुसऱ्या मिनिटाला आधार कार्ड काढलं
मामाच्या गावाला जाणाऱ्या चिमुरड्याचा धावत्या रेल्वेतून पडून मृत्यू
ज्यूस पिण्यासाठी गाडी थांबवली, चोरांनी काच फोडून साडेपाच लाख पळवले
अमित शहा-सरसंघचालक भेट,चार तास झाली खलबतं
नामर्दाच्या अवलादांना ठेचून काढू, शिवसैनिकांच्या हत्या प्रकरणावर उद्धव ठाकरे संतापले
रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
'आमचीही हात मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले'
फोटो गैलरी व्हिडिओ LIVE Tv


आठवडी बाजाराचा विकास | अब्दुल सत्तार

ध्येय २०१४ – २०१९
वालपेपर्स कव्हर आणि पीएनजी फोटो.
सिल्लोडच्या आठवडी बाजाराचे नाव सर्वत्र प्रसिद्ध आहे. जवळपासच्या ६० कि.मी. अंतरावरील सर्वात मोठा आठवडी बाजार सिल्लोड येथे भरतो. सध्याच्या जागेवर बाजारात खरेदी-विक्री करणार्यांना जागा कमी पडत आहे. यामुळे बाजाराच्या दिवशी शहरात सर्वत्र कोंडी होते. यामुळे आठवडी बाजार स्थलांतरीत करून तेथे सर्व सुविधा उपलब्ध करण्यात येतील. यासाठी नवीन विकास आराखड्यामध्ये सर्व्हे नं. १२२, १२३ मध्ये ५ एकर जागेवर आरक्षण मंजूर झाले आहे. येथे आठवडी बाजाराचा विकास करून पार्किग, रस्ते, लाईट, धरम काटा, पार्किंग यासारख्या सर्व सुविधा असतील.
वैशिष्ट्यपुर्ण योजना, वित्तआयोग, नगोरोत्थान योजनेअंतर्गत यासाठी अंदाजे ५० लाख रुपये खर्च करण्यात येईल.
सिल्लोड ला ११ कोटी खर्चून लवकरच मका प्रक्रिया उद्योग →
सिल्लोड येथे श्री म्हसोबा महाराज यात्रा महोत्सवास सुरुवात.
आ. अब्दुल सत्तार साहेबांच्या मध्यस्तीने उपोषण मागे.
आ. सत्तार साहेबांकडून अपघातातील मृत व जखमींच्या कुटुंबियांस आर्थिक मदत.
आमदार अब्दुल सत्तार साहेबांच्या प्रयत्नांना यश.
आ. सत्तार साहेबांची मृत युवकांच्या कुटुंबियांस सांत्वनपर भेट.
ध्येय २०१४ – २०१९


मेरठ : टीम इंडियाचा गोलंदाज भुवनेश्वर कुमार आज लग्नबंधनात अडकणार
टीम इंडियाचा वेगवान गोलंदाज भुवनेश्वर कुमार आज विवाहबंधनात अडकणार आहे. भुवनेश्वरची लगीनगाठ नुपूर नागरशी जुळणार आहे.
कालच मेरठमध्ये मेहंदी आणि संगीत सोहळा मोठ्या दिमाखात पार पडला. या कार्यक्रमात लग्नाच्या बोहल्यावर चढलेल्या भुवनेश्वरनं चांगले ठुमके देखील लगावले. 26 नोव्हेंबरला बुलंदशहर आणि 29 नोव्हेंबरला दिल्लीत शाही रिसेप्शन सोहळा रंगणार आहे, ज्याला टीम इंडियातल्या सदस्यांची उपस्थिती पाहायला मिळणार आहे.
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती
वॉटर कप 2018 : पुणे : सोनवडीत गावकऱ्यांसोबत प्रांताधिकाऱ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : सातारा : पळशीमध्ये रंगशारदा क्लासेसच्या 45 विद्यार्थ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : यवतमाळ : बोदगव्हाण गावात नवदाम्पत्याचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : लातूर : तांबलवाडीमध्ये जलसंधारणाच्या कामात 100 वर्षांच्या आजोबांचा सहभाग
वॉटर कप 2018 : पुणे : नंदिनी जाधव यांचं उदाचीवाडीमध्ये दररोज 35 किमीचं अंतर कापून श्रमदान
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती
वॉटर कप 2018 : पुणे : सोनवडीत गावकऱ्यांसोबत प्रांताधिकाऱ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : सातारा : पळशीमध्ये रंगशारदा क्लासेसच्या 45 विद्यार्थ्यांचं श्रमदान
मेरठ : टीम इंडियाचा गोलंदाज भुवनेश्वर कुमार आज लग्नबंधनात अडकणार
मेरठ : टीम इंडियाचा गोलंदाज भुवनेश्वर कुमार आज लग्नबंधनात अडकणार
टीम इंडियाचा वेगवान गोलंदाज भुवनेश्वर कुमार आज विवाहबंधनात अडकणार आहे. भुवनेश्वरची लगीनगाठ नुपूर नागरशी जुळणार आहे.
कालच मेरठमध्ये मेहंदी आणि संगीत सोहळा मोठ्या दिमाखात पार पडला. या कार्यक्रमात लग्नाच्या बोहल्यावर चढलेल्या भुवनेश्वरनं चांगले ठुमके देखील लगावले. 26 नोव्हेंबरला बुलंदशहर आणि 29 नोव्हेंबरला दिल्लीत शाही रिसेप्शन सोहळा रंगणार आहे, ज्याला टीम इंडियातल्या सदस्यांची उपस्थिती पाहायला मिळणार आहे.
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती


स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : रुळावरच्या कचऱ्यामुळे मालगाडीचा डबा घसरला
काल ठाणे-दिव्यादरम्यान पारसिक बोगद्याजवळ मालगाडीचा डबा घसरला आणि कामावरून घरी परतणाऱ्या लाखो मुंबईकरांना मनस्ताप सहन करावा लागला. मात्र कालची दुर्घटना ही रेल्वे रुळावरच्या कचऱ्यामुळं घडल्याचं उघडकीस आलंय. त्यामुळं रेल्वे रुळाला डम्पिंग ग्राऊंड करणाऱ्यांवर कारवाई कधी असा सवाल विचारला जातोय.
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती
वॉटर कप 2018 : पुणे : सोनवडीत गावकऱ्यांसोबत प्रांताधिकाऱ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : सातारा : पळशीमध्ये रंगशारदा क्लासेसच्या 45 विद्यार्थ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : यवतमाळ : बोदगव्हाण गावात नवदाम्पत्याचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : लातूर : तांबलवाडीमध्ये जलसंधारणाच्या कामात 100 वर्षांच्या आजोबांचा सहभाग
वॉटर कप 2018 : पुणे : नंदिनी जाधव यांचं उदाचीवाडीमध्ये दररोज 35 किमीचं अंतर कापून श्रमदान
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती
वॉटर कप 2018 : पुणे : सोनवडीत गावकऱ्यांसोबत प्रांताधिकाऱ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : सातारा : पळशीमध्ये रंगशारदा क्लासेसच्या 45 विद्यार्थ्यांचं श्रमदान
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : रुळावरच्या कचऱ्यामुळे मालगाडीचा डबा घसरला
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : रुळावरच्या कचऱ्यामुळे मालगाडीचा डबा घसरला
काल ठाणे-दिव्यादरम्यान पारसिक बोगद्याजवळ मालगाडीचा डबा घसरला आणि कामावरून घरी परतणाऱ्या लाखो मुंबईकरांना मनस्ताप सहन करावा लागला. मात्र कालची दुर्घटना ही रेल्वे रुळावरच्या कचऱ्यामुळं घडल्याचं उघडकीस आलंय. त्यामुळं रेल्वे रुळाला डम्पिंग ग्राऊंड करणाऱ्यांवर कारवाई कधी असा सवाल विचारला जातोय.
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती


प्रतिमा लवचीकता | Loksatta

आदित्य ठाकरे यांची महत्त्वाकांक्षी ‘टॅब’ योजना अखेर गुंडाळली
विद्यापीठ संकुलात धार्मिक, राजकीय कार्यक्रमांची जंत्री
आसाराम बापूचा आज फैसला ३ राज्यांमध्ये अलर्ट, जोधपूरचे छावणीत रुपांतर
शहराच्या कमाल तापमानात पुढील दोन दिवसात वाढ होणार
कळण्याची दृश्यं वळणे »
प्रतिमांची लवचीकता आपला अनुभव पोहोचवण्याकरिता मदत करतात.
प्रतिमांची लवचीकता आपला अनुभव पोहोचवण्याकरिता मदत करतात. त्यात संवेदनानुभव असतातच, पण त्यासोबत निर्माण होणाऱ्या भावभावनाही अगदी स्पष्टपणे समोर येण्यास त्यामुळे मदत होते व त्याद्वारे संकल्पना सूचित करणेही सोपे जाते..
या लेखमालेत ‘प्रतिमा संवाद’ या लेखात मी असं म्हटलं होतं की, आपण दैनंदिन भाषेत संवाद साधण्याकरिता शब्द वापरतो, बोली लिखित भाषा वापरतो; पण प्रत्यक्षात आपल्याला प्रतिमा वापरायच्या असतात. कारण प्रतिमांच्या द्वारे आपण दुसऱ्या व्यक्तीपर्यंत आपले अनुभव पोहोचवतो. त्यातून सह-अनुभूती, एकमत साध्य करण्याचा प्रयत्न करतो.
संवादामधील प्रतिमा आदान-प्रदान होताना आपण प्रतिमांना लवचीक काहीसं सैल बनवतो, वापरतो. हा लवचीकपणा बोली व लिखित भाषेप्रमाणेच दृश्यभाषेचाही एक अंगभूत गुण आहे. बोलीभाषेत शब्दांचा उच्चार, आवाज, बोलण्याची लय, व्याकरण, चेहऱ्याचे हावभाव, हातवारे आदींच्या साहाय्याने प्रतिमा लवचीक करून वापरतो. नाटक, सिनेमांतील संवादफेक किंवा काव्यवाचनात याचा अनुभव येतो. लिखित भाषेत याच गोष्टी आपण लिहून पोहोचवण्याचा प्रयत्न करतो. दृश्यभाषेत प्रतिमा लवचीक करून वापरणे याचं प्रचंड महत्त्व आहे. कारण नाही तर चित्रकला, अबकडच्या तक्त्यातील चित्रांप्रमाणे चित्र दाखवेल.
टीव्ही, इंटरनेट, गुगलसारखी सर्च इंजिन, इन्स्टाग्राम, व्हॉट्सअ‍ॅप सारखे अ‍ॅप अशा तंत्रज्ञानामुळे, आपण गेल्या १० वर्षांत प्रचंड प्रमाणात प्रतिमांना पाहत आहोत, त्यांना प्रतिसाद देत आहोत. त्यांचा आपल्यावर परिणाम होतोय. (त्या प्रतिमांत स्थिर प्रतिमाही आहेत तसेच व्हिडीओही आहेत.) त्या आपल्याला आनंद देतात, वैताग देतात, त्यांचा कंटाळा येतो. त्यामुळे आपण सुखावतो इ. थोडक्यात आपल्या नकळत आपली प्रतिमांची भूक वाढलीय. पाहा की ‘सेल्फी’चं वेड किती आहे पसरलेलं पण ते असो.. या रोजच्या प्रतिमांच्या आहारात अनेक लवचीक प्रतिमा आपण पाहत असतो. त्यांच्या आधारे आपण दृश्यभाषेतील प्रतिमांचा लवचीक वापर समजून घेऊ या. त्यानंतर चित्रकार त्यांचा वापर कलेत कसा करतात ते पाहू.
प्रतिमांची लवचीकता आपला अनुभव पोहोचवण्याकरिता मदत करतात. त्यात संवेदनानुभव असतातच, पण त्यासोबत निर्माण होणाऱ्या भावभावनाही अगदी स्पष्टपणे समोर येण्यास त्यामुळे मदत होते व त्याद्वारे संकल्पना सूचित करणेही सोपे जाते.
दृश्यभाषेत, दोन किंवा जास्त प्रतिमा बाजूबाजूला मांडणे व त्यातून त्यातील संबंध सूचित करणे, त्या प्रतिमांचे भाग जोडून एक नवीन प्रतिमा बनवणे, एका प्रतिमेचं साधम्र्य दुसऱ्या प्रतिमेशी दर्शवणे, एका प्रतिमेतून दुसरी प्रतिमा उगवणे, प्रतिमा खूप अस्पष्ट करणे, आकारमान बदलणे, रंग, पोत बदलणे, एक प्रतिमा दुसऱ्या प्रतिमेची सावली म्हणून वापरणे अशा अनेक प्रकारे चित्रकार प्रतिमांना लवचीक करून वापरतो. प्रतिमांना भावना व संकल्पनांचा धारक बनवतो.
काही दिवसांत गणेशोत्सव चालू होईल. उत्सवादरम्यान किंवा त्याआधी बाजारात उपलब्ध असणाऱ्या गणपती मूर्ती पाहा. गणपती मूर्ती ही आपल्या समाजातील एक आवडती प्रतिमा आहे. या प्रतिमेला ज्याला जसं शक्य होईल तसं प्रत्येक जण लवचीक करून वापरतो. म्हणजे काही कलाकार कुठच्याही व्यक्तीचं नाव लिहून गणपतीचा आकार तयार करतात. लग्नपत्रिकांवर फक्त काही रेषा व आकारांची मांडणी अशी केली जाते की, त्यामुळे गणपतीचा आकार दिसेल.
गणपतीच्या मूर्तीत आपण कधी त्याला बालक रूपात पाहतो, तर कधी प्रौढ म्हणून. आतापर्यंत बालगणेश या कार्टून कॅरेक्टरसह शिवाजी, स्वामी समर्थ, विष्णू, कृष्ण, राम, विठोबा अशा कित्येक रूपांत आपण त्यांना बनवलं आहे. गेल्या वर्षांपासून खंडोबाच्या रूपात म्हणजे टीव्ही सीरियलमधील खंडोबासारखा बसलेला फार लोकप्रिय झालाय. या वर्षी ‘बाहुबली’ सिनेमातील नायकाप्रमाणे, पारंपरिक गणेशाची देहयष्टीपेक्षा, फाइव्ह पॅक दर्शविणारे गणेश रूप या वर्षी पाहायला मिळतंय. कोणी म्हणेल, हा कल्पनाशक्तींचा वापर आहे यात प्रतिमांचा लवचीकपणा तो काय
पण इथे हे लक्षात घ्यायला हवं की, या उदाहरणांत एका प्रतिमेच्या रूप व भावासह दुसरी प्रतिमा पाहण्याची इच्छा इथे दिसून येते. या इच्छेमुळे कल्पनाशक्तीच्या साहाय्याने वैचारिक पातळीवर लवचीकता दर्शविली जाते. वैचारिक लवचीकतेमुळे पारंपरिक, शास्त्रशुद्ध गणेशरूपात काय व कसा बदल करावा या दिशेने विचार सुरू होतो. या दिशेने होणारा विचार लवचीक प्रतिमा निर्माण करण्याच्या दिशेने जातो.
आपण जेव्हा अर्कचित्र (कॅरिकेचर) पाहतो तेव्हाही अशाच प्रकारे लवचीक बनवलेली प्रतिमा पाहत असतो. परिणामी व्यक्तीचा चेहरा, शरीर, कपडे, केस, चेहऱ्याचा एखादा भाग आदी गोष्टींची प्रमाणबद्धता बदललेली पाहायला मिळत असते. अ‍ॅनिमेशन फिल्मस्मधील अनेक कॅरेक्टर्सही अशाच प्रकारे लवचीक प्रतिमांचं दर्शन घडवतात. डिस्नेच्या अल्लादिन सिनेमातील जिनी, क्लेमेशनमधील अजरामर ‘पिंगू’ पेंग्विन, एड्-एड अँड एडी अशी कित्येक कॅरेक्टर्स या प्रकारात मोडतात.
आता लवचीक प्रतिमेतून संकल्पना कशी स्पष्ट होते ते पाहू या. ‘बाहुबली’ सिनेमा प्रदर्शित झाल्यानंतर त्यातील एका प्रतिमेला लवचीकपणे वापरून, सामाजिक स्थितीवर भाष्य करणारी प्रतिमा तयार झाली.
सिनेमात असं दर्शवलं गेलंय की बलवान, बलदंड बाहुबली, दगडाचं त्याच्या उंचीइतकंच व त्याच्या वजनाहून बरंच जड असं दगडाचं शिवलिंग खांद्यावर घेऊन चाललाय, काहीशा कष्टाने..
मधल्या काही दिवसांत लाल कांदा, घरगुती वापराचा गॅस सिलेंडर यांचा भाव वाढला. तो सामान्य माणसाला परवडेनासा झाला. त्याच महिन्याच्या खर्चाचं गणित बिघडलं, आर्थिक भार असहय़ झाला. कोणी केली माहीत नाही, पण बाहुबलीची अशी प्रतिमा तयार झाली, ज्यात तो शिवलिंगाऐवजी लाल कांदा किंवा सिलेंडर खांद्यावर घेऊन चालतोय. ही प्रतिमा लोकप्रिय झाली. कारण प्रतिमा लवचीक झाल्याने भार, ‘आर्थिक भार’ याचा अनुभव ती स्पष्ट करू लागली. बाहुबली सामान्य जनतेचा प्रतिनिधी झाला. शिवलिंगाची जागा कांदा व सिलेंडरने बदलून हे शक्य झालं. अशा प्रतिमेचा विचार कल्पनाशक्तीनेही सुचू शकतो. जीवनातील विसंगती जाणवत राहिल्याने सुचू शकतो किंवा आर्थिक भार या संकल्पनेचा विचार व त्याची अभिव्यक्ती यामुळेही सुचू शकतो. एकदा ही प्रतिमा सुचली की लाल कांदा हिऱ्याच्या जागी बसवून, एंगेजमेंट रिंगही बनवायचं सुचू शकतं.
आज आपण खास चित्रकलेतील उदाहरणं न पाहता दृश्यभाषेच्या लवचीकता या गुणाची चर्चा केली. (म्हणजे लोकप्रिय, जाहिरातवजा वापरल्या जाणाऱ्या प्रतिमांचा वापर करून) पुढच्या वेळी दृश्यकलेतील त्याचा वापर पाहू.
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
आपण बघू शकतो का
किफायतशीर दरातील व्यक्तिचित्रांसाठी बोरिवलीत गर्दी
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
आसाराम बापू शिपायाला म्हणतो जेलमध्ये खाणार, पिणार आणि मस्त मजा करणार
हा असा राम की..
ओरल सेक्समध्ये व्यत्यय आणणाऱ्या सहप्रवाशांवर जोडप्यानं केला हल्ला
माध्यमे टीका करतील म्हणून सचिनला ‘रणजी’त प्रथम संधी
धोनीची धुलाई अन् रायडूचा राडा , रंगतदार सामन्यात बंगळुरूचा पराभव
राजीनाम्यानंतर गंभीरने पगारही नाकारला , आयपीएलनंतर घेणार भविष्याबाबत निर्णय
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
आदित्य ठाकरे यांची महत्त्वाकांक्षी ‘टॅब’ योजना अखेर गुंडाळली
वाशी बाजारात हापूसला रसायनरंग
 संकेतस्थळांच्या मुस्कटदाबीत भारत जगात अव्वल
व्हेंटिलेटरमध्ये झुरळ अडकल्याने रुग्णाचा मृत्यू
शारदाश्रम अचानक ‘आयसीएसई’शी संलग्न
काँग्रेस रावण तर ममता शूर्पणखा, बंगालचं लवकरच जम्मू-काश्मीर होणार : भाजपा आमदार
आसाराम बापूचा आज फैसला ३ राज्यांमध्ये अलर्ट, जोधपूरचे छावणीत रुपांतर


अमिश | Buy online Marathi books of Amish on Akshardhara Online - Akshardhara

व्यक्तिमत्त्व विकास (सेल्फ हेल्प)
Meluha Ke Mrutyunjay (मेलुहा के मृत्युंजय)
Sita Mithilechi Yoddha (सीता मिथिलेची योद्धा)
स्मृतिदिनानिमित्त विशेष कार्यक्रमाचे आयोजन
म. टा. प्रतिनिधी, पुणे
केवळ संशयामुळे पत्नीची हत्या केल्यामुळे शतकानुशतके पापमुक्त होण्यासाठी झुरणारा राजकुमार, जगातली सर्व पापे केल्याशिवाय मुक्ती न मिळू शकणारा उच्चभ्रू व्यक्ती आणि ज्याच्या पापांचे घडे भरूनही स्वतःला परमेश्वर म्हणून मिरवणारा अहंकारी धर्मगुरू या पात्रांभोवती गुंफलेली जी. ए .कुलकर्णी यांची ‘पातक’ ही लघुकथा सादर झाली आणि सभागृहात भयाण शांतता पसरली. जखमेतून रक्त वाहते तशा प्रवाही असणाऱ्या ‘जीएं’च्या एकापेक्षा एक शब्दालंकारांनी रसिक अंतर्मुख झाले.
निमित्त होते अक्षरधारा बुक गॅलरी व जी.ए. कुलकर्णी यांच्या कुटुंबीयांतर्फे जीएंच्या स्मृतिदिनानिमित्त आयोजित विशेष कार्यक्रमाचे. या कार्यक्रमात ‘जीएं’च्या साहित्यकृतींचा वेगवेगळ्या सादरीकरणांच्या माध्यमातून वेध घेण्यात आला. या कार्यक्रमांमध्ये अनुराधा जोशी, अक्षय वाटवे आणि हर्षद राजपाठक या कलाकारांनी अभिवाचनाद्वारे सादर केलेली ‘पातक’ ही कथा विशेष लक्ष वेधून गेली. राजघराण्यातील एक राजकुमार संशयामुळे त्याच्या पत्नीची हत्या करतो आणि क्षणात त्याचा चेहरा विद्रुप होतो. त्याच्या पापापेक्षा अधिक मोठे पाप केलेल्या व्यक्तीचा स्पर्श होत नाही तोपर्यंत त्याला मुक्ती नाही. एका प्रार्थनामंदिरात शतकानुशतके तो झुरतोय. अनेक शतकांनी एक दरोडेखोर त्या प्रार्थनामंदिरात येतो आणि विद्रुप राजकुमाराशी बोलायला लागतो. हा दरोडेखोरही मूळचा सधन घराणातल्या तोही मुक्तीसाठी धडपडणारा. जगातले सर्वात भीषण पाप करत नाही तोवर त्यालाही मुक्ती नाही. अशातच कथेत गर्विष्ठ पापी पण समाजासाठी देवता असलेल्या एका धर्मगुरूचे पात्र येते आणि एका अर्थाने समाजाचे डोळे उघडतात. ही कथा ऐकताना सभागृहात उपस्थित प्रेक्षकांमध्ये भयाण शांतता पसरली होती. जी. ए. कुलकर्णी यांचे शब्द रसिकांच्या काळजाला भिडत होते. ही कथा संपली आणि उपस्थितांनी टाळ्यांच्या कडकडाटात कलाकारांना दाद दिली.
याच कार्यक्रमात ‘कथाकार जी. ए.’ या विषयावर डॉ. वंदना बोकील. कुलकर्णी यांनी विचार मांडले ‘लघुकथेच्या रूढ साच्याच्या पलीकडे जाणारी ‘जीएं’ची कथा अनेक पदरी, प्रशस्त्र आवाक्याची आहे. दु:ख हे मूल्य मानणाऱ्या ‘जीएं’नी आपल्या कथांमधून मानवी दु:खाच्या असंख्य परी सहानुभूतीने रंगवल्या. समाजाने ओवाळून टाकलेल्या, उपेक्षित, पंगु, गांजेकस, स्वप्नांचे तुकडे हाती आलेल्या निराश माणसांची अंतर्विश्वे त्यांनी दाखवली. एकाचवेळी आदिम भावनांपासून ते एकाकीपणाच्या, परात्मतेच्या आधुनिक जाणिवेपर्यंत ‘जीएं’ची प्रतिभा झेप घेते, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले. ‘हंस’ च्या संपादिका हेमलता अंतरकर यांनी त्यांना आलेल्या ‘जीएं’च्या पत्रांमधून दिसणारे जी.एं. उलगडून दाखवले ‘जीएं’चे निसर्गप्रेम, जगभरातील साहित्यकृतींचा त्यांचा अफाट व्यासंग, त्यांची प्रतिमायुक्त लेखनशैली इत्यादी वैशिष्टे त्यांनी सोदाहरण स्पष्ट केली. शरद आढाव यांनी स्वत: निर्मिती केलेले ‘जीएं’च्या ‘अस्तिस्रोत’ व ‘कांचनमृग’ या कथांचे दृकश्राव्य (व्हिडिओ) सादरीकरण केले. अक्षरधाराच्या रसिका राठिवडेकर यांनी स्वागत केले व चित्रा नातू-वझे यांनी सूत्रसंचालन केले.