उपक्रम – मराठी विज्ञान परिषद (मुंबई)

मराठी विज्ञान परिषद (मुंबई)
1966 सालापासून परिषदेतर्फे प्रत्येक वर्षी विज्ञान अधिवेशन घेण्यात येते. नामांकित मराठी भाषिक शास्त्रज्ञ या अधिवेशनाचे अध्यक्ष म्हणून परिषदेतर्फे निवडले जातात. अधिवेशनाच्या अध्यक्षांचे भाषण हे या अधिवेशनांचे वैशिष्ठ्य मानले गेले आहे. वेगवेगळ्या विज्ञान-तंत्रज्ञान क्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी करणार्‍या व्यक्ती/संस्था यांचा अधिवेशनात विशेष सन्मान करण्यात येतो. व्यासपीठावरील दोन दिवसांच्या कार्यक्रमांत परिसवांद, व्याख्याने, कथा-कथन, शास्त्रज्ञांशी वार्तालाप, आदींचा समावेश असतो. अधिवेशनाला जोडून शैक्षणिक सहल आयोजित केली जाते. अधिवेशन हे परिषदेचे विभाग असलेल्या ठिकाणी आयोजित केले जाते.
परिषदेची स्थापना 24 एप्रिल 1966 रोजी झाली आहे. त्यानुसार दरवर्षी एप्रिल महिन्याच्या शेवटच्या रविवारी विज्ञान भवनांत परिषदेचा वर्धापन दिन विशेष पाहुण्यांच्या उपस्थितीत साजरा करण्यात येतो. या वेळी परिषदेतर्फे देणाऱ्या विविध पुरस्करांचे वितरण केले जाते.
स्वरूपः सूर्यचूल तयार करण्याचे प्रशिक्षण
अवधीः दोन दिवस (रोज 6 तास)
स्वरूपः घरात निर्माण होणारा जैविक कचरा वापरून गच्ची किंवा सज्ज्यासारख्या छोट्या जागेत करता येणारी विविध प्रकारच्या भाज्या आणि फळांची लागवड
अवधीः एक दिवस (3.5 तास) - दर महिन्याच्या पहिल्या रविवारी
परिषदेतर्फे विविध विषयांवर व्याख्याने/व्याख्यानमाला आयोजित केल्या जातात. सुर्यग्रहणासारख्या विशिष्ट घटनांशी निगडीत वा विशिष्ट माहिती सर्वत्र पोचवण्याच्या दृष्टीने ही व्याख्याने/व्याख्यानमाला विविध विभागांत आयोजित करण्यात येतात.
• राष्ट्रीय विज्ञान दिन
दिनांक 28 फेब्रुवारी हा दिवस राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून देशभर साजरा केला जातो. यानिमित्ताने परिषदेतर्फे फेब्रुवारी महिन्यात राज्यभर विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.
• मुरली चुगानी संदर्भालय
पूर्णपणे संगणकीकृत आणि फोटो कॉपिंगची सुविधा असलेले संदर्भालय परिषदेत आहे. या संदर्भालयात मराठी व इंग्रजी भाषेतील विज्ञान तंत्रज्ञानाच्या विविध शाखांतील सुमारे 4,500 पुस्तके उपलब्ध आहेत. यांत भारतीय सरिता कोश, कृषिज्ञान कोश व विश्वकोश यासारखे संदर्भ कोशांचाही समावेश आहे. संदर्भालयातील सुमारे साडेतीनशे पुस्तके ही दुर्मिळ स्वरूपाची आहेत. हे संदर्भालय मंगळवार ही परिषदेची साप्ताहिक सुटी वगळता रोज 11 ते 5 या वेळात उघडे असते. परिषदेच्या सभासदांना याचा लाभ मिळतो.
• डॉ. रामभाऊ म्हसकर सी.डी. संग्रहालय
परिषदेने सी.डी. संग्रहालय असून त्यात विविध वैज्ञानिक विषयांवरील सुमारे 300 सी.डी. उपलब्ध आहेत. या सी.डी. शुल्क भरून घरी नेता येतात. यातील बहुतांश सी.डी. या इंग्रजी भाषेतील असल्या तरी काही सी.डी. मराठी भाषेतही आहेत.
माहितीपत्रक Brochure अर्ज / Form
परिषदेच्या संदर्भालयात विविध विषयांवरची विविध प्रदर्शने उपलब्ध असून ती शाळांना व संस्थांना सशुल्क दिली जातात.
• एड्स (दृकश्राव्य कार्यक्रम)
स्वरूपः एडस्‌बद्दलची माहिती, शंका-समाधान (मुलां-मुलींसाठी स्वतंत्र वर्ग)
स्तरः मुली (सहावी) - वयोगटानुसार 12 वर्षांवरील मुली आणि महिलांसाठी; मुलगे (नववी) - वयोगटानुसार 14 वर्षांवरील मुलगे आणि पुरूषांसाठी
अवधीः सुमारे दीड तास
स्वरूपः पुस्तिका आणि प्रश्नपत्रिका टपालाद्वारे (उत्तरपत्रिका व इतर प्रकल्प अहवालाची टपालाद्वारे स्वीकार)
स्तरः सातवी ते नववी (माध्यम - मराठी आणि इंग्रजी)
अवधीः उत्तरपत्रिका डिसेंबर अखेरीपर्यंत अपेक्षित
शालेय विद्यार्थ्यांसाठी असणारे उपक्रम
स्तरः इ. पहिली ते तिसरी
स्वरूपः विविध प्रकारचे खेळ आणि प्रयोग
अवधीः दोन किंवा तीन दिवस (एकूण 6 तास)
• विज्ञान प्रयोग मेळावा
स्वरूपः विविध प्रकारची प्रात्यक्षिकं
स्तरः इ. सहावी ते नववी
अवधीः एक दिवस (एकूण 3 ते 3.5 तास)
• निरंतर विज्ञान कक्ष
स्वरूपः विविध प्रकारची प्रात्यक्षिकं, चर्चा
स्तरः इ. सहावी ते नववी
अवधीः एक दिवस (एकूण 3 तास)
स्वरूपः वैज्ञानिक खेळणी तयार करणे
स्तरः (1) इ. तिसरी ते पांचवी आणि (2) इ. सहावी ते दहावी
अवधीः (1) एक दिवस (6 तास) आणि (2) दोन दिवस (एकूण 12 तास)
स्वरूपः वैज्ञानिक चर्चा, खेळ, प्रयोग, इ.
स्तरः सहावी ते दहावी
अवधीः एक दिवस (एकूण 4 तास)
स्वरूपः विज्ञान विषयांतील विविध प्रात्यक्षिके आणि चर्चा
स्तरः (1) पांचवी ते सांतवी आणि (2) आठवी ते नववी
अवधीः एक दिवस (एकूण 7 तास)
• दहावी प्रयोग सराव वर्ग
स्वरूपः प्रयोग प्रात्यक्षिक, शंका-निरसन
अवधीः एक दिवस (सुमारे 7 तास)
स्वरूपः विविध वैज्ञानिक तत्त्व, संकल्पनांची ओळख.
अवधीः 7 दिवस (रोज 5 तास)
• संकल्पना विकसन अभ्यासक्रम
स्वरूपः शालेय अभ्यासक्रमातील वैज्ञानिक संकल्पनांची विविध माध्यमांद्वारे सर्वंकष पद्धतीने ओळख
स्तरः पाचवी ते आठवी (प्रत्येक इयत्तेचा वेगळा गट)
अवधीः वर्षभर (शनिवार - रविवार, अर्धवेळ)
• वयांत येताना (दृकश्राव्य कार्यक्रम)
स्वरूपः स्वतःच्या शरीराची ओळख, शंका-समाधान (मुलां-मुलींसाठी स्वतंत्र वर्ग)
स्तरः मुलींसाठी (नववी) आणि मुलांसाठी (नववीच्या पुढे)
अवधीः सुमारे दीड तास
• एड्स (दृकश्राव्य कार्यक्रम)
स्वरूपः एडस्‌बद्दलची माहिती, शंका-समाधान (मुलां-मुलींसाठी स्वतंत्र वर्ग)
स्तरः मुलींसाठी (सहावीच्या पुढे) आणि मुलांसाठी (नववीच्या पुढे)
अवधीः सुमारे दीड तास
• विज्ञान मंडळ (पर्यावरणाच्या दृष्टीकोनातून परिसराचा अभ्यास)
स्वरूपः शास्त्रज्ञांची माहिती, विज्ञान कोडी, प्रात्यक्षिकं, (1 कि.मी. परिसराच्या फेरफटक्याचा समावेश)
स्तरः सातवी ते नववी
अवधीः वर्षभर (ठरावीक दिवशी)
1995 सालापासून विद्यार्थ्यांसाठी परिषदेतर्फे बालविज्ञान संमेलन आयोजित केले जाते. हे संमेलन दर तीन वर्षांतून एकदा राज्यपातळीवर तर दरवर्षी वेगवेगळ्या ठिकाणी तालुकापातळीवर घेतले जाते. यांत विद्यार्थ्यांचे प्रकल्प सादरीकरण आणि वेगवेगळ्या कृतीसत्रांचा समावेश असतो. या संमेलनांबरोबरच शैक्षणिक सहलींचेही आयोजन केले जाते.
[ परिषदेचे आजीव सभासद व्हा... विज्ञानप्रसारास हातभार लावा...]


गीतेद्वारे संस्कृत शिक्षण व संस्कृतद्वारे गीता शिक्षण | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
गीतेद्वारे संस्कृत शिक्षण व संस्कृतद्वारे गीता शिक्षण
तमाम संस्कृतप्रेमी जनांसाठी सुवर्णसंधी :
मुंबई येथे ९ ठिकाणी लवकरच संस्कृत माध्यमातून गीता शिक्षण व श्रीमद्भगवद्गीतेच्या माध्यमातून संस्कृत शिक्षण हा उपक्रम राबविण्यात येणार आहे.
सविस्तर माहितीसाठी संपर्क : श्री. दीपेश कटिरा - ०९३२३९९३८२५.
दादर येथे सदर उपक्रम दिनांक १९ जुलैपासून प्रत्येक रविवारी सकाळी १० ते दुपारी १ ह्या वेळेत श्री व्यास विद्या प्रतिष्ठान, १ ला मजला, सरस्वती भुवन, गणेश पेठ गल्ली, शिवाजी मंदीर जवळ, दादर, मुंबई - ४०० ०२८ येथे होईल.
विनायक गोरे [08 Jul 2009 रोजी 13:26 वा.]
हा फक्त कार्यक्रमांच्या जाहिरातींपुरताच उरला आहे का काही दिवसांपूर्वी संस्कृत - दिन साजरा झाला त्यावेळी प्रसारकांकडून संस्कृतविषयी लेखनाची अपेक्षा होती. विरोधकांची पर्वा न करता प्रसार सुरू ठेवावा ही विनंती.
सृष्टीलावण्या [08 Jul 2009 रोजी 15:36 वा.]
असा आहे की वेगवेगळ्या संस्थळांवर सदस्यसंख्या व प्रत्यक्ष वाचकसंख्या ह्याचे गुणोत्तर व्यस्त असल्याने संस्कृतचा अंतरजालावर प्रसार करून नक्की कितपत लोकांपर्यंत आपण पोहोचतो हे एक कोडेच आहे. त्यामानाने प्रत्यक्ष कार्य केले तर आपण नक्की किती जणांपर्यंत पोहोचलो ते नक्की कळते त्यामुळे एकूण भर हा आभासी विश्वापेक्षा प्रत्यक्ष जगात कार्य करण्यावरच आहे. एकट्या मुंबईत गेल्या महिन्यात २०००+ जणांनी विविध संस्कृत संभाषण शिबिरांना उपस्थिती लावली. त्यातली अनेक मंडळी जी शालेय जीवनात पण कधी संस्कृतशी संबंधित नव्हती ती आज चांगल्यापैकी संस्कृत बोलू, जाणू लागली आहेत. त्यातले अनेक जण उपजीविकेचा व्यवसाय वेगळाच असला तरी कोणत्या ना कोणत्या मार्गाने संस्कृतशी संबंधित राहण्याचा प्रयत्न करीत आहेत उदा. टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठाद्वारे चालविल्या जाणार्‍या परीक्षांना बसणे.
असो. प्रत्यक्ष संस्कृत प्रसार न करता अंतरजालाच्या आभासी जगात वावरणारे अनेक संस्कृत तज्ज्ञ आहेतच ते तुमची मनोकामना नक्की पुरी करतील (ह्यावरून सहजच "पेज थ्री" चित्रपटातील चित्रपटतार्‍यांना बंदूक कशी पकडावी त्याचे प्रशिक्षण देणारा पोलीस निरिक्षक आठवला).
इंद्रनिळाचा रंग बहरवी गिरिच्या अंगाला,
मधून जळाची शुभ्र शोभते ती मोहनमाळा,
चौबाजुला थाट दाटला हा हिरवाळीचा,
सृष्टिसतीने साज घेतला पाउसकाळीचा ||
विनायक गोरे [08 Jul 2009 रोजी 17:52 वा.]
आंतरजालाचे विश्व आभासी असले तरी माणसे खरी असतात. प्रत्यक्षात ज्यांना भेटता येत नाही अशा लोकांपर्यंत आंतरजालातर्फे पोचता येते आणि त्यांच्यापर्यंत पोचले तर निदान काही लोकांमध्ये संस्कृतबद्दल जि़ज्ञासा जागृत होऊ शकते. बहुधा म्हणूनच आपण इथे संस्कृत प्रसाराला सुरूवात केली होती. नंतर काही मंडळींनी विरोध, टवाळी, निंदा - कुचेष्टा केल्याने त्याला घाबरून आपण प्रसार सोडला असा लोकांचा समज होणे साहजिक आहे. तसा तो होऊ नये म्हणून आपल्याला विनंती केली. ती मान्य करायची की नाही ही आपली मर्जी.
सृष्टीलावण्या [15 Jul 2009 रोजी 06:31 वा.]
संस्कृत प्रसार हा फक्त कार्यक्रमांच्या जाहिरातींपुरताच उरला आहे का
मी मुंबईत व आसपास होणार्‍या संस्कृत कार्यक्रमांच्या शेकडा १ टक्के कार्यक्रमांची आगाऊ सूचना पण इथे लिहू शकत नाही. तसेच वेळे अभावी हे कार्यक्रम घडून गेल्यावर त्यांचा वृत्तांत देता येत नाही. उदा. डोंबिवलीमध्ये ज्या संमेलनाविषयी ह्या मंचावर लिहिले होते त्या संमेलनाला मुंबई व गोव्यातून एकुण ३५० जण उपस्थित होते. जिथे अध्यक्ष म्हणून श्री. चंद्रगुप्त वर्णेकरांसारखे जेष्ठ संगणकतज्ज्ञ आलेले होते. इ.इ.
इंद्रनिळाचा रंग बहरवी गिरिच्या अंगाला,
मधून जळाची शुभ्र शोभते ती मोहनमाळा,
चौबाजुला थाट दाटला हा हिरवाळीचा,
सृष्टिसतीने साज घेतला पाउसकाळीचा ||
म्हणजे काय म्हणायचे आहे
सदस्यसंख्या व प्रत्यक्ष वाचकसंख्या ह्याचे गुणोत्तर व्यस्त असल्याने
याचा अर्थ असा की, जसजशी सदस्यसंख्या वाढत जाते, तसतशी वाचकसंख्या कमी होते. म्हणजे सदस्यसंख्या तिप्पट झाली की वाचकसंख्या एक तृतीयांश होते. हे कसे ठरवले
सृष्टीलावण्या [09 Jul 2009 रोजी 00:49 वा.]
इथेच काही दिवसांपूर्वी एकांनी हे संस्थळ सोडले. सोडताना उपक्रमपंताना विनंती केली होती की मी हे संस्थळ सोडत आहे. कृपया मी इथे ज्या तीन नावांनी लिहित होतो ती तिन्ही नावे व त्यांनी केलेले लिखाण येथून कमी करावीत. ह्याचाच अर्थ व्यक्ती एक (वाचक संख्या १) आणि सदस्य संख्या ३ होय. एका मराठी संकेतस्थळाने तर आपली सदस्यसंख्या ३०००+ सांगितली आहे. बोलवा अशी आहे की पहिली ६ खाती तर खुद्द मालकांनीच वेगवेगळ्या (***स्थ नावांनी) घेतली आहेत. :) :) :)
अवांतर : कल्पना मस्त आहे. मला पण वापरून पाहावी असे वाटू लागले आहे. :)
इंद्रनिळाचा रंग बहरवी गिरिच्या अंगाला,
मधून जळाची शुभ्र शोभते ती मोहनमाळा,
चौबाजुला थाट दाटला हा हिरवाळीचा,
सृष्टिसतीने साज घेतला पाउसकाळीचा ||


अबब, 4.35 फुटाचे पाय अन् उंची फक्त 6 फूट 9 इंच !, माॅडेलची गिनीज रेकाॅर्डला गवसणी

रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
पुणे : समर कॅम्पसाठी आलेल्या 3 चिमुरड्यांचा मुळशी धरणात बुडून मृत्यू
बाळ जन्मलं अन् दुसऱ्या मिनिटाला आधार कार्ड काढलं
मामाच्या गावाला जाणाऱ्या चिमुरड्याचा धावत्या रेल्वेतून पडून मृत्यू
ज्यूस पिण्यासाठी गाडी थांबवली, चोरांनी काच फोडून साडेपाच लाख पळवले
डोंबिवलीत चेंबरवर चक्क मुंबई-ठाणे पालिकेची झाकणं
मुंबई विद्यापीठाला केव्हा मिळणार नवा कुलगुरू
मुंबईत नाणार बचाव समितीची पत्रकार परिषद प्रकल्पग्रस्तांनी उधळली
सचिन तेंडुलकरच्या शारदाश्रम शाळेचं नाव बदलणार
काँग्रेसचे हातही मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले -सलमान खुर्शीद
कैदी नं.130, आसारामची नवी ओळख
'ही' महिला पुरवायची आसारामला मुली
...आणि आसाराम ढसाढसा रडला
'रेडू' घेऊन येतोय मालवणी तडका
सोनमला करायचंय साध्या पद्धतीनं लग्न
अरबाजच्या आयुष्यात एका नव्या मुलीची एण्ट्री
'मला साडी फार आवडते', सोनमचं लग्नापूर्वीच ट्रॅडिशनल फोटोशूट
 मग मालदिवला नक्की जा
रणबीर कपूर संजूबाबाच्या रूपात
आज सचिनचा 45वा वाढदिवस...
आसामी वधू झाली मराठमोळी सून
रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
गौतम गंभीरने दिला दिल्ली डेयरडेव्हिल्सच्या कर्णधारपदाचा राजीनामा
क्रिकेट वर्ल्डकपचा भारताचा पहिला सामना 5 जून 2019ला
मुंबई इंडियन्सचा होमग्राऊंडवरच लाजिरवाणा पराभव
... आणि मी बिग बॉसच्या घरात
ही तर हिंस्र श्वापदांची रानटी वस्ती
उपाशी पोटांची किमान थट्टा तरी करू नका
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
'आमचीही हात मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले'
बेधडक : महाभियोगाचे राजकारण
बेधडक : आरपारची लढाई
न्यायमूर्ती पी. बी. सावंत यांची संपूर्ण मुलाखत
बेधडक : शांतता कोर्ट चालू आहे
अबब, 4.35 फुटाचे पाय अन् उंची फक्त 6 फूट 9 इंच , माॅडेलची गिनीज रेकाॅर्डला गवसणी
या माॅडेलचे पाय जगात सर्वात लांबीचे ठरले आहे. या माॅडेलचे पाय चक्क 4 फूट 35 इंच इतके लांब आहे.
13 सप्टेंबर : 'कुणाचा पायगुण चांगला असतो' असं आपल्याकडे नेहमी म्हटलं जातं. पण, एका रशियन माॅडेलच्या पायावर गिनीज बुक आॅफ रेकाॅर्डची नोंद झालीये. या माॅडेलचे पाय जगात सर्वात लांबीचे ठरले आहे. या माॅडेलचे पाय चक्क 4 फूट 35 इंच इतके लांब आहे.
एकाटेरिना लिसिना असं या रशियन माॅडेलचं नाव आहे. तिच्या उजव्या पायाची लांबी ही तब्बल 132.8 सेंटीमिटर म्हणजेच 52.2 इंच आहे. तर डाव्या पायाची उंची ही 132.2 सेंटीमिटर म्हणजेच 52 इंच आहे.
एकाटेरिनाच्या कुटुंबात प्रत्येक सदस्याची उंचीचा आहे. तिच्या भावाची उंची 6 फूट 6 इंच आहे. तर वडिलांची उंची 6 फूट 5 इंच आहे. तर आईची उंची सुद्धा 6 फूट 1 इंच आहे.
आपल्या पायामुळे आपली गिनीज वर्ल्ड रेकाॅर्डमध्ये नोंद झाल्याबद्दल एकाटेरिनाने आनंद आणि अभिमान व्यक्त केलाय.
पण लांब पाय असल्यामुळे एकाटेरिनाला अनेक अडचणींना सामोरंही जावं लागलंय. शाळेत असताना आपल्या उंचीमुळे अनेकांनी तिची खिल्ली उडवली होती.
माॅडेलिंग व्यतिरिक्त एकाटेरिना खेळातही सहभाग घेतला होता. 2008 मध्ये तिने रशियन आॅलिम्पिक बाॅस्केटबाॅल टीमकडून खेळली होती. बिजिंगमध्ये झालेल्या आॅलिम्पिकमध्ये तिने कास्यपदकही पटकावले होते.
बातम्यांच्या अपडेटसाठी लाईक करा आमच्या फेसबुक पेजला , टि्वटरवर आणि	जी प्लस फाॅलो करा
पुणे : समर कॅम्पसाठी आलेल्या 3 चिमुरड्यांचा मुळशी धरणात बुडून मृत्यू
बाळ जन्मलं अन् दुसऱ्या मिनिटाला आधार कार्ड काढलं
मामाच्या गावाला जाणाऱ्या चिमुरड्याचा धावत्या रेल्वेतून पडून मृत्यू
काँग्रेसचे हातही मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले -सलमान खुर्शीद
ज्यूस पिण्यासाठी गाडी थांबवली, चोरांनी काच फोडून साडेपाच लाख पळवले
डोंबिवलीत चेंबरवर चक्क मुंबई-ठाणे पालिकेची झाकणं
रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
'आमचीही हात मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले'
फोटो गैलरी व्हिडिओ LIVE Tv


नैसर्गिक आपत्तीला घाबरणारा भारतीय सिनेमा!

याला जीवन ऐसे नाव
नैसर्गिक आपत्तीला घाबरणारा भारतीय सिनेमा
आमच्या इतर लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुकपेजला नक्की Like करा: facebook.com/InMarathi.page
लेखक : पवन गंगावणे
29 ऑगस्ट 2017. पुन्हा एकदा मुसळधार सुरू झालाय. पुन्हा एकदा मुंबईची गती मंदावलीये. कुठे गुडघाभर तर कुठे कंम्बरेवर पाणी साचलंय. रेल्वे ट्रॅक्स पाण्याने भरल्यात. हजारो चिंतीत चेहरे सध्या मुंबईच्या वेगवेगळ्या रेल्वे स्टेशन्सवर आशाळभूतपणे पुनःपुन्हा एखादी ट्रेन येतेय का हे माना वळवून बघत आहेत. कोणी घरी फोन लावतोय तर कोणी बाबांच्या, बायकोच्या, भाऊ, बहिणीची घरी येण्याची वाट पाहतोय. बरेच लोक ऑफिसमध्ये अडकून पडलेत. जे घरी आहेत ते चिंतेत आहेत आणि जे घरी नाहीत ते ही. अनेक लोकं रस्त्यावर अडकलेल्या लोकांना निवारा, खाद्य देऊन मदत करत आहेत तर काही मलिशकाचं bmc चं गाणं गुणगुणताहेत. पावसाळा म्हटलं की मुंबईकरांच्या अंगावर काटाच येतो – कारण बारा वर्षांपूर्वी, हो विश्वास बसत नाही, पण तब्बल 12 वर्षांपूर्वी मुंबई अशीच थांबली होती.
26 जुलै 2005 रोजी अवघ्या 24 तासात विक्रमी 944 मिमी पाऊस पडला होता. त्यादिवशी पहिल्यांदाच मुंबईकरांनी हतबलता अनूभवली होती. त्या दिवशीही असेच लोकं पावसात अडकून पडले होते. कोणी कारमध्ये, कोणी ऑफिसात तर कोणी रस्त्यातच. निसर्गाचं असं रौद्ररूप मुंबईने याआधी पाहिलं नव्हतं. या निर्दयी पावसाने 1094 च्यावर जीव गिळंकृत केले होते. या घटनेतून सावरायला मुंबईला जवळपास महिना लागला होता. या घटनेनंतर bmc ने मुंबईच्या sewer आणि ड्रेनेज सिस्टममध्ये आमूलाग्र बदल करण्याचे कबूल केले होते. यानंतर इतर भारतीयांना वाटले की असा प्रसंग पुन्हा नाही उदभवणार, परंतु तो तर निसर्ग आहे. त्यापुढे सर्वांना झुकावे लागते. अगदी कधीही न थांबणाऱ्या मुंबईला सुद्धा.
संध्याकाळ पर्यंत 6 लोक मृत झाल्याची बातमी आलीये. हा आकडा पूढे न वाढावा हीच अपेक्षा. आज 12 वर्षानंतर जर परत हीच स्थिती ओढावलीये म्हणजे bmc ची उपायव्यवस्था नक्कीच कुठेतरी कमी पडतीये.
2009 मध्ये 26 जुलैच्या घटनेने चित्रपटांना प्रेरणा दिली होती. त्या घटनेवर आधारित इमरान हाश्मी आणि सोहा अली खानची प्रमुख भूमिका असलेला तुम मिले हा सिनेमा आला होता. तुम मिलेमध्ये एका प्रेमकथेसोबत 26 जुलैच्या पुराची सांगड घालण्यात आली होती. हा सिनेमा विशेष फिल्म्सने बनवलेला आजवरचा सर्वात महागडा सिनेमा होता. सुपरहिट गाणे आणि तेव्हा फुल फॉर्मात असलेला इमरान हाश्मी असूनही पटकथा कमजोर असल्याने तुम मिले तिकिट खिडकीवर अपयशी ठरला आणि या सिनेम्यासहच महेश भट्टने ठरवून घेतलं की यानंतर एका सिनेम्यात इतके पैसे कधीच नाही गुंतवायचे. तुम मिलेच्या एक वर्ष आधी 2008 मध्येही 26 जुलैच्याच कथानकावर बेतलेला 26थ जुलै ऍट बरिस्ता नावाचा एक अत्यन्त अल्पबजेट सिनेमा येऊन गेला होता, ज्यात 26 जुलैच्या पावसात बरिस्ता कॅफेमध्ये अडकलेल्या काही लोकांची कथा दाखवली होती. पण हा सिनेमा कधी आला आणि कधी गेला याचा प्रेक्षकांना कधी पत्ताच लागला नाही.
हॉलिवूडमध्ये डिसास्टर फिल्म्स हा जॉनर खूप प्रसिद्ध आहे. यात 2012, दि डे आफ्टर टूमॉरो, वोलकॅनॉ, ट्विस्टर, डांटेज पीक, पोसायडन, दी परफेक्ट स्टॉर्म आणि यासारखे असंख्य सिनेमे होऊन गेलेत ज्यात निसर्गाचं रौद्र रूप आणि त्यात झुंजणाऱ्या पात्रांच्या कथा दाखवण्यात आल्यात. डिसास्टर फिल्म्सचाच उपप्रकार म्हणजे एखादी दुर्घटना दाखवणारे सिनेमे किंवा alien invasion movies ज्यात अंतराळातील जीव पृथ्वीवर हल्ला करतात. या उपप्रकारात इंडिपेंडेन्स डे, टायटॅनिक, वॉर ऑफ दि वर्ल्डस, क्लोवरफील्ड, knowing, एअरपोर्ट इत्यादी सिनेमे येतात. यानंतरचा उपप्रकार म्हणजे मोन्स्टर फिल्म्स – ज्यात एखादा दैत्याकार प्राणी एखाद्या शहरावर हल्ला करतो. यात गॉडझिल्ला, किंगकाँग वगैरे हे सिनेमे मोडतात.
डिसास्टर फिल्म्स इतक्या प्रसिद्ध आहेत की दरवर्षी या विषयावर कमीतकमी एक सिनेमा तर बनतोच. भारतातही या सिनेम्यांचा मोठा प्रेक्षकवर्ग आहे. पण मोठी आर्थिक गुंतवणूक आणि जोखीम असल्याने भारतात हा जॉनर सहसा कोणी अटेम्प्टही करत नाही कारण या विषयावर भारतात जे सिनेमे होऊन गेले तेही फारसे यशस्वी ठरलेले नाहीत.
नैसर्गिक आपत्ती हीच मूळ थीम असलेल्या सिनेम्यात वर सांगितल्याप्रमाणे तुम मिले आणि 26थ जुलै ऍट बरिस्ता व्यतिरिक्त 2007 मध्ये आलेला ओरिया भाषेतील कथांतर नावाचा सिनेमा 1999 मध्ये ओडिशामध्ये आलेल्या वादळावर आधारित आहे. भोपाळ गॅस ट्रेजेडीवर आधारित भोपाल एक्सप्रेस आणि भोपाल:ए प्रेयर फॉर रेन हे दोन सिनेमे आहेत. ज्यापैकी राजपाल यादवची प्रमुख भूमिका असलेला भोपाल:ए प्रेयर फॉर रेन हा सिनेमा चांगलाच जमून आलाय. यात गॅस लिकच्या आधीचं जीवन, फॅक्टरीतलं एकंदरीत कामकाज आणि त्यात झालेल्या चुका ज्यामुळे ही दुर्घटना उदभवली हे तिथेच काम करणाऱ्या एका कामगाराच्या नजरेतून दाखवले आहे.
2011 मध्ये आलेला डॅम999 एक काल्पनिक डीसास्टर फिल्म आहे ज्यात 99 वर्ष पूर्ण झालेल एक ब्रिटिशकालीन धरण फुटून पूर-परिस्थती निर्माण होते. अत्यन्त हलक्या दर्जाचे व्हिएफएक्स असलेला हा सिनेमा अतिशय कंटाळवाणा आहे. याव्यतिरिक्त काही सिनेम्यांमध्ये दुर्घटना/नैसर्गिक आपत्ती हा मेन फोकस न ठेवता एक सबप्लॉट म्हणून वापरण्यात आला आहे जसे की भूकम्प दाखवणारा वक्त आणि काई पो छे, क्लायमॅक्समध्ये पूर दाखवणारा कमल हसनचा दसावथरम. मदर इंडियात पूर आणि त्याने येणारा दुष्काळ असेच पुराचे एक दृश्य शाहरुख खानच्या माय नेम इज खान मध्येही आहे.
कोळसा खाणीतील दुर्घटना दाखवणारा यश चोप्राचा काला पत्थर आणि रेल्वे दुर्घटना दाखवणारा बी आर चोप्राचा दी बर्निंग ट्रेन हे दोन सिनेमे बनलेले आहेत. भव्य स्टारकास्ट असलेले हे दोन्हीही सिनेमे आज कल्ट ब्लॉकबस्टर समजले जातात, परंतु जेव्हा हे सिनेमे रिलीज झाले होते तेव्हा फारसे यशस्वी ठरले नव्हते. कदाचित या कारणानेच भारतीय निर्माते/दिग्दर्शक आजही डिसास्टर सिनेमे बनवायला धजावत नाहीत.
खरं तर भारतात दररोज इतके अपघात आणि इतक्या नैसर्गिक आपत्ती घडतात की अनेक चांगले सिनेमे या विषयावर करता येतील. पण एक सामान्य भारतीय नागरिक जितकी जोखीम रोजच्या जीवनात उचलतो, ती पडद्यावर उतरवण्याची हिम्मत मात्र भारतातले फिल्ममेकर्स दाखवत नाहीत. कारण व्हिएफएक्समध्ये एवढा पैसा गुंतवण्यापेक्षा एखादा सुपरस्टार कास्ट करून मास इंटरटेनरच्या टॅग खाली प्रेक्षकांना हवं ते दाखवता येतं.
70-80 कोटीचे सिनेमे बनवणं आता भारतात कॉमन प्रॅक्टिस झालीये – पण निर्माते तो पैसा एका सुपरस्टारवर लावतात जो त्या पैशांच्या रिटर्न्सची guarantee देतो. ह्याच बजेटमध्ये एखादा चांगला डिसास्टर सिनेमा होऊ शकतो, पण मग तो चालेल याची हमी नसते. कारण त्यात मोठे हिरो नसतात आणि एखादा मोठा हिरो घ्यायचाच झाला तर बजेट आणखी वाढणार. त्यामुळे निर्देशक/दिगदर्शक हा जॉनरच सरसकट टाळतात आणि जे चालतं तेच बनवतात.
जसे हे लोकं जोखीम कमी करताहेत तशी मुंबईकरांच्या आयुष्यातील जोखीम देखील कमी होवो आणि सगळे लोकं आपापल्या घरी सुखरूप पोचावेत हीच ईश्वरचरणी प्रार्थना.
लेख वाचण्यासाठी क्लिक करा: InMarathi.com तसेच, आमच्या लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुकपेजला नक्की Like करा: facebook.com/InMarathi.page
← दातांबद्दलचे ‘ते’ गैरसमज ज्यांवर आपण डोळे झाकून विश्वास ठेवतो
स्टॉक मार्केटमध्ये गुंतवणूक करत असाल तर तुम्हाला मिळत असलेले हे अधिकार जाणून घ्या →
मुंबईकर “बेशिस्त” का आहे वाचा डोळे पाणावणारं (आणि उघडणारं) उत्तर
या १० ठिकाणांच्या सुंदरतेने बॉलीवूडही भारावले
‘दयावान अमर’ ची अनपेक्षित एक्झिट
कोण आहेत रोहिंग्या मुसलमान  आणि त्यांना भारत सरकारने देशाबाहेर जाण्याचा आदेश का दिला
दिवाळी हा फक्त “भारतीय सण” वाटतो
त्याने आपल्या पत्नीचा विवाह तिच्या प्रियकराशी लावून दिला आणि आदर्श घडवला
शाहरूखच्या “रईस” प्रमोशनमुळे एक मृत्युमुखी : ८ महत्वाचे प्रश्न
प्रभू श्रीराम आणि लक्ष्मण यांनी आपले अवतार कार्य कसे संपवले रामायणाचा शेवट कसा झाला
रजनीकांतचा जावई ‘धनुष’च्या जन्मदात्यांचा घोळ
‘ते’ पाण्याखाली गायब झालेले शहर मानवाने बांधलेले नव्हते
चाणक्यच्या मृत्यूची रोचक कथा
दुष्काळ फक्त पावसाचा नाहीये- सरकारच्या आस्थेचा आणि लोकांच्या विवेकाचा आहे
दाऊदला पैसे पुरविणाऱ्या ‘जावेद खनानी’ याची नोटाबंदीच्या निर्णयामुळे आत्महत्या
पाकिस्तानातील मराठी शाळा- नारायण जगन्नाथ विद्यामंदिर
महात्मा बसवेश्वर यांच्या ९१२ व्या जयंती निमित्त त्यांच्या कार्याचा थोडक्यात परिचय
अरविंद केजरीवाल आणि काही जुने अनुत्तरीत प्रश्न
माणूस आपली कलाकूसर कुठेही दाखवू शकतो
जर या व्यक्तीची खेळी यशस्वी झाली असती तर भारत १९१५ सालीच स्वतंत्र झाला असता
Once upon a time, भारतात रू १०,००० च्या नोटा देखील होत्या
Tom Cruise: एवढं काय ग्रेट आहे ह्या माणसाबद्दल
सामान्य घरातील मुलाची गुगलच्या CEO पदाला गवसणी: सुंदर पिचाई यांची प्रेरणादायी यशोगाथा
त्यांचे मेंदू सत्र्यांच्या आकाराएवढे होते म्हणे, शोध लागलाय एका नव्या मानवी प्रजातीचा
एल्फिन्स्टन रोड अपघात : शासन-प्रशासनाचा हलगर्जीपणा, माध्यमांचं दुर्लक्ष, ‘आपली’ हतबलता
अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुक पेजला “Like” करा
error: चोरी करणं हे अनैतिक आहे. असं कृत्य का करताय


थीम निर्देशिका — मोफत वर्डप्रेस थीम — WordPress

आपले थीम अपलोड करा
थीम यादीत परत जा
शेवटचे अद्यावत: एप्रिल 17, 2018
लेख, सानुकूल पिछाडी, सानुकूल रंग, सानुकूल शीर्षलेख, कस्टम लोगो, सानुकूल मेनू, संपादक शैली, मनोरंजन, वैशिष्ट्यीकृत प्रतिमा शीर्षलेख, वैशिष्ट्यपूर्ण प्रतिमा, लवचिक शीर्षलेख, पूर्ण रुंदीचे टेम्प्लेट, ग्रीड आराखडा, डावा साइडबार, बातम्या, एक कॉलम, उजवा साइडबार, आरटीएल भाषा समर्थन, स्टिकी पोस्ट, थीम ऑपशन्स, थ्रेड टिप्पणी, तीन कॉलम, अनुवाद सहीत, दोन कॉलम
5 पैकी 5 स्टार्स.
थीम आढळले नाही .भिन्न शोध घ्या.
<# } #> अधिक माहिती
ह्या थीम ला आजून रेट दिले नाही
टूलबार कडे स्किप करा


प्रकाशने (छापील) – मराठी विज्ञान परिषद (मुंबई)

मराठी विज्ञान परिषद (मुंबई)
मराठी विज्ञान परिषदेतर्फे मराठी आणि इंग्रजी पुस्तकांचे प्रकाशन केले जाते. तसेच परिषदेचा इतर संस्थांच्या पुस्तकांच्या प्रकाशनातही सहभाग असतो. परिषदेने प्रकाशित केलेल्या व प्रकाशनात सहभाग असलेल्या पुस्तकांची यादी खाली दिली आहे. ही सर्व पुस्तके परिषदेच्या कार्यालयात विक्रीसाठी उपलब्ध आहेत. त्यांची यादी खाली दिली अाहे. या किमतींत टपालखर्चाचा समावेश नाही.
विज्ञान संकल्पना कोश संपादकः प्रा.रा.वि.सोवनी
(राज्य मराठी विकास संस्थेबरोबरचे सहप्रकाशन) रू. 250/-
विज्ञान तंत्रज्ञान कोश संपादकः श्री.अ.पां.देशपांडे आणि डॉ.बाळ फोंडके
(महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती मंडळाबरोबरचे सहप्रकाशन) रू. 385/-
मराठीतील विज्ञानविषयक लेखन (1830 -1950): खंड पहिला आणि दुसरा संपादकः श्री.अ.पां.देशपांडे आणि डॉ.विवेक पाटकर
(विज्ञान प्रसार या संस्थेबरोबरचे सहप्रकाशन) रू. 400/- (प्रत्येक खंडाचे)
शिल्पकार चरित्रकोश: विज्ञान व तंत्रज्ञान आणि शिक्षण खंड संपादकः श्री.अ.पां.देशपांडे आणि डॉ.बाळ फोंडके रू. 900/- (सवलतीचा दर रू. 700/-)
1 पाणी-प्रश्न आणि लोकांनी करावयाचे उपाय संपादकः श्री.अ.पां.देशपांडे रू. 50/-
2 माझी प्रयोगशाळा लेखिकाः श्रीम.चारूशिला जुईकर आणि श्रीम.शुभदा वक्टे रू. 50/-
3 हवा प्रदूषण लेखिकाः श्रीम.मृणालिनी साठे रू. 30/-
4 बाल वैज्ञानिकांकरिता प्रयोग संच - रू. 25/-
5 शहरी शेती कशी करावी लेखकः श्री.दिलीप हेर्लेकर रू. 25/-
6 आपले डोळे लेखिकाः डॉ.माधवी जेस्ते रू. 25/-
7 शहरी शेती लेखकः श्री.श्रीपाद दाभोलकर रू. 20/-
8 जलप्रदूषण संकलनः श्री.दिलीप साठे रू. 20/-
9 दृष्टीआडची सृष्टी लेखकः डॉ.सिद्धिविनायक बर्वे रू. 20/-
10 सूर्यचूल आणि सौरबंब लेखकः श्री.अभय यावलकर रू. 20/-
11 ध्वनिप्रदूषण आणि आपण (मराठी आणि इंग्रजी) संकलनः डॉ.वि.म.वैद्य रू. 20/-
(मूलांसाठी प्रश्नोत्तरी) (मराठी आणि इंग्रजी) लेखकः डॉ.विठ्ठल प्रभू रू. 15/-
13 खेळातून विज्ञान लेखिकाः श्रीम.संध्या पाटील-ठाकूर रू. 25/- आणि रू. 10/-
14 स्त्री शरीर विज्ञान प्रश्नोत्तरी तज्ज्ञः डॉ.अश्विनी भालेराव-गांधी रू. 10/-
15 विज्ञान जिज्ञासा (प्राणीशास्त्र) लेखकः प्रा.एस.एस.कित्तद रू. 10/-
16 पोस्टकार्डातून विज्ञान (खगोलशास्त्र) तज्ज्ञः डॉ.जयंत नारळीकर रू. 10/-
17 निरंतर विज्ञान शिक्षण कक्ष - रू. 5/-
18 बाळाविषयी सर्व काही लेखकः डॉ.यतीश अगरवाल आणि डॉ. रेखा अगरवाल, अनुवादः डॉ.मंदाकिनी पुरंदरे रू. 150/-
19 प्रयोगातून सिद्धांताकडे लेखकः डॉ.अजय महाजन रू. 100/-
20 दमा अनुवादः प्रा.पद्मजा दामले रू. 35/-
21 विविधता – जीवनाची कोनशिला लेखकः डॉ.माधव गाडगीळ, अनुवादः प्रा.रा.वि.सोवनी रू. 35/-
22 उत्क्रांती - जीवनाची कथा लेखिकाः डॉ.रेनी बोर्जेस, अनुवादः प्रा.रा.वि.सोवनी रू. 35/-
23 चला प्रयोग करू या लेखकः श्री.ललित किशोर आणि श्री.अन्वर जाफरी, अनुवादः श्रीम.सुचेता भिडे रू. 20/-
24 टाकाऊ वस्तूंतून पंप लेखकः श्री.सुरेश वैद्यराजन, श्री.अरविंद गुप्ता, अनुवादः श्रीम.चारूशिला जुईकर रू. 20/-
मराठी विज्ञान परिषद पत्रिका
(विज्ञान मासिक) वार्षिक वर्गणीः रु. 350/- (टपालखर्चासह)
त्रैवार्षिक वर्गणीः रु. 1,000/- (टपालखर्चासह)
किरकोळ अंकः रु. 30/-,
दिवाळी अंक रु. 150/-
[ परिषदेचे आजीव सभासद व्हा... विज्ञानप्रसारास हातभार लावा...]


अ.चि.गो.- १.चौथी खोली | गुज मनीचे...

अगदी चिमुकल्या गोष्टी अर्थात अ.चि.गो. हे नविन सदर सुरु करते आहे. नावात आले ना सगळे… काही अनुभव, काही किस्से, प्रसंग किंवा आठवणी त्याही मोजक्या शब्दात, मोजक्या वाक्यात मांडायचा हा एक प्रयत्न
तर ही पहिली चिमुकली गोष्ट – चौथी खोली
आम्ही भाडेकरू म्हणून रहात होतो त्या घराला तीन खोल्या होत्या – सलग, रेल्वेच्या डब्ब्या सारख्या. घराला स्लॅब होता. वर गच्ची. स्वयंपाकघराच्या मागे पडवीवजा खोली, तिला मात्र वर कौलं होती. खाली कोबा होता. साठवण, खीरीसाठी धुतलेले तांदूळ व भाजणी साठीचे सावलीतले वाळवण वाळत घालणे, वर काही (फक्त) पावसाळ्यात कपडे वाळत घालण्यासाठीच्या दोर्या, कोपर्यात पाटा-वरवंटा, स्टोव्ह, त्यावर आंघोळीचे पाणी तापविण्याचे तपेलं, इ. साठीची ही जागा. त्या खोलीला आम्ही ‘चौथी खोली’ म्हणायचो. तीन खोल्यांच्या पुढंची म्हणून चौथी. नंतर आम्ही स्वत:च्या प्रशस्त बंगल्यात रहायला गेलो. नविन घरात पण अाधी सारखीच अशी एक शेवटची खोली. त्या खोलीतून गच्चीवर जाण्याचा जिना, washing machine, तसेच आधीच्या घरातल्या ‘चौथी खोली’ मधील बरंच काही. या खोलीला देखील ‘चौथी खोली’ हेच नाव पडले. गंमत म्हणजे हे नविन घरच मुळी सहा खोल्यांचं होतं आणि कशीही आकडेमोडी केली तरी ही खोली ‘चौथी’ येत नव्हती. पण या चौथ्या खोलीने मनात कायमचे घर केलं.
« ‘ती’ – १० अ.चि.गो.- २. राग »
दिनांक : जुलै 29, 2015
प्रवर्ग : असंच काहीतरी, आठवण, गुज मनीचे…, नाती-गोती
प्रतिक्रिया व्यक्त करा उत्तर रद्द करा.
ब्लॉग नोंदी मिळविण्याकरिता आपला ई-मेल द्यावा.
ब्लॉग इथे नोंदवला आहे…
विषय कॅटेगरी निवडा Authors असंच काहीतरी आठवण आदरांजली कविता काव्य गुज मनीचे… नाती-गोती पक्षी निरीक्षण पुणे फोटोग्राफी भटकंती मैत्री Bird Watching Friendship Fun General Obituary Patriotism Photography poems Pune Rains Relations Timepass


वसंत पुरुषोत्तम काळे

नवरा बायकोचं नातं म्हटलं की मायेचा ओलावा आला थोडंसं का होईना पण दोघांना एकत्र गप्पागोष्टी करण्यासाठी एखादा स्वतंत्र कोपर...
आपल्याबद्दल एखाद्याला विश्वास वाटतो ही सुखावणारी भावना आणि अस्वस्थता वाटते कारण तो विश्वास सार्थ ठरवण्याच्या जबाबदारीची जाणी...
खिसेकापुच गर्दीत ओरडतो, “खिसापाकीट सम्हालो” लोक अभावितपणे आपली पाकिंट बघतात आणि खिसेकापूला लोंकाचा पाकिट ठेवण्याचा खिसा समजतो.
आयुष्यात एक वेळ अशी येते... जेव्हा प्रश्न नको असतात .... फक्त साथ हवी असते....
ह्या जगातील सर्वात मोठा त्रास हा आहे की, लोक खरं मनात बोलतात अन खोटं जगाला ओरडून सांगतात.
सोन्यामध्ये माती मिसळली ,तर आपण फार तर त्याला अशुध्द सोनं म्हणू. माती मिसळली गेली म्हणून त्याचं सुवर्णत्व नष्ट होत नाही
समजूतदारपणाच्या बाबतीत संसारातल्या साथीदारापेक्षा मैत्रीतला जोडीदार वरचढ ठरला ह्याचा आनंदही चिरकाल उरत नाही. कारण समजूतदार घटकालाच अन्य...
"आपला बाप जर पैशांच्या मागे लागल्यामुळे आपल्या वाट्याला येत नसेल तर मुल बापाचा द्वेष करतात, पण त्याच्या व्यवसायाबद्दल त्यांना फार...
""आपल्याला नेहमी हरवलेली वस्तू आणि दुरावलेली व्यक्ती हवी असते..""
आपण सारे अर्जून इन्टिमेट ऐक सखे काही खरं काही खोटं गुलमोहर चतुर्भुज चित्रफित झोपाळा ठिकरी तप्तपदी तू भ्रमत आहाशी वाया दोस्त नवरा म्हणावा आपला पार्टनर पुस्तकांबद्दल प्रेममयी प्लेझर बोक्स बाई बायको कॅलेंडर भुलभुलैय्या महोत्सव मी माणूस शोधतोय रंग मनाचे वपु ८५ वपुर्झा वपुर्वाई वपू अन त्यांचे लेखण वपू विचार वलय श्रवणीय-MP3 सखी ही वाट एकटीची हुंकार
वपू अन त्यांचे लेखण
लग्नासारखा - तप्तपदी - व पू काळे
व पु प्रेमींसाठी...विशेषता वपुर्झा वर आधारीत.PDF
नवरा बायकोचं नातं म्हटलंकी मायेचा ओलावा आला थोड...
आपल्याबद्दल एखाद्याला विश्वास वाटतोही सुखावणारी भ...
खिसेकापुच गर्दीत ओरडतो, “खिसापाकीट सम्हालो” लोक अभ...
आयुष्यात एक वेळ अशी येते... जेव्हा प्रश्न नको अ...
ह्या जगातील सर्वात मोठा त्रास हा आहे की, लोक खरं म...
सोन्यामध्ये माती मिसळली ,तर आपण फार तर त्याला अशुध...
समजूतदारपणाच्या बाबतीत संसारातल्या साथीदारापेक्षा...


सांगली : अनिकेत कोथळे हत्याप्रकरणातील दोषींवर कठोर कारवाई होणार : दीपक केसरकर
सांगलीतल्या अनिकेत कोथळेंच्या हत्येप्रकरणी गृहराज्यमंत्री दीपक केसरकरांनी कोथळे कुटुंबाची भेट घेतली. आरोपींवर योग्य कारवाई न झाल्यास संपूर्ण कुटुंब आत्मदहन करु असा इशारा कोथळे कुटुंबियांनी दिला. पैशांसाठी दमदाटीच्या आरोपात पोलिसांनी अनिकेतला अटक केली होती. त्यानंतर कोठडीत बेदम मारहाण करुन त्याची हत्या केली. आणि मृतदेह जाळून परस्पर विल्हेवाटही लावून टाकली. याप्रकरणात आतापर्यंत पोलीस उपनिरीक्षकासह 12 पोलीस निलंबित केले गेले आहेत. ज्या सेक्स रॅकेटमुळे अनिकेतची हत्या केल्याचं बोललं जातं आहे, त्या प्रकरणाशी संबंधित असणाऱ्या दोघांना ताब्यात घेतलं गेलं असून त्यांची चौकशी होणार आहे. सांगलीतल्या लकी बँग हाऊसमध्ये अनिकेत कामाला होता. त्याठिकाणी बनवल्या जाणाऱ्या अश्लिल सीडींचा सुगावा अनिकेतला लागल्यानं त्याची हत्या केली गेली, असा आरोप त्याच्या कुटुंबियांनी केला.
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती
वॉटर कप 2018 : पुणे : सोनवडीत गावकऱ्यांसोबत प्रांताधिकाऱ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : सातारा : पळशीमध्ये रंगशारदा क्लासेसच्या 45 विद्यार्थ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : यवतमाळ : बोदगव्हाण गावात नवदाम्पत्याचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : लातूर : तांबलवाडीमध्ये जलसंधारणाच्या कामात 100 वर्षांच्या आजोबांचा सहभाग
वॉटर कप 2018 : पुणे : नंदिनी जाधव यांचं उदाचीवाडीमध्ये दररोज 35 किमीचं अंतर कापून श्रमदान
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती
वॉटर कप 2018 : पुणे : सोनवडीत गावकऱ्यांसोबत प्रांताधिकाऱ्यांचं श्रमदान
वॉटर कप 2018 : सातारा : पळशीमध्ये रंगशारदा क्लासेसच्या 45 विद्यार्थ्यांचं श्रमदान
सांगली : अनिकेत कोथळे हत्याप्रकरणातील दोषींवर कठोर कारवाई होणार : दीपक केसरकर
सांगली : अनिकेत कोथळे हत्याप्रकरणातील दोषींवर कठोर कारवाई होणार : दीपक केसरकर
सांगलीतल्या अनिकेत कोथळेंच्या हत्येप्रकरणी गृहराज्यमंत्री दीपक केसरकरांनी कोथळे कुटुंबाची भेट घेतली. आरोपींवर योग्य कारवाई न झाल्यास संपूर्ण कुटुंब आत्मदहन करु असा इशारा कोथळे कुटुंबियांनी दिला. पैशांसाठी दमदाटीच्या आरोपात पोलिसांनी अनिकेतला अटक केली होती. त्यानंतर कोठडीत बेदम मारहाण करुन त्याची हत्या केली. आणि मृतदेह जाळून परस्पर विल्हेवाटही लावून टाकली. याप्रकरणात आतापर्यंत पोलीस उपनिरीक्षकासह 12 पोलीस निलंबित केले गेले आहेत. ज्या सेक्स रॅकेटमुळे अनिकेतची हत्या केल्याचं बोललं जातं आहे, त्या प्रकरणाशी संबंधित असणाऱ्या दोघांना ताब्यात घेतलं गेलं असून त्यांची चौकशी होणार आहे. सांगलीतल्या लकी बँग हाऊसमध्ये अनिकेत कामाला होता. त्याठिकाणी बनवल्या जाणाऱ्या अश्लिल सीडींचा सुगावा अनिकेतला लागल्यानं त्याची हत्या केली गेली, असा आरोप त्याच्या कुटुंबियांनी केला.
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
मुंबई : मुंबईच्या 2034 पर्यंतच्या विकास आराखड्याला मंजुरी, संजय निरुपमांची आराखड्यावर टीका
दुष्काळाशी दोन हात : वॉटर कप 2018 बातम्या सुपरफास्ट
बातम्या सुपरफास्ट : दिवसभरातील बातम्यांचा वेगवान आढावा
नांदेड : साडेसात लाख घेऊन पोलिस भरती, नांदेडसह 4 जिल्ह्यात घोटाळा उघड
स्पेशल रिपोर्ट : ठाणे : राजकीय वैमनस्यातून नाही, शिवसेना नेते शैलेश निमसेंची पत्नीकडूनच हत्या
विशेष चर्चा : नाणार होणार की जाणार
वॉटर कप 2018 : नांदेड : मातूलच्या माया सोनकांबळेचे दुष्काळाशी दोन हात
वॉटर कप 2018 : उस्मानाबाद : बावी गावात महिलांसाठी खोदकामाची स्पर्धा
वॉटर कप 2018 : अहमदनगर : गोंदर्डी गावात महिलांकडून रोपवाटिकेची निर्मिती


परदेशी गुंतवणुकीची निकड | Loksatta

आदित्य ठाकरे यांची महत्त्वाकांक्षी ‘टॅब’ योजना अखेर गुंडाळली
विद्यापीठ संकुलात धार्मिक, राजकीय कार्यक्रमांची जंत्री
आसाराम बापूचा आज फैसला ३ राज्यांमध्ये अलर्ट, जोधपूरचे छावणीत रुपांतर
शहराच्या कमाल तापमानात पुढील दोन दिवसात वाढ होणार
अर्थ विकासाचे उद्योग »
आजच्या व भविष्यात शक्य असणाऱ्या आर्थिक घडामोडींबरोबरच जागतिक पातळीवरील उद्योगांमध्ये होणाऱ्या बदलांचा, या बदलांचा भारतीय उद्योगावर व अर्थव्यवस्थेवर होणाऱ्या परिणामांचा वेध घेणारे हे नवे पाक्षिक
आजच्या व भविष्यात शक्य असणाऱ्या आर्थिक घडामोडींबरोबरच जागतिक पातळीवरील उद्योगांमध्ये होणाऱ्या बदलांचा, या बदलांचा भारतीय उद्योगावर व अर्थव्यवस्थेवर होणाऱ्या परिणामांचा वेध घेणारे हे नवे पाक्षिक सदर..
स्तंभलेखनाची विचारणा झाल्यावर मी आनंदाने हो म्हटले. कारण वाचकांशी संवाद साधण्याचे स्तंभलेखन हे फार परिणामकारक मा ध्यम असल्याची माझी खात्री आहे. ‘लोकसत्ता’त दर पंधरवडय़ाला येणारा हा स्तंभ भारत व जगभरातील उद्योग व अर्थ आणि वित्तीय घडामोडी या विषयीचा असेल. या साधारण २५ लेखांच्या मालिकेत उद्योगांच्या इतिहासात न जाता आजची परिस्थिती आणि विचारधारणा आणि त्याचा त्या त्या उद्योगांवर आणि अर्थव्यवस्थेवर होणारा परिणाम व त्याचे भविष्यात उमटणारे पडसाद यांचा ऊहापोह करण्याचा माझा प्रामाणिक प्रयत्न असेल. कोणत्याही एका विचारसरणीला घट्ट धरून ठेवणाऱ्यांपैकी मी नाही. माझ्या मते प्रत्येक विचारसरणीला चांगले आणि वाईट असे दोन्ही गुण चिकटलेले असतात. त्यामुळे एखादी विचारसरणी कशी राबवली जाते व आम जनता तिचा कसा अंगीकार करते यावर त्या त्या विचारसरणीचे त्या वेळचे यश अवलंबून असते.
एखादे चांगले वित्तीय धोरण केवळ चुकीच्या पद्धतीने राबवले गेले म्हणून जाचक वाटण्यापर्यंत अयशस्वी होते किंवा ते धोरण उद्योग व जनतेपर्यंत नीट पोहचवले गेले नाही म्हणूनही ते अयशस्वी होऊ शकते. त्यामुळे एखाद्या उद्योगाचा अर्थव्यवस्थेवर होणारा परिणाम हा केवळ त्या वेळेपुरता असतो. मी संगणक क्षेत्रात १९८७ साली शिरलो. दिल्लीतील बहुतेक सरकारी अधिकारी किंवा प्रत्यक्ष सरकारनेसुद्धा त्या वेळी या उद्योगाकडे फारशा गांभीर्याने बघितले नाही. केवळ १०० कोटी रुपयांची निर्यात करणारा हा उद्योग पुढील दोन दशकांत १०० पटींनी वाढेल याची शक्यता कोणाला वाटली नाही. पण कदाचित त्या सरकारी दुर्लक्षामुळे या उद्योगाच्या भरभराटीला मदत झाली. म्हणजे काही वेळा धोरणांच्या अभावामुळेही अर्थव्यवस्थेला तात्कालिक फायदा होऊ शकतो.
माझ्या या लेखमालेचा भर अशा औद्योगिक व आर्थिक धोरणांचा, जागतिक पातळीवरील उद्योगांमध्ये होणाऱ्या बदलांचा, या बदलांचा भारतीय उद्योगावर व अर्थव्यवस्थेवर होणाऱ्या परिणामांचा विचार करण्यावर असेल. पूर्वीच्या औद्योगिक विश्वात दर ३० वर्षांनी बदल होत असत. आजच्या संगणक व डिजिटल युगात हे बदल अक्षरश: दर पाच वर्षांत होत आहेत. नोकियासारखी रबर बूट बनवणारी ६० वर्षे जुनी कंपनी फिनलंडमध्ये राहून सेलफोनच्या क्षेत्रात जागतिक पातळीवर पहिल्या क्रमांकावर पोहोचू शकते आणि पाच वर्षांत चौथ्या क्रमांकावर फेकली जाऊ शकते. विज्ञानात होणाऱ्या बदलांकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या कंपन्यांना गेल्या पाच वर्षांत आपला गाशा गुंडाळावा लागला तर अलिबाबासारखी चिनी कंपनी अमेरिकन बाजारपेठेत भल्याभल्यांची झोप उडवून राहिली. या सतत बदलणाऱ्या आणि अतिशय वेगाने बदलणाऱ्या परिस्थितीचा अंदाज घ्यायचा प्रयत्न मी करणार आहे. मला लिहिताना जेवढा आनंद होतो त्यापेक्षा वाचताना त्याचा आपल्याला जास्त आनंद व्हावा हीच इच्छा
देशाच्या अर्थव्यवस्थेला चालना देण्यासाठी सरकार जे जे उपाय योजत आहे, त्यात परदेशी गुंतवणुकीसंबंधी नवीन आक्रमक धोरणे राबवण्याचा सरकारचा निर्धार असल्याचे बोलले जात आहे. रीटेल क्षेत्रात परदेशी गुंतवणुकीचे धरसोडीचे धोरण दोन वर्षांपूर्वी बरेच गाजत होते. राजकारणी व अर्थतज्ज्ञ यांच्यात दोन गट पडले होते. एका गटाला हे उदारमतवादी धोरण अत्यंत आवश्यक वाटत होते तर दुसऱ्या गटाला रीटेलमधील या परदेशी गुंतवणुकीने किराणा दुकानदारांपासून ते शेतकऱ्यांपर्यंत कसा हाहाकार माजेल याचे चित्र दिसत होते. शेवटी सरकारने धोरण जाहीर केले, पण यामधील अटी इतक्या गुंतागुंतीच्या होत्या की, त्यामुळे त्याला परदेशी गुंतवणूकदारांनी वा उद्योगांनी प्रतिसादच दिला नाही.
देशात परदेशी गुंतवणूक आवश्यकच आहे. १९६५ च्या औद्योगिक धोरणाने परदेशी गुंतवणुकीकरिता काही क्षेत्रांत मोकळीक दिली. देशाच्या अर्थव्यवस्थेत हा परदेशी पैसा येणे आवश्यक असल्याचे भान सरकारला पहिल्यापासूनच होते, पण त्याचबरोबर स्वदेशी उद्योगांची गळचेपी होऊ नये, गुंतवणुकीचा पैसा हा चैनी गोष्टींच्या उत्पादनात पडू नये, अणुऊर्जा व संरक्षण-सामग्री उद्योग हे संपूर्ण स्वदेशी असावेत या समाजवादी विचारसरणीवर आधारित ही धोरणे विशेष गुंतवणूक आकर्षित करू शकली नाहीत. याच सुमारास म्हणजे ७०च्या दशकात इंडोनेशियासारख्या देशांनी मात्र खुलेआम गुंतवणूकदारांना आकर्षित करण्याचे धोरण अवलंबिले व त्याचा त्यांना तात्कालिक फायदाही झाला. १९९१-९२ पासून मात्र, साम्यवादी चीन जर उदारमतवादी धोरणे राबवू शकतो तर समाजवादी भारत का नाही या व त्या वेळच्या आर्थिक अपरिहार्यतेतून परदेशी गुंतवणूकदारांना देशी उद्योग खुले करण्याचे धोरण सरकारने अवलंबिले. काही उद्योगांत १०० टक्के मालकी तर काही उद्योगांत ४९ टक्के मालकी विनापरवाना देण्याचे धोरण परदेशी गुंतवणूकदारांना जाहीर करण्यात आले. काही क्षेत्रे यातून वगळण्यात आली तर विमा (इन्श्युरन्स)सारख्या क्षेत्रात २४ टक्क्यांपर्यंत गुंतवणुकीच्या मर्यादा घालण्यात आल्या. मालकीचे हे आकडे, कंपनी कोण चालवणार हे ठरवणारे असतात. गुंतवणूकदाराकडे जर ५१ टक्के किंवा जास्त मालकी असेल तर कंपनी कशी चालवावी याचे सर्व अधिकार त्या गुंतवणूकदाराकडे असतात. १०० टक्के मालकाकडे हे संपूर्ण अधिकार व पूर्ण नफ्याचा वाटा असतो तर ५१ टक्के मालकाकडे कंपनी चालवण्याचे मर्यादित अधिकार असतात. २४ टक्क्यांपर्यंत मालकी असणाऱ्या गुंतवणूकदाराला फक्त काही महत्त्वाच्या बाबींमध्ये नाही म्हणायचा अधिकार म्हणजे प्रस्ताव फेटाळण्याचे अधिकार असू शकतात. थोडक्यात गुंतवणूकदारांनी परदेशातून पैसा आणावा, पण त्यांना उद्योग धोरणाचे व चालवण्याचे अधिकार नसावेत अशा योजनेने भारतात परदेशी गुंतवणूकदारांचे स्वागत होत आले आहे. ९१-९२ सालानंतर संथ गतीने का होईना, हे जागतिक गुंतवणूकदारांना आकर्षित करण्याचे धोरण राबवले जात आहे. पण बदलते सरकार, निर्णय न घेण्याची क्षमता, भ्रष्टाचार, संथगती सरकारी कारभार, सतत बदलणारे कायदे इत्यादी अनेक जाचक गोष्टींमुळे म्हणावी तशी परदेशी गुंतवणूक भारतात होताना दिसत नाही.
आजवरच्या अर्थतज्ज्ञांच्या संशोधनावरून व जागतिक आकडेवारीवरून एक गणित मांडले गेले आहे. एखाद्या देशाच्या ठोकळ उत्पादनाच्या एक टक्का परदेशी गुंतवणूक जर त्या देशात आली तर देशाचे आर्थिक ठोकळ उत्पादन हे ०.४ टक्क्याने वाढते. त्यामुळे भारतातील उद्योग व अर्थकारण ठोकळ उत्पादनाच्या स्वरूपात दोन टक्क्यांनी वाढवायचे असेल तर आपल्या साधारण दोन ट्रिलियन डॉलरच्या अर्थव्यवस्थेत १०० बिलियन डॉलरची परदेशी गुंतवणूक येणे आवश्यक आहे. सध्याच्या औद्योगिक वित्त अंदाजानुसार २०१५ या वर्षांत ६० बिलियन डॉलरची परदेशी गुंतवणुकीची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. बाराव्या पंचवार्षिक योजनेप्रमाणे (२०१२-१७) भारतातील उद्योगांना एक ट्रिलियन डॉलर इतक्या प्रचंड गुंतवणुकीची परदेशी गुंतवणूकदारांकडून अपेक्षा आहे. पण आज ज्या वेगाने ही गुंतवणूक भारतात येत आहे तो खूपच मंद आहे. एप्रिल ते ऑगस्ट १४ या काळात केवळ १७ बिलियन डॉलरची गुंतवणूकच झाल्याचे दिसते आहे.
अर्थात केवळ परदेशी पैसा आला म्हणजे देशाच्या सर्व उद्योगांत वाढ होते असाही पुरावा नाही. लॅटिन अमेरिकेत जेव्हा ही गुंतवणूक शेती व खाण उद्योगांत म्हणजेच प्राथमिक किंवा नैसर्गिक स्रोतांवर अवलंबून असणाऱ्या उद्योगांमध्ये झाली तेव्हा त्या गुंतवणुकीचा विपरीत परिणाम त्या उद्योगांवर आणि त्या देशांच्या अर्थव्यवस्थेवर झाला. त्या देशांच्या नैसर्गिक संपत्तीची लूट झाल्याचेच अर्थतज्ज्ञांच्या लक्षात आले. सेवा क्षेत्रातील उद्योगांमधील परदेशी गुंतवणुकीने देशाचा फायदा होतो की नाही याचे चित्र अनेक संशोधन निबंधांतून स्पष्ट झालेले नाही. पण भारताचा अनुभव मात्र चांगला आहे. विमान कंपन्या, हॉटेल उद्योग यात झालेल्या परदेशी गुंतवणुकीमुळे देशाच्या उद्योगांना व अर्थव्यवस्थेला फायदाच झाला आहे. संगणक उद्योगात झालेली परदेशी गुंतवणूक ही देशाच्या अर्थव्यवस्थेला अत्यंत फायदेशीर ठरल्याचे गेल्या दोन दशकांच्या आकडेवारीतून दिसून येते. त्यामुळे विम्यासारख्या क्षेत्रातील ४९ टक्क्यां- पर्यंत मालकी देणारे धोरण हे परदेशी गुंतवणूकदारांना अधिक आकर्षक वाटेलच, पण त्याचबरोबर भारतातील या सेवांवरही चांगला परिणाम होईल. विमा सेवेची भरभराट हे इतर भारतीय उद्योगांनाही मदतगार ठरू शकेल. जागतिक अर्थतज्ज्ञांत मात्र एका विषयावर एकमत आहे आणि ते म्हणजे उत्पादन व मूलभूत सेवांमध्ये होणारी परदेशी गुंतवणूक ही त्या त्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेला चालना देणारी असते. म्हणूनच भारतात येणारी ही परदेशी गुंतवणूक मूलभूत सुविधा आणि उत्पादन उद्योगांमध्ये झाली पाहिजे. ‘मेक इन इंडिया’सारखी धोरणे सक्षमपणे राबवली गेली पाहिजेत. राज्याराज्यांत परदेशी गुंतवणूक अशा उद्योगांमध्ये आणण्याची सशक्त चढाओढ लागली पाहिजे तरच १०० बिलियन डॉलरच्या उद्दिष्टाच्या आपण जवळ जाऊ शकतो.
अर्थात परदेशी गुंतवणूकदार पैसा घेऊन देशाच्या बाहेर रांग लावून उभे नाहीत. त्यांना आकर्षित करणे ही मोठी अवघड व दूरगामी कामगिरी आहे. सरकारी लालफितीचा कारभार, देशातील करप्रणाली व त्यावर आधारित कज्जे, दर पायरीवर भेटणारा भ्रष्टाचार, रस्ते-बंदरे यांची व्यवस्था- या व अशा उद्योगांना भेडसावणाऱ्या कित्येक समस्यांचे निराकरण होत आहे हे परदेशी गुंतवणूकदारांना व भारतीय उद्योगांना सतत जाणवले पाहिजे. जागतिक बाजारपेठेत पैसा भरपूर आहे, पण देशोदेशांत तो आकर्षित करण्याची स्पर्धाही तीव्र आहे. चीनसारख्या देशाने या क्षेत्रात मोठी आघाडी घेऊन स्वत:च्या अर्थव्यवस्थेचा आकार भारताच्या तीन ते चार पट मोठा केला आहे. रशिया, ब्राझील, दक्षिण आफ्रिका यांसारखे देश या गुंतवणूकदारांना आकर्षित करत आहेत. या परिस्थितीत राजकीय इच्छाशक्ती, उद्योगमित्र धोरणे, सुलभ प्रक्रिया इत्यादींमुळे जेव्हा परदेशी गुंतवणूकदार ‘सारे जहॉँ से अच्छा, हिंदोस्तां..’ हे गाणे म्हणेल तेव्हाच भारतीय औद्योगिक व आर्थिक व्यवस्थेला चालना मिळेल.
नियोजन भान.. : सत्यानुभव..
नियोजन भान.. : अस्सल गुंतवणुकानुभव
‘एअरबस’चे ५,००० कोटींच्या गुंतवणुकीचे नियोजन
घसरत्या व्याजदर काळात आदर्श गुंतवणूक पर्याय
स्थावर मालमत्तेला कोटय़वधींच्या निधीचा टेकू
*लेखक अर्थ-उद्योग धोरणांची दिशा ठरवणाऱ्या अनेक संस्था-संघटनांचे पदाधिकारी असून एका उद्योजकीय सल्ला-कंपनीचे अध्यक्ष आहेत.
*उद्याच्या अंकात गिरीश कुबेर यांचे ‘अन्यथा’ हे सदर
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
गुंतवणूक दीर्घकालीन असली, तरच फायदा दिसेल..
नियोजन भान.. : सत्यानुभव..
नियोजन भान.. : अस्सल गुंतवणुकानुभव
‘एअरबस’चे ५,००० कोटींच्या गुंतवणुकीचे नियोजन
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
आसाराम बापू शिपायाला म्हणतो जेलमध्ये खाणार, पिणार आणि मस्त मजा करणार
हा असा राम की..
माध्यमे टीका करतील म्हणून सचिनला ‘रणजी’त प्रथम संधी
ओरल सेक्समध्ये व्यत्यय आणणाऱ्या सहप्रवाशांवर जोडप्यानं केला हल्ला
धोनीची धुलाई अन् रायडूचा राडा , रंगतदार सामन्यात बंगळुरूचा पराभव
राजीनाम्यानंतर गंभीरने पगारही नाकारला , आयपीएलनंतर घेणार भविष्याबाबत निर्णय
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
आदित्य ठाकरे यांची महत्त्वाकांक्षी ‘टॅब’ योजना अखेर गुंडाळली
वाशी बाजारात हापूसला रसायनरंग
 संकेतस्थळांच्या मुस्कटदाबीत भारत जगात अव्वल
व्हेंटिलेटरमध्ये झुरळ अडकल्याने रुग्णाचा मृत्यू
शारदाश्रम अचानक ‘आयसीएसई’शी संलग्न
काँग्रेस रावण तर ममता शूर्पणखा, बंगालचं लवकरच जम्मू-काश्मीर होणार : भाजपा आमदार
आसाराम बापूचा आज फैसला ३ राज्यांमध्ये अलर्ट, जोधपूरचे छावणीत रुपांतर


चित्रकला आणि मेंदूच्या प्रक्रिया | Loksatta

आदित्य ठाकरे यांची महत्त्वाकांक्षी ‘टॅब’ योजना अखेर गुंडाळली
विद्यापीठ संकुलात धार्मिक, राजकीय कार्यक्रमांची जंत्री
आसाराम बापूचा आज फैसला ३ राज्यांमध्ये अलर्ट, जोधपूरचे छावणीत रुपांतर
शहराच्या कमाल तापमानात पुढील दोन दिवसात वाढ होणार
कळण्याची दृश्यं वळणे »
चित्रकला आणि मेंदूच्या प्रक्रिया
चित्रकला आणि मेंदूच्या प्रक्रिया
गेल्या वेळचा लेख वाचून कोणाचं असं मत झालंही असेल की मी सुप्त मन या संकल्पनेच्या विरुद्घ आहे
मेंदू आणि मज्जासंस्थेच्या कार्याविषयी ‘लिओनार्दो’ने रेखाटलेले चित्र
कलेचा मानवी तंत्रज्ञान म्हणून विचार करून पाहायचा असेल, ज्याचं एक कार्य परिणाम, अभिव्यक्ती म्हणूनही असेल, तर त्याकरिता मानवी मेंदूच्या अभ्यासातून समोर येणाऱ्या गोष्टी समजून घेणं महत्त्वाचं ठरतं. मेंदूच्या अभ्यासामुळे समोर येणाऱ्या गोष्टी, कलानिर्मितीसाठी लगेचच उपयोगी ठरतीलच असं नाही, पण त्यामुळे आपल्या मेंदूच्या, मनाच्या व्यवहारांवर नव्यानं प्रकाश पडेल. या मनाच्या व्यवहारांचाच शेवटी कलेशी, चित्रकलेशी संबंध असतो.
गेल्या वेळचा लेख वाचून कोणाचं असं मत झालंही असेल की मी सुप्त मन या संकल्पनेच्या विरुद्घ आहे, पण मूळ मुद्दा सुप्त मन या संकल्पनेविषयी नव्हताच मूळ मुद्दा होता की भावनिक न होता चित्राचा विचार करणं शक्य आहे का मूळ मुद्दा होता की भावनिक न होता चित्राचा विचार करणं शक्य आहे का एखादी संकल्पना जी चित्रकला क्षेत्राच्या बाहेरची आहे, तिचा शास्त्रीय पद्धतीनं अभ्यास करून चित्रकलेच्या क्षेत्रात वापर करणं शक्य आहे का एखादी संकल्पना जी चित्रकला क्षेत्राच्या बाहेरची आहे, तिचा शास्त्रीय पद्धतीनं अभ्यास करून चित्रकलेच्या क्षेत्रात वापर करणं शक्य आहे का जसं सुप्त मन ही मानसशास्त्रातील संकल्पना, मानसशास्त्रीय अभ्यास पद्धतीचा वापर करून, समजून त्या आधारे चित्रनिर्मितीबद्दल भूमिका तयार होणं शक्य आहे का
मूळ मुद्दा कदाचित दुर्लक्षित झाला असेल, कारण मानवाच्या इतिहासात विविध देश, संस्कृती यात धर्माचा चित्रकलेशी खूप घनिष्ठ संबंध आला. धार्मिक कथांचं चित्रण हे चित्रकलेचं मुख्य कार्य होतं. चित्रं रंगवता रंगवता धार्मिक भावना या चित्रांशी संबंधित झाल्या. चित्रं ‘पवित्र’, ‘अपवित्र’ ठरू लागली. चित्रं घडवणाऱ्या कलाकारांना, त्यांची चित्रं घडवणं ही कृती धार्मिक वाटू लागली. त्या कृतीशी धार्मिक भावना निगडित झाल्यानं धार्मिक विषयावर चित्रं काढणं ही कृती ईश्वराची सेवा, प्रार्थना, अशा कृतीसारखी वाटणं साहजिक आहे. असं वारंवार वाटत राहिल्यानं चित्रकाराला आपण आध्यात्मिक पातळीवर जगून चित्र रंगवतो असं वाटू लागणंही शक्य आहे.
असं पवित्र, आध्यात्मिक वगैरे वाटून घेण्यात अडचण काही नाही, पण चिकित्सक निरीक्षक, अभ्यासू वृत्ती नसेल तर मनात हळूहळू अंधश्रद्धा निर्माण होतात. सुप्त मनांवरचा बहुतेक चित्रकारांचा विश्वास हा या प्रकारातच मोडतो. परिणामी दोन गोष्टी ज्यांचा वरवर एकमेकांशी संबंध नाही, तो कसा असू शकतो हे न तपासता, कोणी फ्रॉइडने सांगितलं म्हणून सुप्त मनावर विश्वास ठेवून त्यावर चित्रनिर्मिती करत राहतात. अशा अंधश्रद्धांवर ‘श्रद्धा’ ठेवल्यानं बहुतेक कलाकार धर्मातील आध्यात्मिक कल्पना ‘परमानंद’ ही गोष्ट आपल्या कलेशी संबंधित करून टाळतात.
त्याचमुळे स्वातंत्र्यानंतरच्या काळात महाराष्ट्रात अनेक, वेगवेगळ्या प्रकारे निर्मिती-प्रक्रियेचा विचार झाला नाही.
आता तुमच्या अजून एक मूलभूत मुद्दा लक्षात आला असेल. तो आहे, जगाकडे बघण्याचा आपला दृष्टिकोन काय आहे कलाकारांचा काय दृष्टिकोन आहे कलाकारांचा काय दृष्टिकोन आहे कलाकार जगाकडे पाहायचा दृष्टिकोन कलाकृतीशी संबंधित करतात का कलाकार जगाकडे पाहायचा दृष्टिकोन कलाकृतीशी संबंधित करतात का की कलाकृती घडवत असताना फक्त कलाकृतीपुरता विचार करतात आणि जगताना वेगळा विचार करतात
लेखाच्या सुरुवातीला म्हटल्याप्रमाणे धर्म, आध्यात्मिक दृष्टिकोन कलाकृतींशी, चित्रकलेशी संबंधित झाला. तसंच राजकारणातीलही अनेक विचारधारा या चित्रकलेशी संबंधित झाल्या. प्रत्येक राजकीय विचारधारेनं जगाकडे ज्या पद्धतीनं बघितलं त्याप्रमाणं चित्रं बदलली. एकाच वास्तवाकडे किती वेगवेगळ्या पद्धतीनं पाहता येतं, विचार करता येतो व त्या एकाच वास्तवाचं रूप विचारधारांमुळे कसं वेगवेगळं वाटू शकतं हे पाहणं आपल्याला शहाणं करून सोडेल. म्हणजे समजा, तुम्ही शरीरानं अतिशय दुबळी, खंगलेली व्यक्ती पाहत आहात. ती तुम्हाला पूर्वाजन्मीच्या कर्माचा या जन्मात परिणाम भोगणारीही वाटू शकते; सरकारच्या कारभारामुळे आर्थिक प्रगतीपासून दूर राहिलेली, म्हणून शरीरानं दुबळी झालेली वाटू शकते, एखाद्या आजारानं दुबळी झालेली वाटू शकते आणि या वेगवेगळ्या दृष्टिकोनांनुसार दुबळ्या शरीराच्या व्यक्तीचं चित्रण बदलू शकतं; बदलतं. एकाच घटनेचा अर्थ वेगवेगळे टीव्ही चॅनल्स वेगवेगळा लावत असतात, तसंच प्रत्यक्ष एकाच वास्तवाचा अर्थ विविध विचारधारा एकाच वेळेला वेगवेगळा लावतात. रोज या विविध दृष्टिकोनांची घुसळण चालू असते. चर्चा, वाद, आरोप-प्रत्यारोप आदींद्वारे घुसळणं चालू असते. त्यातून प्रश्न खरोखर सुटतात का
आपण मानवाचा इतिहास पाहिला तर कला व तंत्रज्ञान या दोनही गोष्टी एकाच वेळेला, समांतर विकसित होत गेल्या. त्यामुळे कला हीसुद्धा एक प्रकारचं भावनिक, मानसिक तंत्रज्ञान म्हणून विकसित झाली. अभिव्यक्तीचा विचार या अर्थीही झाला पाहिजे. केवळ तरल भावभावनांची अभिव्यक्ती किंवा प्रस्थापित राजसत्तेविरुद्धचा उठाव, सामाजिक परिस्थितीमुळे होणारी व्यक्तीची घुसमट व्यक्त करणं अशा प्रकारच्या गोष्टीच अभिव्यक्तीमध्ये मोडतात असं नव्हे. तंत्रज्ञान हे एक विशिष्ट परिणाम साध्य करण्यासाठी, ठरावीक कृती-विशिष्ट क्रमानं करतं. त्या कृतीच्या शेवटी अपेक्षित परिणाम प्राप्त होतो. हे सर्व साध्य करण्यासाठी तंत्रज्ञानाच्या साहाय्यानं काही वस्तू, साधनं निर्माण केली जातात. अनेक मानवी कृतीही याच प्रकारच्या आहेत. उदा. व्यायाम, योग, आसनं, स्वयंपाक आदी.
कलेचा मानवी तंत्रज्ञान म्हणून विचार करून पाहायचा असेल, ज्याचं एक कार्य परिणाम, अभिव्यक्ती म्हणूनही असेल, तर त्याकरिता मानवी मेंदूच्या अभ्यासातून समोर येणाऱ्या गोष्टी समजून घेणं महत्त्वाचं ठरतं. मेंदूच्या अभ्यासामुळे समोर येणाऱ्या गोष्टी, कलानिर्मितीसाठी लगेचच उपयोगी ठरतीलच असं नाही, पण त्यामुळे आपल्या मेंदूच्या, मनाच्या व्यवहारांवर नव्यानं प्रकाश पडेल. या मनाच्या व्यवहारांचाच शेवटी कलेशी, चित्रकलेशी संबंध असतो. येथे हेही लक्षात घ्यायला पाहिजे की आपण आपलं मन व मेंदू असा संबंध कधीच जोडत नसतो; तो जोडून पाहावा का
२००० आणि २०११ मध्ये माझ्या वाचनात दोन पुस्तकं आली. त्या पुस्तकांची नावं अनुक्रमे ‘फॅन्टम्स इन द ब्रेन’ व ‘द टेल्- टेल ब्रेन’ या दोनही पुस्तकांचे लेखक, भारतीय वंशाचे विलयानुर सुब्रमणियन रामचंद्रन हे आहेत. त्यांना सर्व जण व्ही. एस. रामचंद्रन म्हणून ओळखतात. रामचंद्रन हे (न्यूरो सायंटिस्ट) मेंदूचा अभ्यास करणारे शास्त्रज्ञ आहेत. ते माणसाचं वागणं व माणसाची दृक् तसंच इतर संवेदना ग्रहण व अर्थन करण्याची क्षमता व त्या संबंधी मेंदू, मेंदूची रचना व कार्य या संबंधातील संशोधन व काम याकरता प्रसिद्ध आहे. विविध प्रयोगांमध्ये मेंदूच्या अनेक प्रतिमा घेणं व त्यांच्या आधारे मेंदूच्या कार्याचा अभ्यास करणं या गुंतागुंतीच्या पद्धतीऐवजी, रामचंद्रन यांनी प्रायोगिक पद्धतीनं केलेल्या अभ्यासानं मेंदूविषयी संपूर्णपणे नवीन संकल्पना मांडल्या. रामचंद्रन हे सध्या सॅन डिएगो, युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्नियामधील मानसशास्त्र व न्यूरोसायन्स विभागात प्रोफेसर म्हणून काम करतात. तसंच ते सेंटर फॉर ब्रेन व कॉगनिशन या त्याच युनिव्हर्सिटीशी संलग्न सेंटरचे डायरेक्टरही आहेत.
रामचंद्रन यांना विविध प्रकारच्या पेशंट्सना अभ्यासायची संधी मिळाली. त्या पेशंट््सवर उपचार करता करता मेंदूविषयक नवीन तर्क त्यांनी मांडले. या तर्काचा विचार करताना, ते काही महिन्यांसाठी भारतात आले होते. चेन्नई येथील मंदिरातील, संग्रहालयातील प्राचीन शिल्पं पाहताना, मेंदूचं कार्य, प्रतिमा दिसणं, तिचा अर्थ लावणं, अर्थवाही प्रतिमा तयार करणं आदी प्रक्रियांचा या कलाकृतीशी काही संबंध असेल का, असा ते विचार करू लागले. त्यातून प्राचीन भारतीय शिल्पकलेविषयी, त्यातील प्रतिमानिर्मितीच्या मागील कारणमीमांसेविषयी एक नवीन दृष्टी प्राप्त झाली.. रामचंद्रन यांच्या भारतीय कला व एकूणच दृश्यकलेच्या दृष्टीबद्दल पुढच्या वेळी बोलू.
रेल्वे स्थानकांवर चितारणार पुण्याची आधुनिक अन् सांस्कृतिक ओळख
संचित : विलक्षण प्रतिभेचा मसिहा
‘गुगल’कडून नयन नगरकर यांच्या रेखाचित्र दिनदर्शिकेची निवड
लेखक चित्रकला महाविद्यालयांचे अभ्यासक्रम सल्लागार आणि कलासमीक्षक आहेत. त्यांचाई-मेल
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
अमेरिकेतील कलादालनात ठाण्यातील चित्रे
रेल्वे स्थानकांवर चितारणार पुण्याची आधुनिक अन् सांस्कृतिक ओळख
संचित : विलक्षण प्रतिभेचा मसिहा
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
आसाराम बापू शिपायाला म्हणतो जेलमध्ये खाणार, पिणार आणि मस्त मजा करणार
हा असा राम की..
ओरल सेक्समध्ये व्यत्यय आणणाऱ्या सहप्रवाशांवर जोडप्यानं केला हल्ला
माध्यमे टीका करतील म्हणून सचिनला ‘रणजी’त प्रथम संधी
धोनीची धुलाई अन् रायडूचा राडा , रंगतदार सामन्यात बंगळुरूचा पराभव
राजीनाम्यानंतर गंभीरने पगारही नाकारला , आयपीएलनंतर घेणार भविष्याबाबत निर्णय
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
आदित्य ठाकरे यांची महत्त्वाकांक्षी ‘टॅब’ योजना अखेर गुंडाळली
वाशी बाजारात हापूसला रसायनरंग
 संकेतस्थळांच्या मुस्कटदाबीत भारत जगात अव्वल
व्हेंटिलेटरमध्ये झुरळ अडकल्याने रुग्णाचा मृत्यू
शारदाश्रम अचानक ‘आयसीएसई’शी संलग्न
काँग्रेस रावण तर ममता शूर्पणखा, बंगालचं लवकरच जम्मू-काश्मीर होणार : भाजपा आमदार
आसाराम बापूचा आज फैसला ३ राज्यांमध्ये अलर्ट, जोधपूरचे छावणीत रुपांतर


आंतरराष्ट्रीय | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
चीनबरोबरच्या आपल्या तंट्याचा शेवट कसा होईल
चीनबरोबरच्या आपल्या तंट्याचा शेवट कसा होईल
इस्लामच्या तत्त्वानुसार चालणरे राज्य - एक आराखडा
लेखक (अनुवाद) - सुधीर काळे, जकार्ता
दूरगामी परिणाम असणार्‍या ट्युनीशियामधील निवडणुका संपून बरेच दिवस झाले आणि आता लक्ष इतरत्र द्यायची वेळ आली आहे. त्यात काळजाचा थरकाप उडविणारी गद्दाफीची निर्घृण हत्त्या, तुर्कस्तानमधला भूकंप आणि युरोपवरील आर्थिक संकट यांचा समावेश होतो. पण ट्युनीशियामधील निवडणुकांचा प्रभाव मात्र निःसंशयपणे त्या देशाच्या सीमांच्या पलीकडेही पडणार आहे.
'वॉर् माँगरींग' : युद्धाची खुमखुमी
पहिल्यांदा "अक्साई चीन" हा शब्द वाचला-ऐकला होता तेव्हा एक परिचित "हा चीनने भारताचा ढापलेला प्रदेश आहे" अशी माहिती मला तावातावाने देत होते.
भारतीय नौदलाच्या, आयएनएस ऐरावत या युद्धनौकेने, या वर्षीच्या जुलै महिन्याच्या दुसर्‍या पंधरवड्यात, दक्षिण मध्य व्हिएटनाम मधल्या न्हा ट्रॉन्ग या बंदराला भेट दिली होती.
आपल्या विधायकांच्या बेजबाबदार वर्तनामुळे दहशतवाद आणखीच फोफावेल
आपल्या विधायकांच्या बेजबाबदार वर्तनामुळे दहशतवाद आणखीच फोफावेल
"नेमेचि येतो मग पावसाळा" या धर्तीवर भारतात अतिरेकी हल्ले होऊ लागले आहेत पण या हल्ल्यांबाबतचे भारत सरकारचे (आणि कांहीं राज्य सरकारांचे) धोरण काय आहे हेच कळेनासे झाले आहे. हे हल्ले थेट पाकिस्तानातून होत आहेत कीं पाकिस्तानचे लष्कर, ISI अधिकारी आणि धर्मांध लोक आपल्याच देशातील कांहीं भरकटलेल्या भारतीय तरुणांचा आणि विद्यार्थ्यांचा दुरुपयोग करून हे हल्ले घडवून आणत आहेत हेही स्पष्ट होत नाहीं आहे. प्रत्येक हल्ल्यानंतर आपल्या हाती हल्ली कांहींच लागत नाहीं. पण शेवटी आपल्याला मिळालेल्या पुराव्यावरून शंभर टक्के निखळ कांहीं कळले नाहीं तरीही कांहीं पक्के आडाखे बांधावेच लागतील आणि या आडाख्यांना अग्रहक्क (priority) देऊन त्यानुसार आपले प्रतिबंधक उपाय योजावेच लागतील. पण या सर्व बाबतीत आपले सरकार फारच उलट-सुलट मतप्रदर्शन करत आहे.
भारत-पाक १९६५ युद्ध....त्रोटक आणि विस्कळित माहिती
१९६५ चे भारत पाक युद्ध सुरु कसे झाले
दलजीतचं लग्न झालं आणि ती भारतातून ऑस्ट्रेलियात आली. नवर्‍याबरोबर समाधानाने संसार चालला होता. नवर्‍याला शेतीची आवड असल्याने अनेक वर्षे शहरात नोकरी केली आणि पैसे जमवले. ऑस्ट्रेलियात संत्री आणि द्राक्षांची शेती घेतली.
अहिंसात्मक प्रतिकाराचा इतिहास (भाग१: इ.सन २५-२६ ते १९००)
भारताला आणि भारतीयांना अहिंसात्मक प्रतिकाराची ओळख असली तरी त्याचा राजकीय वापर श्री. मोहनदास करमचंद गांधी यांनी ब्रिटिश सरकार विरुद्ध प्रभावीपणे केला आणि त्याची दखल अख्ख्या जगाने घेतली.


दिवाळीच्या फराळा मागचं शास्त्रीय महत्त्व : आहारावर बोलू काही - भाग ११

याला जीवन ऐसे नाव
याला जीवन ऐसे नाव
दिवाळीच्या फराळा मागचं शास्त्रीय महत्त्व : आहारावर बोलू काही – भाग ११
आमच्या लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुकपेजला नक्की Like करा: facebook.com/MarathiPizza
मागील भागाची लिंक : Citrus Fruit चे आजवर कोणीही न सांगितलेलं महत्त्व : आहारावर बोलू काही – भाग १०
“दिवाळी “हा सण म्हणजे पावसाळा संपुनहिवाळ्याकडे वाटचालीचा काळ. आयुर्वेदानुसार, ६ ऋतुंपैकी हेमंत ऋतुंमध्ये दिपावली येते. मंदावलेली पचनसंस्था पुन्हा जोमाने कार्यरत होते. त्यामुळे या काळात जड, पोषक पदार्थ खायलाच हवेत. ऊलट न खाल्ल्यास वातदोषाचे अधिक्य होवून बद्धकोष्टता, पोटात वायू होणे, असे विकार होतात. हे पदार्थ आहारात समाविष्ट व्हावेत म्हणून हा दिवाळीचा फराळ
आयुर्वेदीय ग्रंथ “निघंटु रत्नाकर” यामध्ये हे पदार्थ शास्त्रशुद्ध पद्धतीने कसे बनवावेत याची माहिती दिली आहे.
उडदाचे पीठ, हिंग, मीठ, बारीक केलेले आले हे सर्व पदार्थ पाण्यात एकत्र घट्ट मळून नंतर त्याच्या वाती करून वर्तुळे करावीत आणि वाफेवर शिजवावीत. नंतर तळावीत.
1. ही शुक्रकर( पौरूष शक्ती वाढवणारे) असते.
2. बल्य (पोषक) असते.
3. वाताचे शमन करणारी असते.
दोन ते तीन वेळा तांदूळ चांगले धुऊन वाळवावेत. त्यांचे पीठ करून त्यात थोडेसे तूप, गूळ व पाणी घालून मळावे व त्याचे वडे करून एका बाजूने खसखस लावून तुपात तळावे.
हे प्रकृतीसाठी थंड असुन रूचीवर्धक (तोंडाला चव आणणारे) असतात. शरीरास पोषक असतात. अतिसार कमी करण्यास मदत करतात.
गव्हाचा रवा तुपात भाजून त्यात साखर, वेलची, लवंग, मिरी, नारळ, चारोळ्या, थोडा कापूर मिसळून सारण तयार करावे.
हृदयासाठी हितकर आहे. मलप्रवृत्ती सिफ करणारी असल्याने बद्धकोष्टतेमध्ये ऊपयुक्त ठरते. पित्ताचे व वाताचे शमन करणारी आहेत.
गव्हाचा रव्याला थोडेसे तूप चोळावे, नंतर पाणी घालून मळून कुटून कुटून मऊ करावा. त्याची सुपारीएवढी गोळी करून कागदासारखी पातळ पोळी लाटावी. अशा तीन पोळ्या कराव्या. एका पोळीवर तूप लावून वरून दुसरी पोळी ठेवावी, त्यावर तूप लावून तिसरी पोळी ठेवावी. हे सर्व तीन पदरी वा चार पदरी दुमडून पट्टी तयार करावी. या पट्टीचे पुन्हा तुकडे पाडावेत. ते पुन्हा पातळ लाटून पुन्हा दुमडावेत व चौकोनी आकाराचे करून तुपात तळून साखरेबरोबर खावेत.
यावरून एक तर ध्यानात येते की हे पदार्थ हिवाळ्यातील रूक्षतेने वाढणाऱ्या वातव्याधींपासुन आपले संरक्षण करतात. मात्र तरीही मधुमेहींनी हे खाताना काळजी घ्यावी. आजच्या काळात हे पदार्थ बनवताना आपण थोडी काळजी घ्यायला हवी. जेणेकरून हे पदार्थ ऊपयुक्त ठरतील.
सर्वांनीच हे पदार्थ तयार करतांना, खाताना पुढील काळजी घ्यावी :
१) मैदा, साखर न वापरता तांदुळ, गहु, नाचणी, मुग, ऊडीद या धान्यांचा वापर करावा
२) cold pressed तेल वापरावे किंवा साजुक तुप वापरावे.
३) साखरेऐवजी सेंद्रीय गुळ वापरावा.
४) भुक असेल तेवढेच खावे…
MarathiPizza.com वर विविध लेखकांनी व्यक्त केलेले विचार ही त्यांची वैयक्तिक मतं असतात. MarathiPizza.com त्या मतांशी सहमत असेलच असे नाही.  आमच्या लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुकपेजला नक्की Like करा: facebook.com/MarathiPizza  आमच्या लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुकपेजला नक्की Like करा: facebook.com/MarathiPizza
← व्यवसायात नफा असो वा नोकरीत प्रमोशन – हे १० गुण असल्याशिवाय शक्य नाही
पासपोर्ट साठी अर्ज करताय इकडे लक्ष द्या- परराष्ट्र मंत्रालयाने नवीन नियम जारी केलेत इकडे लक्ष द्या- परराष्ट्र मंत्रालयाने नवीन नियम जारी केलेत
ह्या १२ गोष्टी, ज्यांवर आपण लहानपणापासून विश्वास ठेवत आलोय – १००% खोट्या आहेत
अत्यंत स्फूर्तीदायक फळ – ‘केळी’ : आहारावर बोलू काही – भाग ८
अगदीच सहज उपलब्ध होणारी बहुगुणी ‘पपई’ : आहारावर बोलू काही – भाग ९
बॉस कडून आदर मिळवण्यासाठी हे करा.
आणि महात्मा गांधींनी क्रिकेटचं मैदान गाजवलं
अपघात होण्याआधीच ही “टेस्ला” कार अपघाताची भविष्यवाणी करते
‘ह्या’ व्यक्तीला ३९ बायका, ९४ मुलं आणि ३३ नातवंड आहेत
अविश्वसनीय आणि हृदयद्रावक….. एक कुटुंब ज्यांनी तब्बल ४० वर्षे ‘जग’ पाहिले नव्हते
हा मंत्र म्हणा अन केवळ ६० सेकंदात निराशेतुन बाहेर पडा: हार्वर्ड विद्यापीठाचं संशोधन
एका मुस्लीम संताने घातला होता सुवर्णमंदिराचा पाया, जाणून घ्या गोल्डन टेम्पल बद्दल रंजक गोष्टी
टाईम ट्रॅव्हेलिंग शक्य आहे..
प्लास्टिकच्या प्रदूषणावर उपाय सापडला – प्लास्टिक खाणारा बॅक्टेरिया सापडलाय
JNU मधील विद्यार्थ्याची कमाल : ९५% अपंगत्वावर मात करून मिळवली PhD
ह्या ७ इरिटेटिंग चुकांमुळेच तुम्ही ह्या वॅलेंटाईनला देखील सिंगल आहात
तुम्ही कृणाल पांड्याच्या प्री-वेडिंग फोटोशूटचे फोटोज बघितले का
ते ४ न्यायमूर्ती, २ झुंडी आणि झुंडीची संकेतप्रवणता : भाऊ तोरसेकर
असा तयार केला जातो अर्थसंकल्प…
मिलिंद सोमण: भारतीय तरुणाईचं हे चिरतरुण स्वप्न एवढं “खास” का आहे
चीनच्या दक्षिणेस असणाऱ्या समुद्रावर नेमका हक्क कुणाचा
उत्तर प्रदेश निवडणुकीची ही रणनीती तुम्ही ओळखली नाहीये
वकील काळा कोट आणि गळ्यावर पांढरा बँड का परिधान करतात यामागे काही कारण आहे का
“मार्च फॉर सायन्स” आवश्यक होता का त्यातून काय साध्य झालं त्यातून काय साध्य झालं – एका तरूण वैज्ञानिकाची मुलाखत
बिअरचे आरोग्यावर होणारे ‘हे’ १० परिणाम तुम्हाला थक्क करून सोडतील
अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुक पेजला “Like” करा
error: चोरी करणं हे अनैतिक आहे. असं कृत्य का करताय


नोकरी | अब्दुल सत्तार

ध्येय २०१४ – २०१९
वालपेपर्स कव्हर आणि पीएनजी फोटो.
इन्शुरन्स रेग्युलेटरी एंड डेव्हलपमेंट अथॉरिटी
इन्शुरन्स रेग्युलेटरी एंड डेव्हलपमेंट अथॉरिटी अंतर्गत पदभरती. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारांनी https://www.irdai.gov.in/ या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक ०४ फेब्रुवारी २०१६ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
नॅशनल सेंटर फॉर डिजीज कंट्रोल, नवी दिल्ली
नॅशनल सेंटर फॉर डिजीज कंट्रोल, नवी दिल्ली अंतर्गत पदभरती. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारांनी https://www.ncdc.gov.in/ या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक २८ जानेवारी २०१६ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड अंतर्गत पदभरती
रेलटेल कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड अंतर्गत पदभरती. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारांनी https://railtelindia.com या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक ०२ फेब्रुवारी २०१६ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
भारतीय मानक ब्युरो अंतर्गत विविध पदांसाठी ऑनलाइन पद्धतीने पदभरती करण्यात येत आहे. त्यासाठी इच्छुक व पात्र उमेद्वारांकडून ऑनलाइन अर्ज मागविण्यात येत आहेत. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारानी www.bis.org.in या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक ०१ फेब्रुवारी २०१६ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य शासकीय नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
बृहमुंबई महानगरपालिका येथे विविध पदांसाठी पदभरती. अर्जदारांनी अर्ज दिनांक २१ ते २२ जानेवारी २०१६ रोजी सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन लि.
इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन लि. अंतर्गत पदभरती. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारांनी www.iocl.com या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक २० जानेवारी २०१६ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
मुंबई पोर्ट ट्रस्ट अंतर्गत पदभरती. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारांनी https://www.mumbaiport.gov.in या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक ३१ डिसेंबर २०१५ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
हिंदुस्थान इंसेक्टीसाइड्स लिमिटेड अंतर्गत पदभरती. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारांनी http://www.hil.gov.in या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक ३१ डिसेंबर २०१५ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
एमएम टीसी लिमिटेड अंतर्गत पदभरती. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारांनी https://www.mmtclimited.gov.in या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक २८ डिसेंबर २०१५ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
दिल्ली मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन.
दिल्ली मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन अंतर्गत पदभरती. अधिक माहितीसाठी कृपया उमेद्वारांनी https://www.delhimetrorail.com या संकेतस्थळाला शेवट दिनांक ३० डिसेंबर २०१५ पूर्वी भेट देवून आपले अर्ज सादर करावेत. अन्य नोकरी संदर्भातील अधिक माहितीसाठी कृपया www.abdulsattar.in या संकेत संकेतस्थळाला वेळोवेळी भेट दयावी.
सिल्लोड येथे श्री म्हसोबा महाराज यात्रा महोत्सवास सुरुवात.
आ. अब्दुल सत्तार साहेबांच्या मध्यस्तीने उपोषण मागे.
आ. सत्तार साहेबांकडून अपघातातील मृत व जखमींच्या कुटुंबियांस आर्थिक मदत.
आमदार अब्दुल सत्तार साहेबांच्या प्रयत्नांना यश.
आ. सत्तार साहेबांची मृत युवकांच्या कुटुंबियांस सांत्वनपर भेट.
ध्येय २०१४ – २०१९


पाकिस्तानात नो व्हॅलेंटाईन डे | Webdunia Marathi

गुरूवार, 26 एप्रिल 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
पाकिस्तानात नो व्हॅलेंटाईन डे
पाकिस्तानच्या कोर्टाने व्हॅलेंटाईन डे आणि सोशल मीडियावर त्याबाबत मेसेज शेअर करण्यासाठी घातली आहे. व्हॅलेंटाईन डे मुस्लीमविरोधी असल्याची याचिका इस्लामाबाद हायकोर्टात दाखल करण्यात आली होती, त्यावर कोर्टाने निर्णय दिला.
अब्दुल वहिद नावाच्या एका व्यक्तीने ही याचिका हायकोर्टात दाखल केली होती. व्हॅलेंटाईन डे हा मुस्लीम परंपरेचा भाग नाही. त्यामुळे सोशल मीडियावर होणाऱ्या त्याच्या प्रचार-प्रसारावरही बंदी घातली पाहिजे, अशी मागणी याचिकेत करण्यात आली होती. कोर्टाने ही याचिका स्वीकारत तातडीने निकाली काढली आणि व्हॅलेंटाईन डे साजरा करण्यावर बंदी घालण्याचे आदेश दिले. माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय, पाकिस्तान इलेक्ट्रॉनिक मीडिया नियामक प्राधिकरण (पेमरा) आणि इस्लामाबादच्या मुख्य आयुक्तांना कोर्टाने निर्णयाच्या कडक अंमलबजावणीचे आदेश दिले आहेत.
तेलंगणाच्या राहणारा 26 वर्षाच्या विद्यार्थ्याचे अमेरिकेत गोळी घालून हत्या
उत्तर कोरियाकडू क्षेपणास्त्राची चाचणी
नवाज शरीफ यांना न्यायालयाचा दिलासा
केंद्र सरकार अपयशी ठरल्याची खंत : खासदार धनंजय महाडिक
रस्त्यावर टॉपलेस फिरत राहिली मुलगी...
यावर अधिक वाचा :
पाकिस्तानात नो व्हॅलेंटाईन डे
31 मार्चला संपणार जिओ प्राइम मेंबरशिप
1 एप्रिल 2017 रोजी सुरू झालेली जिओ प्राइ मेंबरशिप 31 मार्च 2018 रोजी संपणार आहे. आता ...
भिडे यांच्या अटकेसाठी सरकारला ८ दिवसांची मुदत
कोरेगाव-भीमा येथे झालेल्या दंगलीमधील मुख्य आरोपी संभाजी भिडे यांना आठ दिवसांमध्ये अटक ...
इन्कम टॅक्सच्या दहा नियमांमध्ये 1 एप्रिलपासून होणार बदल
1. नव्या नियमानुसार नोकरदारांना सध्या देण्यात येणाऱ्या प्रवास भत्ता (रू.19,200) आणि ...
एअर एशियाची दमदार ऑफर
एअर एशिया या विमान कंपनीने दमदार ऑफर आणली आहे. यानुसार विदेशात विमान प्रवास करण्यासाठी ...
भिडे यांच्या अटकेसाठी सरकारला ८ दिवसांची मुदत
कोरेगाव-भीमा येथे झालेल्या दंगलीमधील मुख्य आरोपी संभाजी भिडे यांना आठ दिवसांमध्ये अटक ...
मुलांपेक्षा मुलींना सोशल मीडियाचे वेड जास्त
सोशल मीडियाने सध्या लोकांचे आयुष्य बदलून ठेवले आहे. प्रत्येकजण सोशल मीडियावर आपले विचार व ...
फ्लिपकार्टमध्ये ७०० जागांसाठी भरती प्रक्रिया
फ्लिपकार्टने आपल्या विविध पदांसाठी भरती प्रक्रिया सुरु केली आहे. ही भरती प्रक्रिया ७०० ...
फेसबुक डेटा लिक प्रकरण : आमच्याकडून चूक झाली : मार्क ...
मार्क झुकरबर्ग ने अखेर मोठा खुलासा केला आहे. फेसबुक मोठ्या अडचणीत सापडले आहे. केंब्रिज ...
केवळ 7 रुपयात विश्वातील सर्वात लहान कॉम्प्युटर
आयबीएम बोफिन्स यांनी विश्वातील सर्वात लहान कॉम्प्युटर तयार केले आहे. हे कॉम्प्युटर ...
आता ‘वायफाय’ नव्हे ‘लायफाय’ तंत्रज्ञान
‘वायफाय’पेक्षाही अधिक वेगवान ‘लायफाय’ अर्थात ‘लिक्विड फिडॅलिटी’ हे तंत्रज्ञान विकसित ...
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा


बातमी | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
चंद्रा वरचे पाणी : नवी दिशा >>
नास ने चंद्रावर पाण्याचा शोध घेण्यासाठी अनेक प्रयन्त केले आहेत. त्यापैकी एक आज झालेला प्रयोग जरा अधिक आक्रामक होता.
प्रा. वि.रा.जोग स्मृति राज्यस्तरीय मराठी वाचक स्पर्धा -२००९
प्रा. वि.रा.जोग स्मृति राज्यस्तरीय मराठी वाचक स्पर्धा -२००९
नाडीपरिक्षा- काही चिकित्सक प्रश्न
नाडीग्रंथ हा विषय इतका चघळून झाला आहे तरीही विषय चिकित्सेसाठी खुला ठेवला पाहिजे असे आम्हाला वाटते. सन ९५-९६ ते २००२ या काळात आम्ही या विषयात वाहुन गेलो होतो. पुण्यात हा विषय देखील प्रसारमाध्यमांनी उचलून धरला होता.
नाव : कॅपुसिन, वय वर्षे चार फक्त, देश फ्रान्स.
व्यवसाय : गोष्टी सांगणे.
श्री निसर्गदत्त महाराजांच्या चरीत्र व शिकवणूकीवर भाष्य करणारी मराठी फिल्म.
नुकतीच माझ्या पहाण्यात निर्गुणाचे भेटी नावाची श्री निसर्गदत्त महाराजांच्या चरित्र व शिकवणूकीवर भाष्य करणारी मराठी फिल्म पाहण्यात आली.संबंधित विषयांत रुची असणार्‍यांनी अवश्य पहावी.यूट्यूब वर झलक आहे.
गुगल क्रोम - काय असेल
ज्येष्ठ साहित्यीक व इतिहाससंशोधक रा. चिं. ढेरे यांच्या संकेतस्थळाचे नुकतेच उद्घाटन झाले. ढेरे यांचे जीवन व कार्य याचा सुरेख आढावा या स्थळावर घेतलेला आहे.
गीतेद्वारे संस्कृत शिक्षण व संस्कृतद्वारे गीता शिक्षण
तमाम संस्कृतप्रेमी जनांसाठी सुवर्णसंधी :
मुंबई येथे ९ ठिकाणी लवकरच संस्कृत माध्यमातून गीता शिक्षण व श्रीमद्भगवद्गीतेच्या माध्यमातून संस्कृत शिक्षण हा उपक्रम राबविण्यात येणार आहे.
या चर्चेतील प्रतिसादाचे स्वतंत्र लेखात रूपांतर केले आहे.
आत्ताच मी नेहमीप्रमाणे पाकिस्तानी वृत्तपत्र 'द डॉन' ची जालआवृत्ती चाळत होतो. नेहमी काहीनाकाही छान मिळते वाचायला. आज तर आश्चर्याची परमावधी झाली. पटकन एका कोपर्‍यातल्या बातमीकडे नजर गेली. अक्षरशः उडालो... बातमी होती...


आपले थीम अपलोड करा
थीम यादीत परत जा
शेवटचे अद्यावत: मार्च 23, 2017
लेख, सानुकूल रंग, वैशिष्ट्यपूर्ण प्रतिमा, एक कॉलम, पोस्ट स्वरूप, स्टिकी पोस्ट, थीम ऑपशन्स, थ्रेड टिप्पणी, अनुवाद सहीत
5 पैकी 5 स्टार्स.
थीम आढळले नाही .भिन्न शोध घ्या.
<# } #> अधिक माहिती
ह्या थीम ला आजून रेट दिले नाही
टूलबार कडे स्किप करा


जिल्हा परिषद नांदेड – संकेतस्थळ, जिल्हा परिषद नांदेड, महाराष्ट्र राज्य, भारत

श्री अशोक शिनगारे भा.प्र.से.
मुख्यकार्यकारी अधिकारी, जिल्हा परिषद नांदेड
- मा. मुख्य कार्यकारी अधिकारी परीचय
गाव भेटी कार्यक्रम (ATP)
• जिल्हा परिषद सदस्य
माहिती लवकरच उपलब्ध होईल	अधिक वाचा...
विभाग निहाय - नागरिकांची सनद
जि. प. / पं. स.
मतदार यादीत नाव शोधणे
जि. प. / पं. स.
निवडणूक लढविणा-या उमेदवाराची 'शपथपत्र व गुन्हेरगारी पार्श्व भुमी
माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005
माहितीचा अधिकार कायदा - २००५ कलम ४ अन्वये १ ते १७ मुद्द्याची कार्यालयनिहाय माहिती
जि.प. सर्वसाधारण बद्ल्या २०१८
संवर्ग निहाय रिक्त पदाचा अहवाल
अर्जांची पात्र व अपात्र यादी
डासमुक्ती अभियान, आरोग्य विभाग, जिल्हा परिषद नांदेड
जिल्हा पाणी व स्वच्छता मिशन कक्ष, जिल्हा परिषद नांदेड
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर गुणवत्ता विकास अभियान शिक्षण विभाग, जिल्हा परिषद नांदेड
जिल्हा पाणी व स्वच्छता मिशन
मुख्यालयातील कामाची वेळ : सकाळी ९:४५ ते सायंकाळी ५:४५
© या संकेतस्थळाची रचना व निर्मिती श्रीस्टार टेकनॉलॉजिएस, नांदेड यांनी केली आहे. या संकेतस्थळावरील माहितीचे प्रकाशन व व्यवस्थापन जिल्हा परिषद, नांदेड यांच्या मार्फत केले जाते. श्रीस्टार टेकनॉलॉजिएस, नांदेड कुठल्याही चुकीच्या माहितीबद्दल जबाबदार असणार नाही.


कॅनडा फुटबॉल संघ - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
ड्वेन दे रोसारियो (४०)
(ब्रिस्बेन, क्वीन्सलंड, ऑस्ट्रेलिया; जून 7, 1924)
कॅनडा 7–0 सेंट लुसिया
(ग्रोस आयलेट, सेंट लुसिया; ऑक्टोबर 7, 2011)
(मेक्सिको सिटी, मेक्सिको; जून 18, 1993)
कॅनडा फुटबॉल संघ हा उत्तर अमेरिकेतील कॅनडा देशाचा राष्ट्रीय फुटबॉल संघ आहे. फिफाच्या कॉन्ककॅफ ह्या प्रादेशिक मंडळाचा सदस्य असलेला कॅनडा सध्या फिफाच्या जागतिक क्रमवारीमध्ये ११४ व्या स्थानावर आहे. कॅनडाने १९८६ सालच्या फिफा विश्वचषक व २००१ सालच्या फिफा कॉन्फेडरेशन्स चषक स्पर्धांसाठी पात्रता मिळवली होती. कॅनडा आजवर १२ कॉन्ककॅफ गोल्ड चषक स्पर्धांमध्ये खेळला आहे व २००० साली त्याने विजेतेपद मिळवले होते. १९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेमध्ये कॅनडा संघाने सुवर्णपदक मिळवले होते.
२०१४ फिफा विश्वचषक संघ
गट अ • गट ब • गट क • गट ड • गट इ • गट फ • गट ग • गट ह • बाद फेरी • अंतिम सामना
बेल्जियम • कोलंबिया • कोस्टा रिका • फ्रान्स
१६ संघांच्या फेरीमध्ये पराभूत
अल्जीरिया • चिली • ग्रीस • मेक्सिको • नायजेरिया • स्वित्झर्लंड • अमेरिका • उरुग्वे
ऑस्ट्रेलिया • बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना • कामेरून • क्रोएशिया • इक्वेडोर • इंग्लंड • घाना • होन्डुरास • इराण • इटली • कोत द'ईवोआर • जपान • पोर्तुगाल • रशिया • दक्षिण कोरिया • स्पेन
उत्तर, मध्य अमेरिका व कॅरिबियनमधील देशांचे राष्ट्रीय फुटबॉल संघ (कॉन्ककॅफ)
कॅनडा • मेक्सिको • अमेरिका
बेलीझ • कोस्टा रिका • एल साल्व्हाडोर • ग्वातेमाला • होन्डुरास • निकाराग्वा • पनामा
अँग्विला • अँटिगा आणि बार्बुडा • अरूबा • बहामास • बार्बाडोस • बर्म्युडा1 • बॉनेअर3 • ब्रिटीश व्हर्जिन द्वीपसमूह • केमन द्वीपसमूह • क्युबा • कुरसावो • डॉमिनिका • डॉमिनिकन प्रजासत्ताक • फ्रेंच गयाना2 3 • ग्रेनेडा • ग्वादेलोप3 • गयाना2 • हैती • जमैका • मार्टिनिक3 • माँटसेराट • पोर्तो रिको • सेंट किट्स आणि नेव्हिस • सेंट लुसिया • सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स • सेंट मार्टिन3 • सिंट मार्टेन3 • सुरिनाम2 • त्रिनिदाद आणि टोबॅगो • टर्क्स आणि कैकास द्वीपसमूह • यु.एस. व्हर्जिन द्वीपसमूह
1: उत्तर अमेरिकेमध्ये असूनही, कॅरिबियन मंडळाचा सदस्य • 2: दक्षिण अमेरिकेमध्ये असूनही, कॉन्ककॅफ व कॅरिबियन मंडळाचा सदस्य • 3: कॉन्ककॅफचा सदस्य परंतु फिफाचा सदस्य नाही
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ४ जून २०१६ रोजी ०९:२७ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


‘ती’ – ९ | गुज मनीचे...

‘ती’ ने आग्रहाने मला तिच्याकडे बोलावले. इतकेच काय तर माझ्याकडे तेव्हा गाडी नव्हती म्हणून मला न्यायला-सोडायला स्वतः आली. मोठी व्हॅन होती तिची. आम्ही एका आलिशान घरा समोर येऊन थांबलो. या अशा घरांना ‘Single family home’ म्हणतात हे देखील माहीत नव्हते तेव्हा मला. पुढे २-३ गाड्या सहज मावतील असा drive way, घरात शिरल्यावर Living room, family room, formal dining, kitchen with island dinnette, study cum home office, master bedroom, दोन मुलांच्या bedrooms, guest room, घराखाली बेसमेंट, २ car garage, मागे मोठे backyard, ती घर दाखवत होती. दाखवता-दाखवता मुलांच्या खोल्यांपाशी ती जरा रेंगाळली. फार प्रशस्त घर होते. घराची सजावट पण अफलातून प्रकारे केली होती. फॅमीली रुम मधे, फायर प्लेसवरच्या एका सुंदर िचत्रावर माझी नजर खिळली. मुंबईच्या कोण्या चित्रकाराला ‘सांगून’ ते चित्र काढून घेतलं आहे असं मला सांगण्यात आलं.
आम्ही पहिल्यांदाच भेटत होतो. माझ्या मामीशी माहेरहून तिच्या भावाशी ओळख. ती माझ्या घराजवळ राहते ते कळल्यावर मामाने भेट घडवून आणली. शिवाय नविन लग्न करुन परदेशी आल्यामुळे ओळख व्हावी हा त्याचा हेतू.
२५-३० वर्षांपूर्वी ‘ती’ ने नवर्याच्या मागून ‘मम्’ म्हणत भारत सोडला. महत्वाकांक्षी वगैरे होती का माहीत नाही पण मुलं मोठी झाल्यावर (आणि अर्थातच तो पर्यंत ग्रीन कार्ड आले असल्यामुळे) तिने काही वर्ष नोकरी केली. ती सांगत होती – “अगं, आपले भारतीय जिन्नस, भाज्या, वस्तू सगळे मिळते आत्ता सहज इथे. आम्ही आलो तो काळ फार वेगळा होता. महिन्यातून एकदा आपल्या भाज्यांचा ट्रक यायचा एडीसनला मग आम्ही लगबगीने निघायचो. प्रत्येकाकडे गाडीही नसायची. मग काय, एकमेका सहाय्य करु…” ती बोलत होती. लग्न होऊन आलेली ती सुरुवातीला बावरलेलीच होती. नवा देश, नवे राहणीमान, नवे ऋतु…पण ती पदर खोचून तयारी लागली – इंग्रजी बोलणे, आणि त्याहून महत्वाचे गोर्यांचे उच्चार समजून घेणे, ड्रायविंग शिकणे, एकटीने ग्रोसरी करणे, नविन ओळखी, एक ना अनेक टप्पे ती पार करत गेली. पुढे मुलं झाली. आणि ती त्यांच्या संगोपनात रममाण झाली. जमतील तसे भारतीय संस्कार त्यांच्यात रुजविण्यासाठी तिची धडपड सुरु झाली. त्यात येणारी वादळं सुद्धा झेलंलीच तिने. नवर्याची प्रगती होत होती, मुलं ही मोठी होत होती. अपार्टमेंट ते टाऊन हाऊस, आणि टाऊन हाऊस ते सिंगल फॅमीली होम असे करत सुबत्तेचा हा टप्पा येऊन ठेपला.
नवरा आता Fortune 100 कंपनीमधे मोठ्या हुद्द्यावर आहे. ती मुलांविषयी कौतुकाने सांगत होती. त्यांच्या शाळा, शिक्षणं, इथली शिक्षण पद्धती, त्यांची स्पोर्टस् मधली प्रगती, त्यांचे प्रोजेक्टस्…बरेच काही. आता मुलगा रोबोटीक्स मधे आहे. मुलगी इनव्हेस्टमेंट बॅंकींगमधे. दोघेही छान सेटल झालेत. घरापासून दूर वेगवेगळ्या स्टेट्स मधे राहतात. सुट्टीला येतात. मागच्या क्रिसमसला आले होते दोघेे. मुलांच्या आठवणीने तिचा आवाज हळवा झालेला जाणवला मला. मुलांच्या खोल्यातर ते दर दिवशीच्या वापरात आहेत अशाच वाटत होत्या, फक्त टापटीप होत्या. पण बाकी मॅकबुक, इतर gadgets, पुस्तकं सगळे काही रोजवर्णीचे वाटावे असे होते.
ितने मला काहीतरी खायला दिले. थोड्या वेळ बसल्या नंतर तिने मला घरी सोडले. ती गेली तशी तिच्या विषयीच्या विचारांत मी गुंतले. कुठे तरी खाेलवर तिचा एकटेपणा मनाला टोचत राहिला. एवढ्या मोठ्याला घरात दोघंच राहतात, त्यात दिवसभर नवरा कामावर, ही एकटीच
उत्तरायणाकडे झुकलेल्या तिच्या आयुष्यात एक िवचित्र पोकळी दिसायला लागली. पिल्लं उडून गेलेलं ते ‘ती’चं सुबक घरटं अचानक भकास वाटायला लागलं…
दिनांक : सप्टेंबर 20, 2014
प्रवर्ग : गुज मनीचे…
प्रतिक्रिया व्यक्त करा उत्तर रद्द करा.
ब्लॉग नोंदी मिळविण्याकरिता आपला ई-मेल द्यावा.
ब्लॉग इथे नोंदवला आहे…
विषय कॅटेगरी निवडा Authors असंच काहीतरी आठवण आदरांजली कविता काव्य गुज मनीचे… नाती-गोती पक्षी निरीक्षण पुणे फोटोग्राफी भटकंती मैत्री Bird Watching Friendship Fun General Obituary Patriotism Photography poems Pune Rains Relations Timepass


इ.स. ७५७ - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
सहस्रके: इ.स.चे १ ले सहस्रक
शतके: ७ वे शतक - ८ वे शतक - ९ वे शतक
दशके: ७३० चे - ७४० चे - ७५० चे - ७६० चे - ७७० चे
वर्षे: ७५४ - ७५५ - ७५६ - ७५७ - ७५८ - ७५९ - ७६०
वर्ग: जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती
१ महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी[संपादन]
इ.स.च्या ७५० च्या दशकातील वर्षे
इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे
इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ११ मार्च २०१३ रोजी ०७:०८ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


मराठी माध्यमाच्या शाळेतही आता उर्दूचे धडे.. | Loksatta

आदित्य ठाकरे यांची महत्त्वाकांक्षी ‘टॅब’ योजना अखेर गुंडाळली
विद्यापीठ संकुलात धार्मिक, राजकीय कार्यक्रमांची जंत्री
आसाराम बापूचा आज फैसला ३ राज्यांमध्ये अलर्ट, जोधपूरचे छावणीत रुपांतर
शहराच्या कमाल तापमानात पुढील दोन दिवसात वाढ होणार
के.जी. टू कॉलेज »
मराठी माध्यमाच्या शाळेतही आता उर्दूचे धडे..
मराठी माध्यमाच्या शाळेतही आता उर्दूचे धडे..
या वर्षीपासून राज्यातील शंभर शाळांमध्ये प्रायोगिक तत्त्वावर ही योजना राबवण्यात येणार आहे.
मराठी माध्यमाच्या शाळांमध्येही आता उर्दू शिकता येणार आहे. हिंदी आणि उर्दू अशा संयुक्त अभ्यासक्रमाला शिक्षण विभागाने परवानगी दिली असून या वर्षीपासून राज्यातील शंभर शाळांमध्ये प्रायोगिक तत्त्वावर ही योजना राबवण्यात येणार आहे.
देशात २००५ मध्ये लागू झालेल्या राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडय़ानुसार बहुभाषिक अध्ययनाचे सूत्र अवलंबण्यात आले आहे. राज्यात मराठी माध्यमाच्या शाळांमध्येच अनेक उर्दू भाषक विद्यार्थी शिक्षण घेतात. आतापर्यंत मराठी माध्यमाच्या शाळांमध्ये त्रिभाषा सूत्र आहे. त्यानुसार मातृभाषा म्हणजेच मराठी, इंग्रजी आणि हिंदूी असे तीन विषय शाळेत शिकवण्यात येत होते. मात्र त्यामुळे उर्दू भाषक विद्यार्थी आपल्या मातृभाषेच्या शिक्षणापासून वंचित राहात होते. त्या पाश्र्वभूमीवर आता मराठी माध्यमाच्या शाळांमध्येही उर्दू भाषेचे शिक्षण देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. सहवी आणि सातवीच्या वर्गाना हिंदी आणि उर्दू असा संयुक्त विषयाचाही पर्याय मिळणार आहे. त्यानुसार आठवडय़ातील दोन तास हिंदी आणि दोन तास उर्दूचे शिक्षण विद्यार्थ्यांना दिले जाईल. यासाठी इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांमध्ये वापरण्यात येणारे संयुक्त उर्दूचे पाठय़पुस्तक वापरण्यात येणार आहे. ज्या शाळेत उर्दू भाषा शिकण्याची इच्छा असणारे किमान पाच विद्यार्थी असणे आवश्यक आहे. त्याचप्रमाणे ज्या शाळांच्या परिसरात उर्दू माध्यमाची शाळा आहे आणि उर्दू शिकवण्यासाठी त्यातील शिक्षक तासिका तत्त्वावर मिळू शकतील अशा शाळेला संयुक्त उर्दू घेता येणार आहे. मराठी माध्यमाच्या शाळेत उर्दू विषय शिकवण्यासाठी शिक्षकांची नवी पदे निर्माण केली जाणार नाहीत, असेही शासनाने स्पष्ट केले आहे.
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
नाटकात दुर्गा देवीची भूमिका साकारणाऱ्या १२ वर्षीय मुलीवर बलात्कार
...जेव्हा नरेंद्र मोदी आसाराम बापूच्या पाया पडले होते, व्हिडीओ व्हायरल
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
आसाराम बापू शिपायाला म्हणतो जेलमध्ये खाणार, पिणार आणि मस्त मजा करणार
हा असा राम की..
ओरल सेक्समध्ये व्यत्यय आणणाऱ्या सहप्रवाशांवर जोडप्यानं केला हल्ला
माध्यमे टीका करतील म्हणून सचिनला ‘रणजी’त प्रथम संधी
धोनीची धुलाई अन् रायडूचा राडा , रंगतदार सामन्यात बंगळुरूचा पराभव
राजीनाम्यानंतर गंभीरने पगारही नाकारला , आयपीएलनंतर घेणार भविष्याबाबत निर्णय
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
आदित्य ठाकरे यांची महत्त्वाकांक्षी ‘टॅब’ योजना अखेर गुंडाळली
वाशी बाजारात हापूसला रसायनरंग
 संकेतस्थळांच्या मुस्कटदाबीत भारत जगात अव्वल
व्हेंटिलेटरमध्ये झुरळ अडकल्याने रुग्णाचा मृत्यू
शारदाश्रम अचानक ‘आयसीएसई’शी संलग्न
काँग्रेस रावण तर ममता शूर्पणखा, बंगालचं लवकरच जम्मू-काश्मीर होणार : भाजपा आमदार
आसाराम बापूचा आज फैसला ३ राज्यांमध्ये अलर्ट, जोधपूरचे छावणीत रुपांतर


राजगड किल्ला – गडांचा राजा आणि राजांचा गड | Chhatrapati Shivaji Maharaj - Shivray

छत्रपती शिवाजी – महाराजांवर चित्रपट
बेसिक फोटोग्राफी वर्कशॉप – ४ सप्टेंबर २०१६
स्वराज्य संकल्पक शहाजीराजे भोसले
छत्रपती राजर्षि शाहू महाराज
गनिमी कावा – युध्दतंत्र
Rajgad Fort - राजगड किल्ला
राजगड किल्ला – गडांचा राजा आणि राजांचा गड
किल्ले राजगड (Rajgad Fort)
किल्ल्याची उंची: १३९४ मीटर
किल्ल्याचा प्रकार : गिरीदुर्ग
गडांच्या राजाच्या बैठकीचा गरुडी कडा सुवेळा माचीचा शेपटा पेलून, पद्मावती आणि संजीवनी माचीचे पंख पसरून उडत्या पवित्र्यात खडा असलेला अस्मानी पक्षी सुवेळा माचीचा शेपटा पेलून, पद्मावती आणि संजीवनी माचीचे पंख पसरून उडत्या पवित्र्यात खडा असलेला अस्मानी पक्षी गणपती, पद्मावती, मारुती, काळेश्वरी, जान्हवी, ब्रम्हदेव या देवदेवतांच्या राउळांची शिखरे स्वर्गाच्या पायरीला भिडवणारी बारामावळातील उच्चासनी पंढरी गणपती, पद्मावती, मारुती, काळेश्वरी, जान्हवी, ब्रम्हदेव या देवदेवतांच्या राउळांची शिखरे स्वर्गाच्या पायरीला भिडवणारी बारामावळातील उच्चासनी पंढरी शिलेखाना, कलमखाना, दफ्तरखाना, जासूदखाना, दरजीमहाल, चौबिनामहाल, शेरी महाल, सौदागिरी महाल यांनी नटलेला सजलेला सह्याद्री स्वर्गच जणू
राजांच्या मर्मबंधांच्या कैक यादगिरी ठेवणारी कातळी कुप्पी
राजगड हे शिवाजी महाराजांचे पहिले प्रमुख राजकीय केंद्र. बुलंद, बेलाग आणि बळकट राजगड आजही आपल्याला हिंदु स्वराज्याची ग्वाही देत उभा आहे. पुण्याच्या नैऋत्येला ४८ किमी अंतरावर अन् भोरच्या वायव्येला २४ किमी अंतरावर नीरा वेळवंडीका नदी आणि गुंजवणी नद्यांच्या खोर्‍यांच्या बे्चक्यात मुरुंबदेवाचा डोंगर उभा आहे. मावळ भागामध्ये राज्यविस्तार साध्य करण्यासाठी राजगड आणि तोरणा हे दोन्ही किल्ले मोक्याच्या ठिकाणी होते. तोरणा जरी अभेद्य असला तरी बालेकिल्ला आकाराने लहान असल्यामुळे राजकीय केंद्र म्हणून हा किल्ला सोयीचा नव्हता. त्या मानाने राजगड दुर्गम असून त्याचा बालेकिल्ला तोरणा किल्ल्यापेक्षा मोठा आहे. शिवाय राजगडाकडे कोणत्याही बाजूने येताना एखादी टेकडी किंवा नदी ओलांडावीच लागते. एवढी सुरक्षितता होती, म्हणून आपले राजकीय केंद्र म्हणून शिवाजी महाराजांनी राजगडाची निवड केली. राजगडाला तीन माच्या व बालेकिल्ला आहे. बालेकिल्ला सर्वात उंच असून त्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची १३९४ मीटर आहे.
शिवतीर्थ रायगड श्री शिवछत्रपतींच्या कर्तृत्वाचा विस्तार दाखवतो तर दुर्गराज राजगड त्यांच्या महत्वाकांक्षेची उंची दाखवतो.
१) जेम्स डग्लस(बुक ऑफ बॉम्बे)
राजगड आणि तोरणा हे दोन्ही किल्ले अभेद्य स्वरूपाचे असून अशा ठिकाणी वसले आहेत की मावळयांचा नेता शिवाजी याला राज्यविस्तारासाठी किल्ल्यांचा भरपूर उपयोग झाला.
२) साकी मुस्तैदखान त्याच्या मासिरे आलिमगिरे नावाच्या ग्रंथात म्हणतो,
राजगड हा अतिशय उंच त्याची उंची पाहता सर्व किल्ल्यात तो श्रेष्ठ होय असे म्हणता येईल. त्याचा घेर १२ कोसांचा आहे. त्याच्या मजबूतीची तर कल्पनाही करवत नव्हती. डोंगराच्या दर्‍याखोर्‍यातून आणि घनघोर अरण्यातून वार्‍याशिवाय दुसरे काही फिरकू शकत नाही. येथे पावसालाच फक्त वाट मिळू शकते. इतर कोणीही त्यातून जाऊ शकत नाही.
३) महेमद हाशिम खालीखान याने मुन्तखबुललुबाबएमहेमदॉशाही नामक ग्रंथामध्ये म्हणतो,
राजगड किल्ल्याचे मी कसे वर्णन करु काय त्या किल्ल्याची उंची, काय त्यांचा विस्तार  काय त्या किल्ल्याची उंची, काय त्यांचा विस्तार जणू काही आकाशच पसरले होते. त्याचे टोक पाहून छाती दडपे. त्याच्या भाराने पृथ्वी धारण करणारा पाताळातील वृषभ ओरडत असावा. त्या भागात सापांचा सुळसुळाट होता. जिकडे तिकडे निरनिराळ्या प्रकारचे हिंस्त्र पशु दिसत, त्यामुळे सगळे त्रस्त होऊन गेले. राजगड किल्ला म्हणजे डोंगराची रांग, त्याचा घेर बारा कोसांचा, त्याला सगळीकडून वेढा घालणे कठिण होते.
इतिहासातून अस्पष्टपणे येणार्‍या उल्लेखांवरुन सातवाहनपूर्व म्हणजे साधारण २००० वर्षा पूर्वी पासूनचा हा डोंगर ज्ञात आहे. ब्रम्हर्षी ऋषींचे येथे असणारे वास्तव्य व याच ब्रम्हर्षी ऋषींच्या नावावरुन येथे स्थापन झालेले श्री ब्रम्हर्षी देवस्थान यावरुन डोंगर फार पुरातन असावा.
राजगडाचे पूर्वीचे नाव होते मुरुंबदेव. हा किल्ला बहामनी राजवटी मध्ये याच नावाने ओळखला जात असे. अर्थात त्यावेळी गडाचे स्वरूप फार काही भव्य दिव्य असे नव्हते. इसवी सन १४९० च्या सुमारास अहमदनगरच्या निजामशाहीचा संस्थापक अहमद बहिरी याने वालेघाट आणि तळकोकणातील अनेक किल्ले जिंकून पश्चिम महाराष्ट्रात प्रभाव निर्माण केला आणि याच वेळी त्याने मुरूंबदेव हा किल्ला हस्तगत केला. मुरूंबदेवाचे गडकरी बिनशर्त शरण आल्यामुळे अहमद बहिरीला किल्ला जिंकण्यास विशेष प्रयास करावे लागले नाहीत. पुढे किल्ल्यावर निजामशाहीची सत्ता प्रस्थापित झाल्यावर १२५ वर्षे किल्ल्यावर कोणाचाही हल्ला झाला नाही. इसवी सन १६२५ च्या सुमारास मुरुंबदेव किल्ला निजामशाहीकडून आदिलशहीकडे आला. निजामशहाच्या वतीने बाजी हैबतराव शिलीमकर व त्याचे वडील रुद्राजी नाईक या किल्ल्याची व्यवस्था पाहात होते. मलिक अंबरच्या आदेशानुसार बाजी हैबरावाने मुरुंबदेवाचा ताबा आदिलशाही सरदार हैबतखामाकडे दिला.
इ.स. १६३० च्या सुमारास हा किल्ला आदिलशहाकडून परत निजामशाहीत दाखल झाला. शहाजीराजांचा अधिकारी सोनाजी या किल्ल्याचा कारभार पाहू लागला. विजापूर आदिलशाही सैन्याच्या एका तुकडीने किल्ल्यावर हल्ला केला. त्यात सोनाजी जखमी झाला म्हणून बालाजी नाईक शिळीमकर आपल्या तुकडीसह मुरूंबदेवाच्या रक्षणार्थ धावून गेला. तेव्हा बालाजी नाईक जखमी झाला. या कामगिरीबद्दल शहाजीराजांनी बाळाजी नाईक शिलीमकरांचा नंतर सन्मानही केला.
शिवरायांनी मुरुंबदेवाचा किल्ला कधी घेतला याचा लिखीत पुरावा आज उपलब्ध नाही. शिवचरित्र साहित्य खंडाच्या दहाव्या खंडात प्रसिद्ध झालले एक वृत्त सांगते की,
शिवाजीने शहामृग नावाचा पर्वत ताब्यात घेऊन त्यावर इमारत बांधली.
सभासद बखर मधील उल्लेख,
मुराबाद म्हणोन डोंगर होता त्यास वसविले. त्याचे नाव राजगड म्हणोन ठेविले. त्या गडाच्या चार माच्या वसविल्या. सभासदाने बालेकिल्ल्याला सुद्धा एक माची म्हणून गणली आहे.
सन १६४६ ते १६४७ च्या सुमारास शिवरायांनी तोरणा किल्ल्यासोबत हा किल्ला जिंकून घेतला. हा किल्ला बांधण्याचे काम महाराजांनी मोठ्या झपाट्याने सुरु केले. त्या डोंगरास तीन सोंडा किंवा माच्या होत्या, त्यासही तटबंदी केली. मुख्य किल्ल्यास राजगड नाव ठेवून एक इमारत उभी केली. तीन माच्यांना सुवेळा, संजीवनी आणि पद्मावती ही नावे दिली. शिरवळ नजीक खेडबारे नावाचे गाव होते, तेथे रान फार होते. त्या ठिकाणी फर्माशी आंब्याची झाडे लावून पेठ वसविली व तिचे नाव शिवापूर असे ठेवले. इ.स. १६६० मध्ये औरंगजेबाच्या आज्ञेनुसार शाहिस्तेखानाने स्वराज्यावर स्वारी केली. फारसी साधनांमधून अशी माहिती मिळते की शाहिस्तेखानाने राजगडाकडे फौज पाठविलेली होती. ह्या फौजेने राजगडाच्या जवळपासची काही खेडी जाळून उध्वस्त केली. परंतु प्रत्यक्ष राजगड किल्ला जिकंण्याचा प्रयत्न मात्र केला नाही. ६ एप्रिल १६६३ रोजी शाहीस्तेखानावर छापा घालून शिवाजी महाराज राजगडावर परतले.
सन १६६५ मध्ये मिर्झाराजा जयसिंग याने स्वराज्यावर स्वारी केली, दाऊदखान आणि रायसिंग या दोन सरदारांना त्याने या परिसरातील किल्ले जिंकण्यासाठी पाठविले. ३० एप्रिल १६६५ रोजी मुगल सैन्याने राजगडावर चाल केली, परंतु मराठ्यांनी किल्ल्यावरुन विलक्षण मारा केल्यामुळे मुगलांना माघार घ्यावी लागली.
शिवाजी महाराजांनी मिर्झाराजा जयसिंग बरोबर तह करताना २३ किल्ले देण्याचे मान्य केले व स्वत:कडे १२ किल्ले ठेवले. या १२ किल्ल्यांमध्ये राजगड, तोरणा, लिंगाणा, रायगड यांचा समावेश होतो. सभासद बखरीतील उल्लेख खालील प्रमाणे आहे
सत्तावीस किल्ले तांब्रास दिले निशाणे चढविली वरकड राजगड व कोट मोरोपंत पेशवे व निळोपंत मुजुमदार व नेताजी पालकर सरनोबत असे मातुश्रींच्या हवाली केले व आपणही दिल्लीस जावे, बादशाहाची भेट घ्यावी असा करार केला.
छत्रपती शिवाजी महाराज आग्र्‍याहून निसटून निवडक लोकांनिशी १२ सप्टेंबर १६६६ ला राजगडाला सुखरुप पोहोचले. २४ फेब्रुवारी १६७० रोजी राजगडावर राजारामचा जन्म झाला. सिंहगड किल्ला घेण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी तानाजी मालुसुरे यास राजगडावरुनच १६७० मध्ये पाठविले. सन १६७१- १६७२ मध्ये शिवाजी महाराजांनी रायगड स्थान राजधानी साठी निश्चित केले आणि राजधानी रायगडावरुन राजगडाकडे हलविली.
३ एप्रिल १६८० रोजी शिवरायांचे निधन झाल्यावर स्वराज्यावर औरंगजेबाच्या स्वारीचे संकट कोसळले. ११ मार्च १६८९ रोजी संभाजी महाराजांना पकडून ठार मारण्यात आले. यानंतर मुगलानी मराठ्यांचे अनेक गड जिंकून घेण्याचा प्रयत्न केला. किशोरसिंह हाडा या मुगल सरदाराने जून १६८९ मध्ये राजगड जिंकून घेतला. औरंगजेबाने अबुलखैरखान याला राजगडाचा अधिकारी म्हणून नेमले. मात्र अद्याप संभाजी महाराजांना पकडल्याची वार्ता पसरली नव्हती. त्यामुळे मराठ्यांची फौज राजगडाभोवती गोळा झाली. आणि आपल्या बळावर राजगड पुन्हा जिंकून घेतला.
जानेवारी १६९४ मधील एका पत्रात शंकराजी नारायण सचिव याने
कानद खोर्‍यातील देशमुखांनी राजगडाच्या परिसरातील प्रदेशाचे मुगलांच्या हल्ल्यापासून संरक्षण केल्या बद्दल त्यांची इनामे त्यांचकडे चालवावीत
असा आदेश दिला होता.
११ नोहेंबर १७०३ मध्ये औरंगजेब जातीनिशी हा किल्ला जिंकण्यासाठी पुण्याहून निघाला. औरंगजेबाचा हा प्रवास मात्र सुखकर झाला नाही. राजगडाच्या अलीकडे चार कोस घाटातला रस्ता आहे. रस्ता केवळ दुर्गम होता. औरंगजेबाने एक महिना आधी काही हजार गवंडी, बेलदार आणि कामदार यांना रस्ता नीट करण्याच्या कामावर पाठविले, पण रस्ता काही नीट झाला नव्हता. त्यामुळे बरेचसे सामान आहे तिथे टाकून द्यावे लागले. २ डिसेंबर १७०३ रोजी औरंगजेब राजगडा जवळ पोहोचला. किल्ल्यास मोर्चे लावले. किल्ल्याचा बुरुज तीस गज उंच, त्याच उंचीचे दमदमे तयार करुन त्यावर तोफा चढविल्या व बुरुजावर तोफांचा भडीमार करु लागले. तरबियतखान आणि हमीबुद्दीनखान याने पद्मावतीच्या बाजूने मोर्चे लावले. पुढे दोन महिने झाले तरी किल्ला काही हातात येत नव्हता. शेवटी ४ फेब्रुवारी १७०३ रोजी राजगड औरंगजेबाच्या हातात पडला. इरादतखान याला औरंगजेबाने किल्लेदार नेमले आणि किल्ल्याचे नाव नाबिशहागड असे ठेवले.
२९ मे १७०७ रोजी गुणाजी सावंत याने पंताजी शिवदेवा बरोबर राजगडावर स्वारी करुन तो किल्ला जिंकून घेतला आणि पुन्हा किल्ला मराठयांच्या ताब्यात आला. पुढे शाहुच्या ताब्यात किल्ला आल्यावर १७०९ मध्ये शाहु राजांनी सुवेळा माचीस ३०० रुपये व संजीवनी माचीस १०० रुपये अशी व्यवस्था लावून दिली.
पेशवेकाळात राजगड हा सचिवांच्या ताब्यात होता. पेशवाई मध्ये आर्थिक परिस्थिती वांरवार बिघडत असल्याने किल्ल्यावर शिबंदीचे पगारही वेळेवर होत नसत. अशाच परिस्थिती मध्ये राजगडावरील सेवकांचे पगार एक वर्षभर थकले होते.(राजवाडे खंड १२) यानंतर राजगड भोर संस्थानाच्या ताब्यात गेला. त्याची व्यवस्था पाहण्यासाठी सहा अधिकारी नेमले होते. सुवेळा माचीसाठी सरनोबत शिलीमकर, पद्मावती माचीसाठी सरनोबतपवार घराण्यातील, संजीवनी माचीसाठी सरनोबत खोपडे घराण्यातील या शिवाय नाईक व सरनाईक हे अधिकारी सुद्धा असत.
गुप्त दरवाजाकडून पद्मावती माचीवर आल्यावर समोरच सुबक बांधणीचा विस्तीर्ण असा तलाव आढळतो. तलावाच्या भिंती आजही शाबूत आहेत. तलावात जाण्यासाठी त्याच्या भिंतीतच एक कमान तयार केलेली आहे. तलावात सध्या गाळ मोठ्या प्रमाणात साचला आहे.
पद्मावती देवीच्या मंदिरा समोरच पूर्वाभिमुख असे रामेश्वर मंदिर आहे. मंदिरातील शिवलिंग शिवकालीन आहे. मंदिरात असणारी मारूतीरायांची मूर्ती दक्षिणाभिमुख आहे.
रामेश्वर मंदिरापासून पायर्‍यांनी वर जातांना उजवीकडे राजवाड्याचे काही अवशेष दिसतात. या राजवाड्यामध्ये एक तलाव आहे. याशिवाय राजवाड्यापासून थोडे पुढे गेल्यावर अंबारखाना लागतो. याच्या थोडे पुढे सदर आहे. सदरेच्या समोर दारुकोठार आहे.
ही गडावरची सर्वात महत्वाची अशी वास्तू आहे. रामेश्वर मंदिरापासून पायर्‍यांनी वर गेल्यावर उजव्या हातास राजवाड्याचे अवशेष आहेत. थोडे पुढे गेल्यावर उजवीकडे सदर आहे. पूर्वी या सदरेत ओटीच्या कडेस मधल्या खणात एक जुना गालिचा व त्यावर लोड ठेवलेला असे. अनेक इतिहास तज्ज्ञांचे असे मत आहे की ही सदर नसून तटसरनौबताचे घर आहे.
पाली दरवाजाचा मार्ग पाली गावातून येतो. हा मार्ग फार प्रशस्त असून चढण्यासाठी पायर्‍या खोदल्या आहेत.पाली दरवाजाचे पहिले प्रवेशद्वार भरपूर उंचीचे आणि रुंदीचे आहे, यातून हत्ती सुद्धा अंबारीसह आत येऊ शकतो. हे प्रवेशद्वार ओलांडून २०० मीटर पुढे गेल्यावर भरभक्कम बांधणीचे दुसरे प्रवेशद्वार आहे. प्रवेशद्वाराचे संरक्षण चांगल्या बुलंद अशा बुरुजांनी केलेले आहे. या दरवाजाचे वैशिष्ट्य म्हणजे दरवाजाच्या वर आणि बुरुजावर परकोट बांधलेले आहेत. या परकोंटाना गोल आकाराचे झरोके ठेवलेले आढळतात. अशा झरोक्यांना फलिका असे म्हणतात. या फलिकांचा उपयोग तोफा डागण्यासाठी होत असे. दरवाजातून आत शिरल्यावर दोन्ही बाजूस पहारेकर्‍यांच्या देवड्या आहेत. या दरवाजाने गडावर आल्यावर आपण पद्मावती माचीवर पोहोचतो.
गुंजवण दरवाजा म्हणजे एकामागे एक असलेल्या तीन प्रवेशद्वारांची एक मालिका आहे. पहिला दरवाजा अत्यंत साध्या बांधणीचा आहे. मात्र दरवाजाला दोन्ही बाजूस भरभक्कम बुरुज आहेत. गुंजवणे दरवाजाच्या दुसर्‍या प्रवेशद्वाराला वैशिष्टपूर्ण कमान आहे. या दरवाजाच्या शेवटी व गणेश पट्टीच्या खाली दोन्हीकडे दोन उपडे घट घेतलेल्या व एका कमलकलिके समोर असलेल्या सोंडा आहेत. सांप्रत या शिल्पावरुन श्री किंवा गजशिल्प तयार झाले असावे असे अनुमान निघते. या सर्व गोष्टींवरुन असे अनुमान निघते की, हे प्रवेशद्वार शिवपूर्वकालात बांधलेले असावे. प्रवेशद्वाराच्या आत पहारेकर्‍यांच्या देवड्या आहेत.
राजगडाला एकूण ३ माच्या आहेत. यापैंकी सर्वात प्रशस्त अशी माची म्हणजे पद्मावती माची. पद्मावती माची केवळ एक लष्करी केंद्र नसून निवासाचे ठिकाणही होते. माचीवर बांधकामाचे अनेक अवशेष सापडतात. पद्मावती देवीचे मंदिर, सईबाईंची समाधी, हवालदारांचा वाडा, रत्नशाला, सदर, पद्मावती तलाव, गुप्त दरवाजा, पाली दरवाजा, गुंजवणे दरवाजा, दारुगोळ्याची कोठारे या वास्तू आजही शिल्लक आहेत. याशिवाय पद्मावती माचीवर ब्राम्हणवर्गाची आणि अष्टप्रधान मंडळाची काही घरे आहेत.
सध्या २००२ मध्ये या मंदिराचा जीर्णोध्दार केला आहे. शिवरायांनी किल्ले मुरुंबदेवाचे राजगड म्हणून नामकरण केल्यावर येथे असलेल्या जागेवर पद्मावती देवीचे मंदिर बांधले असा उल्लेख आढळतो. सध्या मंदिरात आपल्याला तीन मूर्त्या दिसतात. मुख्य पुजेचे मूर्ती भोरच्या पंत सचिवांनी स्थापन केलेली आहे. त्याच्या उजव्या बाजुला लहान असलेली मूर्ती शिवरायांनी स्थापित केलेली आहे, तर दोन मूर्तीच्या मध्ये शेंदूर फासलेला तांदळा म्हणजे पद्मावती देवीची मुर्ती आहे.या मंदिरात सध्या २० ते ३० जणांना राहता येते. मंदिराच्या बाजूसच पाण्याचे टाके आहे. यातील पाणी पिण्यासाठी योग्य आहे. मंदिराच्या समोरच सईबांईची समाधी आहे.
सुवेळा माचीच्या बांधणीनंतर शिवाजीमहाराजांनी या माचीचे बांधकाम करण्यास सुरवात केली. माचीची एकूण लांबी अडीच किमी आहे. ही माची सुद्धा ३ टप्प्यांमध्ये बांधलेली आहे. संजीवनी माचीवरील घरांचे अवशेष आजही अस्तित्वात आहेत. माचीच्या प्रत्येक टप्प्यास चिलखती बुरुज आहेत. पहिला टप्पा खाली उतरुन उत्तरेकडे वळून तटालागत थोडे मागे चालत गेल्यावर तीन तिहेरी बांधणीचे बुरुंज लागतात. या तिन्ही बुरुजावर शिवकालात प्रचंड मोठ्या तोफा असाव्यात. या माचीवर अनेक पाण्याची टाकी आहेत. या माचीला एकूण १९ बुरुज आहेत. माचीला भुयारी परकोटाची योजना केलेली आहे या भुयारातून बाहेरील तटबंदी कडे येण्यासाठी दिंड्यांची व्यवस्था केलेली आहे. संजीवनी माचीवर आळु दरवाजाने सुद्धा जाता येते. आळु दरवाजा पासून राजगडाची वैशिष्टय असलेली चिलखती तटबंदी दुतर्फा चालू होते. दोन्ही तटांमधील अंतर अर्धा ते पाऊण मीटर असून खोली सुमारे ६ ते ७ मीटर आहे. या भागात बुरुजांच्या चिलखतात उतरण्यासाठी पायर्‍यांच्या दिंड्या आहेत. तसेच नाळेतून वर येण्यासाठी दगडी सोपान आहेत. माचीवर तटबंदी मध्ये काही जागी प्रातर्विधीची ठिकाणे (शौचकुप) आढळतात. दुहेरी तटबंदीच्या शेवटी बलाढ्य बुरुज आहेत. यांचा उपयोग दूरवर नजर ठेवण्यासाठी होत असे.
संजीवनी माचीवर येण्यासाठी या दरवाजाचा उपयोग होत असे. तोरणा वरुन राजगडावर येण्याचा एकमेव मार्ग या दरवाजातून जात असे. आळु दरवाजा सद्यस्थितीला ढासाळलेल्या अवस्थतेत आहे. या दरवाजावर एक शिल्प आहे. वाघाने एक सांबार उताणे पाडले आहे,असे चित्र या शिल्पात दाखवले आहे.
मुरुंबदेवाचा किल्ला ताब्यात आल्यानंतर शिवाजी महाराजांनी किल्ल्याच्या पूर्वेकडील डोंगररांगेला भरभक्कम तटबंदी बांधली, आणि माचीला सुवेळा माची असे नाव ठेवले. पूर्वेकडे ही माची असल्यामुळे या माचीचे नाव सुवेळा असे ठेवले. सुवेळा माची ही संजीवनी एवढी लांब नाही. मात्र या माचीचे सुद्धा ३ टप्पे आहेत. पूर्वेकडे ही माची चिंचोळी होत गेलेली आहे.
माचीच्या प्रारंभी टेकडी सारखा भाग आहे याला डुबा असे म्हणतात. या डुब्याच्या डावीकडून रानातून जाणार्‍या वाटेने गेल्यावर शिबंदी घरटे दिसतात. तेथे डाव्या हातास एक दक्षिणमुखी वीर मारुती व त्याच्या जवळ पाण्याचे टाक आहे. येथे असणारे चौथरे म्हणजे एके काळी येसाजी कंक, तानाजी मालसुरे व शिलींबकर या सरदारांची घरे होती. येथून सरळ जाणारी वाट सुवेळा माचीच्या दुसर्‍या टप्प्यावर जाते, तर डावीकडे जाणारी वाट काळेश्वरी बुरुजाच्या परिसरात घेऊन जाते. आपण माचीच्या दिशेने थोडे पुढे गेल्यावर उजवीकडे एक सदर लागते. येथून पुढे तटबंदीच्या खरा भाग सुरु होतो. येथील तटबंदी दोन टप्प्यांत विभागली असून प्रत्येक टप्प्याच्या शेवटी चिलखती बुरुज आहे. दुसर्‍या टप्प्यात गेल्यावर तटबंदीच्या दोन्ही बाजूस आतील अंगास भुयारी चिलखती परकोटाची रचना केलेली आहे. दुसर्‍या टप्पयाकडे जातांना एक उंच खडक लागतो आणि या खडकात ३ मीटर व्यासाचे एक छिद्र आढळते. या खडकालाच नेट किंवा हत्तीप्रस्तर असे म्हणतात. या हत्तीप्रस्तराच्या अलीकडे तटातील गणपती आढळतो व तेथूनच पुढे तटातून खाली जाण्यासाठी गुप्त दरवाजा आहे. या दरवाजाला मढे दरवाजा असे म्हणतात. हत्ती प्रस्तराच्या पुढील भागात सुद्धा एक असाच गुप्त दरवाजा आहे. सुवेळा माचीच्या तटबंदीला एकुण १७ बुरुज आहेत. त्यापैकी ७ बुरुजांना चिलखती बुरुजांची सोय आहे.
सुवेळा माचीच्या सर्वात शेवटच्या टप्प्यात खालच्या भागात वाघजाईचे शिल्प आहे.
काळेश्वरी बुरुज आणि परिसर:
सुवेळा माचीच्या दुसर्‍या टप्प्याकडे जाणार्‍या वाटेच्या उजवीकडे वळल्यावर आपल्याला पाण्याची काही टाकी दिसतात. पुढे रामेश्वर मंदिराचे काही अवशेष आहेत. या रामेश्वर मंदिरात शिवलिंग, भग्न नंदी, एक यक्षमूर्ती अशी शिल्पे आढळतात.या रामेश्वर मंदिराच्या वरील बाजूस शिलाखंडावर गणेशाची प्रतिमा, पार्वती, शिवलिंग अशी शिल्पे आहेत. येथून थोडेसे पुढे गेल्यावर काळेश्वरी बुरुज आहे. येथेच तटात एक गुप्त दरवाजा देखील आढळतो.
राजगडाच्या सर्वात उंच भाग म्हणजे बालेकिल्ला होय. या बालेकिल्ल्याकडे जाणारा रस्ता कठीण आणि अरुंद आहे. चढण संपल्यानंतर बालेकिल्ल्याचा दरवाजा लागतो यालाच महादरवाजा असे ही म्हणतात. आजही दरवाजा चांगल्या स्थितीत आहे. प्रवेशद्वाराची उंची ६ मीटर असून प्रवेशद्वारावर कमळ, स्वस्तिक ही शुभचिन्ह कोरलेली आहेत. बालेकिल्ल्याला साधारण १५ मीटर उंचीची तटबंदी बांधलेली असून विशिष्ट अंतरावर बुरुजही ठेवलेले आहेत.
दरवाजातून आत गेल्यावर समोरच जननीमंदिर आहे. येथून पुढे गेल्यावर चंद्रतळे लागते. तळ्याच्या समोरच उत्तरबुरुच आहे. येथून पद्मावती माची आणि इतर सर्व परिसर दिसतो. बुरुजाच्या खालून एक पायवाट बालेकिल्ल्यावर येते. आता मात्र ही वाट एक मोठा शिलाखंड टाकून बंद केलेली आहे. ही वाट ज्या बुरुजावरून वर येते त्या बुरुजाला उत्तर बुरुज असे म्हणतात. येथून संपूर्ण राजगडाचा घेरा आपल्या लक्षात येतो. या उत्तर बुरुजाच्या बाजुला ब्रम्हर्षी ऋषींचे मंदिर आहे. या शिवाय बालेकिल्ल्यावर काही भग्न अवस्थेतील इमारती चौथरे, वाड्यांचे अवशेष आढळतात.
१) गुप्त दरवाजाने राजगड:
पुणे – राजगड अशी एसटी पकडून आपल्याला वाजेघर या गावी उतरता येते. बाबुदा झापा पासून एक तासाच्या अंतरावर रेलिंग आहेत. यांच्या साह्याने अत्यंत कमी वेळात राजगडावर जाता येते. यावाटेने गडावर जाण्यास ३ तास लागतात.
२) पाली दरवाज्याने राजगड:
पुणे – वेल्हे एसटीने वेल्हे मार्गे “पाबे” या गावी उतरुन, कानद नदी पार करुन पाली दरवाजा गाठावा. ही वाट पायर्‍याची असून सर्वात सोपी आहे. यावाटेने गडावर जाण्यास ३ तास लागतात.
३) गुंजवणे दरवाज्याने राजगङ:
पुणे – वेल्हे या हमरस्त्यावरील “मार्गासनी” या गावी उतरावे आणि तिथून साखरमार्गे गुंजवणे या गावात जाता येते. ही वाट अवघड आहे. या वाटेवरून गड गाठण्यास अडीच तास लागतात. माहितगारा शिवाय या वाटेचा उपयोग करू नये.
४) अळु दरवाज्याने राजगड:
भुतोंडे मार्गे आळु दरवाजाने राजगड गाठता येतो. शिवथर घळीतून ही अळू दरवाज्याने राजगड गाठता येतो.
५) गुप्त दरवाजामार्गे सुवेळामाची:
गुंजवणे गावातून एक वाट जंगलातून गुप्त दरवाजा मार्गे सुवेळा माचीवर येते.
१) गडावरील पद्मावती मंदिरात २० ते २५ जणांची रहाण्याची सोय होते.
२) पद्मावती माचीवर रहाण्यासाठी पर्यटक निवासाच्या खोल्या आहेत.
जेवणाची सोय: जेवणाची सोय आपण स्वत: करावी.
पाण्याची सोय: पद्मावती मंदिराच्या समोरच बारामही पिण्याच्या पाण्याचे टाके आहे.
जाण्यासाठी लागणारा वेळ: पायथ्या पासून ३ तास लागतात.
राजगड किल्ला संपूर्ण पाहण्यासाठी साधारण २ दिवस लागतात. गडावरुन तोरणा, प्रतापगड, रायगड, लिंगाणा, सिंहगड, पुरंदर, वज्रगड, मल्हारगड, रोहीडा, रायरेश्वर आणि लोहगड, विसापूर हे किल्ले दिसतात.
माहिती साभार: ट्रेक क्षितीज संस्था
संदर्भ: छावा – शिवाजी सावंत
राजगड किल्ला – गडांचा राजा आणि राजांचा गड
किल्ले राजगड (Rajgad Fort) किल्ल्याची उंची: १३९४ मीटर किल्ल्याचा प्रकार : गिरीदुर्ग श्रेणी : मध्यम जिल्हा : पुणे दवी स्वराज्याची राजधानी गडांच्या राजाच्या बैठकीचा गरुडी कडा गडांच्या राजाच्या बैठकीचा गरुडी कडा सुवेळा माचीचा शेपटा पेलून, पद्मावती आणि संजीवनी माचीचे पंख पसरून उडत्या पवित्र्यात खडा असलेला अस्मानी पक्षी सुवेळा माचीचा शेपटा पेलून, पद्मावती आणि संजीवनी माचीचे पंख पसरून उडत्या पवित्र्यात खडा असलेला अस्मानी पक्षी गणपती, पद्मावती, मारुती, काळेश्वरी, जान्हवी, ब्रम्हदेव या देवदेवतांच्या राउळांची शिखरे स्वर्गाच्या पायरीला भिडवणारी बारामावळातील उच्चासनी पंढरी गणपती, पद्मावती, मारुती, काळेश्वरी, जान्हवी, ब्रम्हदेव या देवदेवतांच्या राउळांची शिखरे स्वर्गाच्या पायरीला भिडवणारी बारामावळातील उच्चासनी पंढरी शिलेखाना, कलमखाना, दफ्तरखाना, जासूदखाना, दरजीमहाल, चौबिनामहाल, शेरी महाल, सौदागिरी महाल यांनी नटलेला सजलेला सह्याद्री स्वर्गच जणू शिलेखाना, कलमखाना, दफ्तरखाना, जासूदखाना, दरजीमहाल, चौबिनामहाल, शेरी महाल, सौदागिरी महाल यांनी नटलेला सजलेला सह्याद्री स्वर्गच जणू राजांच्या मर्मबंधांच्या कैक यादगिरी ठेवणारी कातळी कुप्पी राजांच्या मर्मबंधांच्या कैक यादगिरी ठेवणारी कातळी कुप्पी राजगड हे शिवाजी महाराजांचे पहिले प्रमुख राजकीय केंद्र. बुलंद, बेलाग आणि बळकट राजगड आजही आपल्याला हिंदु स्वराज्याची ग्वाही देत…
Summary : गडांच्या राजाच्या बैठकीचा गरुडी कडा सुवेळा माचीचा शेपटा पेलून, पद्मावती आणि संजीवनी माचीचे पंख पसरून उडत्या पवित्र्यात खडा असलेला अस्मानी पक्षी सुवेळा माचीचा शेपटा पेलून, पद्मावती आणि संजीवनी माचीचे पंख पसरून उडत्या पवित्र्यात खडा असलेला अस्मानी पक्षी गणपती, पद्मावती, मारुती, काळेश्वरी, जान्हवी, बम्ह्देव या देवदेवतांच्या राउळांची शिखरे स्वर्गाच्या पायरीला भिडवणारी बारामावळातील उच्चासनी पंढरी गणपती, पद्मावती, मारुती, काळेश्वरी, जान्हवी, बम्ह्देव या देवदेवतांच्या राउळांची शिखरे स्वर्गाच्या पायरीला भिडवणारी बारामावळातील उच्चासनी पंढरी शिलेखाना, कलमखाना, दफ्तरखाना, जासूदखाना, दरजीमहाल, चौबिनामहाल, शेरी महाल, सौदागिरी महाल यांनी नटलेला सजलेला सह्याद्री स्वर्गच जणू शिलेखाना, कलमखाना, दफ्तरखाना, जासूदखाना, दरजीमहाल, चौबिनामहाल, शेरी महाल, सौदागिरी महाल यांनी नटलेला सजलेला सह्याद्री स्वर्गच जणू राजांच्या मर्मबंधांच्या कैक यादगिरी ठेवणारी कातळी कुप्पी
Previous: शूर शिलेदार येसाजी कंक
Next: छत्रपती शाहू महाराज
Anuya on महाराष्ट्राच्या किल्ल्यांकडे सरकारचे अक्षम्य दुर्लक्ष
shashank on वीर शिवा काशीद
छत्रपती शिवाजी – महाराजांवर चित्रपट
बेसिक फोटोग्राफी वर्कशॉप – ४ सप्टेंबर २०१६
गनिमी कावा – युध्दतंत्र
छत्रपती राजर्षि शाहू महाराज
स्वराज्य संकल्पक शहाजीराजे भोसले
chatrapati shivray chhatrapati shivaji maharaj kaviraj bhushan lohagad fort Modi Letter D Modi Letter DH Modi Letter N Modi Letter SH Modi Letter T Modi Letter TH modi script nature photography Quiz Contest raigad raigad fort Rajaram Maharaj shivaji raje shivkalyan raja shivrayanchi aarti आज्ञापत्र कविराज भूषण छत्रपती शिवाजी महाराज जाणता राजा जावजी लाड ताराराणी प्र. के. घाणेकर प्रश्नमंजुषा बाजीराव पेशवे बाल शिवाजी मराठा मराठेशाही राजमाता जिजाऊ आऊसाहेब लता मंगेशकर वा. सी. बेंद्रे शहाजी महाराज शिवराय शिवरायांचा जन्म शिवरायांची आरती शिवाजी राजे शिवाजीराजे भोसले शिवाजी शहाजी भोसले सरनौबत सेतू माधवराव पगडी सोपी मोडी पत्रे २०१५
शिवराय प्रश्नमंजुषा – प्रश्न क्रमांक १५
शिवराय.कॉम प्रश्नमंजुषा २०१५ – प्रश्न क्रमांक. १२
शिवराय.कॉम प्रश्नमंजुषा २०१५ – प्रश्न क्रमांक. ११
शिवराय प्रश्नमंजुषा २०१५ – प्रश्न क्रमांक १४
शिवराय.कॉम प्रश्नमंजुषा २०१५ – प्रश्न क्रमांक. १३
छत्रपती शिवाजी – महाराजांवर चित्रपट
बेसिक फोटोग्राफी वर्कशॉप – ४ सप्टेंबर २०१६
Jai ram Shinde: सर माझ्या माहिती प्रमाणे पन्हाळा गडावरील ईतिहाआसआसाचे वर्णन...
Jai ram Shinde: खुप छान माहित दिल्या ईतिहासातील. पण माला माहिती आहे त्याप्रम...
शिवराय प्रश्नमंजुषा – प्रश्न क्रमांक १५
शिवराय.कॉम प्रश्नमंजुषा २०१५ – प्रश्न क्रमांक. १२
शिवराय.कॉम प्रश्नमंजुषा २०१५ – प्रश्न क्रमांक. ११
शिवराय प्रश्नमंजुषा २०१५ – प्रश्न क्रमांक १४
शिवराय.कॉम प्रश्नमंजुषा २०१५ – प्रश्न क्रमांक. १३
काळकाई खिंडीत सिद्दयांची कत्तल करणारे जावजी लाड
प्रती तानाजी – पदाती सप्तसहस्त्री नावजी लखमाजी बलकवडे
छत्रपती संभाजी महाराजांचा जन्म
राजगड लढविणारे संताजी सिलीम्बकर
जयदेव जयदेव जय जय शिवराया
राजगड लढविणारे संताजी सिलीम्बकर
मोडी येत नसल्याने इतिहास संशोधनात साचलेपण
मोडी लिपी काय आहे
मोडी वाचन – भाग १७
मोडी वाचन – भाग ९
Jai ram Shinde: सर माझ्या माहिती प्रमाणे पन्हाळा गडावरील ईतिहाआसआसाचे वर्णन...
Jai ram Shinde: खुप छान माहित दिल्या ईतिहासातील. पण माला माहिती आहे त्याप्रम...