Articles in Marathi on Womens Reservation | महिला आरक्षण सत्तेच्या सोंगटय़ा | Loksatta

पासपोर्ट घोटाळ्यातील आरोपीला दिल्ली विमानतळावर अटक
घाऊक बाजारात दर घसरूनही साखर महागच
पृथ्वीच्या तापमानात २०१० पासून सातत्याने वाढ
ब्रसेल्स गोळीबारातील आरोपी अब्देसलामला २० वर्षे तुरुंगवास
अनैतिक संबंधातून तरुणाचा खून
महिला आरक्षण सत्तेच्या सोंगटय़ा
महिला आरक्षण सत्तेच्या सोंगटय़ा
महिला आरक्षणाची पंचविशी नुकतीच साजरी झाली.
महिला आरक्षणाची पंचविशी नुकतीच साजरी झाली. आपल्या देशाला स्त्रियांचा राजकारणातला प्रवेश नवीन नव्हताच, परंतु गावपातळीवर जेव्हा तिच्या प्रवेशाची गरज निर्माण झाली तेव्हा आरक्षणाचीही गरज निर्माण झाली. स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये आधी तेहतीस टक्के व मग पन्नास टक्के प्रतिनिधित्व मिळायला लागले आणि स्त्रियांचा हा राजकारणातला प्रवेश वेगवेगळ्या स्तरावर महत्त्वाचा ठरू लागला. राजकीय, सामाजिक, आर्थिक आणि कौटुंबिक स्तरावर स्त्री म्हणून तिला आत्मभान येऊ लागले. सुरुवातीला फक्त माहीत असलेले, मग मिळालेले आणि नंतर तिने आत्मसात केलेले अनेक अधिकार तिने गेल्या पंधरा-वीस वर्षांत राबवायलाही सुरुवात केली आणि ग्रामीण पातळीवर स्त्रीनेतृत्व निर्माण होऊ लागले.
ही या महिला आरक्षणाची चांगली आणि महत्त्वाची बाजू आहेच, पण याला दुसरीही बाजू आहे, ती आहे, त्याच्या मानवीपणाची. सत्ता आणि संपत्ती या राजकारणातल्या अपरिहार्य गोष्टी. त्याचा मोह अनेकांना न आवरणारा आणि त्यापायी अनेक गोष्टी घडवणारा. महिला आरक्षण जाहीर झाल्यानंतर आपणही राजकारणात उतरावं असं स्त्रीला वाटणं किंवा आपल्या नातलग स्त्रीला राजकारणात उतरवावं अशी पुरुषाची इच्छा असणं अशक्य नव्हतंच.
पण ही इच्छा काय काय घडवते ते सांगणाऱ्या या सत्य घटना, ऑक्टोबर २०१७ मध्ये झालेल्या ग्राम पंचायतीच्या निवडणुकांनंतर अनुभवास आलेल्या. या घटना आहेत या नागपूर, चंद्रपूर व भंडारा जिल्ह्य़ातल्या. शैली कथात्मक असली तरी या घटना मात्र खऱ्या आणि प्रामाणिक आहेत.
RTI द्वारे विचारलं, १५ लाख रुपये केव्हा मिळणार
पाक खेळाडूची विनंती : 'खेळताना अनेकदा भारताकडून विजय हिसकावला, पण आज मदतीची गरज'
मुलीच्या बॉयफ्रेंडला पत्र पाठवून बराक ओबामांनी मागितली माफी
विक्रमी शतकांचा आनंद विराटसोबत शॅम्पेन पिऊन साजरा करणार - सचिन
मुंबईत ५८ वर्षांची 'आया' अटकेत, शाळेत चिमुकलीवर करत होती लैंगिक अत्याचार
पहिली घटना जयश्रीची आहे. जिच्या नकळत तिच्याच पराभवाचा सौदा झाला होता..
सकाळपासून चहाच्या आधणाची ही तिसरी वेळ होती.. जवळपास २० कप चहा झाला होता आणि घरातील साखरेच्या डब्याने तळ गाठला होता. जयश्री मनातल्या मनात गावातील तीन वॉर्डमध्ये असणाऱ्या मतदारांची बेरीज करीत होती. जयश्री या निवडणुकीत सरपंचपदासाठी उभी राहिली होती. त्यामुळे एकीकडे निवडणूक व दुसरीकडे मदत करणाऱ्यांसाठी चहापाणी करता-करता खर्चाचा व मतदारांचा मेळ घालण्याचा प्रयत्न करीत होती. तेवढय़ात तिच्या मोठय़ा मुलाने तिच्याकडून एक हजार रुपये मागितले. कारण विचारल्यावर त्याने सांगितले की काल प्रचारासाठी फिरलेल्या गाडय़ांचे पेमेन्ट करायचे आहे. पैसे द्यावेत की नाही, या विचारात जयश्री होती, कारण तिला माहिती होते की निवडणुकीसाठी होणाऱ्या सर्व खर्चावर तिचा नवरा लक्ष ठेवून आहे. मुलाला सरळ नाही म्हणावं तर तो नाराज होईल, तेव्हा ‘सध्या पैसे नाहीत, बँकेतून काढल्यावर देईन.’ असे मोघम उत्तर देऊन ती स्वयंपाकाला लागली. अकरा वाजता तिला तालुक्याला जायचे होते. निवडणुकीचे चिन्ह मिळणार होते आणि ती एकटीच नव्हे तर तिच्या बरोबर जवळपास २५-३० बायामाणसं जाणार होती. स्वयंपाक करताना जयश्रीच्या मनात ऐवढय़ा माणसांचा प्रवासाचा, खाण्या-पिण्याचा खर्च किती होईल याची बेरीज सुरू झाली.. गेले पंधरा दिवस जयश्री, तिचा नवरा कोणालाही शेताकडे जायला सवड झाली नव्हती. शेतीतील सर्व जबाबदारी लहान दिरावर सोपवून जयश्री व तिचा नवरा दिवसरात्र निवडणुकीच्या कामात बुडाले होते. संध्याकाळी तालुक्याच्या ठिकाणी जाऊन चिन्ह मिळाल्यावर गाजावाजासह गावात परत यायला चांगलीच रात्र झाली होती. गडबडीत सगळी तशीच झोपली. सकाळी उठून पहाते तर तिला नवरा दिसेना. संध्याकाळ होत आली तरी त्याचा पत्ता लागेना तेव्हा मात्र जयश्री घाबरली. घरी त्यांच्या सामानाची शोधाशोध केली तर त्यांची पिशवी, मोबाइल, घडय़ाळ काहीच नव्हते. मोबाइलही बंद होता. जयश्रीचा धीर सुटत चालला होता. जशी-जशी बातमी पसरली तशी घरी येणाऱ्यांची गर्दी वाढली. सर्वच लोक जयश्रीच्या निवडणुकीत उभे राहण्याचा संबंध तिच्या नवऱ्याच्या गायब होण्याशी लावत होते. आतापर्यंत ही बातमी पक्षाच्या वरिष्ठांकडे पोहचली होती त्यांनी तिला न घाबरण्याचा सल्ला दिला व थोडय़ाच वेळात तुझ्या नवऱ्याला शोधून आणतो, असा धीरही दिला. दुसऱ्या दिवसाची दुपार उलटली तरी नवरा किंवा त्याच्या बद्दलची माहिती काहीच आले नाही. मग मात्र तिने पोलीस ठाण्यात तक्रार नोंदवली. दुसऱ्या दिवशीची सकाळची दुपार झाली तरी कोणतीच बरी-वाईट बातमी कानावर आली नाही. इतका वेळ वाट बघणारे पक्षातील लोक आता जयश्रीला प्रचार सुरू करण्यासाठी आग्रह करू लागले, शेवटी त्यांच्या प्रतिष्ठेचा प्रश्न होता. जयश्रीने मात्र बाहेर पडण्यास ठाम नकार दिला, शेवटी कार्यकत्रेच तिच्या वतीने प्रचार करू लागने. जयश्रीने बँकेतून काढलेल्या पशातून उरलेले सर्व पैसे मुलाकडे सोपवले व कार्यकर्त्यांच्या प्रवासाचे, गाडय़ांचे व खाण्या-पिण्याचे पैसे देण्यास सांगितले. संध्याकाळी मुलगा पुन्हा तिच्याकडे पैसे मागायला आला तेव्हा तिने जवळचे सर्व पैसे संपल्याचे सांगितले. जयश्रीने सर्व हिशेब करून बघितला तर आतापर्यंत जवळपास ६५ हजारांवर खर्च झाला होता व एकाही मतदारापर्यंत मत मागण्यासाठी पोचता आले नव्हते. नवऱ्याच्या शोधाशोधीसाठी पुन्हा काही पदरमोड झाली होती ती वेगळी. जयश्री सगळीकडून संकटात सापडली होती व निवडणुकीत उभे राहण्याचा पश्चात्ताप करीत होती. चार दिवस सतत चिंता करून शिणलेल्या जयश्रीला सपाटून ताप भरला व तिला दवाखान्यात दाखल करण्यात आले. दवाखान्यात औषधांच्या ग्लानीत जयश्रीला समजले की तिचा नवरा सुखरूप घरी परत आला आहे, पण तो कुठे गायब झाला होता याबद्दल काहीच सांगत नाही. दवाखान्यातून घरी गेल्यावर निवडणुकीच्या प्रचारासाठी केवळ चोवीस तास उरले होते. शेवटच्या २४ तासांत जयश्रीने जमेल तेवढय़ा मतदारांच्या भेटी घेतल्या मात्र मतदानापूर्वीच तिला पराभव झाल्यासारखे वाटत होते. न राहावून शेवटी तिने नवऱ्याला मुलाची शपथ देऊन विचारले की, ‘तो कुठे गायब झाला होता’ तेव्हा नवऱ्याने सांगितले की, निवडणुकीसाठी सारखा पसा लागत होता. बँकेतील सर्व शिल्लक जवळपास संपली होती. उलट याच्या-त्याच्याकडून मागितलेली उधारी वाढली. म्हणून त्याने विरोधी पक्षाच्या उमेदवाराशी जयश्रीच्या पराभवाचा सौदा करून काही पैसे पदरात पाडून घेतले व काही दिवस मुद्दामहून घरापासून लांब राहिला. जयश्रीचा पराभव तर नक्कीच होता मात्र आपल्या उमेदवारीमुळे झालेला खर्च, नवऱ्याने केलेला सौदा तिच्यासाठी पराभवापेक्षा क्लेशकारक ठरला
दिवसेंदिवस वाढणारा निवडणुकीचा खर्च, एकमेकांवर कुरघोडी करण्यासाठी रचलेल्या क्लृप्त्या व हे सर्व करूनही असणारी विजयाची अनिश्चितता यामुळे सुरुवातीला निवडणूक लढविणारे जसा-जसा खर्च वाढतो तसे-तसे बेचन होतात. नंतर माघारही घेता येत नाही व पुढे ही जाता येत नाही अशा स्थितीत जयश्रीच्या बाबतीत घडली तशी सौदेबाजी होते व निवडणुकीत जिंकण्यासाठी ‘मनीपॉवर’ कशी उपयोगात येते हे अधोरेखित झाले. पण दुसरीकडे तर ‘सत्ता-पॉवर’ मिळवण्यासाठी भावनेलाच हात घातला जातो, असंही दिसतं. तसं घडलं शालिनीच्या बाबतीत. नवरा जर राजकारणात लोकप्रिय पुढारी असेल तर त्याच्या पश्चात त्याच्या विधवेला उमेदवारी देणे हा प्रघात अगदी मोठय़ा पदांपासून ते छोटय़ाशा मतदारसंघातही दिसून येतो. मात्र अशी सहानुभूती मिळवून विजयी होणारी स्त्री कर्तृत्व गाजवतेच असे नाही. शालिनीचा नवरा जाऊन काही महिने झाले होते. त्या धक्क्यातून ती बाहेर पडली नव्हती. शालिनीचा नवरा गेली दहा वर्षे ग्रामपंचायतीचा सरपंच आणि नंतर उपसरपंच होता. उपसरपंचपदाचा कालावधी पूर्ण व्हायला काहीच महिने शिल्लक असताना त्याचा मृत्यू झाला. त्याच्या मृत्यूनंतर काही महिन्यांनी जेव्हा ग्रामपंचायतीच्या निवडणुका जाहीर झाल्या तेव्हा सरपंचपद स्त्रियांसाठी राखीव झाले. गावातील राजकीयदृष्टय़ा सक्रिय मंडळींच्या चर्चा होऊ लागल्या. पुढे आलेल्या सर्व स्त्रियांच्या जिंकण्याची शक्यता पडताळून बघितली असता शालिनीच्या जिंकण्याची शक्यता जास्त वाटली. नवऱ्याच्या पश्चात तिला सहानुभूतीची मते मिळू शकतील असा विश्वास पुढाऱ्यांना वाटत होता. मग काही लोकांनी शालिनीला सरळ सांगून टाकले की, तिचे नाव पॅनलतर्फे सरपंचपदासाठी पुढे आले आहे, तेव्हा तिला निवडणूक लढवायचीच आहे. तिच्यावर न मागता अचानक एक नवीन जबाबदारी येऊन पडली. तिला काय प्रतिसाद द्यावा हे कळेना. तिच्या संमतीची वाट न बघता परस्पर तिची कागदपत्रे मागवून उमेदवारीचा अर्जदेखील भरून झाला. शालिनीला प्रचारासाठी नेण्यात येत होते. काहीही बोलले तरी तिला दु:खामुळे सारखे रडू कोसळायचे. बघणाऱ्याला तिच्याबद्दल कमालीची सहानुभूती वाटायची. नवऱ्यानंतर सरपंच बनून तूच नवऱ्याची गादी पुढे चालव, असेही काही मंडळी तिला म्हणायची. प्रत्यक्ष मतदानाचा दिवस आला. शालिनीला ना जिंकण्याची उत्सुकता होती ना पराजयाची भीती. अपेक्षेप्रमाणे सहानुभूतीच्या लाटेवर स्वार झालेली शालिनी सरपंच म्हणून निवडून आली. विजयी मिरवणुकीत तिच्याऐवजी तिला पुढे आणणारेच मिरवले. पुढील सर्व नियोजनदेखील त्यांनीच केले. हे सर्व करताना शालिनीचा सहभाग सही पुरता, मान डोलवण्यापुरता मर्यादित होता. याचे तिच्या लेखी काहीच महत्त्व नव्हते. तिच्या पुढे एकटीने संसार कसा रेटायचा, पशांची बाजू कशी सांभाळायची इत्यादी बरेच वैयक्तिक प्रश्न होते त्याचीच चिंता तिला होती. इकडे तिचे नाव पुढे करणारे सदस्य उपसरपंचपदावर बसले. त्यांच्याकडेच पंचायतीची सर्व सूत्रे आली. शालिनीने ज्या स्त्रियांना निवडणुकीत हरवलं होतं, त्यांच्यापैकी प्रतिमा फारच नाराज होती. प्रतिमा बरीच वर्ष बचतगटात होती. तिला मनापासून निवडणूक लढवायची, सरपंच बनायची इच्छा होती. मात्र शालिनीच्या उमेदवारीमुळे तिची इच्छा पूर्ण झाली नाही. प्रतिमा जरी निवडून आली नव्हती तरी तिला शालिनीचा राग येत नव्हता. उलट तिला वाटायचे की शालिनीने पंचायतीच्या बठकीला जावे, इतरांच्या भरवशावर कारभार चालवू नये. तसे ती शालिनीला समजवायची मात्र शालिनीपर्यंत प्रतिमाचे समजावणे पोहचतच नव्हते. शालिनीचे नाव पुढे आणून तिला सरपंचपदापर्यंत पोहाचविणाऱ्यांनी एका दगडात दोन साध्य प्राप्त केले होते. पहिले साध्य म्हणजे मतदारांची सहानुभूती आणि शालिनीच्या नवऱ्याच्या कामगिरीच्या जोरावर फारसे प्रयत्न न करता पॅनलतर्फे शालिनीचा सरपंचपदावर विजय आणि दुसरे साध्य म्हणजे येणारी पाच वर्षे शालिनीला नावापुरते, सहीपुरते पुढे करून सत्ता आपल्या हातात ठेवणे. शालिनी जिंकूनही काही करू शकत नव्हती तर तिकडे प्रतिमा पराजित झाल्यामुळे काही करू शकत नव्हती. त्यांना जिंकवून देणारे मात्र न लढता सत्ता उपभोगत होते.
सुनंदाच्याही बाबतीत खरं तर तेच घडलं पण स्वत:च्याच कुटुंबीयांकडून. गावातील एखाद्या कुटुंबातील पुरुषाकडे बरीच वर्षे सत्ता असल्यानंतर जेव्हा सरपंचपद स्त्रियांसाठी राखीव होते तेव्हा कुटुंबातील स्त्रियांची इच्छा असो किंवा नसो त्यांना निवडणूक लढवावीच लागते. सुनंदाला गेल्या काही महिन्यांपासून जिंकून यायचेच असे घरातील सर्व मंडळी उठता-बसता, खाता-पिता बजावत होती. सुनंदाला घरातल्या निवडणूक लढविणाऱ्यांना सर्व मदत पुरविण्याची गेली वीस वर्षे सवय झाली होती. मात्र या वेळी पहिल्यांदाच निवडणूक लढविणे, जिंकणे हे दोन्ही शक्य असल्यामुळे सुनंदा आनंदात होती पण थोडी ताणातही. लग्न करून सासरी आल्यावर तिच्या लक्षात आले की तिचे सासरे गावातील महत्त्वाची व्यक्ती आहे. त्यांना गावात मान आहे, वचक आहे. कधी-कधी तिचे सासरे जिल्ह्य़ाच्या ठिकाणी तर कधी मुंबईलादेखील जायचे. सासऱ्यांच्या पश्चात वारसा तिच्या मोठय़ा दिराकडे आला. तिचे मोठे दीर व्यवसाय करायचे व त्यामुळे व्यवहार ज्ञान व हिशेबाच्या बाबतीत ते सासऱ्यांच्या दोन पावलं पुढेच होते. दिरांच्या स्वभावाला कंटाळून तिच्या थोरल्या जाऊबाई आपल्या मुलांसकट माहेरीच जास्त राहायच्या. अशात जेव्हा सरपंचपद स्त्रियांसाठी राखीव झाले तेव्हा दिराने प्रथम पत्नीचा विचार केला. मात्र ती सोबत राहत नसल्यामुळे तिचे नाव त्यांनी बाद केले आणि सुनंदाच्या नावाचा विचार केला. दिराने तिचे फोटो, कागदपत्रे बनविण्यासाठी तालुक्याच्या कचेरीत चलण्याचे थेट फर्मानच सोडले. तिच्या नवऱ्यानेही तिला स्पष्टपणे सांगितले की सरपंचाची सीट आपल्याच कुटुंबातून निघाली पाहिजे. ही निवडणूक म्हणजे तिच्यासाठी मतदारांची मतं जिंकण्यापेक्षा कुटुंबातील लोकांची मनं आणि मान राखण्याची होती. घरच्यांसाठीही सुनंदा नव्हे तर तिचे सरपंचपद महत्त्वाचे होते म्हणून त्यांनी तिला जिंकविण्यासाठी कंबर कसली होती. आपण निवडून आलो नाही तर जाऊबाईसारखे आपल्याला माहेरी जावे लागेल का आणि समजा जिंकलोच तर दिरांचे काय काय ऐकावे लागेल आणि समजा जिंकलोच तर दिरांचे काय काय ऐकावे लागेल याची तिला चिंता लागली. सुनंदासाठी जिंकणे किंवा हरणे दोन्हीही जोखमीचे होते. मात्र निवडणुकीचा निकाल लागल्यावर तिची मिरवणूक निघाली, फटाके, ताशे, गुलाल याच्या जल्लोषात तीही काही वेळासाठी आनंदून गेली.
सुनंदा जिंकून आली आणि दिरांचा बोलण्याचा बाज बदलला. त्यांचे सुनंदाशी बोलणे वाढले मात्र हे संभाषण एकतर्फी व्हायचे. म्हणजे दीर सांगायचे, सुनंदाने मान डोलवायची किंवा फारतर हो म्हणायचे. सुनंदाला हे सर्व विचित्र वाटत होते. सुनंदाला आठवले की तिच्या लांबच्या नात्यातली सासू-सीताकाकू पंधरा वर्षांपूर्वी गावाची पहिली महिला सरपंच म्हणून निवडून आल्या होत्या. सुनंदाने सीताकाकूंना भेटून विचारायचे ठरवले. सीताकाकूंचे वय पन्नाशीच्या पुढे होते व त्यांनाही सुनंदाचे सरपंचपदावर निवडून येणे माहिती झाले होते. सीताकाकूंनी तिला स्पष्टच सांगितले की, त्या जेव्हा सरपंचपदावर होत्या तेव्हा सुनंदाचे सासरे उपसरपंच होते. सर्व सूत्र उपसरपंच आणि ग्रामपंचायतीचे सचिवच सांभाळत होते. सीताकाकू तर महिनोन्महिने ग्रामपंचायतीकडे फिरकत नव्हत्या. कुठे सही करायची असली तर घरीच कागदपत्रे यायची किंवा कुणी भेटायला आले तरी घरीच यायचे. अगदीच एखादा कार्यक्रम असला तर किंवा सरकारी अधिकारी येणार असतील तेव्हाच सीताकाकूंना पंचायतीमध्ये जावे लागायचे. सुनंदाला आपल्या समस्येवरचा तोडगा सापडला. तिने ठरवून टाकले की जर दिरानेच उभे केले आहे तर सरपंचाची सर्व कामे व जबाबदाऱ्या तेच सांभाळतील. नाहीतरी पाच वर्षांच्या मानासाठी आयुष्यभर कुटुंबाशी वैर घेऊन आपले आयुष्य कोणाला धोक्यात घालायचे आहे या विचाराने सुनंदा झाली.
वच्छलाचा अनुभव तर आणखीनच वेगळा. आदिवासी समाजाला कायदेशीर तरतुदीमुळे मिळालेले प्रतिनिधित्व गावातील जाती वर्चस्वावर काय परिणाम करतात याबाबतचा आहे. वच्छला धुर्वे, छत्तीसगड राज्यातून २० वर्षांपूर्वी नागपूर जिल्ह्य़ातील एका गावात आपला नवरा, सासू-सासऱ्यांसह आली होती. तिच्याच कुटुंबाप्रमाणे अन्य काही आदिवासी कुटुंबेदेखील कामासाठी गावात आली व तिथेच राहू लागली. सर्वच कुटुंबांचा १८-२० वर्षांत विस्तार झाला. एकही आदिवासी कुटुंब नसणाऱ्या गावात २०१७ मध्ये झालेल्या निवडणुकांत सरपंचपद आदिवासी समाजातल्या स्त्रीसाठी राखीव झाले. निवडणुकीत राखीवपद त्या गावासाठी जातीनिहाय लोकसंख्येनुसार होते. पहिल्यांदाच गावात आदिवासी स्त्री सरपंच बनणार होती. घटना दुरुस्तीमुळे झालेला हा देखील एक महत्त्वाचा बदल, ज्यामुळे सर्व जाती-जमातीच्या लोकांना विशेषकरून स्त्रियांना पंचायतीमध्ये निवडून येण्याची संधी मिळाली. वच्छलाला प्रपंच व शेतीची कामे यामुळे गावही पुरते ओळखीचे झाले नव्हते. ती कोणत्याही बचत गटात नव्हती. जास्त शिक्षण न झाल्यामुळे केवळ सहीपुरताच कागद-पेनाशी संबंध होता. वच्छला सारख्याच इतर ही काही आदिवासी स्त्रिया गावात होत्या. त्यांचीही परिस्थिती थोडय़ाफार फरकाने तिच्यासारखीच होती. वच्छलासारखीच आणखी एकीला प्रत्यक्ष सरपंचपदावर निवडून येण्यासाठी उमेदवारी मिळाली. मात्र ती निवडणुकीत पडली. वच्छला सरपंच झाली. मात्र वच्छलाच्या जिंकण्याने गावात अजिबात उत्साह, आनंद नव्हता. गावात ओबीसी अर्थात अन्य मागास वर्गीय समाजाचे लोक जास्त होते. आतापर्यंत त्यांच्याच समाजातील सरपंच झाले होते. पहिल्यांदाच आदिवासी समाजातील बाई सरपंच झाली होती. जरी तिला उभे करणारे आणि मतदान करणारे गावातीलच होते तरी तिचे सरपंच बनणे गावातील लोकांना पसंत नव्हते. गावात धूसफूस सुरू झाली. काही लोक सरळ तहसील कचेरीवर गेले आणि पुन्हा मतदान घेण्याचे निवेदन तहसीलदाराला देऊन आले. अर्थात फेरमतदान झाले नाही. वच्छलाबाई सरपंच पदावर आहेत, मात्र या निवडणुकीमुळे ओबीसी विरुद्ध आदिवासी समाज यातील मतभेद व्यक्त झाले. गावातील अल्पसंख्येतला आदिवासी समाज या प्रकारामुळे चांगलाच दुखावला. एवढी वर्ष गावात राहून गावातील लोकांनी आपल्याला स्वीकारले नाही, असे त्यांना वाटू लागले. स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील जातीनिहाय आरक्षण कायद्यात आलं असलं तरी समाजाच्या पचनी मात्र अद्याप पडलेलं नाही. सत्तेचा हा लोभ जाती, वर्ण, यांतील भेद दूर करू शकत नाही, हेच सत्य आहे.
निवडणूक जरी गाव पातळीवर होत असली तरी त्याचे पडसाद कुटुंब पातळीवर कसे उमटतात त्याचे परिणाम सांगणारी आणखी एक घटना. नागपूर जिल्ह्य़ात एका छोटय़ा ग्राम पंचायतीच्या सदस्य व सरपंच म्हणून बराच अनुभव गाठीशी असणाऱ्या सुधाकररावांना जेव्हा कळले की पुढील निवडणुकीच्या वेळी सरपंचपद स्त्रियांसाठी राखीव झाले आहे, तेव्हा सहाजिकच त्यांच्या मनात आपल्या पत्नीचे नाव संभाव्य उमेदवार म्हणून आले. त्यांनी तसे आपल्या पत्नीला बोलूनही दाखविले. पती सर्व सांभाळून घेतील व कुटुंबाचा मान ही राहील असा साधा विचार योगेश्वरीने केला. योगेश्वरीच्या घरी एकत्र कुटुंबाची सामायिक शेती होती. शेतीचे हिस्से झाले नव्हते पण गेली बरीच वर्ष फक्त राजकारण करीत राहिल्यामुळे शेतीच्या कामांबाबत व कागदपत्रांबाबत सुधाकरला फारशी माहिती नव्हती. एके दिवशी लहान भावाने सुधाकरजवळ विषय काढला की आता सर्व बहिणींची लग्नं झाली आहे व आपली मुलंही मोठी होताहेत, तेव्हा आता शेतीच्या हिस्से-वाटणीचा विचार करायला काहीच हरकत नाही. भावाचे अचानक शेतीच्या वाटणीसंबंधीचे विचार सुधाकरला वेगळेच वाटले. त्याने शेतीच्या वाटणीचा संबंध निवडणुकीशी जोडला. त्याला भीती वाटू लागली की समजा उद्या वाटणी झालीच तर आपल्याला शेती जमेल का, मग सरपंचपदही नाही आणि शेती जमत नाही अशी नामुष्की आपल्यावर ओढवेल, या भीतीने त्याचे स्वास्थ्य हरवले. भावाच्या शेतीच्या वाटणीबाबतच्या विचाराला कसे पुढे ढकलता येईल याचा विचार करून सुधाकरने सरपंचपदासाठी संभाव्य उमेदवार म्हणून योगेश्वरीचे नाव मागे घेऊन भावाच्या पत्नीचे नाव जाहीरच करून टाकले. निवडणूक झाली व योगेश्वरीची जाऊ सरपंच म्हणून पदावर आली. खरंतर योगेश्वरीच्या मनात सरपंच बनण्याचे स्वप्न नव्हतेच, मात्र नवऱ्याने असुरक्षिततेपोटी घेतलेला निर्णय हा पूर्णत: चुकीचा आहे, हे तिला कळत होते. आयुष्यभरासाठी तो सल आता तिच्या मनात ठसठसत राहाणार आहे..
तर दुसरा नंदाचा अनुभव घराची शांती भंग करणारा. पारडी गावातील नंदा पाच वर्षे सदस्य म्हणून ग्राम पंचायतीचा अनुभव घेऊन आली होती. त्यानंतरची पाच वर्षे ती पंचायतीच्या बाहेर होती. मात्र गावातील सर्व सामाजिक, राजकीय, सांस्कृतिक घडामोडींचा ती अचूक अंदाज घेत होती. नंदाची सरपंच बनायची तीव्र इच्छा होती. त्यासाठी ती जाणीवपूर्वक प्रयत्न करत होती. मात्र रोस्टरमध्ये सरपंचपद स्त्रियांसाठी राखीव झाले नाही. सरपंचपदासाठी जरी नंदा इच्छुक होती तसेच इतर पुरुषही इच्छुक होते. सरपंच पुरुषच होणार असे त्यांनी ठरवून टाकले होते त्यामुळे निवडणूक लढवणे सोपे नव्हते. हाताशी प्रचार-प्रसार करायला माणसांची गरज होती. माणसं म्हटली की त्यांच्यावर होणारा खर्चही ओघानेच आला. नंदा व तिच्या नवऱ्याची आर्थिक परिस्थिती फारशी चांगली नव्हती. त्यामुळे नंदाचा नवरा तिने यावेळी निवडणूक लढवू नये अशा मताचा होता, मात्र नंदा जिद्दीने ग्रामपंचायतीच्या निवडणुकीसाठी उभी राहिली. स्वत:कडचे सगळे, इतरांकडून उसने मागून तसेच स्वत:चे सोन्याचे कानातले गहाण ठेवून नंदाने जवळपास तीस हजार रुपये निवडणुकीसाठी खर्च केले. तिचा नवरा तिला त्याबाबत सारखा रोखत होता. पण नंदावर निवडणुकीचा पुरता रंग चढला होता. तिने खर्चाची तमा न बाळगता जिंकून येण्यासाठी कंबर कसली होती. या मुद्दय़ावरून नंदाचे तिच्या नवऱ्याशी वारंवार भांडणे होत होती. त्याचा परिणाम नकळत त्यांच्या वाढत्या वयाच्या मुलांवर होत होता. निवडणूक झाली. नंदा बोटांवर मोजण्या इतपत मतांच्या फरकाने विजयी झाली. या विजयानंतर नंदाची सरपंच बनण्याची आशा अधिकच दृढ झाली. एकवेळ सदस्य म्हणून निवडून येणे सोपे, पण सरपंचपदावर निवडून येण्यासाठी सदस्यांना मॅनेज करणे महाकठीण असते, हा अनुभव सर्व गावांत थोडाफार सारखाच असतो. नेमकी इथेच गडबड झाली. प्रत्यक्षात वेगळेच घडले. तिच्या बाजूने तिचे सोडून कोणाचेच मत पडले नाही. नंदा पुरती कोलमडून गेली. सरपंचपदासाठीच्या निवडणुकीचा निकाल लागला त्या दिवसापासून नवरा व तिची भांडणे सुरू झाली. नवऱ्याचे म्हणणे होते, नंदाने निवडणूक लढवायला नको होती कारण त्याकरिता लागणारा पसा त्यांच्याकडे नव्हता. जो होता तो इतर कौटुंबिक गरजांसाठी होता. मुलीच्या शिक्षणासाठी ठेवलेले पैसेही वापरावे लागले होते. त्यामुळे मुलगीही नाराज झाली. पण नंदाचे म्हणणे होते की, निवडणूक लढवून तिने कोणतीच चूक केली नाही. तिला तिच्या विश्वासातल्या माणसांनी दगा दिला, नाहीतर सरपंचपदावर तिचा विजय निश्चित होता. पण या एका घटनेने त्यांच्या घरातील सौख्य, शांती मावळत नेलं ते कायमचं.
घटना दुरुस्तीमुळे जरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये स्त्रियांची संख्या व प्रतिनिधित्व यात वाढ झाली असली तरी त्यांच्या उमेदवारीला खूप पदर आहेत. पुरुषांसारखीच राजकीय आकांक्षा बाळगणारी स्त्री निवडणुकीत अपयशी झाली तर कुटुंब तिला आधार देत नाही उलट दोष देते, असे दिसते. कुटुंबातील सत्ता टिकवणे असो की कुटुंबातील सदस्यांची मर्जी सांभाळायची असो, स्त्रियांची मदत या बाबतीत अगदी सोयीस्करपणे घेतली जाते, मात्र त्यांना काय वाटते किंवा त्यांचे विचार काय आहेत हे लक्षात घेतले जात नाही. तसेच जर स्त्रियांच्या राजकारणातील सहभागामुळे कुटुंबातील सदस्यांनी नकारात्मक भूमिका घेतली तर स्त्रियांसाठी इकडे आड तिकडे विहीर अशी परिस्थिती निर्माण होते. असे झाल्यास स्त्रियांचा सहभाग राजकारणात अपेक्षेप्रमाणे वाढणार नाही. स्त्रियांच्या राजकारणांतील सहभागाची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी त्यांना कुटुंब, समाज व्यवस्था, अर्थ व्यवस्था सर्वाचीच मदत लागेल. तेव्हा या सर्व पातळीवर स्त्रियांच्या राजकीय सहभागाबाबत सकारात्मक विचार रुजवावा लागेल व त्यांचा पाठिंबाही मिळवावा लागेल.
स्त्रियांना मिळालेल्या आरक्षणाचा उपयोग वर लिहिलेल्या व्यवस्थांनी स्वत:चे हित साध्य करण्यासाठी न करता ज्या उद्देशाला समोर ठेवून हे आरक्षण लागू केले त्याची पूर्तता करण्यासाठी करायला हवा तर अधिकाधिक स्त्रिया सशक्तपणे राजकारणात उतरतील.
(या लेखातील घटना सत्य असल्या तरी नावे, कुटुंबाचे तपशील बदलले आहेत.)
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
आजचे राशीभविष्य, मंगळवार, २४ एप्रिल २०१८
रघुराम राजन बँक ऑफ इंग्लंडचे गव्हर्नर होणार
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
RTI द्वारे विचारलं, १५ लाख रुपये केव्हा मिळणार
पाक खेळाडूची विनंती : 'खेळताना अनेकदा भारताकडून विजय हिसकावला, पण आज मदतीची गरज'
मुलीच्या बॉयफ्रेंडला पत्र पाठवून बराक ओबामांनी मागितली माफी
विक्रमी शतकांचा आनंद विराटसोबत शॅम्पेन पिऊन साजरा करणार - सचिन
मुंबईत ५८ वर्षांची 'आया' अटकेत, शाळेत चिमुकलीवर करत होती लैंगिक अत्याचार
मी शाहरुखचा 'स्वदेस' पाहिलाच नाही- आमिर खान
शाहरुखने माझं आयुष्य उध्वस्त केलं, त्या तरुणीचा आरोप
सुनील ग्रोवरला जॅकपॉट; सलमानसोबत चित्रपटात करणार काम
'केसरी'च्या शूटिंगदरम्यान अक्षयला दुखापत, उपचारासाठी मुंबईला परतण्यास दिला नकार
अभिनेता अली जफरवर पाकिस्तानी गायिकेकडून लैंगिक अत्याचाराचा आरोप
मुन्ना यादवला सर्वोच्च न्यायालयातून तात्पुरता जामीन
अनैतिक संबंधातून तरुणाचा खून
पासपोर्ट घोटाळ्यातील आरोपीला दिल्ली विमानतळावर अटक
महापालिकेच्या ३४ मराठी शाळा बंद
जिल्ह्य़ात ६८ अपघात स्थळे
कर्नाक पूल पाडण्यास उच्च न्यायालयाचा हिरवा कंदील
नेहरू विज्ञान केंद्रातील ‘दि एनर्जी बॉल’ नव्या ढंगात
‘फटका चोरां’ची दहशत कायम
वाढलेल्या तापमानात विजेविना घामाघूम


अ‍ॅड. एम. डी. रामटेके.: साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी कोण?

अ‍ॅड. एम. डी. रामटेके.
॥मी प्रखर आंबेडकरवादी आहे, इतका की बाबासाहेबांना आधुनिक बुध्द समजतो॥
बुधवार, ११ सप्टेंबर, २०१३
साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी कोण
अ.भा.मराठी साहित्य संमेलनाचे पडघम वाजू लागले आहेत. विराट साहित्यिक आचार्य अत्रे यांच्या जन्मगावी सासवडला यावर्षी संमेलन होणार आहे.अध्यक्षपदाच्या रिंगणात संजय सोनवणी, प्रभा गणोरकर,अरुण गोडबोले आणि फकीरराव मुंजाजी शिंदे असे ४ साहित्यिक आहेत. १६ आ‘क्टोबरला निवडणूक निकाल घोषित होणार आहे. साहित्यबाह्य वादांमुळे ही निवडणूक गाजू नये अशी या चौघांचीही इच्छा असल्याचे त्यांनी घोषित केलेले आहे.त्यामुळे वादांची वादळे होण्याची परंपरा मोडीत निघणार की काय याची अनेकांना चिंता लागली आहे.निवडणुक प्रक्रिया सुरू झाल्यानंतरही जेव्हा काही मंडळी निवडणूक नकोच असे म्हणतात तेव्हा उत्तम विनोदाचा नमुना म्हणून त्याकडे बघायला हरकत नसावी.महामंडळाच्या घटनेप्रमाणे प्रमोद आडकर या निर्वाचन अधिकार्‍यांच्या नेतृत्वाखाली सदर प्रक्रिया सुरु होवून १ महिना झालेला आहे.
अखिल विश्वातील साडेदहा कोटी मराठी भाषकांचे प्रतिनिधीत्व करणार्‍या या संमेलनाच्या अध्यक्षांची निवड अवघे १०६९ मतदार करणार आहेत.याचा अर्थ लाखात फक्त एकाला मताचा अधिकार आहे. या मतदार यादीकडे एक नजर टाकली तर काय दिसते १४ माजी अध्यक्ष, ९ महामंडळाच्या महाकोशाचे विश्वस्त, महाराष्ट्र साहित्य परिषद,पुणे, मराठवाडा साहित्य परिषद, औरंगाबाद, मुंबई मराठी साहित्य संघ, मुंबई, विदर्भ साहित्य संघ, नागपूर या चार घटक संस्थांचे प्रत्येकी १७५ याप्रमाणे ७०० प्रतिनिधी, मराठी साहित्य परिषद,हैद्राबाद, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक राज्य मराठी साहित्य परिषद, गुलबर्गा, मध्यप्रदेश मराठी साहित्य संघ, भोपाळ, गोमंतक साहित्य सेवक मंडळ, पणजी, गोवा, छत्तीसगड मराठी साहित्य परिषद, बिलासपूर, या ५ समाविष्ट साहित्य संस्थांचे प्रत्येकी ५० याप्रमाणे २५० प्रतिनिधी, मराठी वाड्मय परिषद,बडोदे या संलग्न संस्थेचे ११ प्रतिनिधी आणि सासवडच्या स्वागत मंडळाचे ८५ प्रतिनिधी असे हे १०६९ मतदार आहेत.
आजवर ८६ साहित्य संमेलने झालेली असून त्याच्या अध्यक्षपदावर कुसुमावती देशपांडे, दुर्गा भागवत, शांता शेळके आणि विजया राजाध्यक्ष या चार महिला विराजमान झालेल्या आहेत. कवी अनिल आणि कुसुमावतीबाई हे पतीपत्नी अध्यक्ष झालेले होते. यावर्षी पूर्वाध्यक्ष वसंत आबाजी डहाके यांच्या पत्नी प्रभा गणोरकर या निवडणूक लढवित आहेत.फ.मु.शिंदे आणि श्रीमती गणोरकर यांची ओळख प्रामुख्याने कवी ही आहे. सोनवणी हे तरूणांचे प्रतिनिधी असून ते लोकप्रिय नी समिक्षकप्रिय कादंबरीकार,कवी, नाटककार, वैचारिक लेखक, संशोधक अशा बहुआयामी प्रतिभेचे धनी आहेत. ते मराठीतील सर्वाधिक लोकप्रिय ब्लोगर असून त्यांच्या ब्लोगला आजवर ३लाख,६हजार,३७१ हिट्स मिळालेल्या आहेत.मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळावा यासाठी जनआंदोलनाचा रेटा निर्माण करण्यासाठी आपण निवडणूक लढवित आहोत.यानिमित्ताने साहित्य, तरूण आणि सोशल मिडीया याकडे लक्ष वेधण्यासाठी आपली उमेदवारी आहे ही त्यांची भुमिका विविध थरांतून उचलून धरली जात आहे.
या मतदारांमध्ये ७७% पुरुष मतदार असून महिला अवघ्या २३% म्हणजे २४४ आहेत.मराठी साहित्य परिषद,हैद्राबाद, आंध्र प्रदेश,येथील मतदारात ५०% महिला मतदार असून सर्वात कमी महिला मतदार म्हणजे अवघ्या ९% मतदार मराठवाडा साहित्य परिषद, औरंगाबादच्या आहेत. दादा गोरे आणि सुनंदा दादा गोरे तसेच डहाके आणि गणोरकर पतीपत्नी दोघेही मतदार आहेत. मराठवाड्याच्या यादीत अमेरिकेचे अरुण प्रभुणे मतदार आहेत. मतदारांचा विचार करताना साहित्य क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाचा विचार करायला हवा. त्यांच्या जातीधर्माचा उल्लेख गैरलागू ठरणार हे स्वाभाविकच होय. तरीही सामाजिक चित्र पाहायचे झाल्यास काय दिसते या मतदारांत २९ कुलकर्णी आहेत तर २८ पाटील आहेत.स्वागत समितीत जगताप या आडनावाचेच १५% मतदार आहेत. टक्केवारी बघायची झाली तर आजवर साहित्य क्षेत्रात ज्या पांढरपेशा समाजाची एकहाती मक्तेदारी होती ती मोडीत काढीत सत्ताधारी समाजाने या मतदारातही जोरदार मुसंडी मारलेली आहे. फार लवकरच हे प्रमाण समसमान होईल असे चित्र आहे. मुस्लीम समाजाला मतदारात अवघा अर्धा टक्का स्थान मिळालेले आहे. मतदार यादीतील जयंत साळगावकर यांचे २०आ‘गष्ट रोजी निधन झाले आहे.
अध्यक्षपदाची निवडणुकच नको असे म्हणणारे ना.धों. महानोर आणि शिरिष पै हे दोघे अध्यक्षपदाचे मतदार मात्र आहेत. या मतदारांमधील पुर्वाध्यक्षांव्यतिरिक्त सर्वात ज्येष्ट साहित्यिक म्हणजे मंगेश पाडगावकार आहेत. आनंदाची गोष्ट म्हणजे यावेळी चक्क अनेक श्रेष्ठ साहित्यिक मतदार आहेत. साहित्याच्या क्षेत्रातील काही दिग्गज या मतदारात आहेत. आशा बगे, रावसाहेब कसबे, ह.मो.मराठे, अरुणा ढेरे, आनंद यादव, सदानंद मोरे,श्रीनिवास कुलकर्णी, सुधीर रसाळ,जनार्दन वाघमारे, राजन खान,आसाराम लोमटे, इंद्रजित भालेराव, प्रभाकर बागले, रा.रं.बोराडे, रामदास भटकळ, दिलीप माजगावकर, दिनकर गांगल, वसंत सरवटे, नीरजा, शंकर वैद्य, माधव भागवत,अशोक कोठावळे, प्रेमानंद गज्वी,अरुण टिकेकर, अंबिका सरकार, अशोक नायगावकर, वसंत दत्तात्रय गुर्जर, गंगाधर पाटील, मीना प्रभू,सतिष काळसेकर, अप्प परचुरे, प्रतिभा रानडे, नामदेव कांबळे, ही काही नावे वाणगीदाखल सांगता येतील.
मराठवाड्याची एकगठ्ठा मते औरंगाबादचे फमु घेणार तर अमरावतीच्या गणोरकर विदर्भाची मते खाणार अशा भाषेत काही मंडळी बोलतात तेव्हा साहित्याच्या क्षेत्रातही प्रांतवाद असतो असे म्हणायचे काय भोपाळच्या मतदारांच्या यादीत अपवादालाही बहुजनातील फारसे कोणी नसावे आणि मराठवाड्याच्या यादीत बहुसंख्य नावे एकट्या सत्ताधारी जातीचीच असावीत हे दुर्दैव नाही काय भोपाळच्या मतदारांच्या यादीत अपवादालाही बहुजनातील फारसे कोणी नसावे आणि मराठवाड्याच्या यादीत बहुसंख्य नावे एकट्या सत्ताधारी जातीचीच असावीत हे दुर्दैव नाही काय मराठवाडा सरंजामी मानसिकतेमधून बाहेर येताना कधी दिसणार असाही प्रश्न काहीजण विचारतात. १७५ मतदारांमध्ये ठालेपाटलांना १६ पेक्षा जास्त महिला मिळू नयेत हे कशाचे लक्षण आहे
या मतदार यादीवर साहित्य क्षेत्रापेक्षा साहित्यबाह्य क्षेत्राचा ६० ते ७०% प्रभाव असावा हे बघून ही निवडणूक साहित्य संमेलनाची आहे की जिल्हा परिषदेची असाही प्रश्न विचारता येईल. महाराष्ट्राबाहेरीलही मंडळी मराठीवर अपार प्रेम करतात.बेळगाव,निपाणीच्या सीमाभागातील लोक गेली अनेक पिढ्या मराठीसाठी संघर्ष करीत आहेत. पण त्यातले कोणीच या मतदारात का नाहीत असाही प्रश्न विचारता येईल. महाराष्ट्राबाहेरीलही मंडळी मराठीवर अपार प्रेम करतात.बेळगाव,निपाणीच्या सीमाभागातील लोक गेली अनेक पिढ्या मराठीसाठी संघर्ष करीत आहेत. पण त्यातले कोणीच या मतदारात का नाहीत समाविष्ट संस्था आणि संलग्न संस्था यातील मतदारात साहित्यिक किती आहेत समाविष्ट संस्था आणि संलग्न संस्था यातील मतदारात साहित्यिक किती आहेत त्यांची संख्या बोटावर मोजण्याइतकीही का नसावी त्यांची संख्या बोटावर मोजण्याइतकीही का नसावीप्रश्न अनेक आहेत. तथापि प्रथमच या निवडणुकीत मतदार संख्येचा विस्तार करण्यात आला आहे, तिच्यात बर्‍याच घटकांना पहिल्यांदाच प्रतिनिधित्व मिळत आहे, याचे स्वागत करायला हवे.निवडणूक प्रक्रियेत येत असलेल्या पारदर्शकतेसाठी महामंडळाच्या अध्यक्षा माधवी वैद्य यांना धन्यवाद द्यायला हवेत.
अध्यक्षपदाची माळ कोणाच्या गळ्यात पडणार याचा निर्णय १६ आ‘क्टोबरला लागेल. गुणवत्तेवर निर्णय व्हावा, जात किंवा प्रांतीय भावनेवर नाही एव्हढीच अपेक्षा.सर्व उमेदवारांना शुभेच्छा.
--साभार, नरके सरांच्या ब्लॉगवरुन
Twitter वर शेअर कराFacebook वर शेअर कराPinterest वर शेअर करा
Labels: अ. भा. साहित्य संमेलन
नवीनतम पोस्ट थोडे जुने पोस्ट मुख्यपृष्ठ
याची सदस्यता घ्या: टिप्पणी पोस्ट करा (Atom)
विचारवंतानी सत्तेला शरण न जाता चुका निदर्शनास आणून देत कानपिचक्या द्यावे. यातून एक वचक निर्माण होतो व सत्तेचा समतोल राखण्याचे कार्य घडते. पण विचारवंतानी स्वार्थापायी सत्तेची भाटगिरी सुरु केली की सत्ता नि विचारवंत दोघांचाही -हास होतो.
अ. भा. साहित्य संमेलन (2)
अंधश्रद्धा निर्मुलन समिती (4)
अर्थशास्त्र आणि भारत (2)
आम आदमी पार्टी (AAP) (5)
आम्ही माडिया मधून (1)
इस्लाम आणि आतंकवाद (5)
एकवीरा देवीचे अतिक्रमण (1)
कबीर कला मंच (4)
कार्ल मार्क्स आणि कम्यूनिजम (9)
काळाराम मंदिर सत्याग्रह (1)
कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादी (6)
ख्रिश्चन धर्म आणि विचार (1)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (30)
दारु आणि व्यसनमुक्ती (1)
पुणे विद्यापीठ नामविस्तार (2)
पुरस्कार व सन्मान (1)
बाबासाहेबांची अमूल्य़ पत्रं (10)
बौद्धधम्म आणि पौर्णिमा (1)
मणिभवन गांधी भेट (1)
मरणान्तानि वैराणि लबाडी (2)
माझी प्रकाशित पुस्तकं (2)
मुलूख वेगळी माणसं (2)
राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघ (RSS) (3)
रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (RPI) (4)
लक्ष्मण माने प्रकरण (4)
वारकरी आणि वारी (4)
शेतकरी नावाचा नवदलित (1)
शेती व शेतकरी (3)
सुप्रिम कोर्टाचे दणके (2)
सेलिब्रिटीज व सिनेमावाले (1)
स्त्री आणि स्त्री-विचार (2)
स्वतंत्र विदर्भ चळवळ (1)
हिंदू देवदर्शन आणि मृत्यू (2)
हिंदू व हिंदू धर्म (3)
हिंदू संत व आरोप (1)
वामन देणार बामसेफला वारस... वाममार्गाने
मुस्लिमानी केली गणपतीची पुजा, हिंदू कधी धरणार रमजा...
ऐसा पोप होणे नाही
रणशिंग-२०१४ : भाग-०१ मोदी हवा किंवा मोदी नको
आसाराम बापू:- आरोप झालाय, दोष सिद्ध व्हायचा आहे
अनिसं:- श्याम मानवांचा विवेकानंद
स्वामी विवेकानंद : भाग-२ विडया ओढणारा सन्यासी
स्वामी विवेकानंद :- भाग-१ ज्योतिषगिरी व अंधश्रद्धा...
अनिस: माझी ती श्रद्धा तुझी ती अंधश्रद्धा
११ सप्टेंबर: अमेरीकेतील भाषण व हल्ला.
साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी कोण
MPSC अभ्यास: सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवा
या गॅझेटमध्ये एक एरर होती.


marathi Archives - Complete Hindu Gods and Godesses Chalisa, Mantras, Stotras Collection - आरती संग्रह | Aarti Sangrah | चालीसा संग्रह | Powerful Mantras | Sanskrit Prayer Stotras - Complete Hindu Gods and Godesses Chalisa, Mantras, Stotras Collection

वैदिक धर्मानुसार परब्रह्म उपासना सुरू झाली. या परब्रह्माची शक्ती म्हणजे माणसांतील मातृभाव. म्हणूनच अगदी उपनिषद काळापासून या मातृभावाला शक्तिरूप मानून तिची उपासना आध्यात्मिक उन्नतीसाठी केली जाते. यासाठी तिची अनेक रूपे निर्माण होऊन सगुणोपासनेसाठी समाजाने तिचे सुलभीकरण केले. आदिमाया, महाशक्ती, महामाया अशा रूपांत ती अवतरली. कधी तारक तर; कधी संहारक/मारक ठरली. समूहाने जगताना समाजाने या तारक/मारक शक्तीला ग्रामदेवतेचे स्थान दिले. मुंबई हे एकेकाळी गावच होते. पुढे ते नगर झाले; त्यानंतर महानगर. समाजधारणेसाठी मुंबईतही देवतांची प्रतिष्ठापना झाली. त्यांपैकीच मुंबईतील काही प्रमुख देवीस्थाने…
यादवांच्या शासनकाळात प्रभावतीदेवीचे मंदिर १२९५ साली बांधले गेले. पुढे पोर्तुगीज आक्रमणाच्या काळात १५१९ मध्ये देवीची मूर्ती जवळच्या विहिरीत दडवली म्हणून ती वाचली. देऊळ मात्र उदध्वस्त झाले. मग १७२६ मध्ये मूर्ती बाहेर काढून सध्याच्या मंदिरात तिची प्राणप्रतिष्ठा झाली. १८७३मध्ये देवळाची पुन्हा दुरुस्ती झाली. ही पाठारे प्रभू भाविकाने केली. तेव्हा प्रभावतीचे प्रभादेवी असे नामकरण झाले. मंदिरात तीन गाभारे असून प्रभादेवी, सर्वेश्वर शिव आणि लक्ष्मीनारायण अशा मूर्ती त्यात विराजमान आहेत. १५० वर्षांपूर्वीच्या दोन दगडी दीपमाळा या मंदिराची शोभा वाढवितात.
मुंबादेवी परिसराजवळच्या काळबादेवी भागात या देवीचे खूप जुने देऊळ आहे. आकाराने लहान असललेल्या या देऊळाला सभामंडप नाही, पण घुमट आहे. देवळाला आणि चारही बाजूस ऋषींचे पुतळे आहेत. प्रवेशद्वारी दगडी आणि लाकडी अशा चार दीपमाळा आहेत. चार-चार हात असलेल्या गाभाऱ्यात महाकाली, महालक्ष्मी, महासरस्वती अशा पाषाणी मूर्ती आहेत. पायाजवळ दगडी सिंह आहे. जागृत देवस्थान अशी ख्याती असल्याने इथे भाविकांची सदैव वर्दळ असते.
मुंबादेवीप्रमाणेच माझगावजवळच्या डोंगरावरची वैकुंठमाता मुंबईची ग्रामदेवता मानली जाते. समोर अथांग समुद्र आणि तुलनेने शांत परिसर. असे म्हणतात की, १७३७ मध्ये वसईच्या लढाईत पोर्तुगीजांचा पराभव केल्यावर पेशवे सेनापती चिमाजी अप्पा या देवीच्या दर्शनाला आला होता. त्याने देवळाचा जीर्णोद्धार केला.
ब्रीच कॅण्डीजवळ त्याकाळच्या मुंबई बेटाच्या पश्चिम किनाऱ्यावर खडकांच्या उंचवट्यावर सागरकिनारी हे महालक्ष्मीचे देवालय आहे. मुंबईचे आद्य नागरिक असणाऱ्या पाठारे प्रभू समाजाने हे देऊळ उभे केले. १८९३ पूर्वी हे उभे राहिले. या देऊळबांधणीची कहाणी आहे. रामजी शिवजी हा पाठारे प्रभू महालक्ष्मी ते वरळीपर्यंतच्या रस्त्याचा कंत्राटदार होता. समुद्राच्या लाटांमुळे रस्ताबांधणीत अडथळे आले तेव्हा महालक्ष्मी त्याच्या स्वप्नात आली. त्या स्वप्नदृष्टांताप्रमाणे महालक्ष्मी, महाकाली, महासरस्वती या तिघी बहिणींना समुद्रातून काढून वसविल्यावर रस्त्याचे काम सुरळीत झाले. १७६१ ते १७७१ पर्यंत हे बांधकाम चालले. नंतर १८९३ आणि १९८८ साली या मंदिराची पुनर्बांधणी झाली. गाभारा, सभामंडप, मागेपुढे आवार अशी देवळाची प्रशस्त रचना आहे. तिन्ही देवीमूर्ती काळ्या पाषाणाच्या असून, त्यांना चांदीचे मुखवटे चढवले आहेत. महालक्ष्मी वाघाच्या पाठीवर बसलेली चतुर्भुज अशी साडेसात फुटांची देखणी आणि आश्वासक रूपी आहे. महासरस्वती दोन फुटी; तर महाकाली अडीच फुटी असून, समोर दगडी सिंह आहे. पाठारे प्रभू, शिंपी, सोनार भाविकांनी दीपमाळा बांधलेल्या आहेत. नवरात्रात इथे भाविकांचा महापूर लोटतो, जत्रेचेच तिथे उत्सवी रूप असते.
‘मुंबा’ हा शब्द ‘महा अंबा’वरून आला. मुंबई हे नाव मुंबाआईवरून मुंबाई आणि नंतर मुंबई असे झाले. मुंबादेवीचे मूळ मंदिर छत्रपती शिवाजी टर्मिनसच्या (म्हणजे पूर्वीचे व्ही.टी. स्थानक) जागी होते. ५०० वर्षांपूर्वी ते बांधले गेले. मग स्थानकाच्या विस्तारीकरणामुळे १७३७ मध्ये ते पाडले. कोळी समाजाचे हे दैवत. पुढे १८०३ मध्ये पांडुरंगशेठ सोनार यांनी सध्याच्या जागी; म्हणजे दक्षिण मुंबईतील झवेरी बाजाराजवळ मंदिर बांधले. दुमजली अशा या मंदिरात भिंतींमध्ये सुंदर कलाकुसर आहे. (‘पॅलेडियन’ शैलीतील) अर्धवर्तुळाकार सज्जे आहेत. आज या मंदिराजवळच गणेश, मारूती, शंकर, लक्ष्मीनारायण आदींची अनेक मंदिरे उभी आहेत. दगडी दीपमाळांनी हा परिसर सुशोभित आहे.
वैदिक धर्मानुसार परब्रह्म उपासना सुरू झाली. या परब्रह्माची शक्ती म्हणजे माणसांतील मातृभाव. म्हणूनच अगदी उपनिषद काळापासून या मातृभावाला शक्तीरूप मानून तिची उपासना आध्यात्मिक उन्नतीसाठी केली जाते. यासाठी तिची अनेक रूपे निर्माण होऊन सगुणोपासनेसाठी समाजाने तिचे सुलभीकरण केले. आदिमाया, महाशक्ती, महामाया अशा रुपात ती अवतरली. कधी तारक तर; कधी संहारक/मारक ठरली. समुहाने जगताना समाजाने या तारक/मारक शक्तीला ग्रामदेवतेचे स्थान दिले. मुंबई हे एकेकाळी गावच होते. पुढे ते नगर झाले; त्यानंतर महानगर. समाजधारणेसाठी मुंबईतही देवतांची प्रतिष्ठापना झाली. त्यापैकीच मुंबईतील काही प्रमुख देवीस्थाने.
पाचव्या शतकाच्या सुमारास जोगेश्वरी येथील गुंफालेण्यात हिची स्थापना झाली. असं म्हणतात की, वसईतील पोर्तुगीज आक्रमणानंतर या देवीला वाचविण्यासाठी गुहेत ही दडविली गेली. हनुमान जयंती, महाशि‍वरात्र आणि आश्विनी नवरात्र असे वार्षिक उत्सव इथे होतात. प्रवेशद्वारी दोन दगडी दीपमाळा आहेत. पूर्व-पश्चिम अशी दोन प्रवेशद्वारे आहेत. विशेष म्हणजे सभामंडपाच्या मध्यभागी देवीचा गाभारा आहे. अतिक्रमणामुळे गुंफेवरील टेकडीवर वसाहती झाल्यामुळे हे देवालय काहीसे घुसमटलेल्या अवस्थेत आहे. मात्र पूजाअर्चा नित्य होत असते. मळिवली येथील एकवीरा देवीचेच हे मूळ रूप मानले जाते. अनेक पाठारे प्रभू, कायस्थ प्रभू यांची ही कुलदेवता आहे.
महिकावती (माहीम) ही यादवांची राजधानी होती. खरे तर इंग्रजांनाही हीच राजधानी अपेक्षित होती; पण पोर्तुगीजांच्या भयाने त्यांनी विचार बदलला. यादवांच्या काळापासून या देवीचे पूजन होत आले आहे. मंदिराचे आवार प्रशस्त असून दगडी दीपमाळा आहेत. १८८६ मध्ये बांधलेल्या या देवळावर अर्धगोलाकार घुमट आणि कौलारू छप्पर आहे. देवी हा साथीचा रोग असाध्य होता. त्या रोगातून मुक्त होऊन आरोग्य लाभावे, अंगातील अनारोग्यकारक दाह शांत व्हावा म्हणून शीतलादेवीला साकडे घातले जाई. आज देवी हा रोग नाहीसा झाला तरी आरोग्यासाठी या देवीच्या दर्शनासाठी मुलाबाळांसह भाविक येतात.
जरीमरी मंदिर, मरीआईचे देऊळ, पूचम्मा देवीचे देऊळ ही शीतलादेवीचीच समाजमान्य रूपे आहेत, जी माणसाच्या आरोग्यासाठी पुजिली जातात. डोंगरीची मरीदेवी, धोबीतलावजवळील हमाल गल्लीतील मरीदेवी, क्रॉफर्ड मार्केटमागचे जरीमरीचे देऊळ, धारावीचे मरीआईचे देऊळ, कामाठीपुऱ्यातील पचम्मा / पूचम्मा देवी, कामाठीपुऱ्यातील शीतळादेवी, चंदनवाडी (सोनापूर)मधील आणि आंग्रेवाडीतील जरीमरीचे देऊळ, राणीबागेजवळचे शीतळादेवी, जरीमरी आणि मुक्तादेवीचे मंदिर, परळ रस्त्यावरचे जरीमरी देऊळ, वांद्र्याला तलावातील प्रतिमा काढून बांधलेलं जरी-मरीचे देऊळ… ही या शीतलादेवीचीच रूपे आहेत.
काळबादेवीजवळच दक्षिण मुंबईत असलेल्या नवी वाडीत या देवीचे देऊळ आहे. ही पाषाणाची स्वयंभू देवी केरोबा नायक यांच्या स्वप्नात आली, तिची स्थापना झाली. देऊळ अगदीच छोटेखानी असून कार्तिकी अमावस्येपासून देवीचा उत्सव मात्र मोठा असतो. पाषाणाला असलेले मुखवटे अतिशय देखणे आणि तेजस्वी असून पाठारे प्रभूंच्या अनेकांची ती कुलदेवता आहे. तिचे व्यवस्थापन पाठारे प्रभू चॅरिटीज या संस्थेकडे आहे. देवीच्या जत्रेला अलोट गर्दी असते.
मुंबईतील प्राचीन देवीस्थाने पाहिली ती प्रमुख स्थाने किंवा ठळक स्थाने मानता येतील. याशिवाय विरारजवळील डोंगरावरची जीवदानी देवी, वसईची वज्रेश्वरी देवी, ठाण्याची एकवीरा, मुंब्रा येथील मुंब्रादेवी, वांद्रे येथील ख्रिश्चन धर्माची असूनही हिंदुंना प्रेरणादायक ठरलेली ‘मोत मावली’ उर्फ माऊंट मेरी (अवर लेडी ऑफ फातिमा) अशी अनेक प्रेरणास्थाने आहेत. माऊंट मेरी ४०० वर्षांपूर्वी स्थापन झाली. चंडिका, कालिका, दुर्गा, नागदेवी अशी आणखी बरीच देवीरूपे आहेत.
त्वष्टा कांसार ज्ञाती संस्थानाची महाकाली देवी पायधुणी भागात आज अडीचशे वर्षे विराजमान आहे. १७६२ साली हिची स्थापना झाली. वैशाख पौर्णिमेला उत्सव असतो. मुंबईतील देवीस्थाने ही पर्वत, गुहा, समुद्रकाठ या जागी आहेत. मुंब्रा, माऊंट मेरी, जीवदानी, वैकुंठमाता आदी देवीरूपे टेकड्यांवर आहेत. जोगेश्वरी देवी गुहेत आहे. महालक्ष्मी, शीतलादेवी, प्रभादेवी आदी देवीरूपे समुद्र, तलाव, विहीरकाठी वसली आहेत. बहुतेक देवळे दीपमाळांनी सजली आहेत. बहुतांश देवालयांनी सामाजिक सेवेचा वसा घेतला आहे.
भारतात असलेल्या एकावन्न शक्तीपीठात मुंबईतील एकाही शक्तीपीठाचा समावेश नाही. साडेतीनशे, चारशे वर्षांची प्राचीन देवालये मुंबईतील आध्यात्मिक परंपरा सांगतात; पण या जागृत देवीस्थानांचा शक्तीपीठात समावेश का नसावा आध्यात्मिक, सामाजिक, ऐतिहासिक दृष्टीने याचा शोध घ्यायला हवा.
ग्रामदेवता, कुलदेवता, उपास्य दैवत असणारी ही देवीरूपे मुंबई महानगरीचा सांस्कृतिक इतिहास आहे. आधुनिक साधनांची जोड देऊन महानगरपालिका/शासन यांनी तो दस्तावेज स्वरूपात जपायला हवा. कृष्णराव रघुनाथजी नवलकर उर्फ के. रघुनाथजी यांनी (सव्वाशे वर्षांपूर्वी) १८९६ ते १९०० या काळात मध्य आणि दक्षिण मुंबईतील देवळांची टिपणे केली. काही वर्षांपूर्वी फिरोझ रानडे यांनी त्याचा वेध घेतला. मात्र सातवाहनांच्या काळापासून चालत आलेली मंदिरांची परंपरा आपण सर्वांनी डोळस श्रद्धेने, विज्ञान/इतिहासदृष्टीने जपली पाहिजे.
श्री गुरू चरण सरोज रज, निज मन मुकुरु सुधारि,
बरनउं रघुबर बिमल जसु, जो दायकु फल चारि ॥
बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौं पवन कुमार,
बल बुद्धि विद्या देहु मोहि, हरहु कलेस बिकार ॥
जय हनुमान ज्ञान गुन सागर,
जय कपीस तिहुं लोक उजागर ॥1॥
राम दूत अतुलित बल धामा,
अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा ॥2॥
कुमति निवार सुमति के संगी ॥3॥
कंचन बरन बिराज सुबेसा,
कानन कुंडल कुँचित केसा ॥4॥
हाथ बज्र और ध्वजा बिराजे,
काँधे मूंज जनेऊ साजे ॥5॥
शंकर सुवन केसरी नंदन,
तेज प्रताप महा जगवंदन ॥6॥
विद्यावान गुनि अति चातुर,
राम काज करिबे को आतुर ॥7॥
प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया,
राम लखन सीता मन बसिया ॥8॥
सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा,
विकट रूप धरि लंक जरावा ॥9॥
भीम रूप धरि असुर सँहारे,
रामचंद्र के काज सवाँरे ॥10॥
लाय संजीवन लखन जियाए,
श्री रघुबीर हरषि उर लाए ॥11॥
रघुपति किन्ही बहुत बड़ाई,
तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई ॥12॥
सहस बदन तुम्हरो जस गावैं,
अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं ॥13॥
नारद सारद सहित अहीसा ॥14॥
जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते,
कवि कोविद कहि सकें कहाँ ते ॥15॥
तुम उपकार सुग्रीवहिं किन्हा,
राम मिलाय राज पद दीन्हा ॥16॥
तुम्हरो मंत्र विभीषन माना,
लंकेश्वर भये सब जग जाना ॥17॥
जुग सहस्त्र जोजन पर भानू,
लील्यो ताहि मधुर फ़ल जानू ॥18॥
प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं,
जलधि लाँघि गए अचरज नाहीं ॥19॥
दुर्गम काज जगत के जेते,
सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते ॥20॥
राम दुआरे तुम रखवारे,
होत ना आज्ञा बिनु पैसारे ॥21॥
सब सुख लहै तुम्हारी शरना,
तुम रक्षक काहु को डरना ॥22॥
आपन तेज सम्हारो आपै,
तीनों लोक हाँक तै कांपै ॥23॥
भूत पिशाच निकट नहि आवै,
महाबीर जब नाम सुनावै ॥24॥
नासै रोग हरे सब पीरा,
जपत निरंतर हनुमत बीरा ॥25॥
संकट तै हनुमान छुडावै,
मन करम वचन ध्यान जो लावै ॥26॥
सब पर राम तपस्वी राजा,
तिन के काज सकल तुम साजा ॥27॥
और मनोरथ जो कोई लावै,
सोइ अमित जीवन फ़ल पावै ॥28॥
चारों जुग परताप तुम्हारा,
है परसिद्ध जगत उजियारा ॥29॥
साधु संत के तुम रखवारे,
असुर निकंदन राम दुलारे ॥30॥
अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता,
अस वर दीन्ह जानकी माता ॥31॥
राम रसायन तुम्हरे पासा,
सदा रहो रघुपति के दासा ॥32॥
तुम्हरे भजन राम को पावै,
जनम जनम के दुख बिसरावै ॥33॥
जहाँ जन्म हरि-भक्त कहाई ॥34॥
और देवता चित्त ना धरई,
हनुमत सेइ सर्व सुख करई ॥35॥
संकट कटै मिटै सब पीरा,
जो सुमिरै हनुमत बलबीरा ॥36॥
जै जै जै हनुमान गुसाईँ,
कृपा करहु गुरु देव की नाईं ॥37॥
जो सत बार पाठ कर कोई,
छूटइ बंदि महा सुख होई ॥38॥
जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा,
होय सिद्ध साखी गौरीसा॥39॥
तुलसीदास सदा हरि चेरा,
कीजै नाथ ह्रदय महं डेरा॥40॥
पवन तनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप ॥
राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप ॥
ह्या आरत्या आमच्या घरी गणपती येतो तेव्हा म्हणतात
सुखकर्ता दुःखहर्ता – गणपतीची आरती
लवथवती विक्राळा – शंकराची आरती
दुर्गे दुर्घट भारी – दुर्गेची आरती
त्रिगुणात्मक त्रैमूर्ती दत्त – दत्ताची आरती
युगें अठ्ठावीस विटेवरी उभा – विठ्ठलाची आरती
येई हो विठ्ठले – विठ्ठलाची आरती
आरती ज्ञानराजा – ज्ञानेश्वरांची आरती
सत्राणे उड्डाणे हुंकार वदनीं – हनुमानाची आरती
ज्या ज्या ठिकाणी मन जाय माझे
मोरया मोरया मी बाळ तान्हे
शुकासारिखे पूर्ण वैराग्य ज्याचे
श्री विंध्यवासिनी माता आरती
श्री शाकंभरी देवीची आरती
अंबेची आरती Ambechi Aarti
आदीमाता महिषासुरमर्दिनी चण्डिकेची आरती
आरतीनंतर म्हणायचे मराठी श्लोक
आरत्या शुद्ध म्हटल्या पाहिजेत
भोसले, जगताप, जाधव, सांडेकर, दुपटे… या आडनावांच्या माणसांची भेट कराचीत होईल, असे स्वप्नातही वाटले नव्हते. पण तसे घडले खरे. कराची प्रेस क्लबच्या निमंत्रणावरून पाकिस्तानभेटीवर गेलेल्या मुंबई प्रेस क्लबच्या पत्रकारांना या मराठी मंडळींना भेटण्याची संधी मिळाली. स्थानिक पत्रकारांकडून मिळवलेल्या फोन नंबरवर मराठीतून बोलल्यावर पलीकडून आनंदातिशयाने प्रतिसाद आला आणि ही मराठी मंडळी थेट भेटायलाच आली. त्यांच्याबरोबर संवाद साधताना ‘आम्ही इथे अगदी मजेत आणि सुरक्षित आहोत. नोकरी व्यवसाय उत्तम चाललेत’, अशीच भावना त्यांनी व्यक्त केली.
सध्या पाकिस्तानात तब्बल दोन हजार मराठी माणसे राहतात. त्यातील बहुसंख्य कराचीत आहेत. ‘श्री महाराष्ट्र पंचायत कराची’ या संस्थेशी ही सगळी मंडळी जोडलेली आहेत. परमेश जाधव या संस्थेचे अध्यक्ष. कराचीतल्या ‘गझीबा बॉम्बे चाट अँड मसाला डोसा’ या भारतीय पदार्थ मिळणाऱ्या मोठ्या रेस्तराँमध्ये मॅनेजर म्हणून काम करतात. फाळणीच्या आधीपासून अनेक वर्षे ही मंडळी तिथे आहेत. व्यापाऱ्यांसोबत मदतनीस, ड्रायव्हर, हमाल अशा कामांसाठी ही मराठी माणसे मुंबईहून कराचीला पोहचली असावीत. गेल्या शंभरेक वर्षांत त्यांनी महाराष्ट्राशी असलेले नाते कायम ठेवले आहे.
‘ आम्ही पाकिस्तानात सुखी आहोत. नोकरी व्यवसायातही भरभराट आहे. पण , आपल्या माणसांना मात्र भेटावेसे वाटते. कधी जेजुरी-तुळजापूरला जाऊन कुलदैवतेचे दर्शन घ्यायचे असते. हे जाणे-येणे सोपे व्हावे. दोन्ही देशांनी व्हिसा प्रक्रिया सोपी केली , तर हे शक्य होईल. तुम्ही आपल्या मराठी माणसांपर्यंत हा निरोप नक्की पोहचवा ‘, अशी कळकळीची विनंती पाकिस्तानातल्या मराठी माणसांनी मुंबई प्रेस क्लबच्या पत्रकारांना केली.
कराचीतील एका मल्टिनॅशनल कंपनीत काम करणाऱ्या दिलीप भोसले यांची सासुरवाडी मुंबईतल्या मुलुंडची. त्यांची पत्नी आणि मुली सध्या मुंबईत आल्या आहेत. रवी जगताप यांचे मूळ गाव पुण्याजवळचे खडकी. तर देवानंद सांडेकरांचे वडील मुंबईहून कराचीत आले होते. सांडेकरांना एकदा तरी मुंबईला यायचे आहे. एकदा येण्याचा प्रयत्न केला पण व्हिसा मिळाला नाही , त्यानंतर ते राहूनच गेले. विशाल राजपूतची आई मधुमती खरात मराठी आहे. तर गणेश गायकवाडांचे वडील पापडाचा व्यापार करायला कराचीत आले होते. त्यांची पत्नी पाकिस्तानातच जन्मली वाढली , पण सासू मात्र मुंबईकर आहे. कराचीभर प्रसिद्ध असलेली टेलरिंग फर्म तुळशीराम दुपटे या मराठी माणसाची आहे
या मुस्लिमबहुल देशात तुम्हाला त्रास नाही का होत , या प्रश्नावर सगळ्यांचे ठाम उत्तर ‘ नाही ‘ असे होते. अपवाद म्हणून बाबरी मशिद पाडली तेव्हा दंगली झाल्या. पण , त्यावेळीही या मंडळींना वाचवले ते त्यांच्या मुस्लिम शेजाऱ्यांनी , असे त्यांनी सांगितले.
नारळी पौर्णिमा , चैत्र पाडवा , दिवाळी , होळी हे सण ही मंडळी अगदी धुमधडाक्यात साजरे करतात. सार्वजनिक गणपती बसवतात. त्याचे विसर्जनही दणक्यात होते. पुरणपोळी आणि मोदकांसह आज महाराष्ट्रातही विस्मरणात गेलेले पुरणाचे कानवले आणि कडकणी हे पदार्थही त्यांच्या घरात होतात.
डॉन या पाकिस्तानातील आघाडीच्या वर्तमानपत्रात काम करणाऱ्या सिद्रा रोघे हिचेही कोकणाशी थेट नाते आहे. तिचे आजी-आजोबा मुरुडजवळच्या रेवदंड्याचे. फाळणीच्या वेळी चांगल्या नोकरीच्या शोधात ते कराचीला आले. पुन्हा कोकणात जाऊन लग्न केले. पाठोपाठ भाऊही कराचीत आला. पुढे भारत दाखवायला रोघे मुलांना घेऊन गेले होते , तेव्हा मात्र खूप संशयाने पाहिले गेले. त्यानंतर मात्र येणे झाले नाही. सिद्राला मात्र संधी मिळाली की , तिचे रूट्स शोधायला रेवदंड्याला यायचे आहे.
हे स्तोत्र कवी मिलिंद माधव यांनी रचले आहे ……
ॐ श्री अक्कलकोटस्वामी समर्थास नम: |
ॐ नमो श्रीगजवदना | गणराया गौरीनंदना | विघ्नेशा भवभयहरणा | नमन माझे साष्टागी || १||
नंतर नमिली श्री सरस्वती | जगन्माता भगवती | ब्रम्ह्य कुमारी वीणावती | विद्यादात्री विश्वाची || २||
नमन तैसे गुरुवर्या | सुखनिधान सदगुरुराया | स्मरूनी त्या पवित्र पायां | चित्तशुध्दी जाहली || ३||
थोर ॠषिमुनी संतजन बुधगण आणि सज्जन | करुनी तयांसी नमन | ग्रंथरचना आरंभिली ||४||
श्री अक्कलकोट स्वामीराया स्मरुनी तुमच्या पवित्र पायां | स्तोत्र महात्म्य तुमचे गावया | प्रारंभ आता करतो मी || ५||
नांव गांव खुद्द स्वामींचे | किंवा त्यांच्या मातापित्यांचे | कोणालाच ठाऊक नाही साचें | अंदाज मात्र अनेक || ६||
त्यांच्या जन्मासंबंधाने, आख्यायिका लिहिली एकानें | तीच सत्य मानुनी प्रत्येकाने | समाधान मानावे || ७ ||
म्हणे उत्तर भारती एका स्थानी | घनदाट कर्दळीच्या बनीं | स्वामी प्रगटले वारुळांतुनी | लाकुडतोड्याच्या निमित्ताने || ८ ||
कुर्‍हाडीचा घाव बसून, त्याचा राहिला कायमचा वण | आगळी ती अवतार खूण | प्रत्यक्ष पाहीली सर्वांनी || ९ ||
एका भक्तानें केला प्रश्न, स्वामी तुमची जात कोण | तेव्हां दिलें उत्तर छान | स्वमुखेंच समर्थानी || १० ||
मी यजुवेदी ब्राम्हण | माझे नांव नृसिंहभान | काश्यप गोत्र राशी मीन | ऐसें स्वामी म्हणाले ||११ ||
खरें खोटें देव जाणे | बरें नाही खोलांत शिरणें | ईश्ववरी करणीची कारणें | आपण काय शोधावी || १२ ||
दत्तात्रया तुम्ही निराकार निर्गुण | नरदेह तरीही केला धारण | सकळं भूप्रदेश केला पावन | आपुल्या चरणस्पर्शाने || १३ ||
नंतर स्वामी निघाले तिथून | तीर्थयात्रेसी केले प्रयाण | दत्तात्रयाचे प्रत्येक ठिकाण | प्रत्यक्ष फिरुनी पाहिलें || १४ ||
दत्तवास्तव्य जेथे निरंतर | तो थोर पर्वत गिरनार | तेथेच गेले अगोदर | नंतर फिरले इतरत्र || १५ ||
यात्रेचे प्रवास संपले | तेव्हा मंगळवेढ्यासी आले | तेथे थोडे दिवस राहिले | दामाजीच्या गांवात || १६ ||
काही काळ तिथे गेला | पुण्यवंतांना प्रभाव कळला | जनसमुदाय भजनीं लागला | साक्षात्कारी यतीच्या || १७ ||
पुढे अक्कलकोट हें | वास्तव्याचे झाले ठिकाण | अखेरपर्यंत तिथेंच राहून | अनंत लीला दाखविल्या || १८ ||
तेजःपुंज शरीर गोमटें, सरळ नासिका कान मोठे | आजानुबाहू कौपिन छोटे | दिगंबर असती अनेकदां || १९||
स्वामी समर्थ अक्कलकोटचे | चवथे अवतार दत्तात्रयाचे | तीन अवतार यापूर्वीचे | गुरुचरित्री वर्णिले || २० ||
पहिले दत्तात्रेय, दुसरे श्रीपादवल्लभ | नृसिंहसरस्वती हे तिसरे नांव शुभ | गाणगापूर दर्शन देवदुर्लभ | जागृत दत्तस्थान ते || २१ ||
तेथे होउनी साक्षात्कार | पहावयासी येती चवथा अवतार | अक्कलकोट पुण्यभूमि थोर | जेथे प्रत्यक्ष दत्त वसे || २२ ||
अक्कलकोटी नित्य राहूनी | अगाध गूढ लीला करूनी | भक्तांसी साक्षात्कार देऊनी | गुप्त झाले अनेकदा || २३ ||
नास्तिक होते कोणी त्यांना | चमत्कार दाखविले नाना | शेवटी कराया क्षमायाचना | लागले स्वामी चरणांसी || २४ ||
स्वामी सर्वसाक्षी उदार | साक्षात दत्ताचे अवतार | कधी सौम्य कधी उग्रतर | स्वरुप दाविलें दासांना || २५ ||
ज्यांनी त्यांची सेवा केली | त्यांची कुळे पावन झाली | जन्मोजन्मीची पापें जळली | पुण्यराशी मिळाल्या || २६ ||
सत्पुरुषाची करणी अगाध | वाणी गूढ निर्विवाद | झाल्याविण कृपाप्रसाद | अर्थ त्याचा समजेना || २७ ||
स्वामींचे बोलणे थोडें | जणूं काय कठीण कोडें | अर्थ काढावे तितुके थोडे | त्यात भविष्य असे भरलेलें || २८ ||
जाणणारे तेच जाणिती | घेती त्यांच्या संकेताची प्रचिती | ज्याचा तोच उमजे चित्तीं | इतरां अर्थबोध होईना || २९ ||
कोणाकोणाला पादुका दिधल्या | कोणाला वाहिल्या लाखोल्या | कोणाच्या मस्तकी मारिल्या | पायांतल्या वाहाणाही || ३० ||
ज्याच्या त्याच्या भाग्याप्रमाणें | स्वामीनी दिले भरपूर देणें | कोणा पुत्र कोणा सोनेनाणे | कोणा जीवनदानही दिलें त्यांनी || ३१ ||
अनेकांच्या व्याधी केल्या दूर | अनेकांना दाखविले चमत्कार | अनेकांना शिक्षा घोर | केल्या त्यांनी अनेकदा || ३२ ||
सर्व साक्षी अंतर्ज्ञानी | पूर्णब्रम्ह्य ब्रम्ह्यज्ञानी | म्हणूनच हव्या त्या ठिकाणी | दर्शन दिधलें भक्ताना || ३३ ||
न सांगता सर्व जाणिले | ज्याचें त्याला योग्य उत्तर दिलें | लोण्याहुनी मृदु ह्रदय द्रवलें | दु:खी कष्टी जीवांसाठी || ३४ ||
दयेचा अथांग सागर | भक्तांसाठी परम उदार | अनेकांचा केला उध्दार | सदुपदेश दिक्षा देऊनी || ३५ ||
स्वामीराया दत्तात्रेया | तुमच्या कृपेची असावी छाया | हीच प्रार्थना तुमच्या पायां | मागणे नाही आणखी || ३६ ||
मजवरी होता कृपादृष्टी | दत्तमय भासेल सर्व सृष्टी | सुखसंपत्तीची होईल वृष्टी | सकल सिध्दी लाभती || ३७ ||
ऐसी श्रध्दा माझे मनी | उपजली आहे आतां म्हणुनीं | मिठी घातली तव चरणीं | धाव पाव समर्था तूं || ३८ ||
तुमची करावी कैसी सेवा | हे मज ठाऊक नाही देवा | ओळखुनी माझ्या भोळ्या भावा | वरदहस्त ठेवा मस्तकीं || ३९
संसार तापें पोळलों भारी, दूर करा ही दु:खे सारी | तुमच्यावीण माझा कैवारी | अन्य कोणी दिसेना || ४० ||
तुमचे पाय माझी काशी | पंढरपूर सर्व तीर्थे तशी | आहेत तुमच्या चरणांपाशी | मग यात्रेस जाऊ कशाला || ४१ ||
अक्कल्कोटचे समर्थ स्वामी | रंगून जातां त्यांचे नामीं | ब्रम्हा विष्णू शिवधामी | सर्व भक्ती पोंचते || ४२ ||
स्वामी समर्थांची मूर्ति आठवावी | त्यांचे पायी दृढ श्रध्दा ठेवावी | आणी आपली भावना असावी | मनोभावें ऐसी कीं || ४३ ||
पाठीशीं आहेत अक्कलकोट स्वामी | उगीच कशास भ्यावे मी | काहींच पडणार नाही कमी | समर्थांच्या दासासी || ४४ ||
भाग्यवान ते जे लागले भजनी | वादविवाद केले पंडितांनी | मग एकमुखानें सर्वांनी | मान्य केली थोर योग्यता || ४५ ||
वेदांताचा अर्थ लाविला | पंडितांचा ताठा जिरविला | भाविक भक्तांना दिधला | धीर अनेक संकटी || ४६ ||
स्वामी तुमचे चरित्र आगळें | अतर्क्य अलौकिक जगावेगळे | त्यांत प्रेमाचे सागर सांठले | धन्य धन्य ज्यांना उमजलें ते || ४७ ||
बाळप्पा चोळप्पादि सर्वांनी | लहान मोठ्या अधिकार्‍यांनी | गरीबांपासून श्रीमंतांनी | सेवा केली यथाशक्ती || ४८ ||
जे जे तुमच्या भजनीं लागले | त्यांचे त्यांचे कल्याण झालें | हवें हवें ते सारें मिळाले | श्री समर्थ कृपेनें || ४९ ||
पुढे संपल्या लीला संपले खेळ | ताटातुटीची आली वेळ | स्वामी म्हणजे परब्रम्ह्य केवळ | परब्रह्म्यांत मिळालें || ५० ||
शके अठराशें बहुधान्यनाम संवत्संरी | चैत्र वद्य त्रयोदशी मंगळवारी | पुण्य घटिका तिसर्‍या प्रहरी | स्वामी गेले निजधामा || ५१ ||
बोलता बोलता आला अंतकाळ | प्रकृतीत झाली चलबिचल | क्षणात पापण्या झाल्या अचल | निजानंदी झाले निमग्न || ५२ ||
वचनपूर्तींसाठी निर्णयानंतर | पांचवा दिवस शनिवार | स्वामी प्रगटले निलेगांवाबाहेर | दिलें दर्शन भाऊसाहेबांसी || ५३ ||
ऐसा यती दत्त दिगंबर | संपवूनी आपूला अवतार | निजधामा गेला निरंतर | भक्त झाले पोरके || ५४ ||
बातमी जेव्हा सर्वत्र पसरली | जनता शोकाकुल झाली | सर्व भक्तमंडळी हळहळली | अन्नपाणीही सुचेना || ५५ ||
गावोगांवीची भक्तमंडळी | अक्कलकोटी गोळा झाली | समर्थांची समाधी पाहिली | आपल्या साश्रू नयनांनी || ५६ ||
चवथा अवतार संपला | तरीही चैतन्यरुपें तिथेच राहिला | अक्कलकोट पुण्यभूमीला | क्षेत्रत्वा प्राप्त जाहलें || ५७ ||
अजूनही जे येती समाधीदर्शना | त्यांच्या व्याधी आणी विवंचना | संकटे आणी दु:खे नाना | स्वामी दूर करतात || ५८ ||
याचे असती असंख्य दाखले | अनेकांनी अनुभवले | म्हणूनी महाराजांची पाऊले | आपणही वंदूंया || ५९ ||
नम्र होउनी त्यांचे चरणीं | कळकळने करुंया विनवणी | स्वामींना यावी करुणा म्हणूनी | प्रार्थना त्यांना करुंया || ६० ||
जयजय दत्ता अवधूता | अक्कलकोट स्वामी समर्था | सदगुरु दिगंबरा भगवंता | दया करी गा मजवरी || ६१ ||
अनेकांच्या संकटी आला धावून | आता माझी प्रार्थना ऐकून | समर्थराया देई दर्शन | दूर लोटु नको मला || ६२ ||
व्यवहारी मी जगतो जीवन | अनेक पापें घडती हातून | तव नामाचें होते विस्मरण | क्षमा याची असावी || ६३ ||
सदगुरुराया कृपा करावी | तुमची सेवा नित्य घडावी | ऐसी बुध्दी मजला द्यावी | पापे सर्व पळावी || ६४ ||
सुखाचें व्हावे जीवन ऐहिक | धनदौलत मिळावी, मिळावे पुत्रपौत्रसुख | गृहसौख्य आणी वाहनसुख | अंती सदगति लाभावी || ६५ ||
तुम्ही प्रत्यक्ष कैवल्य ठेवा | म्हणुनी याचना करतों देवा | उदार मनाने वर द्यावा | आणी तथास्तु म्हणावे || ६६ ||
तुमची होतां कृपा पूर्ण | जीवन माझें होईल धन्य | म्हणुनी आलों तव पायी शरण | दत्तराया दयाघना || ६७ ||
मी एक मानव सामान्य | तुमची सेवा नित्य घडावी म्हणून | या पोथीचें करितों वाचन | दान द्या तुमच्या कृपेचे || ६८ ||
वेडीवाकुडी माझी सेवा | स्वीकारावी स्वामी देवा | वरदहस्त नित्य मस्तकीं ठेवा | हीच अंती विनंती || ६९ ||
शके अठराशे नव्याण्ण्व वर्षी | चैत्रमासीं शुक्लपक्षी | शुभ रामनवमी दिवशी || पोथी पूर्ण झाली ही || ७० ||
स्वामींचे चित्र ठेऊनी पुढ्यांत | किंवा स्वामींच्या एखाद्या मठांत | बसुनी ही पोथी वाचावी मनांत | इच्छा सफल होईल || ७१ ||
माणिकप्रभू , साई शिरडीश्वर | आणी अक्कलकोट्चे दिगंबर | एकाच तत्वाचे तीन अविष्कार | भेद त्यांत नसे मुळी || ७२ ||
एकाची करितां भक्ती | तिघांनाही पावते ती | ऐसी ठेऊनी आपली वृत्ती | पोथी नित्य वाचावी || ७३ ||
या पोथीचे करितां नित्य पठण | प्रत्यक्ष स्वामी होतील प्रसन्न | करतील सर्व मनोरथ पूर्ण | सत्य सत्य वाचा ही || ७४ ||
ॐ श्री अक्कलकोटस्वामी समर्थापर्णमस्तु || शुभं भवतु || ॐ शांति:शांति:शांति: || (ओवी संख्या ७४ )
|| ” श्री अक्कलकोटस्वामी स्तोत्र —माहात्म्य सम्पूर्ण ” ||
किस माह में हुआ है आपके बच्चे का जन्म, इससे जानिए उसके बारे में रोचक बातें
जानिए क्या है माथे पर तिलक धारण करने का सही नियम


मोगरा फुलला ई-दीपावली अंक २०१०

'मोगरा फुलला’च्या सर्व मित्रमैत्रीणींना, हितचितकांना, सहभागी लेखक-कवी-कलाकारांना आणि समस्त वाचकांना दीपावलीच्या हार्दिक शुभेच्छा ही दीपावली व येणारे वर्ष आपल्याला आनंदाचे, सुखा-समाधानाचे व भरभराटीचे जावो ही सदिच्छा
आपलं तांत्रिक ज्ञान व लेखणी वापरून, इंटरनेटवर लेखकू स्वत:ला आत्मविश्वासाने ’लेखक’ म्हणवू शकला आहे, तो या ब्लॉगिंगमुळे आणि ब्लॉगची सुविधा मोफत उपलब्ध करून देणार्‍या ब्लॉग होस्टींग कंपन्यांमुळे. ब्लॉगसारखं व्यासपीठ उपलब्ध करून देणार्‍या सर्व ब्लॉग होस्टींग कंपन्यांचे समस्त ब्लॉगर्स-लेखकांतर्फे मन:पूर्वक आभार ब्लॉगसारख्या सुविधेमुळेच मोगरा फुललालादेखील गेली दीड वर्षे विविध प्रकारचं साहित्य व या वर्षी एक ई-दिवाळी अंक प्रकाशित करण्याची संधी मिळाली.
मोगरा फुललातर्फे प्रकाशित झालेला हा पहिलाच दिवाळी अंक. पण साहित्य निवडताना चोखंदळपणे निवडलं. बरेच ब्लॉगर्स दर्जेदार लेखन करतात, परंतू निरनिराळ्या कारणास्तव त्यांच्या लेखनाला अपेक्षित प्रतिसाद मिळत नाही. अशा ब्लॉगर्सचे पूर्वप्रकाशित लेखनही मोगरा फुललाने ई-दीपावली अंकात समाविष्ट केले आहे. काही हौशी लेखक उत्तम लिहीतात परंतु त्यांना ब्लॉगिंगचे ज्ञान नाही, अशा लेखकांचं साहित्यही या अंकात वाचण्यासाठी उपलब्ध करून दिलं आहे. जे चांगलं आहे ते सर्वांसमोर आलं पाहिजे, हा यामागचा प्रांजळ हेतू आहे. कदाचित अप्रकाशित साहित्याचा अट्टहास न धरल्यामुळे असेल पण साहित्यरूपी प्रतिसाद उदंड मिळाला. काही साहित्य साभार परतही पाठवावे लागले आहे. त्यामागे ’दर्जा’ हे एकमेव कारण नसून, समीक्षेसाठी वेळेचा अभाव, फॉन्ट अनुरूप नसल्याने पुनर्लेखन करावे लागणे, मुदतीनंतर साहित्य प्राप्त होणे इ. कारणेदेखील आहेत. या उदंड साहित्यामधून वेचक व वेधक असे साहित्य निवडले आहे खास आपल्यासाठी
साहित्य आल्यानंतर ते संपूर्ण वाचून, प्रत्येक वाक्याचा व ओळीचा अर्थ समजून घेणं आणि शुद्धलेखनाकडे लक्ष देणं, हे प्रचंड क्लिष्ट काम आहे. संपादन सहाय्य मंडळाने हे काम अतिशय जबाबदारीने पार पाडलं, याचा मोगरा फुललाला निश्चितच अभिमान आहे आणि राहील. उल्हास भिडे व भाग्यश्री सरदेसाई यांनी गद्य लेखन, तर क्रांति साडेकर यांनी पद्य लेखनाची समीक्षा करताना आपला त्या त्या क्षेत्रातील अनुभव पणाला लावला असंच म्हणावं लागेल.
भाग्यश्रीताई सध्या भारतात नाशिक येथे वास्तव्य करून आहेत. त्यांना वीज-भारनियमनाची असुविधा दिवसातील दहा ते बारा तास सोसावी लागते. असे असूनही नेहमी हसतमुखाने त्यांनी आपल्या दीपावली अंकासाठी संपादन सहाय्य दिलं.
क्रांतिताई आपल्यासारख्याच एक ब्लॉगर. मात्र त्यांची पद्य लेखनाची समज जबरदस्त आहे. स्वत:ची नोकरी आणि घर सांभाळून, त्यांनी समीक्षेसाठी आलेल्या प्रत्येक कवितेमधील आशय समजून घेतला. क्वचित अर्थबोध न झाल्यास सविस्तर चर्चा केली, यातच त्यांची साहित्याविषयची तळमळ दिसून येते.
उप-संपादक उल्हास भिडे यांनी अंकाचे दृश्यस्वरूप व वाचनसुलभता याकडे काटेकोरपणे लक्ष दिले. केवळ दूरध्वनीवरच नव्हे, तर प्रत्यक्ष भेटूनही त्यांनी या दोन विषयांवर सविस्तर चर्चा केली. गद्य साहित्याच्या संपादनातही त्यांनी हातभार लावला, तसेच खास वाचकांसाठी काही मनोरंजक कोड्यांची निर्मिती व संकलनही त्यांनी केले. खास मुखपृष्ठासाठी रचलेल्या चारोळीमधून तर त्यांनी जणू मोगरा फुललाचेच मनोगत व्यक्त केले आहे असे वाटते. खरं तर मोगरा फुललाचा दिवाळी अंकही प्रकशित व्हावा, ही कल्पना त्यांचीच मात्र अतिशय नम्रपणे त्यांनी संपादकत्वाची जबाबदारी नाकारली.
फिरदोस कराई यांनीच यापूर्वी मोगरा फुललाचे हेडर व ओळखचिन्ह तयार केले होते. विनंतीनुसार त्याच मूळ हेडरमधे व ओळखचिन्हामधे दिवाळी अंकाच्या गरजेनुसार त्यांनी आकर्षक बदल करून दिले व आपली सर्जनशीलता सिद्ध केली, तसेच दिवाळी अंकासाठी समर्पक असे मुखपृष्ठही तयार करून दिले.
अंकामधे तांत्रिक बदल करण्यासाठी इंटरनेटवर खास ब्लॉगर्ससाठी तांत्रिक माहिती पुरवणार्‍या ब्लॉगर्सची अप्रत्यक्ष मदतही खूप मोलाची ठरली आहे. याशिवाय क्विलपॅडसारख्या संकेतस्थळामुळे मराठीतून प्रतिक्रिया टंकलिखित करता येण्याचा पर्याय थेट ब्लॉगवरच उपलब्ध करून देता आला. अवर ब्लॉग टेम्पलेट यांच्या आकर्षक टेम्पलेटमुळे या ई-दीपावली अंकामधे काही खास बदल करणं शक्य झालं. मोगरा फुललाच्या काही उत्साही वाचक आणि हितचिंतकांनी वारंवार फोन व ईमेल करून अंकासाठी मदत करण्याचं आश्वासन दिलं आणि तशी मदत केलीही.
या टीमवर्कचं चीज झालं आहे ते आपल्या साहित्यामुळे. अंकासाठी साहित्य पाठविताना लेखक-ब्लॉगर मंडळींनी अक्षरश: कसलीही कसर बाकी ठेवली नाही. अंकाची फारशी जाहीरात न करताही अपेक्षेपेक्षा कितीतरी जास्त असा प्रतिसाद लाभला. केवळ प्रस्थापित ब्लॉगर्सच नव्हेत, तर नवोदित ब्लॉगर्स व अब्लॉगर - म्हणजे ज्यांनी अजून स्वत:चा ब्लॉग सुरू करण्याचा दृष्टीनेही पाऊल उचललेलं नाही व ज्यांना स्वत:चा ब्लॉग सुरूही करायचा नाही, अशा लेखकांनीदेखील आपले साहित्य प्रसिद्ध करण्यासाठी मोगरा फुलला ई-दीपावली अंकाची निवड केली, या सगळ्यातच मोगरा फुललावरील लेखक-वाचकांचा विश्वास व प्रेम दिसून आलं.
आवडलेल्या साहित्यावर आपली प्रतिक्रिया अवश्य द्या. अंकातील सहभागींना मानधन मिळणार नसले, तरी आपल्या प्रतिक्रियाच त्यांच्यासाठी प्रेरणारूपी मानधन असेल. मोगरा फुललाच्या पहिल्यावहिल्या ई-दीपावली अंकाबद्दलचा आपला अभिप्रायदेखील जरूर नोंदवा.
गेल्या दीड वर्षांत मनातलं कागदावर उमटवण्याच्या प्रयत्नांना ब्लॉगिंगची जोड मिळाली. आपल्या सर्वांचे आशीर्वाद, व शुभेच्छा लाभल्या आणि इथवर येऊन पोहोचले. मागे वळून पहाताना लक्षात आलं की मोगरा खरंच खूप बहरलाय. हे तुमचंच प्रेम आणि विश्वास आहे. या लेखाला आपण मनोगत, ऋणनिर्देश किंवा संपादकीय असं काहीही समजा. संपादकीय लिहावं इतकी मोठी मी अजून झालेली नाही. ’मोगरा फुलला’ वरचा आपला लोभ, आस्था, आपला सहभाग आणि आपणां सर्वांकडून लाभलेलं सहकार्य यामुळेच ’मोगरा फुलला’ चा हा पहिला दिवाळी अंक आकारास आला आहे. हा लोभ उत्तरोत्तर वृद्धींगत व्हावा ही इच्छा. पुन्हा एकदा आपल्या सर्वांना दीपावलीच्या हार्दीक शुभेच्छा आणि तुम्हा-आम्हा, आपल्या सर्वांच्या या मोगरा फुलला ई-दीपावली अंकालाही एक वाचक म्हणून शुभेच्छा
मोगरा फुलला ई-दीपावली अंक २०१०
याची सदस्यता घ्या: पोस्ट (Atom)
मोगरा फुलला ई-दीपावली अंक २०१० समूह
अंक सजावट व मांडणी:
हेडर, ओळखचिन्ह व मुखपृष्ठ: फिरदोस कराई
मुखपृष्ठ चारोळी: उल्हास भिडे
मुखपृष्ठ रचना व इतर तांत्रिक बदल: कांचन कराई
अंकात व्यक्त झालेल्या सर्व मतांशी संपादक अथवा संपादन सहाय्य मंडळ सहमत असेलच असे नाही.
हे ओळखचिन्ह ब्लॉगवर लावा.
Ctrl+C आणि Ctrl+V चा वापर करा.
ओढ नव्या जीवाची - सुहास झेले
नामर्द - विद्याधर भिसे
सौदागर - कुलस्य जोशी
एअरपोर्ट - नचिकेत गद्रे
खिडक्या - निशा पाटील
कलर’फूल’ - हेरंब ओक
मानपान - जयंत अलोणी
शिक्षणाची किंमत - इरावती अरूंधती कुलकर्णी
गोंडस म्हातारे - उल्हास भिडे
आशा - तनुजा केळकर
तेज रक्षक की भक्षक
महिमा अंगठीचा - चेतन गुगळे
तुळशीबाग - प्रा. कांचन शेंडे
सखी - महेंद्र कुलकर्णी
मला संस्कृत बोलायला शिकायचं आहे - निशा पाटील
यशवंताची शिकार - नरेंद्र प्रभू
उत्सव - देवेंद्र चुरी
रिक्षाचालकांचा इलाज - चेतन गुगळे
मराठीवर हल्ला, इंग्रजी जखमी - अनिल गोरे
...IE ची दुरुस्ती - प्रथमेश शिरसाट
’त्या’चा कचरा करण्यापूर्वी... - अपर्णा संखे-पालवे
थांबा, वाचा व लक्षात ठेवा - जयंत अलोणी
आता तरी विचार करा - माधुरी माणिककुवर
दीपोत्सव - मिलिंद कल्याणकर
थोडं माझ्या डोळ्यांत बघ - प्रफुल्ल भुजाडे
छडा लागला रे - सुरेश शिरोडकर
पहिले चुंबन - उल्हास भिडे
एकेका अक्षरात - समीर पु. नाईक
सिरिअल्स आणि मी - अनुजा पडसलगीकर
प्रणयगंध - क्रांति साडेकर
अशांत - समीर पु. नाईक
जन्म कवितेचा - उल्हास भिडे
शाश्वत - क्रांति साडेकर
स्वरांकिता - मिलिंद कल्याणकर
प्राक्तन - गंगाधर मुटे
अप्सरा गेली संपावर - गजानन लोखंडे
मुक्तछंद, मुक्तक व चारोळ्या
तू तेव्हा तशी - दीपक परूळेकर
दीप काव्योत्सव - सुपर्णा कुलकर्णी
मैत्री - प्रा. कांचन शेंडे
मन - पल्लवी कुलकर्णी
माझ्यातल्या मलाच - भाग्यश्री सरदेसाई
चारोळ्या - सुरेश शिरोडकर
चारोळया - कृष्णकुमार प्रधान
चारोळया - उल्हास भिडे
मनसंचिताच्या चारोळया - दीपक परूळेकर
उंबरठा - पल्लवी कुलकर्णी
प्रश्नमंजूषा, कूट चारोळ्या इ.
कूट चारोळ्या - सुरेश शिरोडकर
प्रश्न मंजूषा - उल्हास भिडे
दिवाळी सुडोकू - अपर्णा मोडक
शब्द एक अर्थ अनेक - उल्हास भिडे
मोगरा फुलला ई-दीपावली अंकामधील कोणत्याही प्रकारचे साहित्य हे Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License च्या अंतर्गत सुरक्षित आहे. अंकातील साहित्याच्या पुन:प्रकाशनाचे व्यापक अधिकार हे अंकातील साहित्य कोणत्या प्रकारचे आहे, यावर अवलंबून आहेत.
© 2011 Mogaraa Fulalaa. मोगरा फुलला ई-दीपावली अंक हा ’मोगरा फुलला’चाच एक भाग आहे. मोगरा फुलला ई-दीपावली अंकात प्रकाशित झालेल्या साहित्याचे सर्व हक्क हे त्या साहित्याच्या मूळ निर्मात्यांकडेच सुरक्षित आहेत. मोगरा फुलला दीपावली अंकाच्या प्रकाशित होणा-या आवृत्तीमधील कुठल्याही साहित्याच्या पुन:प्रकाशनासाठी संबंधित साहित्याच्या मूळ निर्मात्यांशी संपर्क साधावा अथवा मोगरा फुलला ई-दीपावली अंकाच्या संपादकांशी mogaraafulalaa@gmail.com या आयडीवर संपर्क साधावा.
© ब्लॉगर टेम्पलेट On The Road Ourblogtemplates.com २००९ च्या सौजन्याने.


अकलुज

अकलूज हे सोलापूर जिल्ह्यातील माळशिरस तालुक्यातील महत्त्वाचे शहर रस्त्याने सर्व शहरांशी जोडलेले आहे. पुणे-सोलापूर मार्गावर इंदापूर येथून अकलूजला जाणारा फाटा असुन पुणे -अकलूज अंतर १६० कि.मी आहे. या शहरात नीरा नदीच्या काठावर अकलूजचा भूईकोट किल्ला उभा आहे. किल्ल्यात ठिकठिकाणी कारंजी, हिरवळ व फुलझाडे लावण्यात आलेली असुन शिवशाहीर बाबासाहेब पुरंदरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिल्पकार श्री दिनकरराव थोपटे व अविनाश थोपटे यांनी किल्ल्यात एक भव्य शिवसृष्टी उभारली आहे. किल्ल्याचा जिर्णोध्दार व शिवसृष्टी उभारण्यासाठी मोहीते पाटील घराण्याने विशेष प्रयत्न केलेले आहेत. किल्ल्याचा जिर्णोध्दार करताना मूळ बांधकामास धक्का न लावता नवीन बांधकामाचा समतोल साधला गेला आहे. किल्ल्यात प्रवेश करण्यासाठी मोठ्यांसाठी २०/-रु व लहानांना १५/- तिकीट असुन किल्ला सकाळी १० ते ६ या वेळेत पहायला मिळतो. किल्ल्यावरील शिवसृष्टी हे इथले प्रमुख आकर्षण असुन तेथे शिल्प आणि भित्ती‍शिल्पांच्या माध्यमातून छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जीवनपट उभा करण्यात आला आहे. किल्ला राबता असतानाचे किल्ल्यावरील जीवनमान प्रतिकृतींच्या माध्यमातुन हुबेहुब दर्शविण्यात आले असुन आपण थेट शिवकाळात जातो. किल्ल्याच्या पुर्वाभिमुख मुख्य प्रवेशद्वारासमोर फायबरचे हत्ती व घोड्यावर बसलेले मावळे ठेवले असुन वरील बाजुस नगारखान्यात विवीध वादकांचे पुतळे आहेत. किल्ल्यात प्रवेश केल्यावर तटबंदीवर विविध जातीधर्माचे मावळे आपापल्या पारंपारिक वेशात उभे केलेले असुन यात तटावरील पहारेकरी, तोफची, मशालजी, तिरंदाज, रामोशी यांचा समावेश आहे. नदीच्या बाजुला तटबंदीत असणाऱ्या एका बुरुजावरून नदीचे पाणी वर खेचण्याची सोय दिसून येते. तटबंदीच्या आतील भागात शिवाजी महाराजांच्या जीवनावर आधारीत फायबरची एकुण २० शिल्पे असुन यातील शिवजन्म व राज्याभिषेक सोहळा डोळ्यांचे पारणे फेडतात. गडाच्या मध्यभागी असणाऱ्या टेहळणी बुरुजावर शिवाजी महाराजांचा भव्य अश्वारूढ पुतळा आहे. जिन्याने तिथे जाताना बुरुजाच्या आत बांधलेली एक कोठार दिसते. किल्ल्याच्या या सर्वोच्च भागातुन संपुर्ण किल्ला व आजूबाजूचा परिसर एका नजरेत पहाता येतो. या बुरुजाच्या खालील बाजुस एका बाजूला दोर लावून बुरुज सर करणारे मावळे आहेत तर दुसऱ्या बाजूस शेकोटी पेटवून पहाऱ्यावर बसलेले रामोशी दाखविलेले आहेत. किल्ल्याचे एकुण क्षेत्रफळ अडीच एकर असुन तटबंदीत दहा बुरूज दिसुन येतात. किल्ल्याच्या नदीकडील बाजुच्या तटबंदीत किल्ल्याच्या मूळ बांधकामातील सहा ओवऱ्या असुन त्यात उत्खननात सापडलेले अवशेष ठेवण्यात आले आहेत. येथुनच नदीच्या बाजुस उतरण्यासाठी लहान दरवाजा आहे पण तो सध्या बंद केलेला आहे. येथे असणाऱ्या गडाला पाणीपुरवठा करणाऱ्या हौदाचे कारंज्यात रुपांतर करण्यात आले आहे. प्रवेशद्वाराच्या उजव्या बाजुस असलेल्या एका दालनात रायगड, राजगड, सिंहगड, तोरणा, पुरंदर, प्रतापगड, शिवनेरी, देवगिरी, विजयदुर्ग आणि सिंधुदुर्ग या स्वराज्यातील महत्वाच्या किल्ल्यांच्या प्रतीकृती आपल्याला किल्ल्यांची सफर घडवून आणतात. किल्ल्यातून बाहेर पडून नदीकाठाने बुरुजाला लागून असलेल्या वाटेने गेल्यास नदीकाठची तटबंदी, घाट, किल्ल्याचे बुरुज, तटबंदी बांधताना वापरलेल्या विरगळ, किल्ल्याला वळसा देत जाणारी निरा नदी व इतर प्राचीन अवशेष पहाता येतात. अकलुज हे नाव ग्रामदेवता श्री अकलाई देवीच्या नावावरुन पडले असुन किल्ला इ.स. १२११ मध्ये यादव वंशीय सिंघन राजाने अकलूज शहर व किल्ला वसवल्याचा उल्लेख आढळतो. पुढे बहामनी, आदिलशाही. मुघल आणि मग मराठे यांची या किल्ल्यावर सत्ता होती. मुघलकाळात औरंगजेबचा दख्खनचा सुभेदार बहाद्दूरखान याच्या अखत्यारीत दौंड जवळील बहाद्दूरगड व हा किल्ला होता. पुढे रणमस्तखान इथला किल्लेदार झाल्याची नोंद आहे. दिलेरखान आणि संभाजी महाराज या किल्ल्यामध्ये १६७९ मध्ये चार महिन्यांसाठी वास्तव्यास होते असे सांगितले जाते. औरंगजेब १४ डिसेंबर १६८८ ते १५ फेब्रुवारी १६८९ या काळात अकलूज परिसरात मुक्कामाला होता. या काळात त्याला मुकर्रबखानाने छत्रपती संभाजी महाराजांना संगमेश्वर येथे पकडल्याची बातमी कळली तेव्हा त्याने आनंदप्रीत्यर्थ अकलूजचे नामांतर अदसपुर ’ केल्याचे महाराष्ट्र ग्याझेटीअर मध्ये नोंद आहे. इंग्रजांनी पेशवाई बुडविल्यावर दुसरे बाजीराव पेशवे तीन महिने या ठिकाणी वास्तव्यास होते. याशिवाय ब्रिटिश गव्हर्नर लॉर्ड डलहौसी यांचाही मुक्काम या ठिकाणी काही काळ असल्याची नोंद आढळते.------सुरेश निंबाळकर


Maharashtra will be drought free by 2019 due to water conservation project | मोठय़ा धरणांतून नव्हे, जलसंधारणातून पाणीटंचाई संपणार | Loksatta

पासपोर्ट घोटाळ्यातील आरोपीला दिल्ली विमानतळावर अटक
घाऊक बाजारात दर घसरूनही साखर महागच
पृथ्वीच्या तापमानात २०१० पासून सातत्याने वाढ
ब्रसेल्स गोळीबारातील आरोपी अब्देसलामला २० वर्षे तुरुंगवास
अनैतिक संबंधातून तरुणाचा खून
मोठय़ा धरणांतून नव्हे, जलसंधारणातून पाणीटंचाई संपणार
मोठय़ा धरणांतून नव्हे, जलसंधारणातून पाणीटंचाई संपणार
सत्यमेव जयते वॉटर कप २०१८ स्पर्धेची घोषणा सह्य़ाद्री अतिथीगृहावरील कार्यक्रमात करण्यात आली.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस पानी फाऊंडेशनचे आमिर खान, किरण राव टाटा उद्योग समूहाचे रतन टाटा रिलायन्स इंडस्ट्रिजचे मुकेश अंबानी
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचा विश्वास; वॉटर कप स्पर्धेत यंदा ७५ तालुके
केवळ मोठय़ा धरणांतून महाराष्ट्र पाणीटंचाईतून मुक्त होणार नाही, तर जलयुक्त शिवार, वॉटर कपच्या माध्यमातून गावागावात होणाऱ्या जलसंधारणाच्या प्रकल्पांमधून राज्य २०१९ पर्यंत पाणीटंचाईतून मुक्त होईल, असा विश्वास मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी शुक्रवारी व्यक्त केला.
सत्यमेव जयते वॉटर कप २०१८ स्पर्धेची घोषणा सह्य़ाद्री अतिथीगृहावरील कार्यक्रमात करण्यात आली. त्या वेळी ते बोलत होते. पानी फाऊंडेशनचे आमिर खान, किरण राव, रोहयो मंत्री जयप्रकाश रावल, या उपक्रमाला आर्थिक साह्य़ करणारे टाटा उद्योग समूहाचे रतन टाटा व रिलायन्स इंडस्ट्रिजचे मुकेश अंबानी, भारतीय जैन संघाचे शांतीलाल मुथा यांच्यासह या उपक्रमात सहभागी झालेले प्रसिद्ध अभिनेते सुनील बर्वे, अभिनेत्री सई ताम्हणकर, आदी या वेळी उपस्थित होते. यंदा राज्यातील २४ जिल्ह्य़ांतील ७५ तालुक्यांमध्ये ८ एप्रिल ते २२ मे २०१८ या कालावधीत वॉटर कप स्पर्धा होणार असल्याचे पानी फाऊंडेशनचे सत्यजीत भटकळ यांनी सांगितले.
अमिर खानच्या प्रयत्नांमुळे जलसंधारणाची ही मोहीम लोकचळवळ झाली आहे. ती आता देशभर पोहोचावी, अशा शुभेच्छा रतन टाटा यांनी दिल्या. तर सबलीकरण व एकत्रीकरणातून समाज आपले प्रश्न कसे सोडवू शकतो, याचे वॉटर कप हे उत्तम उदाहरण असल्याचे कौतुक मुकेश अंबानी यांनी केले.
RTI द्वारे विचारलं, १५ लाख रुपये केव्हा मिळणार
पाक खेळाडूची विनंती : 'खेळताना अनेकदा भारताकडून विजय हिसकावला, पण आज मदतीची गरज'
मुलीच्या बॉयफ्रेंडला पत्र पाठवून बराक ओबामांनी मागितली माफी
विक्रमी शतकांचा आनंद विराटसोबत शॅम्पेन पिऊन साजरा करणार - सचिन
मुंबईत ५८ वर्षांची 'आया' अटकेत, शाळेत चिमुकलीवर करत होती लैंगिक अत्याचार
आम्ही गावातील लोकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी जायचो पण उलट त्यांचे कष्ट व समर्पण बघून त्यांच्यापासून प्रेरणा घेऊन यायचो, असे आमिर खानने मागील वॉटर कप स्पर्धेतील अनुभव सांगताना स्पष्ट केले.
वॉटर कप स्पर्धेत श्रमदान करावे लागते. अनेक गरीब कामगारांना इच्छा असते पण मजुरी बुडेल म्हणून तसे करता येत नाही व दुसऱ्या कामावर जावे लागते. त्यामुळे या योजनेत काम करणाऱ्यांना रोहयोतून मजुरी दिली जाईल, असे रोहयोमंत्री जयप्रकाश रावल यांनी जाहीर केले.
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
आजचे राशीभविष्य, मंगळवार, २४ एप्रिल २०१८
रघुराम राजन बँक ऑफ इंग्लंडचे गव्हर्नर होणार
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
RTI द्वारे विचारलं, १५ लाख रुपये केव्हा मिळणार
पाक खेळाडूची विनंती : 'खेळताना अनेकदा भारताकडून विजय हिसकावला, पण आज मदतीची गरज'
मुलीच्या बॉयफ्रेंडला पत्र पाठवून बराक ओबामांनी मागितली माफी
विक्रमी शतकांचा आनंद विराटसोबत शॅम्पेन पिऊन साजरा करणार - सचिन
मुंबईत ५८ वर्षांची 'आया' अटकेत, शाळेत चिमुकलीवर करत होती लैंगिक अत्याचार
मी शाहरुखचा 'स्वदेस' पाहिलाच नाही- आमिर खान
शाहरुखने माझं आयुष्य उध्वस्त केलं, त्या तरुणीचा आरोप
सुनील ग्रोवरला जॅकपॉट; सलमानसोबत चित्रपटात करणार काम
'केसरी'च्या शूटिंगदरम्यान अक्षयला दुखापत, उपचारासाठी मुंबईला परतण्यास दिला नकार
अभिनेता अली जफरवर पाकिस्तानी गायिकेकडून लैंगिक अत्याचाराचा आरोप
मुन्ना यादवला सर्वोच्च न्यायालयातून तात्पुरता जामीन
अनैतिक संबंधातून तरुणाचा खून
पासपोर्ट घोटाळ्यातील आरोपीला दिल्ली विमानतळावर अटक
महापालिकेच्या ३४ मराठी शाळा बंद
जिल्ह्य़ात ६८ अपघात स्थळे
कर्नाक पूल पाडण्यास उच्च न्यायालयाचा हिरवा कंदील
नेहरू विज्ञान केंद्रातील ‘दि एनर्जी बॉल’ नव्या ढंगात
‘फटका चोरां’ची दहशत कायम
वाढलेल्या तापमानात विजेविना घामाघूम


सुनिल प्रभू - Latest News on सुनिल प्रभू | Read Breaking News on Zee News Marathi

महापौर म्हणतात, मुंबईत पाणी भरलं कुठे
मुंबईत बुधवारी रात्रभर पडणाऱ्या पावसानं मुंबई महापालिकेचे नालेसफाईचे दावे फोल ठरवले. ठिकठिकाणी पाणी साचल्यानं ऑफिसला जाणा-यांचे हाल झाले.
शिवसेनेचे सुनील प्रभू मुंबईचे महापौर
मुंबईच्या महापौरपदी शिवसेनेचे सुनील प्रभू यांची निवड झाली आहे. त्यांनी काँग्रेसचे सुनील मोरे यांचा पराभव केला. अपक्षांच्या मदतीनं प्रभू यांनी बहुमताची मॅजिक फिगर गाठली.
आज ठरणार मुंबईचे महापौर
मुंबई महानगरपालिकेच्या महापौर आणि उपमहापौरपदासाठीची निवडणूक आज होत आहे. महायुती ११४ या मॅजिक फिगरच्या जवळ असल्यानं शिवसेनेचा महापौर होणार हे निश्चित आहे.
...म्हणून ५२ वर्षाच्या मिलिंद सोमणवर मुली होतात फिदा..हे आहे कारण
आता या भारतीय अरबपतीने सोडला देश, कारण ऐकून बसेल धक्का
नियमित फक्त '5' मिनिटांंच्या या उपायाने कमी होईल केसगळतीची समस्या
नवऱ्याच्या वागणूकीवर चिडली दिव्यांका, बेडरूममध्ये शिकवला धडा
ICC ने मितालीला विचारले, कोणत्या सट्टेबाजाने तुझ्याशी संपर्क केला होता का
एली अवरामशी हार्दिक पांड्याचा ब्रेकअप या अॅक्ट्रेसला करतोय करतोय डेट
धक्कादायक : मृत्यूच्या 5 तासांंनंतर जिवंत झाली व्यक्ती
आयपीएल जिंकलात तर... प्रिती झिंटाची पंजाबच्या खेळाडूंना स्पेशल ऑफर
शूजमधून येणारी दुर्गंधी टाळण्यासाठी '5' घरगुती उपाय
नाणार जमिनी अधिग्रहणाची अधिसूचना रद्द, सुभाष देसाईंची घोषणा


दैनिक बाळकडू – बाळकडू वृत्तपत्र

निफाड (जि.नाशिक) मधील २६ गावांसाठी दीड कोटींचा निधी मंजुर
पाटण आणि सातारा विभागाचे शिवसेना पक्ष निरीक्षक श्री.अरुण सावंत यांचा इचलकरंजी शिवसेना शहर कार्यालयात सत्कार
शिवसेना उपनेते रघुनाथ कुचिक यांचा शिवसैनिकांशी संवाद.
साताऱ्यात निषेध मोर्चा. आरोपी पुतळ्यास प्रतीकात्मक फाशी. शिवसेनेचे नगर शहर उपप्रमुख संजय कोतकर आणि शिवसैनिक वसंत ठुबे यांना श्रद्धांजली अर्पण.
अमरावती जिल्ह्यातील युवासेनेचे पदाधिकारी जाहीर
हिंदुहृद्यसम्राट बाळासाहेब ठाकरे यांच्या विचारांचे "बाळकडू"
उत्तर महाराष्ट्र व खान्देश
उत्तर महाराष्ट्र व खान्देश
मुंबई शहर-उपनगर पत्रकार टीम
ठाणे जिल्हा पत्रकार टीम
पालघर जिल्हा पत्रकार टीम
रायगड जिल्हा पत्रकार टीम
रत्नागिरी जिल्हा पत्रकार टीम
सिंधुदुर्ग जिल्हा पत्रकार टीम
नगर जिल्हा पत्रकार टीम
पुणे जिल्हा पत्रकार टीम
सांगली जिल्हा पत्रकार टीम
सातारा जिल्हा पत्रकार टीम
उत्तर महाराष्ट्र व खान्देश
नाशिक जिल्हा पत्रकार टीम
नंदुरबार जिल्हा पत्रकार टीम
जळगाव जिल्हा पत्रकार टीम
जालना जिल्हा पत्रकार टीम
परभणी जिल्हा पत्रकार टीम
हिंगोली जिल्हा पत्रकार टीम
नांदेड जिल्हा पत्रकार टीम
बीड जिल्हा पत्रकार टीम
लातूर जिल्हा पत्रकार टीम
अमरावती जिल्हा पत्रकार टीम
अकोला जिल्हा पत्रकार टीम
बुलढाणा जिल्हा पत्रकार टीम
वाशीम जिल्हा पत्रकार टीम
वर्धा जिल्हा पत्रकार टीम
चंद्रपूर जिल्हा पत्रकार टीम
गोंदिया जिल्हा पत्रकार टीम
भंडारा जिल्हा पत्रकार टीम
गडचिरोली जिल्हा पत्रकार टीम
पत्रकार व्हा. (पेमेंट गेटवे)
सभासद व्हा. (पेमेंट गेटवे)
बाळकडू वृत्तवेध (जय महाराष्ट्र )
१ : बोरीवली, दहिसर, मागठाणे
२ : कांदिवली, चारकोप, मालाड
३ : जोगेश्वरी, दिंडोशी, गोरेगाव
४ : वर्सोवा, अंधेरी
५ : विलेपार्ले, वांद्रे
६ : चांदिवली, कुर्ला, कलिना
७ : मुलुंड, विक्रोळी, भांडूप
८ : घाटकोपर, मानखुर्द-शिवाजीनगर
९ : अणुशक्तीनगर, चेंबूर, सायन-कोळीवाडा
१० : धारावी, वडाळा, माहीम, दादर-प्रभादेवी
११ : वरळी, शिवडी, भायखळा
१२ : मलबार-हिल, मुंबादेवी, कुलाबा
* बेळगाव सीमाभाग *
बाळकडू वृत्तपत्रासाठी पत्रकार होण्यास इच्छुक आहात काय बाळकडू मासिकाचे सभासद व्हायचेय का
मला बाळकडू पत्रकार व्हायचेय
मला बाळकडू मासिक सभासद व्हायचेय
निफाड (जि.नाशिक) मधील २६ गावांसाठी दीड कोटींचा निधी मंजुर 10/04/2018
पाटण आणि सातारा विभागाचे शिवसेना पक्ष निरीक्षक श्री.अरुण सावंत यांचा इचलकरंजी शिवसेना शहर कार्यालयात सत्कार 10/04/2018
बाळकडू वेबसाईट पाहणारे संख्या.


अ‍ॅड. एम. डी. रामटेके.: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ९ (लंडनला रवाना)

अ‍ॅड. एम. डी. रामटेके.
॥मी प्रखर आंबेडकरवादी आहे, इतका की बाबासाहेबांना आधुनिक बुध्द समजतो॥
शनिवार, १९ फेब्रुवारी, २०११
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ९ (लंडनला रवाना)
१९२० मे च्या शेवटच्या आठवड्यात नागपुर येथे “अखिल भारतिय बहिस्कृत परीषद” भरविण्यात आली. या परिषदेच्ये अध्यक्ष होते कोल्हापुरचे छत्रपती शाहु महाराज. याच दरम्यान भारतात जिकडे तिकडे लहान मोठे अस्पृश्याचे नेते उदयास येते होते. देशात अस्पृश्यनिवारणाचे वारे वाहु लागले होते. लोकांना गुलामगिरीची जाणीव होऊ लागली अन आता ती झिटकारण्याची वेळ जवळ येत होती.
याच दरम्यान डी. सी. शिंदेनी सरकारला एक निवेदन सादर केले होते. त्यात त्यानी सरकारला विनवणी केली होती की, अस्पृश्यांचे प्रतिनिधी विधिमंडळानी नेमावे. राज्यपाल व अस्पृश्यांच्या संस्थानी ते निवडु नये. झालं यावरुन लोकांचा रोष ओढवुन घेतला. एवढे महान समाजसेवी पण एक गोष्ट जराशी चुकली अन लोकांच्या विरोधाला समोर जावे लागले.
विषयनियामक समितीच्या बैठकित बाबासाहेब अन शिंदेंच्या आघाडीतील दोन नेते १) गणेश अ. गवई २) बेळगावचे पापन्ना यांच्यात खडाजंगी झाली. गवईनी व्यूह रचला होता. बाबासाहेबाना या समितीचे अद्यक्ष बनवायचे म्हणजे ईथे घेतलेल्या निर्णयाचं खापर बाबासाहेबांच्या डोक्यावर फोडता येईल. पण आंबेडकरांची सेना फार हुशार त्यानी हा डाव ओळखला अन फार चलाखिने शिंदेंचा खंदा कार्यकर्ता पापन्ना यानाच या समितीचे अद्यक्ष केले. आता बाबासाहेब बोलायला मोकळे होते. अध्यक्षांच्या परवानगीने बाबासाहेबानी एक लांब लचक भाषण दिले. डी. सी. मिशनचे धोरण कसे घातक आहेत हे त्यानी सिद्ध केले. शिंदेंच्या या धोरणांचा यथेच्च समाचार घेऊन धोरणांचा निषेध केला. शिंद्यांच्या मताप्रमाणे सरकारनी निर्णय घेऊ नये असा ठराव मांडला. सगळ्या अस्पृश्य नेत्यांचा पाठिंबा मिळवुन तो प्रस्ताव तिथेच पास करवुन घेतला. हे सगळं शिंदेंच्या डोळ्यापुढे घडुन आलं. ते आवाक झालेत. त्यांच्या निर्णयाचा व धोरणांचा ईथे नुसता विरोध अन निषेधच झाला नाही तर त्यानी सरकारला सादर केलेले निवेदन चुकीचे आहे हे सिद्धही झाले, अन प्रस्तावहई पास झाला. हा एक चमत्कार होता. भावी विद्वानाच्या आगमनाची ही नांदी होती. या परिषदेत बाबासाहेबांच्या नेतृत्व कौशल्य, वादकुशलता अन बुद्धीमत्ता ईत्याची गुणांची पाऊले ठशठशीत उमटली. बाबासाहेबांचा हा पहिला विजय होता. तो असाच मिळाला नव्हता, बुद्धीच्या जोरावर त्यानी तो खेचुन आणला होता. मूकनायकानी आपल्या भावी महान कार्याची चुणूक दाखविली. आता मूक्या लोकांचा नायक म्हणुन एक विद्वान व्यक्ती रणांगणात उतरली होती. अस्पृश्यांतील १८ उपजातीतील नेत्याचे सहभोजन घडवुन आणले. अस्पृश्यांमधे आपापसात उच्च निच प्रकार होते, ते आधि मिटावे म्हणुन हा प्रयत्न होता.
प्राध्यापक म्हणुन नोकरी करताना बाबासाहेबाना भरपुर वेतन मिळत असे. काटकसरीने जीवन जगत, गरजेपेक्षा जास्त पैसे खर्च न करता साठवुन ठेवण्याच्या वृत्तीमुळे आज जवळ ब-यापैकी पैसे साठले होते. नोव्हेबर १९१८ मधे नोकरी धरली होती अन मार्च १९२० मधे या नोकरीचा राजीनामा देऊन अर्धवट सोडलेले शिक्षण पुर्ण करण्याचा महत्वाचा निर्णय घेतला. ते आजही इंप्रुव्हमेंट चाळितल रहात होते. आता लंडनला जाण्याच्या तय्यारीत लागले.
मित्र नवल भथेना, हा अगदी अमेरीकेपासुनचा जीवलग मित्र. नेहमी अडचणिच्या वेळी हाच उपयोगी पडत असे. लंडनला जाण्याची तयारी केली खरी पण पैशाची अजुन तजवीज करायची होती. नवल कडुन ५०००/- रुपये उधार घेतले. हा मित्र सुद्धा कुठलीही कुरकुर न करता नेहमी सढळ हातानी मदत करीत असे. त्यानंतर छ्त्रपती शाहु महाराजांकडुनही थोडे पैसे घेतले अन १९२० मधे जुलैच्या शेवटच्या आठवड्यात लंड्नला पोहचले.
याच दरम्यान बडोदे सरकारच्या अधिका-यानी शिक्षणासाठी झालेला खर्च परत मिळावा म्हणुन बाबासाहेबांच्या मागे तगादा लावला. बाबासाहेब महाविद्यालयात नोकरी करतात हे कळल्यावर त्यानी प्राचार्याना पत्र लिहुन तसे कळविण्याचा घृणास्पद प्रकार केला होता. एवढ्यावर त्यांचे समाधान झाले नाही म्हणुन त्यानी मुंबई प्रांताचे शिक्षण अधिकारी याना सुद्धा एक पत्र लिहुन बाबासाहेबांची बदनामी केली. ना. म. जोशींच्या कानावर ही बातमी घातली अन बाबासाहेबांचा छ्ळ करण्याच्या नवनविन क्लृप्त्या लढविल्या जात होत्या. तो पर्यंत बाबासाहेब देश सोडुन विदेशात शिक्षणासाठी निघुन गेले होते. तिकडेही पत्र पाठवुन त्यांच्या छळ करण्याचे काम चलविले गेले. हा महार आता आमच्या नकावर टिच्चुन शिक्षण पुर्ण करतो आहे याचं त्यान फार खटकत होतं. आम्ही याची शिक्षणाची नाकेबंदी व्हावी म्हणुन अनेक प्रयत्न करुन सुध्दा हा परत शिकण्यासाठी विदेशात गेला याचं त्याना सलत होतं. काहिही करुन कोर्टात खेचायचं अन शिक्षणात अडथडा आणायचा हाच काय त्यांच्या प्लॅन होता. पण बाबासाहेब या दिवाणाला दाद देत नव्हते अन शेवटी हे प्रकरण महाराजांकडे गेलं. तेंव्हा महाराज म्हणतात
“ हि रक्कम शिक्षणावर खर्च झाली, ते कर्ज थोडीच होतं वसुलीचा प्रश्नच नाही, ती शिष्यवृत्ती होती”
पण जातियवादी अधिका-यानी छळ चालुच ठेवला. शेवटी जेंव्हा महाराजाना कळतं की आपले अधिकारी उगीच आंबेडकराना त्रास देता आहेत तेंव्हा त्यानी संबंधित अधिका-याना चांगलच खडसावलं अन शेवटी १९३२ साली हे प्रकरण निकाली काढले.
तिकडे बाबासाहेबानी खडतरी परिश्रम घेणे सुरु केले. मिळेत ते खाऊन सकाळीच म्युझियममधे वाचायला जात. दुपारच्या जेवनसाठी पैसे खर्च करणे त्याना परवडणारे नव्हते. या वेळेस ते कर्ज काढुन शिकायला आले होते. पैसा योग्य ठिकाणी खर्च करणे फार गरजेचं होतं. म्हणुन सकाळी येताना एक सॅंडविच सोबत घेऊन येत अन दुपारी भुक लागल्यावर हळुच तो सॅंडविच काढुन तिथेच खात. पण त्या म्युझियमच्या एका सेवकाच्या लक्षात येताच त्यानी नियमाकडे बोट दाखविले अन या नंतर बाबासाहेबानी कायमचं दुपारचं खानं बंद केलं. पुढच्या तिन साडेतिन वर्षात दुपारचं जेवण त्याना माहितच नाही. सकाळी सगळ्यात पहिले प्रवेश करणारे तेच अन दिवसभर उपाशी पोटानी अभ्यास करुन शेवटी बाहेर पडणारेही तेच. पोटाची भुक मारुन सायंकाळ पर्यंत अभ्यास करुन बाबासाहेब काय मिळवायचे तर पैशाची बचत, वेळेची कमाई अन टिपणांच्या कागदानी फुगलेले खिसे अशा अवस्थेत शिणलेल्या शरिराने पण टवटवित डोळ्यानी भावी युगप्रवर्तक म्युझियम मधुन बाहेर पडत असे.
घरी जाऊन परत अभ्यासाला बसत असे. रात्रीचे थोडेफार खाऊन परत पहाटे पर्यंत अभ्यास चालत असे. त्यांचा रुममेट श्री. अस्नाडेकर अधे मधे केंव्हा रात्री उठलाच तर बाबासाहेबाना म्हणायचा, “अरे झोप, किती वाचतो, तब्बेतीवर परिणाम होईल” यावर बाबासाहेब म्हणत, “अस्नाडेकर, मी खुप गरीब आहे, माझ्याकडे अन्नाला पैसे अन झोपायला वेळ दोन्ही नाहीत” यावर रुममेट निरुत्तर होत.
अशा प्रकारे अविश्रांत श्रम, खडतर परिश्रम करणारा हा महापुरुष आता स्वत:ला पुर्णपणे झोकुन दिले. दिवस रात्र अभ्यास. मिळेत त्या वेळेत अभ्यास. डोळ्यासमोर सतत एकच ध्येय होते. लवकरात लवकर हा ईथला अभ्यासक्रम पुर्ण करायचा अन वेळ मिळाल्यास अन पैसा हाती उरल्यास आजुन काही शिकता येते का ते पहावे.
मधे चलनवाढीमुळे जवळ असलेला पैसा अपुरा पडला. पैशाचं गणित बिघडलं. तेंव्हा बाबासाहेबांकडे पर्यान नव्हता म्हणुन परत आपल्या नेहमीच्या मदतगार मित्राकडे म्हणजेच नवल भथेनाकडे पैशाची मागनी करणारी चिठ्ठी लिहली. पण या वेळेस पैसे मागताना बाबासाहेबाना मनात फार वाईट वाटत होते. कारण ईथे येताना आधिच नवल कडुन रु. ५०००/- कर्ज घेतले होते. पण आता नाईलाज होता. ते चिठ्ठित लिहतात.
“नवल माझ्यामुळे तुला त्रास होतो. तु मनाने फार चांगला आहेस अन माझा एकमेव मित्र आहेस. म्हणुन मी तुझ्याकडे सारखं पैशाची मागणी करत असतो. माझा नाईलाज आहे. पण हे नेहमी नेहमी चालल्यानी तु माझी मैत्री तोडशील की काय अशी अधे मधे भितीही वाटते. कारण मित्राला सहन करुण्याच्याही सिमा असतात. मी त्या सिमा केंव्हाच पार करुन तुला त्रास देऊ लागलो तरी तु ही मैत्री टिकवुन नाईलाजास्तव मला मदतीचा हात देतोस. पण काय करु, मला पैशाची खुप गरज आहे मला एकमेच तुझाच आधार आहे.”
बाबासाहेबाना आता मित्राकडे पैसे मागतानाही फार लाज वाटत असे पण त्यांचा वेळोवेळी नाईलाज झाला. पुढे त्यानी शाहु महाराजानाही पत्र लिहुन आर्थिक मदत मागविली. अशा प्रकारे ते कसं बसं आर्थिक डोलारा सांभाळत लवकरात लवकर अभ्यासक्रम पुर्ण करण्यात गुंतले होते. यावेळे मात्र घरी रमाईला मोठ्या प्रमाणात आर्थिक अडचणिना तोंड दयावे लागत होते. मागच्या वेळेस सासरे होते अन शिष्यवृत्तीचे पैसे मिळत होते. पण हि वेळ वेगळी होती. याच दरम्याना बाबासाहेबांची प्रकृती बिघडते. ते शिवतरकराना लिहलेल्या पत्रात म्हणतात की माझ्या बायकोला ह्यातलं काही सांगु नका. मी लवरच बरा होईन अन परत अभ्यासाला लागेन.
याच काळात बाबासाहेब एक इंग्रज बाईकडे बायबलचा अभ्यास करायला जात. त्या बाईशी बाबासाहेबांच चांगलं पटत असे. अन लंडनच्या उपनगरात आजुन एक विसाव्याची जागा सापडली होती. संस्कृत शास्त्र्यांच्या घरी आठवडा पंधरा दिवसानी बाबासाहेबाना भोजणाचे निमंत्रण असे. त्या माणसाची बायको बाबासाहेबाना भाऊ मानत असे. या दांपत्यानी बाबासाहेबांवर खुप प्रेम केले. पण ईथे त्याना बाबासाहेबानी आपली जात सांगितली नाही अन जेंव्हा त्यांची जात जगजाहीर झाली त्या नंतर या दांपत्याची केंव्हा भेट झाली नाही. बाबासाहेब नेहमी म्हणत की आज माझी जात कळल्यावर त्या कुटुंबात माझ्याविषयी काय भावना आहेत हे माहित करुन घेण्याची खुप ईच्छा आहे पण मार्ग नव्हता.
बाबासाहेब मुंबई पासुन हजारो मैल दुर लंडनला शिकत होते तरी त्यांचं भारतातील राजकारणावर बारिक लक्ष होतं. १९२० मधे जुलैच्या शेवटच्य आठवड्यात ते लंडनला पोहचले अन १ ऑगस्ट १९२० मधे ईकडे टिळक वारले. टिळकयुग संपले. आता गांधी नावाचा नविन तारा भारतीय राजकारणात उगवला. बाबासाहेब या गांधी युगाला तमोयुग म्हणत.
या दरम्यान भारतमंत्री मॉंटिग्युची लंडनमधे भेट घेऊन बाबासाहेबानी याचे मतपरिवर्तन करण्याचे काम केले. हा मॉंटिग्यु आधि ब्राह्मणेत्तर चळवळीच्या विरोधात होता. तो ब्राह्मणांच्या सांगण्यावरु ब्राह्मणेत्तर चळवळीला हिन लेखायचा किंवा ख-या महितीच्या अभावी त्याला ही चळवळ नेमकी काय आहे ते केंव्हा कळलेच नाही. पण या वेळेस बाबासाहेबानी लंडन मधेच याला गाठलं अन सगळी हकिकत सांगितली. तेंव्हाकुठे या भारतमंत्र्याला ब्राह्मणेत्तर चळवळ म्हणजे नेमक काय आहे ते कळल. आता मॉंटिगो आपल्या चळवळीला अनुकुल झाला याची खात्री झाल्यावर ३ फेब्रुवारी १९२१ रोजी बाबासाहेबानी हि बातमी छत्रपती शाहु महाराजाना कळविण्यासाठी एक पत्र लिहले. आपण मॉंटिगुचे ह्रुदयपरिवर्तन केले असुन ते या पुढे आपल्या चळवळीला विरोध करणार नाही,किंबहुन वेळ प्रसंगी आपल्याला आधार देतील असे कळविले.
Twitter वर शेअर कराFacebook वर शेअर कराPinterest वर शेअर करा
Labels: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
नवीनतम पोस्ट थोडे जुने पोस्ट मुख्यपृष्ठ
याची सदस्यता घ्या: टिप्पणी पोस्ट करा (Atom)
विचारवंतानी सत्तेला शरण न जाता चुका निदर्शनास आणून देत कानपिचक्या द्यावे. यातून एक वचक निर्माण होतो व सत्तेचा समतोल राखण्याचे कार्य घडते. पण विचारवंतानी स्वार्थापायी सत्तेची भाटगिरी सुरु केली की सत्ता नि विचारवंत दोघांचाही -हास होतो.
अ. भा. साहित्य संमेलन (2)
अंधश्रद्धा निर्मुलन समिती (4)
अर्थशास्त्र आणि भारत (2)
आम आदमी पार्टी (AAP) (5)
आम्ही माडिया मधून (1)
इस्लाम आणि आतंकवाद (5)
एकवीरा देवीचे अतिक्रमण (1)
कबीर कला मंच (4)
कार्ल मार्क्स आणि कम्यूनिजम (9)
काळाराम मंदिर सत्याग्रह (1)
कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादी (6)
ख्रिश्चन धर्म आणि विचार (1)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (30)
दारु आणि व्यसनमुक्ती (1)
पुणे विद्यापीठ नामविस्तार (2)
पुरस्कार व सन्मान (1)
बाबासाहेबांची अमूल्य़ पत्रं (10)
बौद्धधम्म आणि पौर्णिमा (1)
मणिभवन गांधी भेट (1)
मरणान्तानि वैराणि लबाडी (2)
माझी प्रकाशित पुस्तकं (2)
मुलूख वेगळी माणसं (2)
राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघ (RSS) (3)
रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (RPI) (4)
लक्ष्मण माने प्रकरण (4)
वारकरी आणि वारी (4)
शेतकरी नावाचा नवदलित (1)
शेती व शेतकरी (3)
सुप्रिम कोर्टाचे दणके (2)
सेलिब्रिटीज व सिनेमावाले (1)
स्त्री आणि स्त्री-विचार (2)
स्वतंत्र विदर्भ चळवळ (1)
हिंदू देवदर्शन आणि मृत्यू (2)
हिंदू व हिंदू धर्म (3)
हिंदू संत व आरोप (1)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : १४ (बहिष्कृत भारत)
आंबेडकर चळवळ आणि संभ्रम.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : १३ (महाड सत्याग्रह)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : १२ ( चळवळ पेटली)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ११ ( बहिष्कृत हितकार...
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : १० (माझा भीम बॅरिस्ट...
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ९ (लंडनला रवाना)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ८ (नविन तारा उगवला)
पुस्तक परिचय - आणि पानिपत
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ७ (मायदेशी परतले)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ६ (अमेरिकेस रवाना)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ५ (बी. ए. पास)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ४ (मॅट्रिक पास)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर : ग्रंथसूची
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : ३ (प्राथमिक शिक्षण)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : २ (जन्म)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : १
MPSC अभ्यास: सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवा
या गॅझेटमध्ये एक एरर होती.


indian student experience in Abroad indian youngsters in abroad | ‘जग’ते रहो : स्वातंत्र्य, अभिव्यक्ती आणि बरंच काही.. | Loksatta

पासपोर्ट घोटाळ्यातील आरोपीला दिल्ली विमानतळावर अटक
घाऊक बाजारात दर घसरूनही साखर महागच
पृथ्वीच्या तापमानात २०१० पासून सातत्याने वाढ
ब्रसेल्स गोळीबारातील आरोपी अब्देसलामला २० वर्षे तुरुंगवास
अनैतिक संबंधातून तरुणाचा खून
‘जग’ते रहो : स्वातंत्र्य, अभिव्यक्ती आणि बरंच काही..
‘जग’ते रहो : स्वातंत्र्य, अभिव्यक्ती आणि बरंच काही..
अमेरिकन संस्कृती ही त्या त्या प्रांतागणिक बदलते.
अवधूत भागवत, ट्रॉय, मिशिगन, यूएसए.
लोकल ते ग्लोबल ही उक्ती सध्या सहजगत्या बोलली जाते आहे. आपल्याकडील तरुणाई शिक्षण किंवा नोकरीच्या निमित्ताने विदेशात राहते आहे. या तरुणाईच्या दृष्टिकोनातून तो तो देश, त्यांचा भोवताल, तिथली संस्कृती, साहित्य-कला, आहार-विहार, शिक्षण-करिअर आणि तिथल्या तरुणाईचा सामाजिक-राजकीय सहभाग आदी अनेक मुद्दय़ांचं प्रतिबिंब ठरणारं हे सदर.
 अनेकांच्या स्वप्नातला देश. अत्याधुनिक सोयी-सुविधा आणि नैसर्गिक वैविध्यानं नटलेला देश. ‘स्वतंत्र’ आणि ‘स्वातंत्र्य’ या संकल्पनांचं नातं पुन्हा पुन्हा अधोरेखित करणारा हा देश. इथली तरुणाई हे या देशाचं भविष्य. इथली ऊर्जाच जणू. पण अनेकदा फारसं खोलात न शिरता समस्त अमेरिकन तरुणाईला अनेकदा एक लेबल हमखास लावलं जातं की, ही तरुणाई एकदम मोकळीढाकळी आहे. अगदी ‘स्वतंत्र’ आहे. हे लेबल एकदम चुकीचं किंवा बरोबर अशा दोनच कप्प्यांत विभागता येणार नाही. किंवा ही गोष्ट चांगली आहे किंवा वाईट आहे, असंही दोन तुकडे पाडून सांगता येणार नाही.
इथल्या मुलांना लहानपणापासून एक फ्रीडम- स्वातंत्र्य मिळालेलं असतं. ते त्यांना हवं ते करू शकतात, ही गोष्ट इथल्या घरांमध्ये गृहीत धरलेली असते. हे इथल्या मुलं आणि पालकांनाही चांगल्या प्रकारे उमगलेलं असल्यानं इथं फ्रीडमला खूप महत्त्व दिलं जातं. उदाहरणार्थ शिक्षण. ज्या मुलांना शिक्षणाची गोडी आहे ते पुढं शिकतात. मात्र ज्यांना शिकायची इच्छा नसते ते आधीच ड्रॉप आऊ ट होतात. शिक्षणाच्या चौकटीत स्वत:ला अजिबात आखून घेत नाहीत. अमेरिकाभर हे मतस्वातंत्र्य आहे. त्याचं प्रतिबिंब इथल्या मुलांच्या करिअरमध्येही दिसतं. ज्याला जे हवं ते तो शिकतो किंवा करतो. किंवा काही वेळा शिक्षणासाठी कितीही र्वष लागली, तरी तेवढा वेळ देऊन हे लोक शिक्षण पूर्ण करतातच. काही वेळा काही जण शिक्षण मध्येच सोडतात, पण शिक्षण सोडल्याची गोष्ट स्वत:च्या जिवाला फारशी लावून घेत नाहीत. त्यापेक्षा ते दुसरा पर्याय शोधतात आणि त्यात आपलं साध्य गवसतंय का, ते पाहतात. त्यामुळं हे फ्रीडम एकाअर्थी चांगलं आहे मात्र कधी कधी त्याचे काही वेगळे परिणामही दिसून येतात. काही वेळा स्वातंत्र्याचा अतिरेक होऊन त्याचे नकारात्मक पडसाद उमटतात. आपल्याकडे आपण कुटुंबासोबत राहतो. आपल्या कुटुंबाचं बॉण्डिंग कायम असतं. कुटुंब आपल्या पाठीशी ठामपणे उभं असतं. इथली मुलं वयाच्या सोळाव्या-अठराव्या वर्षी शिक्षणासाठी किंवा कामासाठी घराबाहेर पडतात. या घराबाहेर पडण्यात मुलगा-मुलगी असा काहीही फरक नाही. काही वेळा ही मुलं एकटय़ानं आल्या परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी तयार नसतात, त्यामुळे खूप लवकर त्यांना एकटेपणा येतो. प्रसंगी नैराश्य येतं.
RTI द्वारे विचारलं, १५ लाख रुपये केव्हा मिळणार
पाक खेळाडूची विनंती : 'खेळताना अनेकदा भारताकडून विजय हिसकावला, पण आज मदतीची गरज'
मुलीच्या बॉयफ्रेंडला पत्र पाठवून बराक ओबामांनी मागितली माफी
विक्रमी शतकांचा आनंद विराटसोबत शॅम्पेन पिऊन साजरा करणार - सचिन
मुंबईत ५८ वर्षांची 'आया' अटकेत, शाळेत चिमुकलीवर करत होती लैंगिक अत्याचार
अमेरिकन संस्कृती ही त्या त्या प्रांतागणिक बदलते. भाषेचा लहेजा आणि वागण्यातला मोकळेपणाही बऱ्याचदा बदलतो. दक्षिणेकडच्या राज्यांतील लोक बाहेरच्या लोकांशी तितकी मोकळी वागत नाहीत, असं अनेकदा म्हटलं जातं. पण मी नॉक्सव्हिल, टेनेसीला राहत असताना मला काही असा अनुभव आलेला नाही. मी सध्या राहतोय त्या उत्तरेकडच्या राज्यांत पुष्कळच मोकळेपणा आहे. कारण खूप पूर्वीपासूनच बाहेरून आलेले लोक इथे स्थायिक झालेले आहेत. त्यामुळे इथे कायम सांस्कृतिक वैविध्य अनुभवायला मिळतं. मी सध्या राहतोय ते ट्रॉय हा जणू एक ‘मेल्टिंगपॉट ऑफ द मिशिगन’ आहे. या ऑटोहबमध्ये भरपूर ऑटोमेटिव्ह इंडस्ट्रीज आहेत. त्यांना पोषक उद्योगही मोठय़ा प्रमाणात आहेत. इथं खूप ओपन वातावरण आहे. कोणतंही दडपण येत नाही. वैयक्तिक आयुष्यात इथले लोक थोडेसे रिझव्‍र्ह आहेत. काही वेळा राजकारण्यांची काही मतं न पटल्याने त्यांना विरोध केला जातो. प्रसंगी टरही उडवली जाते. इथल्या प्रसारमाध्यमांनी काही राजकारण्यांच्या विरोधात चांगलीच मोहीम उघडलेली दिसते. आपली मतं व्यक्त करायचं स्वातंत्र्य इथे माध्यमं आणि लोकांनाही आहे. बहुतांशी वेळा रॅलीज काढणं वगैरे गोष्टी चालू असतात. या घडामोडींत एखादी व्यक्ती सामील झाली, म्हणून त्या व्यक्तीच्या वैचारिक भूमिकेचा लगोलग न्यायनिवाडा करून टाकला जात नाही. तिच्या मताला कोणतंही लेबल लावलं जात नाही. अभिव्यक्त होण्यात आणि ती अभिव्यक्ती स्वीकारण्यात मोकळेपणा आढळतो. कोणत्याही कामाला कमी न लेखलं जात नाही. शिक्षण घेणारी गरजू मुलं आणि अगदी चांगल्या घरातली मुलंही उपजीविकेचा एक स्रोत म्हणून छोटा-मोठा जॉब करतात. माझ्या ओळखीत काही जणांनी काही काळ नोकरी केली खरी, पण पदवीचं शिक्षण अपूर्ण राहिल्याने पुन्हा त्यासाठी प्रवेश घेतला आहे. सतत काही तरी वेगळं करून पाहण्याचा ध्यास इथल्या माणसांना असतो आणि ते स्वातंत्र्य त्यांना हमखास मिळतं. शिस्त, मॅनर्स, एटिकेट्स पाळण्याकडे प्रत्येकाचाच कटाक्ष असतो. इथे बऱ्याच घरांवर यूएसएचा झेंडा किंवा त्यांच्या राज्यांचा झेंडा लावला जातो. इथल्या सार्वजनिक ठिकाणी किंवा औद्योगिक परिसरांत झेंडा लावून त्यांचं राष्ट्रप्रेम व्यक्त करतात. कम्युनिटी सव्‍र्हिस खूप चालते. पुरासारखी आपत्ती असो किंवा अनाथाश्रमांना मदत असो, लोक नेहमीच त्यात सक्रिय सहभागी होतात. इथे फुटबॉल, बास्केटबॉल आणि उत्तरेकडच्या राज्यांत आइस हॉकी हे खेळ लोकप्रिय आहेत. नॅशनल फुटबॉल लीगची इथली तरुणाई फारच मोठय़ा प्रमाणात फॅन आहे.
अमेरिकेत भारतीय रेस्तराँ भरपूर आहेत. इथले लोक तिथे आवडीने जातात. त्यांना आपले पदार्थ थोडे त्यांच्या प्रकृतीला साजेसे करून खिलवले जातात. माझ्या ओळखीतले साऊ थ कोरियातून इथे आलेले काही जण पनीर अगदी आवडीने खातात. इथल्या भारतीय मार्केटमध्ये भारतीय माणसांपेक्षा इतरांची गर्दी अधिक असते. इथल्या तरुणाईला आशियापेक्षा युरोपची अधिक माहिती आहे. इथलं कलाविश्व प्रचंड ओपन आहे. दुसऱ्यांच्या कलागुणांचं स्वागत नेहमीच करून त्यांची दखल घेतली जाते. भारतीय संगीत इथे खूप लोकप्रिय आहे. ‘कार्निगे’ या न्यूयॉर्कमधल्या हॉलमध्ये अनेक भारतीय दिग्गज कलाकांराच्या कॉन्सर्टस् हाऊसफुल्ल होतात. मुंबईबद्दल अनेकांना आकर्षण वाटतं. आपली लोकसंख्या, लोकल ट्रेन, चित्रपटांविषयी अनेकदा प्रश्न विचारले जातात. भारतातले काही फिल्मस्टार्स इथे लोकप्रिय आहेत. आपला ‘थ्री इडियट्स’ जवळपास सगळ्यांनी पाहिलेला आहे. इथल्या काही मोजक्याच चित्रपट कलाकारांभोवती एक प्रकारचं वलय आहे, मात्र ही मंडळी हस्तिदंती मनोऱ्यातच न राहता आपली मतं मोकळेपणाने व्यक्त करतात. त्यावर लोक प्रतिक्रियाही व्यक्त करतात, पण त्याचे टोकाचे पडसाद उमटत नाहीत. कारण इथे कायमच प्रत्येकाच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा आदर केला जातो.
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
आजचे राशीभविष्य, मंगळवार, २४ एप्रिल २०१८
रघुराम राजन बँक ऑफ इंग्लंडचे गव्हर्नर होणार
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
RTI द्वारे विचारलं, १५ लाख रुपये केव्हा मिळणार
पाक खेळाडूची विनंती : 'खेळताना अनेकदा भारताकडून विजय हिसकावला, पण आज मदतीची गरज'
मुलीच्या बॉयफ्रेंडला पत्र पाठवून बराक ओबामांनी मागितली माफी
विक्रमी शतकांचा आनंद विराटसोबत शॅम्पेन पिऊन साजरा करणार - सचिन
मुंबईत ५८ वर्षांची 'आया' अटकेत, शाळेत चिमुकलीवर करत होती लैंगिक अत्याचार
मी शाहरुखचा 'स्वदेस' पाहिलाच नाही- आमिर खान
शाहरुखने माझं आयुष्य उध्वस्त केलं, त्या तरुणीचा आरोप
सुनील ग्रोवरला जॅकपॉट; सलमानसोबत चित्रपटात करणार काम
'केसरी'च्या शूटिंगदरम्यान अक्षयला दुखापत, उपचारासाठी मुंबईला परतण्यास दिला नकार
अभिनेता अली जफरवर पाकिस्तानी गायिकेकडून लैंगिक अत्याचाराचा आरोप
मुन्ना यादवला सर्वोच्च न्यायालयातून तात्पुरता जामीन
अनैतिक संबंधातून तरुणाचा खून
पासपोर्ट घोटाळ्यातील आरोपीला दिल्ली विमानतळावर अटक
महापालिकेच्या ३४ मराठी शाळा बंद
जिल्ह्य़ात ६८ अपघात स्थळे
कर्नाक पूल पाडण्यास उच्च न्यायालयाचा हिरवा कंदील
नेहरू विज्ञान केंद्रातील ‘दि एनर्जी बॉल’ नव्या ढंगात
‘फटका चोरां’ची दहशत कायम
वाढलेल्या तापमानात विजेविना घामाघूम


अनेकांची मते | फुलोरा

दोन वर्षांपूर्वी फुलोरात आलेली सई आणि आताची सई यात खूप फरक आहे. समूहात न मिसळणे, काहीही शेअर न करणे या सवयींना मुरड घालायला शिकली .
फुलोरातली गाणी अप्रतिम. माझ्याही मनात रेंगाळतात. आम्ही दोघी बऱ्याचदा एकत्र गाणी म्हणतो.
फुलोराच्या वेगळेपणापैकी एक वेगळेपण आवर्जून नोंदवावेसे वाटते ते म्हणजे फुलोराची ‘नोंदवही’. अशा प्रकारचा उपक्रम इतर कुठल्याही शाळेत राबवला जात नाही. नोंदवहीची आवश्यकता व उपयुक्तता ती वाचल्यावरच कळते.
पल्स पोलिओ डोस व वैद्यकीय तपासणीचा कार्यक्रम खूपच चांगला झाला. डॉक्टरांनी केलेल्या सूचना खूप मोलाच्या होत्या. पुढील तपासणीसाठीचे त्यांचे सहकार्य त्यांची आत्मीयता दाखवणारे होते. बरेच डॉक्टर फुलोराचे पालक आहेत. त्यांनी दिलेल्या सूचनांबद्दल धन्यवाद.
उंट, शेळी या प्राण्यांचे जवळून निरीक्षण, शेळीचे दूध पिण्याचा अनुभव, हरणे पहायला राजवाड्याची सहल, म्हशीचा गोठा पाहणे, मत्स्यालयाला भेट अशा सहली फुलोराने काढल्या. त्याच प्रमाणे एक मोठं सांडपाण्याच तळे बुजवून त्यावर कॅटरपीलर फिरवून त्याचे सपाट मैदान करणे अशा अभ्यासपूर्ण सहली काढणे हे फुलोराचे वैशिष्ट्य… मोठ्यांनाही हेवा वाटेल अशा या सहली.
फुलोराचे वेगळेपण म्हणजे काय हे शाळा सुरु झाल्यावरच समजून आले. कारण पाटी पेन्सील नाही, अभ्यास नाही, फक्त आई वडील, आजोबा, आज्जीचा सहभाग मुलांच्या शिकण्यात असावा असा आग्रह. एकूणच अजिंक्यबरोबर आईबाबांचीही शाळा सुरु झाली आहे, त्यामुळे आपण कुठे कमी पडतो हे समजते.
अजिंक्यची निरीक्षणशक्ती वाढली आहे, शब्दसंग्रहात भर पडते आहे. आम्हाला असं वाटतं की अजिंक्यला मातृभाषेतून शिकण्याचा आणि शाळेबद्दलचा आम्ही योग्य निर्णय घेतला आहे.


ग्रीस कर्जसंकटाची चाहूल; शेअर बाजार कोलमडला | Webdunia Marathi

मंगळवार, 24 एप्रिल 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
ग्रीस कर्जसंकटाची चाहूल; शेअर बाजार कोलमडला
ग्रीसमधील कर्जसंकटाच्या पार्श्वभूमीवर सोमवारी मुंबई शेअर बाजारात (सेन्सेक्स) मोठी घसरण पाहायला मिळाली. सेन्सेक्समध्ये तब्बल 500 अंशांची घसरण झाली असून, राष्ट्रीय शेअर बाजारही (निफ्टी) 8,300 पातळीच्या खाली व्यवहार करत होता.
काल सकाळी कामकाज सुरू होताच ग्रीसमधील आर्थिक संकटाचे परिणाम शेअर बाजारात दिसून आले. सेन्सेक्स तब्बल 538.97 अंशांच्या घसरणीसह 27,272.87 पातळीवर पोहोचला. तर, निफ्टी 168 अंशांच्या घसरणीसह 8,212.90 पातळीवर पोहोचला होता. शुक्रवारीदेखील बँकिंगच्या शेअर्समध्ये घसरण झाल्यानंतर सेन्सेक्समध्ये 84 अंशांची घसरण झाली होती व सेन्सेक्स 27,811.84 पातळीवर व्यवहार करत होता.
ग्रीसमधील आर्थिक पेच अजून चिघळला आहे. युरोपियन सेंट्रल बँकेने ग्रीसमधील बँकिंग यंत्रणेला पेचातून बाहेर काढण्यासाठी अधिक निधी देण्यास नकार दिला आहे, निधी देण्यास नकार दिल्याने ग्रीसने सोमवारी सर्व बँका बंद ठेवल.
आजचा दिवस एक सेकंदाने ‘मोठा’
अमरनाथमध्ये यंदा होतील 13 फूटच्या शिवलिंगाचे दर्शन
अमित शहांकडून ‘हिंदू धर्माचा नारा’
यावर अधिक वाचा :
टीसीएसने केला 100 अब्ज अमेरिकी डॉलरचा टप्पा पार
टाटा समूहातील एक उपकंपनी असलेल्या टाटा कन्सल्टंसी सव्‍र्हिसेस (टीसीएस)ने ऐतिहासिक असा ...
मज्जा म्हणून १०० नंबरवर कॉल करू नका
आता मस्तीमध्ये १०० नंबरवर फोन करणाऱ्यांविरोधात पोलीस कठोर पावलं उचलणार आहेत. असा लोकांवर ...
नाणार होणार नाही: उद्धव ठाकरे
नाणार असो की जैतापूर, माझ्या कोकणाची राख करून गुजरातमध्ये रांगोळी घालणार असाल, तर तुमची ...
नायडूंनी महाभियोगाचा प्रस्ताव फेटाळला
नवी दिल्ली- सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांच्याविरोधात काँग्रेससह इतर पक्षांनी दिलेल्या ...
अबब, उमेदवाराची संपत्ती 1020.5 कोटी
कर्नाटक विधानसभा निवडणुकीसाठी सर्वच राजकीय पक्षांनी धनाढ्य उमेदवारांना निवडणुकीचं तिकिट ...
स्वस्त झाला सॅमसंगचा हा स्मार्ट फोन
जर आपण सॅमसंगचा मोबाईल खरेदी करायला जात असाल तर आपल्यासाठी चांगली बातमी आहे की सॅमसंगने ...
व्हॉट्सअॅपवर अफवांचे मेसेज थांबवणारे फिचर
यापुढे व्हॉट्स अॅपवर एखादा मेसज जास्तवेळा फॉरवर्ड झाला तर तो आता पकडता येणार आहे. ...
फेसबुक आणि ट्विटरवर फेक युजर्स शोधता येणार
फेसबुक आणि ट्विटरवर खरे मित्र कोण आणि खोटे कोण याचा शोध आता लागणार आहे. सोशल नेटवर्किंग ...
जीमेलमध्ये येणार नव्या फीचर्स
जीमेल आपल्या युजर्ससाठी सुरक्षेच्या दृष्टीकोनातून नव्या फीचर्सवर काम करत आहे. लवकरच आता ...
माहिती अधिक सुरक्षित करण्याचा फेसबुकचा प्रयत्न
फेसबुकने भारतातील युजर्सना विश्वास देण्यासाठी अॅपमध्ये काही बदल करुन, युजर्सच्या माहितीला ...
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा