आनंदघन: August 2017

विविध विषयावरील माहिती, माझे विचार, काही प्रवासवर्णने आणि जुन्या आठवणी
जुने गणेशोत्सव भाग ७ - मूर्तीकार, ८-देखावे , ९-जाहिराती
जुने गणेशोत्सव भाग ७- मूर्तिकार
(कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प ७ च्या आधारावर विस्तारित लेख)
या वर्षी गणेशोत्सवासाठी अमूक इतक्या लक्ष गणेशमूर्ती बनल्या, त्यातून तमूक इतक्या कोटी रुपयांचा व्यापार व्यवहार झाला अशा प्रकारचे मोठमोठे आकडे आपण वर्तमानपत्रांत वाचतो, टेलीव्हिजनवरील चर्चांमध्ये ऐकतो आणि सोडून देतो. मुळांत हे आंकडे या लोकांना कळतात कसे हेच समजत नाही. आणि हा खर्च होतो तेंव्हा हे पैसे कुठे जातात गणेशाच्या मूर्ती बनवणारे, त्यासाठी लागणारा कच्चा माल पुरवणारे, वाहतूक करणारे, व्यापारी, त्यासाठी भांडवल पुरवणारे वगैरे अनेक लोकांचा त्यांत वाटा असतो. त्यांतील अनेक लोकांची पोटे हातांवर असतात त्यामुळे त्यांना मिळालेले पैसे लगेच खर्च होऊन त्यांच्या गरजेच्या वस्तूंचे उत्पादन आणि पुरवठा करणा-यांच्या खिशात जातात. असा प्रकारे ते विस्तृत समाजामध्ये फिरत राहतात. पण एवढे करून सरतेशेवटी ते सगळं अक्षरशः पाण्यातच जाणार ना गणेशाच्या मूर्ती बनवणारे, त्यासाठी लागणारा कच्चा माल पुरवणारे, वाहतूक करणारे, व्यापारी, त्यासाठी भांडवल पुरवणारे वगैरे अनेक लोकांचा त्यांत वाटा असतो. त्यांतील अनेक लोकांची पोटे हातांवर असतात त्यामुळे त्यांना मिळालेले पैसे लगेच खर्च होऊन त्यांच्या गरजेच्या वस्तूंचे उत्पादन आणि पुरवठा करणा-यांच्या खिशात जातात. असा प्रकारे ते विस्तृत समाजामध्ये फिरत राहतात. पण एवढे करून सरतेशेवटी ते सगळं अक्षरशः पाण्यातच जाणार ना त्यातून समाजाला काय मिळतं त्यातून समाजाला काय मिळतं एवढ्या पैशांत समाजासाठी दुसरं काय काय करता आलं असतं असा विसंवादी सूरही कांहीजण लावतात. यामागचं संपूर्ण अर्थशास्त्र कांही आपल्याला फारसं उमगत नाही आणि तो या मालिकेचा विषयही नाही.
पण ही विविध रूपे बनवणारे हात कुणाचे असतात याचं कुतुहल मात्र वाटतंच. मोठमोठे सार्वजनिक गणपती बनवणे तर विलक्षण हस्तकौशल्य आहे. पण घरोघरी जाणारी इतकी एकासारखी एक शिल्पे नुसत्या हातांच्या बोटाने आकार देऊन बनवणे कांही शक्य नाही. त्यासाठी साचे वगैरे निश्चितपणे वापरत असणार. मार्च एप्रिलपासूनच मुंबईत ठिकठिकाणी रस्त्याच्या कडेला आडोशाला बांधलेल्या शेड्समध्ये हालचाल सुरू झालेली दिसायला लागते आणि पहाता पहाता तिला वेग येतो. याशिवाय नजरेआड पक्क्या इमारती असलेले कारखाने सुध्दा असतीलच, पण हे काम जास्त करून अशा तात्पुरत्या छपराखालीच चालतं असं ऐकलं आहे. मुंबईत विकल्या जाणा-या मूर्तींपैकी फक्त पाव हिस्सा इथे बनतात व तीन चतुर्थांश बाहेरून येतात म्हणे. अर्थांत ही फक्त आकडेवारी झाली. मोठ्या आकाराच्या व अर्थातच तशाच भारी किंमतीच्या सा-या मूर्ती तर इथेच तयार होत असणार. कांही मूर्तींचा आकार तर गणेशाचा दिसतो पण रंग मातकट असंही आपल्याला अनेक वेळा जाता येता दिसतं. अर्थातच त्यांच्या निर्मितीच्या कामाची विभागणी केली जात असणार. माती आणणे, कालवणे, मळणे, साच्यात घालून आकार देणे, त्याला थोडे सुकवणे अशी जास्त जागा व्यापणारी कामे बाहेरगांवी करून त्यावर शेवटचे रंगकाम करून सजवण्याचे कौशल्यपूर्ण काम इथे कुशल कारागीर करीत असतील. त्यांतही फक्त डोळे रंगवणारे, दागीन्याची कलाकुसर करणारे वगैरेचे तज्ञ विशेषज्ञ वेगळे.
मुंबईपासून जवळच असलेल्या पेण गांवाने या उद्योगांत मोठी आघाडी मारली आहे. अनेक पिढ्यांपासून चालत आलेल्या या व्यवसायात वंशपरंपरागत हस्तकौशल्य आणि कारखानदारी, मार्केटिंग व वाहतुक यांची प्रगत तंत्रे यांचा सुंदर मेळ घालून या गांवाने मुंबई महानगरीच नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ काबीज केली आहे. येथील महिला कलाकार या उद्योगांत खंबीरपणे पाय रोवून उभ्या आहेतच पण इथल्या माहेरवाशिणींनी ही कला आपल्याबरोबर सासरी सुध्दा नेऊन तिचा प्रसार केला आहे. एवढेच नव्हे तर येथील कांही विशेषज्ञ अगदी परदेशांत सुध्दा जाऊन तेथील उत्साही लोकांच्या कार्यशाळा घेतात. येथील अनेक कारखान्यांमध्ये वर्षातील बाराही महिने काम चालते आणि देवाच्या प्रतिमा घडवण्याच्या मंगल कामात हजारोच्या संख्येने कारागीर तल्लीनतेने रत असतात. गेल्या कांही वर्षात आलेल्या अतिवृष्टी, महापूर, विजेचे भारनियमन वगैरेसारख्या भीषण संकटांना तोंड देऊनसुध्दा त्यावर यशस्वीपणे मात करता आली ही गणरायाची कृपा असे भाविक सांगतात. हे सुध्दा त्याच्या कृपादृष्टीचे एक रूपच नाही कां
गणपतीचा आकार इतका आकर्षक असतो की प्रत्येक लहान बालकाला त्याचे चित्र काढावे असे वाटते. आमच्या लहानपणी आम्ही चिकणमातीच्या गोळ्याला गणपतीचा आकार देऊन पहात होतो, मग आमची मुलेही तेच करतांना पाहिले आणि थोडे मार्गदर्शन केले. आता आमच्या नातवंडांना शाळेतसुध्दा मातीचे गणपती करायचे धडे देतात. मोल्डिंग क्ले घेऊन खेळतांना सुध्दा नकळत त्यांची बोटे गणेशाचा फॉर्म घडवतात. या कच्च्या मूर्ती फक्त स्फूर्ती आणि आनंद देतात, पण कोणी ती पूजेला ठेवत नाहीत. कांही उत्साही लोक मात्र स्वतःच सुबक मूर्ती तयार करतात, त्याला रंगवून सजवतात आणि गणेशोत्सवामध्ये त्याच मूर्तीची पूजा करतात. अशी एक मूर्ती वर दाखवली आहे.
जुने गणेशोत्सव -भाग ८ - देखावे
(कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प ८ आणि ९ वरून विस्तारित)
गणेशोत्सव सुरू झाल्यानंतर ठिकठिकाणी केलेल्या सजावटीची आणि देखाव्यांची सचित्र आणि सविस्तर वर्णने रोजच्या वर्तमानपत्रांमध्ये येत राहतात. जवळपास असेलेले काही उत्सव आपण प्रत्यक्षात जाऊन पाहूनही येतो. आता मला प्रकृतिला सांभाळून दूर जाणे जमत नाही. गेल्या कांही वर्षातील उत्सवांच्या आठवणीतील दृष्यांबद्दलच आता लिहू शकतो.
सजावट ही तर प्रत्यक्ष पहायची, अनुभवायची गोष्ट आहे. त्या चित्रविचित्र आकृत्यांच्या कमानी, कलाकुसर केलेले खांब, आकर्षक झुंबरं, चमकदार पताका, रंगीबेरंगी फुलं आणि पानं, त्या सर्वांवर पडणारे धांवते प्रकाशझोत, फिरणारी चक्रे, डोळे मिचकवणारे मिणमिणते दिवे आणि आपले डोळे दिपवणा-या झगमगणा-या दिव्यांच्या माळा, कुठेकुठे आजूबाजूला आकर्षक चौकटीमधून सुंदर चित्रे वा शिल्पे मांडून ठेवलेली तर कांही ठिकाणी उदबत्त्यांचा किंवा हवेमध्ये फवारलेल्या अत्तराचा मंद मंद सुगंध आणि कर्णमधुर पार्श्वसंगीत यांनी सारे वातावरण भारून टाकलेले. या सगंळ्याचे शब्दांत वर्णन करणे कठिण आहे.
देखावे निर्माण करणे हे काम तर एकाद्या चित्रपटाचा सेट उभारण्यासारखे आहे. त्या व्यवसायातील कांही लोक इथे मदतीला येतात आणि इथे चांगले काम करणा-यांना तिकडे यायचे बोलावणे येते म्हणतात. मी एका प्रख्यात शिल्पकाराची मुलाखत टेलीव्हिजनवर पाहिली होती. त्याने सांगितले की त्याने आपल्या कारकीर्दीची सुरुवातच मुळी प्रथम गणपतीच्या सजावटीपासून केली, तिथून पुढे शासनाचे वतीने महाराष्ट्रदिन, प्रजासत्ताक दिन वगैरेंसाठी चित्ररथ तयार केले, प्रसिध्द व्यक्तींचे पुतळे बनवले असे करत करत आता विविध माध्यमामध्ये अनेक उत्तमोत्तम कलाकृतींची निर्मिती त्याने केली आहे व त्यांची ठिकठिकाणी प्रदर्शने भरवली आहेत.
पौराणिक देखाव्यांमध्ये रामायण व महाभारतातील प्रसंग हटकून असतात. सीतास्वयंवर, अहिल्योध्दार, शबरीची बोरे, जटायुयुध्द, लंकादहन, रामराज्याभिषेक वगैरे रामायणातील घटना आणि वनवासातील पांडव, लाक्षागृह, द्रौपदीस्वयंवर, वस्त्रहरण, भगवद्गीताकथन यासारखी महाभारतातील दृष्ये उभी करतात. कृष्णजन्म व त्याच्या गोकुळातील लीला, विशेषतः रासक्रीडा, दहीहंडी वगैरे विशेष लोकप्रिय आहेत. इतर पौराणिक प्रसंगात नळदमयंती, गजेन्द्रमोक्ष यासारखी आख्याने, कुठल्या ना कुठल्या असुराचा देवाकडून संहार अशासारखे प्रसंग असतात. कधी नृत्य करणा-या रंभा मेनकांसह भव्य इन्द्रसभा तर चमत्कृतीपूर्ण मयसभा भरलेली असते. कधी कधी गरु़डाचे गर्वहरण यासारख्या सहसा न ऐकलेल्या गोष्टीसुध्दा शोधून काढून आपल्या कल्पनेने त्यांची मांडणी केलेली असते. गणेशाशी संबंधित पुराणातल्या कथा तर असतातच. बहुधा या सगळ्या घटना गणपतीचे समोर घडत आहेत व तो त्या पहात आहे असे दाखवतात. पण कमरेवर हात ठेऊन उभा विठोबा किंवा आशीर्वाद देण्याच्या मुद्रेतील कृष्ण भगवान असे एकएकटेच रूप गणेशालाच तसे बनवून सुध्दा दाखवतात.
ऐतिहासिक देखाव्यांची सुरुवात गौतमबुध्द व महावीर यांच्या जीवनातील प्रसिध्द प्रसंगापासून होते. त्यानंतर क्वचित कुठे अलेक्झँडरची स्वारी, सम्राट अशोक वगैरे आढळतील. पण त्यानंतर मधला दीड हजार वर्षांचा कालखंड ओलांडून आपण छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळांत येतो. रोहिडेश्वरासमोर घेतलेली शपथ, अफजलखानाचा वध, पावनखिंडीतील बाजीप्रभूचे शौर्य, कल्याणच्या सुभेदाराच्या सुनेची गोष्ट, आग्र्याहून सुटका, महाराजांचा राज्याभिषेक अशासारखे त्यांच्या जीवनातील बहुतेक सर्व महत्वाचे प्रसंग कुठल्या ना कुठल्या देखाव्यात पाहिलेच आहेत. छत्रपती शिवाजी महाराजांची संत तुकाराम व सद्गुरू रामदासस्वामी यांच्याबरोबर घडलेली भेट, त्यांची राजमाता जिजाबाई यांच्याबरोबर चाललेली चर्चा, भवानीमातेकडून तलवारीचा स्वीकार अशी द्रृष्ये समर्थपणे उभी केली जातात. या सगळ्या देखाव्यामागील नियोजन, त्या काळानुरूप पार्श्वभूमी, पोशाख, चेह-यावरील भाव यासह व्यक्त करणे वाखाणण्याजोगे आहे.
आधुनिक काळातील कांही देखाव्यात स्वातंत्र्यलढ्यातील महत्वाची पर्वे दाखवली जातात. स्वातंत्र्यासाठी लढलेल्या वीरांनी केलेल्या स्वार्थत्यागाची आठवण त्यांतून करून दिली जाते. झांशीची राणी लक्ष्मीबाई, लोकमान्य टिळक, महात्मा गांधीजी, पंडित जवाहरलाल नेहरू, नेताजी सुभाषचंद्र बोस वगैरे अग्रणींच्या आयुष्यातील निवडक प्रेरणादायक प्रसंग मंचावर उभे केले असतात. ब्रिटिश सरकारने लोकमान्यांवर घातलेला राजद्रोहाचा खटला व त्यांनी तेथे केलेले सुप्रसिध्द वक्तव्य आहेच, त्यांनी सुरू करून दिलेल्या पहिल्या सार्वजनिक गणेशोत्सवाचाही उल्लेख जागोजागी दिसतो. महात्माजींनी केलेल्या दांडीयात्रेसारख्या चळवळीची दृष्ये असतात तसेच सत्य, अहिंसा, निर्भयता, स्वावलंबन आदि त्यांची शिकवण त्यात व्यक्त केली जाते. कांही ठिकाणी शहीद भगतसिंगासारख्या देशभक्त क्रांतिकारकांच्या गौरवगाथा दाखवल्या जातात तर कुठे स्वातंत्र्यवीर सावरकरांची खडतर तपश्चर्या. भारतमातेचे देवतेच्या स्वरूपांत दर्शन घडवणारे आणि तिच्याबद्दल निष्ठा व्यक्त करणारे देखावे नेहमी पहायला मिळतात.
स्वातंत्र्यानंतरच्या काळातीन स्थितीवर आधारित देखाव्यात कांही जागी भारताची विविध क्षेत्रांतील उल्लेखनीय प्रगति दाखवली जाते. त्यात मुख्यत्वे भाक्रा व कोयनेसारखी प्रचंड धरणे, मोठमोठे अवजड यंत्रांचे कारखाने, पृथ्वी, अग्नी यासारखी प्रक्षेपणास्त्रे, आर्यभट, इन्साट वगैरे कृत्रिम उपग्रह वगैरेची चित्रे दिसतात. कारगिलच्या लढाईतील आपल्या सैनिकांचा विजय हा एक अलीकडच्या काळांत बहुचर्चित विषय होता. बर्फाच्छादित डोंगराळ प्रदेशातील प्रतिकूल परिस्थितीमध्ये त्यांनी दाखवलेल्या पराक्रमाचे त्यावर आधारलेले देखावे पाहिले. संगणकाच्या उपयोगाच्या क्षेत्रात आज सुरू असलेल्या घोडदौडीला दृष्य स्वरूपात दाखवणे तसे कठिणच असेल.
सद्यस्थितीत आ वासून पहाणा-या विविध समस्या अनेक देखाव्यांमध्ये दाखवल्या जातात. पांचवीला पूजलेली महागाई, सर्वभक्षक बेकारी, भ्रष्टाचाराचा भस्मासुर, ढांसळत चाललेली नीतिमत्ता, कायदा आणि सुव्यवस्था, बंद पडत चाललेले कारखाने, कर्जबाजारीपायी होणा-या शेतक-यांच्या आत्महत्या वगैरे ज्वलंत समस्या या माध्यमातून व्यक्त करून त्यांच्या निरसनासाठी गणरायाला साकडं घातलं जातं. कधी कधी त्यांतून अपेक्षाभंगाचा व निराशेचा सूर उमटतांना दिसतो. त्याशिवाय एड्स सारखा भयानक रोग, शहरातील वाढते प्रदूषण, जंगलांची व वन्य प्राण्यांची होत असलेली कत्तल यांच्या भयावह परिणामांची जाणीव करून देण्याचा उपक्रमही या देखाव्यांमध्ये दिसतो.
भारतातील कांही वैशिष्ट्यपूर्ण व सुंदर इमारतींच्या प्रतिकृती व चित्रेसुध्दा या निमित्ताने पहावयास मिळतात. त्यांत म्हैसूरचा राजवाडा, सौराष्ट्रातील सोमनाथाचे मंदिर, अलीकडे प्रसिध्दी पावलेले अक्षरधाम वगैरे शिल्पकलेचे अद्भुत नमुने तर आहेतच पण कुणी नाशिकचे काळ्या रामाचे मंदिर नाहीतर अष्टविनायकामधील एखादे देऊळ अशी भाविकांची श्रध्दास्थाने तात्पुरती उभी करतात. थर्मोकोल आणि पुठ्ठ्यासारख्या माध्यमातून या भव्य वास्तूंचे बारकावे दाखवण्यासाठी सारे कौशल्य पणाला लागते आणि भरपूर मेहनत करावी लागते.
गेल्या वर्षदोन वर्षांत घडलेल्या घटना आणि सध्या समाजापुढे किंवा देशापुढे उभे असलेले प्रश्न यांची छाया अनेक देखाव्यांवर पडलेली असते. यात अतिरेकी, काळा पैसा, ड्रग्जच्या व्यसनापासून मुक्ती, नारीशक्ती तसेच अबलांची सुरक्षा, सीमेवरील तणाव यासारख्या अनेक विषयांवर आधारलेले देखावे मांडून यांचेपासून संरक्षण करण्यासाठी गणरायाला कांकडे घातले जाते किंवा तो आपल्या पाठीशी उभा असल्याचे दाखवले जाते. सामाजिक बांधिलकीची जाणीव दाखवणा-या या कलाकृती पाहिल्यावर गणेशोत्सवामधील प्रबोधनाचा भाग अगदीच कांही नाहीसा झालेला नाही असे वाटते.
जुने गणेशोत्सव - भाग ९ - जाहिराती
कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प १० च्या आधारे )
आजचे युग जाहिरातीचे आहे असे म्हंटले जाते. विविध प्रकारच्या वस्तू आणि सेवा यांच्या जाहिरातींनी वर्तमानपत्रांची पाने भरलेली असतात आणि टेलिव्हिजनच्या प्रत्येक कार्यक्रमातल्या कमर्शियल ब्रेक्समध्ये एकापाठोपाठ एक जाहिराती वारंवार आपल्या कानांवर आदळत असतात. त्या वस्तू विकत घ्याव्यात असे आपल्यालाही कधीकधी वाटायला लागते. गणेशोत्सवाच्या सुमारास या क्षेत्रावरसुध्दा गणपतीचे अधिराज्य प्रस्थापित झाले असल्याचे प्रकर्षाने जाणवते.
नव्या गगनचुंबी इमारतींमधील महागड्या सदनिका (फ्लॅट्स) आणि आधुनिक सुखसोयीने परिपूर्ण मोटारगाड्या व दुचाकी वाहने यांच्या मोठमोठ्या जाहिराती बारा महिने येतच असतात. त्यांच्या गगनाला भिडलेल्या किंमती सर्वसामान्य ग्राहकांच्या आंवाक्याबाहेर असल्यामुळे त्यांना अर्थसहाय्य करायला पुढे सरसावलेल्या वित्तसंस्था तसेच महागडे दागदागीने विकणारे ज्युवेलर्स यांच्या जाहिरातीसुध्दा नेहमीच प्रामुख्याने झळकत असतात. मोठमोठ्या जाहिराती देण्यात त्यांच्या पाठोपाठ टी.व्ही., फ्रिज, म्यूजिक सिस्टिम्स वगैरेंचा क्रम लागेल. त्या देणा-यात कांही दुकानदार असतात तर कांही निर्माते. कधी कधी तर एकाच दुकानदाराने वा निर्मात्याने वेगवेगळ्या वस्तूंसाठी वेगवेगळ्या पानांवर जाहिरात दिलेली दिसते. गणेशोत्सव आला की यांतील बहुतेक जाहिरातदार आपल्या जाहिरातीत कुठेतरी गणपतीचे एक सुरेख चित्र घालून त्याला अभिवादन करीत त्याच्या नांवाने ग्राहकांना आवाहन करतात.
"गणपती बाप्पा मोरया" च्या जोडीला "आमच्या नव्या घरांत या" किंवा " नव्या गाडीत बसून या" असे कांहीतरी लिहिलेले असते. "मोअर या, मोअर घ्या, मोअर द्या" अशा प्रकारच्या दुस-या ओळी "ये दिल माँगे मोअर" ही ओळ हिट झाल्यावर येऊ लागल्या. कांही जाहिरातीत किंचित काव्य केलेले असते. "गणरायाचे करितो स्वागत, करून कमी किंमत", "प्रदूषणाचे विघ्न हराया, गणपती बाप्पा जरूर या", "स्मरणात ठेवा गणेशमूर्ती, होईल स्वप्नांची पूर्ती", "तू सुखकर्ता तू दुखहर्ता, तू विघ्नहर्ता तू कर्ता करविता" अशी याची कांही उदाहरणे आहेत.
वर दिलेली उत्पादने नेहमीचीच असली तरी गणेशोत्सवासाठी कांही भेटवस्तु किंवा सवलतींचे आमिष दाखवले जाते. वर्तमानपत्रे मात्र या काळांत विशेष पुरवण्या काढून वेगळी माहिती पुरवतात आणि त्यामधून मोठमोठ्या जाहिराती सुध्दा करतात. गणपतीच्या आरत्या व गाणी यांच्या नवनवीन ध्वनिफिती निघतात त्यांची गजाननाच्या व प्रमुख गायकाच्या चित्रांसह जाहिरात केली जाते. याशिवाय साबण, कॅमेरे, मिठाई, मोबाईल फोन, चहा, पुस्तके अशा अनेकविध वस्तू आणि बँका, लहान मुलांच्या शाळा यासारख्या संस्था सुध्दा या वेळी आपापल्या जाहिराती देतात. गणेशाच्या विविध आकारातील मूर्ती, चित्रे, त्याच्या प्रार्थनांची पुस्तके, पूजेचे साहित्य वगैरेंना या दिवसांत मोठी मागणी असते, त्यांचीही प्रसिध्दी होते.
इलेक्ट्रानिक्स व वाहनांच्या क्षेत्रातील प्रसिध्द जपानी व कोरियन कंपन्या आणि भूतान देशाची सोडत अशा परदेशी संस्थांना सुध्दा गणपतीचे नांव घेऊन भारतात जाहिराती कराव्या असे वाटते. इतकी त्याची टी आर पी आहे.
यातील कांही मोठमोठ्या कंपन्याद्वारे गणेशोत्सवानिमित्त वेगवेगळ्या स्पर्धांचे आयोजन केले जाते. त्या स्पर्धांची भरपूर जाहिरात होते. कांही ठिकाणी निवडसमिती स्पर्धांच्या ठिकाणी प्रत्यक्ष भेटी देऊन आपला निर्णय ठरवते तर कांही ठिकाणी जनता जनार्दनाच्या बहुमताचा कौल लावला जातो. इंडियन आयडॉलच्या प्रचंड यशानंतर अशा कामासाठी एस.एम.एस. चा मोठा वापर केला जाऊ लागला. या रिअॅलिटी शोजचा अतिरेक झाल्यामुळे आता त्यांचे प्रमाण कमी झालेले दिसते.
काही वर्तमानपत्रे गणेशोत्सवाच्या सजावटींच्या स्पर्धा जाहीर करतात. आपापल्या घरामधील किंवा मंडळांमधील गणेशाच्या सुंदर मूर्ती, आरास आणि सजावट यांची छायाचित्रे मोबाईल फोनवरून पाठवली जातात. ती वर्तमानपत्रांत छापून येतात, तसेच त्यांना बक्षिसे दिली जातात. या स्पर्धा, त्यातील स्पर्धक व विजेते हे प्रसिध्दीच्या झोकांत येतात. या सगळ्यांच्या निमित्ताने गणपतीची विविध रूपे वर्तमानपत्रांच्या पानांपानांवर आणि दूरचित्रवाणीच्या पडद्यावर झळकत राहतात आणि आपल्याला घरबसल्या पहायला मिळतात हा त्यांचा एक फायदा आहे.
जुने गणेशोत्सव भाग -४ - कलाकृति, ५-आरास, ६- सार्वजनिक
जुने गणेशोत्सव भाग ४ - कलाकृति
प्रस्थापित किंवा हौशी अशा बहुतेक चित्रकारांना गणपतीच्या आकृतीचे आकर्षण असते आणि तिला आपल्या प्रतिभेचे पंख लावून सजवावेसे वाटते. लहान मुलांनासुध्दा गणपतीचे चित्र काढावे असे उत्स्फूर्तपणे वाटते आणि ते ब-यापैकी ओळखण्याइतपत जमते. गणेश ही कलेची देवता आहेच. याबद्दल मी पूर्वी लिहिलेला लेख नव्या चित्रांसह खाली दिला आहे. वर दिलेले सुंदर चित्र माझे कलाकार आणि कलाप्रेमी स्नेही श्री.यशवंत केळकर यांनी चितारले आहे.
कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प ४
मागच्या भागांतली दुकानांत विक्रीसाठी ठेवलेली चित्रे व मूर्ती या गोष्टी अज्ञात कलाकारांनी बनवलेल्या असतात, त्यातील कांही वस्तु मोठ्या संख्येने कारखान्यांत यंत्राद्वारे निर्माण झालेल्या असतात. त्यांचे मूळ डिझाईन कोणी केले ही माहिती सहसा उपलब्ध नसते. खेड्यापाड्यातील हस्तकला पिढ्यान् पिढ्या चालत आलेल्या पारंपरिक पध्दतीने घडवली जात असते तशीच नवनव्या सामुग्रीचा व तंत्रांचा उपयोग करीत विकसित होत असते. व्यक्तिगत हस्तकौशल्यानुसार त्यात नवनवीन सौंदर्यस्थाने निर्माण होत असतात. कधी कधी ग्राहकांच्या मागणीनुसार सुध्दा त्यांत सुधारणा होतात. यामुळेच नवनवीन कल्पनांचे आविष्कार होत असतांना व बाजारांत नित्य नव्या वस्तु येतांना दिसतात.
प्रथितयश चित्रकार व मूर्तीकारांना सुध्दा गणेशाच्या रूपाचे मोठे आकर्षण वाटते. आपल्या असामान्य कलाविष्काराने आंतरराष्ट्रीय ख्यातीप्राप्त श्री.वासुदेव कामत यांचे नांव सर्वांनीच ऐकले असेल. जगातील सर्वश्रेष्ठ व्यक्तीचित्रकार म्हणून त्यांची निवड होऊन नुकताच अमेरिकेत त्यांचा सन्मान करण्यात आला. मॉडर्न आर्टच्या जमान्यात व छायाचित्रांच्या स्पर्धेत वस्तुनिष्ठ व्यक्तीचित्रणाला त्यांनी उच्च स्थान मिळवून दिले आहे. अशा थोर चित्रकाराने गणेशाच्या सहजसुंदर रूपावर सुंदर लेख लिहिला आहे. ते लिहितात की "कलाक्षेत्रातील सर्व कलाकारांचे गणपती हे एक आवडते दैवत आहे. कुणीही कसेही काढले तरी सुंदर दिसणारे एकमैव दैवत. या भारतवर्षात असा एकही चित्रकार, शिल्पकार झाला नसावा, की ज्याने गजाननाचे चित्र साकारले नसेल." श्री कामतांनी स्वतः तर अगदी लहानपणी मातीचे गणपती बनवण्यापासून आपल्या कलासाधनेला सुरुवात केली. त्यांनी काढलेली द्विहस्त गजाननाची चित्रे अत्यंत सुंदर, प्रसिध्द व लोकप्रिय आहेत.
श्री अरुण दाभोळकरांची सर्व प्रकारची मनोहर चित्रे नांवाजली गेली आहेत. उपयोजित कलेचा मोठा उद्योग त्यांनी उभारला आहे. पण ते गणपतीवाले दाभोळकर म्हणूनच प्रसिध्द झाले. ते सांगतात की कलाकाराच्या दृष्टीने इतका बेसिक आणि तितकाच अलंकृत असा इतका मोठा आवाका फक्त गणपतीचाच आहे. एकाद्या कलाकाराची कला, ऊर्मी, चैतन्य व संकल्पना या सा-या गोष्टी एका मंगल क्षणी एकत्र एकत्र येऊन कागदावर उमटतात व गणपतीची कलाकृती साकारते. श्री.अच्युत पालव यांनी तर गणपतीच्या विविध नांवांची अक्षरे विशिष्ट प्रकाराने लिहून त्यामधून नांवाला समर्पक अशा आकृत्या तयार केल्या आहेत.
बहुतेक सर्व प्रसिध्द कलाकारांनी आपापल्या शैलीमध्ये गणपतीची चित्रे वा शिल्पे बनवलेली आहेत. त्याचा आकार कुठल्याही कलावंताच्या प्रतिभेला आवाहन करीत असतो व सर्जनशीलतेला एक आव्हान असते. बहुतेक प्रदर्शनात कोठेतरी एकादा गणपती दिसतोच. एका मोठ्या कंपनीच्या विश्रामगृहाच्या प्रशस्त दालनाच्या चारही भिंती जगप्रसिध्द तसेच विवादास्पद चित्रकार एम्. एफ्. हुसेन यांच्या अनेकविध गणेशप्रतिमांनी सजवलेल्या दिसल्या. त्यात कुणाला कांही वावगे दिसले नाही. या व्यतिरिक्त त्यांच्या इतर अनेक चित्रांत गजाननाची प्रतिमा डोकावतांना दिसते.
कशाही पध्दतीने काढले तरी सुंदर दिसणे हे एक गणेशाचे वैशिष्ट्य आहे. त्याचा आकार म्हंटले तर मूर्त आणि म्हंटले तर अमूर्त असा आहे. त्यामुळे पारंपरिक आणि आधुनिक अशा दोन्ही शैलीमध्ये काम करणा-या कलावंतांना त्याचे आकर्षण वाटते. त्याला कांहीही शोभूनच दिसते. धनुर्धारी रामाला कोणी लष्करी पोषाख चढवून त्याच्या हातात एके ४७ रायफल दिली तर कुणाला आवडेल त्या कृतीचा निषेध सुध्दा होईल. पण गणपतीला आपण कुठल्याही रूपांत प्रेमाने पाहतो. प्रभू रामचंद्राच्या आकृतीने हत्तीचे मस्तक धारण केले तर आपण ते गणपतीचे एक रूपच म्हणू, श्रीरामाचे म्हणणार नाही. अशा प्रकारे दत्तात्रेय, व्यंकटेश, श्रीनाथजी, गोपाळकृष्ण वगैरे विविध रूपातील गणपतींच्या मूर्ती बनवल्या जातात. कोणी कलाकार बालगणपतीला लडिवाळपणे साईबाबांच्या मांडीवर बसवतो तर कोणी साईबाबांनाच गणपतीचा चेहेरा देतो.
अशा नाना प्रकाराने गुणवंत कलाकार आपापल्या प्रतिभेचे आविष्कार गणपतीच्या विविध रूपांना नटवून दाखवत असतात. अशा अनेक सुंदर प्रतिमा या लिंकवर पहायला मिळतील.
भाग ५ - गणपतीची आरास
(कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प ५ आणि इतर कांही लेखांवरून )
गणपती म्हंटल्यावर एक उत्साहाने ओतप्रोत भरलेली उत्सवमूर्ती डोळ्यापुढे उभी राहते. कुठल्याही कार्याचा शुभारंभ आपण श्रीगणेशायनमः असे म्हणून गणेशाला वंदन करून करतो. नव्या निवासात प्रवेश केल्यावर आधी त्याची पूजा करून सारे कांही सुरळीत होवो अशी प्रार्थना करतो. सर्व विघ्नांचा नाश करणारा आणि सर्वतोपरी सहाय्य करण्यासाठी तत्पर असा आपला पाठीराखा अशी त्याची प्रतिमा आहे. प्रत्येक समारंभाचे पहिले निमंत्रण आपण त्याला देतो आणि कार्यक्रमामध्ये त्यालाच अग्रपूजेचा मान देतो. मग त्याचा स्वतःचाच उत्सव म्हंटल्यावर उत्साहाला किती उधाण येईल कांही विचारायलाच नको.
इतर वेळेस आपल्या देवघरांतील देवाच्या मूर्ती थोड्या घासून पुसून चमकवून पूजाविधीसाठी घेतात व पूजाविधी संपल्यावर पुन्हा आपल्या जागेवर नेऊन ठेवतात. पण गणपती उत्सवाला मात्र दरवेळी मूर्ती सुध्दा नवीनच हवी. ही मूर्ती कच्च्या मातीपासून तयार केली जात असे आणि हवेतला दमटपणा, धूळ, उंदीर, कीटक वगैरेंमुळे तिचे स्वरूप विद्रूप होण्याची शक्यता असायची. उत्सव संपल्यानंतर तिने कुठेतरी अडगळीत जाऊन पडून तसे होऊ नये म्हणून लगेच तिचे साग्रसंगीत विसर्जन केले जाते. नवीन मूर्तीला साजेशी आकर्षक सजावट सुध्दा दरवर्षी उत्साहाने नव्याने केली जाते. या सगळ्या खटाटोपामध्ये किती श्रम व पैसे वाया जातात अशी टीका कांही लोक करतात पण ती गोष्ट तर सा-याच समारंभांना व उत्सवांना लागू पडते. माणसाला समारंभ साजरे करण्याची एक अंतःप्रेरणा असते त्याची अभिव्यक्ती या ना त्या रूपाने होतच राहणार. त्यामधून मिळणारा आनंद अनमोल असतो.
गणपतीच्या आकारांमध्येच खूप आगळेपणा आहे, त्यात मूर्त आणि अमूर्त या दोन्हींचा समावेश होतो. सर्वसामान्य लोक निर्गुण रूपापेक्षा सगुण रूपच अधिक पसंत करतात. उत्सवांसाठी ज्या मूर्ती बनवतात त्यातसुध्दा पराकाष्ठेची विविधता येणारच. पहायला गेल्यास मनुष्याकृतीला चार हात व हत्तीचे मुख जोडणे हे फारसे वस्तुनिष्ठ नाहीच, शिवाय प्रतिभेचे पंख लाभलेले कलाकार साध्या आकृतीला सुध्दा कल्पकतेने अनेक प्रकारची वळणे देतात. वेगवेगळ्या मुद्रा, रंगीबेरंगी वस्त्रालंकार, त-हेत-हेची आभूषणे यांनी त्या आकारांना मनसोक्त नटवतात. ही विविध रूपे दाखवण्याचाच प्रयत्न मी या लेखमालिकेत करणार आहे. गजाननाची ही उत्सवमूर्ती फक्त थोड्याच दिवसांसाठी बनवायची असल्यामुळे तिच्यात जास्त टिकाऊपणा आणण्यासाठी विशेष प्रयत्न करण्याची गरज नसते. सहज सुलभ मिळणारा कच्चा माल व कलाकुसरीचे सामान यांचा उपयोग सुध्दा करता येतो. त्यामुळे कलाविष्काराच्या मर्यादा अधिकच रुंदावतात. उत्सव खाजगी, व्यक्तिगत स्वरूपाचा आहे की सार्वजनिक यावरून त्याचे बजेट ठरते व त्याप्रमाणे मूर्तीचे व सजावटीचे आकारमान.
घरगुती उत्सवात एक माणूस सहजपणे उचलू शकेल, घरातील एकाद्या खोलीत ठेवू शकेल इतपत आकाराची, बहुधा पारंपरिक मुद्रा धारण केलेली मूर्ती पसंत केली जाते. त्यासाठी मखर, सिंहासन, पालकी, रथ, झोपाळा किंवा नुसतीच कोनाड्याची चौकट अशी साधी सजावट करतात. तयार केलेल्या सजावटी सुध्दा बाजारात मिळतात, पण निर्मितीचा आनंद घेण्यासाठी बहुतेक उत्साही लोक शक्यतोंवर स्वतःच सजावट निर्माण करतात. काही निर्मितिक्षम (क्रिएटिव्ह) लोक एकादा विषय (थीम) घेऊन त्यानुसार देखावा निर्माण करतात. विविध आकारातील थर्मोकोलच्या वस्तु व शीट्स, पुठ्टे, रंगीबेरंगी कागद, रंग वगैरे अनेक गोष्टी या कामासाठी बाजारात मिळतात. त्यांना उठाव आणण्यासाठी त-हेत-हेच्या माळा, पताका, तोरणे, झुंबर, कळस, कृत्रिम फुले वगैरे सुध्दा मिळतात. आजकाल विजेच्या रोषणाईचे सुध्दा अनेक प्रकार निघाले आहेत. या सगळ्यांची पहाणी करून निवड करण्यांत, आपल्या परीने नवनवीन आकृत्या बनवून त्यांची जुळवाजुळव करून एक कलाकृती तयार करण्यांत अद्भुत आनंद मिळतो आणि गणरायाच्या उत्सवाच्या निमित्ताने त्यासाठी प्रेरणा मिळते. या काळात बाजारात सहज फेरफटका मारतांनासुध्दा किती तरी सुंदर कलापूर्ण वस्तू दिसतात.
गणपतीची आरास आणि इतर तयारी करण्यात बराच वेळ खर्च केला जातो, सजावट करण्यात हौसेने कलाकुसरत केली जाते, नवनवीन कल्पनांना आकार दिला जातो. गावातली मित्र मंडळी, नातेवाईक वगैरे लोक या निमित्याने भेटायला येतात. चार लोकांनी येऊन आपले कलाकौशल्याचे काम पहावे, त्याचे कौतुक करावे असे वाटत असतेच. आपणही इतरांनी केलेली आरास पहात असतो. यामधून नवीन कल्पना सुचतात, सुरेख असे काही तरी करून पहाण्याची प्रेरणा मिळते. क्रिएटिव्ह असे काही तरी करण्याची हौस भागवून घेता येते. मी पूर्वी जमतील तसे केलेले काही देखावे आणि बाजारातून आणलेली मखरे यांची काही चित्रे या लेखासोबत दिली आहेत.
भाग ६ - सार्वजनिक गणेशोत्सव
कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प ६ चा विस्तार)
समाजातील सर्वसामान्य लोकांनी उत्सव साजरा करण्यासाठी म्हणून एकत्र यावे, करमणुकीच्या निमित्ताने त्यांचे सामाजिक तसेच राजकीय प्रबोधन करावे या उद्देशाने लोकमान्य टिळकांनी सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरु केला असे आतापर्यंत मानले जात होते. त्याला शंभरावर वर्षे होऊन गेली. इतर अनेक प्रसारण माध्यमे आल्यानंतर या उत्सवातल्या प्रबोधनाला फारसे महत्व राहिले नाही पण लोकांनी एकत्र येणे मात्र सहस्रावधी पटीने वाढत गेले. गणेशोत्सवापूर्वी गोकुळाष्टमीला गोविंदा, नंतर नवरात्रात शारदोत्सव, गरबा व दुर्गापूजा, त्याशिवाय नारळी पौर्णिमा, होली, ईद, ख्रिसमस, छटपूजा, नववर्षदिन, महानिर्वाणदिन, अय्यप्पा उत्सव वगैरेसारखे अनेक सण हल्ली मोठ्या प्रमाणात सामुदायिक रीत्या साजरे होतात. स्वातंत्र्यदिन व गणतंत्रदिन हे राष्ट्रीय दिनही धूमधडाक्याने साजरे केले जातात, त्या दिवशी प्रशासनातर्फे सजवलेले चित्ररथसुध्दा निघतात. सा-याच समारंभांमध्ये प्रेक्षणीय आतिशबाजी, नेत्रदीपक रोषणाई वगैरे असतेच. पण महाराष्ट्रात तरी गणपतीच्या उत्सवाचा आवाकाच इतका प्रचंड असतो की त्याची सर मात्र दुस-या कशालाही येत नाही.
जसजशी लोकसंख्या वाढली आणि लोकांची आर्थिक स्थिती सुधारली तसतशी गणेशोत्सवाच्या आयोजनाची भव्यता वाढत गेली. बरीचशी सभागृहे त्याने व्यापलेली असतातच. भरस्त्यात तसेच दोन बिल्डिंगमधील रिकामी जागा, ओसाड पडलेल्या जागा, मोकळी मैदाने वगैरे मिळेल त्या जागेवर मांडव घालून श्रींची स्थापना होते. गणेशमूर्तींची भव्यता व देखाव्याचा देखणेपणा यांत वेगवेगळ्या मंडळांमध्ये चांगलीच चुरस लागलेली दिसते. पूर्ण मनुष्याकृती प्रतिमा तर सर्वसामान्य होऊन गेल्या. आता वीस, पंचवीस फुटांचा प्रचंड आकार सर्रास दिसू लागला आहे. गणपतीच्या आजूबाजूला कलात्मक सजावट करण्याशिवाय प्रसिध्द स्थळांची व मोठ्या इमारतींची प्रतिकृती बनवून किंवा ऐतिहासिक, पौराणिक वा सामाजिक प्रसंगांचे दृष्य उभे करून एक तात्पुरती प्रतिसृष्टी निर्माण करण्याकडे कल दिसत आहे. तांत्रिक प्रगतीमुळे चालत्या बोलत्या चलनशील पुतळ्यांचा वापर करणे शक्य झाले आहे. त्यामुळे महत्वाचे प्रसंग डोळ्यासमोर प्रत्यक्ष घडत असल्याचा आभास निर्माण करण्याचा प्रयत्न सुध्दा अनेक जागी होतो.
प्रचंड आकाराच्या मूर्ती बनवण्यामागे दूरवरून त्या दिसाव्यात, येणा-याजाणा-यांना दुरूनच तिचे आकर्षण वाटावे असा एक उद्देश असायचा. आता मात्र मुंबईत कित्येक जागी त्या मूर्तींना अनेक पडद्याआड झाकून ठेवतात. प्रवेश करण्यासाठी एक चिंचोळा मार्ग ठेवलेला असतो. त्यांत शिरून एखाद्या बोगद्यासारख्या अंधे-या वाटेने आजूबाजूचे इतर देखावे पहात आपण मुख्य उत्सवमूर्तीपर्यंत पोचतो. गेली काही वर्षे सुरक्षिततेसाठी सगळीकडे जास्तच कडेकोट बंदोबस्त असतो. साहजिकच यामुळे मूर्तीचे प्रत्यक्ष दर्शन घेण्यात बराच वेळ जातो आणि रस्त्यांवरच दर्शनासाठी इच्छुकांच्या लांबलचक रांगा लागतात. अनेक वेळा इच्छा असूनसुध्दा प्रत्यक्ष दर्शन न घेता दूरदर्शन व वर्तमानपत्रातील वृत्तांवर समाधान मानावे लागते.
त्या मानाने पुण्याला शहराच्या मुख्य भागातल्या पेठांमधून एक फेरफटका मारला तरी अनेक ठिकाणचे सुंदर देखावे पाहिल्याचा आनंद व समाधान मिळते. या भागात देखावे पहायला येणा-यांची इतकी गर्दी उसळते की संध्याकाळनंतर सगळे रस्ते वाहतुकीला बंद ठेऊन फक्त पायी चालण्याची सोय करावी लागते. विसर्जनाच्या दिवशी रस्त्यातून जाणा-या मिरवणुकांमध्ये अनेक ठिकाणचे गणपती पहायला मिळतात. त्यातही मुंबईमध्ये विसर्जनाच्या अनेक जागा व तेथे जाणारे अनेक मार्ग असल्यामुळे गर्दीमुळे त्यातील एकादीच जागा धरून बसावे लागते. पुण्याला मात्र एका ठराविक मार्गाने आणि क्रमाने सर्व प्रमुख गणपतींची मिरवणुक निघते.
कांही लोकांना उपजतच समाजकार्याची आवड किंवा हौस असते. एकाद्या सोसायटी, वाडा किंवा गल्लीमधले असे उत्साही लोक एकत्र येऊन गणेशोत्सव साजरा करतात. त्यासाठी आपला थोडा वेळ देण्याची, धडपड करण्याची आणि गरज पडली तर पदरमोड करण्याची त्यांची मनापासून तयारी असते. यानिमित्य इतर रहिवाशांना भेटून ते अल्पशी वर्गणी गोळा करतात, कार्यक्रमांमध्ये भाग घेण्याचे आवाहन करतात आणि सगळे जमवून आणतात. शंभर वर्षापासून बहुतेक जागी असे चालत आले आहे. आमच्या कॉलनीत सुरू असलेला सार्वजनिक गणेसोत्सव अशा उत्साही लोकांच्या प्रामाणिक प्रयत्नातूनच साजरा होत आहे.
काही स्वार्थी लबाड लोक मात्र या निमित्याने आपला फायदा करून घेतात किंवा धांगडधिंगा करून घेतात. त्यांना गणपतीशी किंवा चतुर्थीशी काही देणे घेणे नसते. असे फंडगुंड नावापुरती एक समिति स्थापन करतात, तिच्या नावाने त्या भागातील रहिवाशी आणि व्यापारी यांच्याकडून खंडणी गोळा करतात आणि त्यातला काही भाग मूर्ती, आरास, कार्यक्रम वगैरेवर खर्च करून इतर पैसे चैनीवर उधळतात. या लोकांना समाजाची काही काळजी किंवा पर्वा नसल्यामुळे रस्ते अडवून स्टेज उभारणे, मोठ्या लाउडस्पीकरवर कानठळ्या बसवण्यासारखी गाणी वाजवणे यासारखे प्रकार घडतात. यांच्यामुळे आता नको तो गणेशोत्सव असे म्हणायची वेळ आजूबाजूला रहात असलेल्या लोकांवर येते.
याच्या उलट कित्येक मंडळे अजूनही या उत्सवात समाजप्रबोधनाचे काम करतात. काही तर वर्षभर सामाजिक कार्ये करत राहतात. मुंबईतल्या लालबागचा राजा आणि पुण्यातला दगडू शेठ हलवाई ट्रस्ट यासारख्या काही मंडळांचे नाव आता इतके मोठे झाले आहे की त्यांच्या उत्सवालाच तीर्थक्षेत्राचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. भाविक लोक या गणपतींना नवस करतात आणि तो फेडायला येतात. अशा सार्वजनिक गणेशोत्सवाचे बजेट खूप मोठे असते आणि त्यांच्याकडे उत्पन्नाची अनेक साधनेही असतात.
जुने गणेशोत्सव - भाग १- प्रस्तावना, २,३- प्रतिमा
भाग १ - प्रस्तावना
ब्रह्मा, विष्णू, शंकर आदि देवतांची एक दोन ठराविक रूपेच त्यांच्या बहुतेक सर्व चित्रांमध्ये किंवा मूर्तींमध्ये आपल्याला दिसतात. गणपती हा मात्र एक आगळा देव आहे, ज्याची अनंत रूपांमध्ये पूजा केली जाते. गजानन, एकदंत, वक्रतुंड, लंबोदर वगैरे नावांमधून त्याच्या साकार रूपाचे वर्णन दिले आहे, शिवाय हिरेजडित मुगुट, रुणझुणती नूपुर वगैरे त्यांचे अलंकारसुध्दा आरतीमध्ये दिले आहेत. तरीसुध्दा गणेशाची चित्रे आणि मूर्ती यांमधून त्याची अगणित वेगवेगळी रूपे दाखवण्याचे स्वातंत्र्य कलाकार घेतात आणि लोकांना ती आवडतात. गणेशोत्सवामध्ये तर कलाकारांच्या कल्पकतेला बहर आलेला दिसतो.
२००६ मध्ये मी हा ब्लॉग लिहायला घेतला त्या वर्षीच्या गणेशोत्सवामध्ये गणपतीची काही वेगळी रूपे दाखण्याच्या विचाराने ' कोटी कोटी रूपे तुझी ' ही लेखमाला लिहिली. त्यानंतरच्या काळातसुध्दा गणेशोत्सवावर आधारलेले काही लेख मी दर वर्षी लिहित होतो. मला गणेशाच्या या विविध रूपांचा संग्रह करायचा छंदही लागला. आता ११ वर्षांनंतर जुन्या मालिकेमधील कांही लेखांमधला सारांश माझ्या संग्रहामधील चित्रांसोबत या वर्षी गणेशोत्सवाच्या कालावधीत देण्याचा माझा मानस आहे.
कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प १
कोटी कोटी रूपे तुझी कोटी सूर्य चंद्र तारे  कुठे कुठे शोधू तुला तुझे अनंत देव्हारे
असे कवीवर्य यशवंत देव यांनी देवाला म्हणजे परमेश्वराला म्हंटलेले आहे. पण श्रीगणेशाला मात्र त्याचे भक्तगण अनेक रूपांत नुसते पाहतातच नव्हे तर त्याच्या विविध रूपांमधील प्रतिकृती बनवून त्याची आराधना करतात. अशाच कांही वैशिष्ट्यपूर्ण कलाकृतीबद्दल मी आणि आपण जे रोज वाचतो त्यातलंच थोडे सांगणार आहे.
आपल्याकडे देवदेवतांच्या भिन्न प्रकारच्या मूर्ती असतात. कायम स्वरूपाच्या मूर्तींची देव्हा-यात व देवळांत स्थापना करून त्यांची पिढ्या न पिढ्या, वर्षानुवर्षे पूजा केली जाते. या मूर्ती दगडांपासून किंवा धातूंच्या बनवलेल्या असतात. वातावरणातील आर्द्रता आणि रोजच्या धुण्यापुसण्याने त्यांची झीज न होता त्या दीर्घकाळ टिकतात. बहुतेक मूर्ती घडवतांना त्यांना सुबक आकार दिलेले असतात. कांही विवक्षित ठिकाणी सापडणा-या खड्यांना वा गोट्यांना विशिष्ट देवतांचे प्रतिनिधी मानले जाते तर कांही ठिकाणी सर्वसामान्य दिसणा-या दगडांना शेंदूर माखून देवत्व प्रदान केले जाते. शेवटी "भाव तेथे देव" असतो म्हणतात. नैसर्गिक रीत्याच श्रीगणपतीचा थोडाफार भास होत असणा-या स्वयंभू मूर्तीसुध्दा अनेक जागी पहाण्यात येतात. कधीकधी तर त्या एखाद्या मोठ्या खडकाचा अभिन्न भाग असतात व त्यांच्या सभोवती देऊळ बांधलेले असते.
बहुतेक देवतांच्या वेगळ्या अशा उत्सवमूर्ती असतात. खास उत्सवप्रसंगी कांही काळासाठी त्यांना एका वेगळ्या ठिकाणी आकर्षक रीतीने मांडतात. त्यांना नवनव्या कपड्यांनी सजवतात व दागदागीन्यांनी मढवतात. आजूबाजूला नयनरम्य सजावट करतात. कुठे कुठे त्यांची पालखीमधून किंवा रथातून गाजावाजाने मिरवणूक काढण्यात येते.
मोठ्या देवळांच्या गाभा-यांतील मुख्य देवतेच्या मोठ्या मूर्तीशिवाय आजूबाजूला इतर अनेक देवतांच्या लहान लहान मूर्तींची स्थापना केलेली असते. या शिवाय देवळांच्या भिंती, कोनाडे, शिखरे वगैरेवर देवतांच्या तसबिरी वा प्रतिकृती काढलेल्या असतात. प्रवेशद्वारावर तर गणपतिबाप्पा बसलेले हमखास दिसतात. पूर्वीच्या काळी घरोघरी दिवाणखान्याच्या भिंतीवर मोठमोठी चित्रे लावून ठेवायची पध्दत होती. त्यात गजाननाशिवाय श्रीरामपंचायतन, गोपाळकृष्ण व भगवान शंकर पार्वतीसुध्दा त्या घराण्यातील दिवंगत झालेले पूर्वज, छत्रपती शिवाजी महाराज, महाराणा प्रताप, संत ज्ञानेश्वर, मेनकेसह ऋषि विश्वामित्र, महात्मा गांधी, पंडित नेहरू वगैरेंच्या सहवासात सुखेनैव विराजमान होत. कालानुसार ही प्रथा मागे पडत गेली असली तरी गणपतीच्या प्रतिमा मात्र अनंत रूपाने जागोजागी मांडलेल्या दिसू लागल्या आहेत. किंबहुना तो एक सजावटीचा भागच होऊन बसला आहे.
कुठलीही शुभकार्याची निमंत्रणपत्रिका गणपतीच्या चित्राला मुखपृष्ठावर घेऊन येते. त्याची महती सांगणा-या ध्वनिफिती धडाक्याने विकल्या जातात. अनेक प्रकारच्या वस्तूंच्या जाहिराती गजाननाच्या नांवाने केल्या जातात.
आजचे विशेष चित्र ः उडीशामधील प्राचीन गणेशमूर्ती
चन्द्र हा सौन्दर्याचे प्रतीक आहे किंवा मानदंड आहे. चन्द्रमुखी, मुखचन्द्रमा वगैरे शब्दांचा प्रयोग साहित्यामध्ये सढळपणे केला जातो. चन्द्राचे अस्तित्व, त्याचे दर्शन प्रेमभावनेला पोषक आहे. अशा प्रकारे गणपतिचा बुध्दीशी किंवा मेंदूशी संबंध आहे तर चन्द्राचा हृदयाशी आणि भावनांशी.
पुराणात अशी एक कथा आहे की एकदा आपले गणपती बाप्पा त्यांचे वाहन असलेल्या उंदरावर बसून कुठे लगबगीने निघाले असतांना तोल जाऊन पडले. त्या वेळी आकाशात असलेल्या चंद्राने ते पाहताच तो जोराने हंसायला लागला. यामुळे गणपतीला राग आला आणि त्याने चंद्राला असा शाप दिला की जो कोणी त्याला पाहील त्याच्यावर चोरीचा आळ येईल. चंद्राने खूप गयावया केल्यावर गणपतीने त्याला अशा प्रकारचा उःशाप दिला की गणेशचतुर्थीच्या दिवशी त्याला कोणी पाहू नये, पण संकष्टीच्या दिवशी अवश्य पहावे.
परंपरागत प्रथेप्रमाणे गणेशचतुर्थीचे दिवशी चन्द्राचे दर्शन एकदम वर्ज्य ठरवले आहे तर संकष्टी चतुर्थीच्या व्रचाची सांगता चन्द्रोदय झाल्यानंतरच होते. काय विरोधाभास आहे ना थोडा विचार केला तर त्यामागील सुसंगत कारण लक्षात येईल. गणेशचतुर्थीला भक्ताने स्वतःला गणपतिच्या आराधनेमध्ये वाहून घ्यावे. त्या दिवशी एकाग्र चित्ताने निव्वळ ज्ञानसाधना करावी. अत्यंत देखणी अशी चवतीच्या चन्द्राची कोर आकाशातून खुणावत असली तरी निग्रहाने आपले चित्त ढळू न देता तिच्याकडे पूर्ण दुर्लक्ष करून ज्ञानसाधनेवर चित्त केन्द्रित करण्याचा प्रयत्न करावा, बुध्दीने मनावर ताबा मिळवावा असा हेतु आहे.
संकष्टी चतुर्थीच्या संध्याकाळी भक्ताचे लक्ष विचलित करायला चन्द्र आकाशात हजरच नसतो. पण माणूस केवळ ज्ञानसाधनेच्याच मागे लागून वाहवत गेला तर तो भावनाशून्य होण्याची शक्यता असते. माणसातील माणुसकी टिकवून धरण्यासाठी त्याला यापासून वेळीच सावध करणे आवश्यक आहे. चन्द्रदर्शन हाही व्रताचाच एक भाग करून बुध्दी आणि मन, ज्ञान आणि भावना यातील समतोल साधण्याचा सुंदर उपाय आपल्या पूर्वजांनी सांगून ठेवला आहे. शुक्लपक्षामध्ये पौर्णिमेपर्यंत चन्द्राचे दर्शन सुलभपणे होत असते. पण कृष्ण चतुर्थीला मुद्दाम चन्द्र उगवण्याची वाट पहात उपाशी रहाण्याने त्याचे महत्व चांगले लक्षात येते.
भाग २- गणेशाच्या प्रतिमा
महादेवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांची भव्य मंदिरे आहेतच, शिवाय जेजुरीचा खंडोबा, कोल्हापूरजवळचा ज्योतिबा यासारखी अनेक पुरातन देवस्थाने आहेत. बद्रीनारायण, जगन्नाथ, व्यंकटेश, श्रीनाथजी, अनंतस्वामी, वगैरे नावांनी प्रसिध्द असलेली भगवान विष्णू किंवा त्याच्या अवतारांची अनेक मोठी देवळे आहेत. प्रत्येक देवळात प्रथमपूजेचा मान गणेशाला असला तरी फक्त गणपतीची मोठी पुरातनकालीन मंदिरे माझ्या पाहण्यात किंवा ऐकण्यात आली नाहीत. गणेश हे पेशवे आणि त्यांचे सरदार, विशेषतः पटवर्धन यांचे कुलदैवत होते. त्यांनी आपापल्या राज्यांत गणपतीची देवळे बांधली किंवा जुन्या देवळांचे पुनरुज्जीवन केले. सांगली येथील गणपतीचे मंदिर सुंदर आहे. अष्टविनायक हा चित्रपट आल्यानंतर या देवळांची लोकप्रियता खूप वाढली. तिथे भाविकांची खूप गर्दी होत असली तरी ती भव्य म्हणण्यासारखी नाहीत.
जुन्या काळातसुध्दा दिवाणखान्यातल्या भिंती आणि कोनाडे सुशोभित केले जात असत आणि त्यामध्येही धार्मिक चित्रे व मूर्तींचा उपयोग सर्रास केला जात असे. अशीच एक सुंदर गणेशमूर्ती आणि रंगचित्र वर दाखवले आहेत.
कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प २
आपल्या देशांत जागोजागी पुरातन देवालये आहेत, नवी नवी बांधली जात आहेत. त्यातील प्रत्येक देवळांत मुख्य गाभा-यात नाहीतर एखाद्या वेगळ्या छोट्या गोभा-यात, निदान एका खास कोनाड्यात कुठेतरी श्रीगजाननाची मूर्ती अवश्य दिसते. आधी त्याला वंदन करूनच भक्तजन पुढे जातात. शिवाय खास गणपतीची वेगळी देवळे आहेतच. पश्चिम महाराष्ट्रात ती जास्त करून दिसतात. सुप्रसिध्द अष्टविनायक आहेतच, त्यात गणना होत नसलेली पण तितकीच लोकप्रिय अशी टिटवाळा व गणपतीपुळे येथील देवस्थाने आहेत. मुंबईमधील प्रभादेवीच्या सिध्दीविनायकाचा प्रचंड भक्तसमुदाय आहे. त्याशिवाय पुण्याचे कसबा गणपती, तळ्यातला गणपती, सांगलीच्या संस्थानिकांचा गणपती वगैरेंची मंदिरे लोकप्रिय तसेच प्रसिध्द आहेत. ही सर्व जागृत व इच्छित फलदायी देवतांची स्थाने आहेत असा त्यांचा लौकिक आहे व या सर्व स्थानी श्रध्दावान भक्तांची मोठी गर्दी असते.
श्री सिध्दीविनायक, प्रभादेवी, मुंबई
दोन तीन सन्माननीय अपवाद वगळता यातील बहुतेक ठिकाणच्या मूर्ती स्वयंभू आहेत, अर्थातच त्यांत कोरीव कामाचे कौशल्य नाही. गणपतिपुळ्याला अत्यंत विलोभनीय असा समुद्रकिना-याचा परिसर लाभला आहे. इतर ठिकाणे रम्य असली तरी सृष्टीसौंदर्यासाठी फारशी प्रसिध्द नाहीत. कांही मंदिरांच्या इमारती सुध्दा शिल्पकलेचे नमूने म्हणून पहाण्यासारख्या असल्या तरी मदुराई, रामेश्वरम् येथील मंदिरांसारख्या भव्य दिव्य नाहीत. त्यामुळे तेथे येणारे लोक भक्तीभावनेने येतात, कांहीतरी अद्भुत दृष्य पहायला मिळेल या अपेक्षेने प्रेक्षकाच्या भूमिकेतून येत नाहीत किंवा मौजमजा करण्यासाठी निघालेले प्रवासी इथे येत नाहीत.
बहुतेक सर्व आधुनिक देवळांत, विशेषकरून बिर्लांनी देशात ठिकठिकाणी बांधलेल्या सुंदर मंदिरांमध्ये गजाननाच्या मनोरम अशा प्रतिमा स्थापन केलेल्या दिसतातच पण अशा मंदिरांबाहेर सुध्दा कित्येक ठिकाणी गणपतीच्या सुबक मूर्ती पहायला मिळतात. बहुतेक सा-या पुराणवस्तु संग्रहालयात विनायकाच्या प्राचीन कालीन मूर्ती दिसतातच. कधीकधी एखाद्या मोठ्या होटेलांत, इस्पितळांत किंवा मंगलकार्यालयात प्रवेशद्वाराजवळ त्याच्या आकर्षक व सुशोभित मूर्तीची स्थापना केलेली पाहून सुखद धक्का बसतो. संगमरवर किंवा गारगोटीच्या शुभ्र दगडामध्ये किंवा काळ्याभोर प्रस्तरात त्यांचे कोरीव काम सुबकपणे केलेले असते. कांही ठिकाणी मिश्रधातूंचे ओतीव काम करून हे शिल्प बनवलेले असते.
भाग ३ - शोभेच्या प्रतिमा
प्रसिध्द पुरातनकालीन मंदिरांमधली अंतर्गत सजावट अत्यंत प्रेक्षणीय असते. जुन्या काळातल्या वाड्यांच्या जाड भिंतींमध्ये कोनाडे ठेवलेले असत. त्यातल्या दिवाणखान्यांमधल्या कोनाड्यांमध्ये देवादिकांच्या सुरेख मूर्ती मांडून ठेवत आणि भिंतींवर देवांच्या किंवा पूर्वजांच्या तसबिरी लावत. अशीच एक जुनी मूर्ती आणि तसबीर मी मागील भागात दाखवली होती.
काळाप्रमाणे अंतर्गत सजावटीच्या (इंटिरियर डेकोरेशन) कल्पना बदलत गेल्या. आता घराला कोनाडे नसतात आणि भिंतींवर एकादेच मोठे कलात्मक चित्र लावले जाते, पण कांचेच्या शोकेसेसमध्ये निवडक शोभिवंत वस्तू मांडून ठेवून त्यावर प्रकाशझोताची योजना करतात. यात देशविदेशातून आणलेल्या खास गोष्टी तर असतातच, पण आयफेल टॉवर आणि बिगबेनसारख्यांच्या सोबतीला एकादी गणेशाची मूर्तीसुध्दा विराजमान झालेली दिसते. गृहप्रवेश किंवा आणखी एकाद्या समारंभाच्या निमित्याने ज्या भेटवस्तू दिल्या जातात त्यात एक दोन तरी सुबक गणपती असतातच. या प्रतिमांची पूजा अर्चा केली जात नाही, पण त्यांच्या असण्यामुळे त्या खोलीमधले वातावरण मंगलमय होते अशी श्रध्दा तर असतेच. यामुळे अशा भेटवस्तू आवर्जून हॉलमध्ये ठेवल्या जातात. मुंबईपुण्यातच नव्हे तर परप्रांतात व परदेशात जितक्या मराठी कुटुंबांच्या घरी मी गेलो आहे तिथल्या प्रत्येक घरात मला गणपतीबाप्पा ठळकपणे दिसलेच. आजकाल शोभिवंत वस्तु विकणा-या सा-या दुकानांमध्ये विविध आकारांचे व विविध सामुग्रीपासून बनवलेल्या गणपतीच्या मूर्ती प्रामुख्याने ठेवलेल्या दिसतात.
अशा काही प्रतिमांची छायाचित्रे या भागात देत आहे.
कोटी कोटी रूपे तुझी - पुष्प ३
इंग्लंडमध्ये प्रत्येक प्रेक्षणीय स्थळ पाहून झाल्यावर बाहेर निघण्याच्या वाटेवर नेहमी दोन प्रशस्त दालने दिसतात. एका ठिकाणी उपाहारगृह असते तर दुस-यात अनेक प्रकारची स्मृतिचिन्हे (सोव्हेनीर्स) विकायला ठेवलेल्या असतात. त्या स्थळी असलेल्या कलाकृतींच्या प्रतिकृती, छायाचित्रे, ग्रीटिंग कार्डे व त्यांचेशी संबंधित चित्रे छापलेली त-हेत-हेची स्मृतिचिन्हे तेथे मांडून ठेवलेली दिसतात. वेगवेगळ्या आकारांचे शो पीसेस तर असतातच, लहान मुलांसाठी रबर, पेन्सिली, फूटपट्ट्या पासून ते मोठ्या माणसांचे टी शर्ट्स, थैल्या, चादरी, गालिचे व रोज वापरावयाचे मग्स, बाउल्स, डिशेस अशा विविध वस्तु तिथे असतात. अनेक ठिकाणी अंगठ्या, पदके, बिल्ले वगैरे अलंकारही दिसतात.
भारतात गणपतीचे चिन्ह असलेल्या अशा त-हेच्या वस्तूंचे मार्केटिंग प्रचंड प्रमाणात होते. मुंबईसारख्या शहरांत प्रमुख देवस्थानांच्या आजूबाजूला अशी दुकाने आहेतच, भेटवस्तूंच्या इतर दुकानांतसुध्दा गणपतीच्या प्रतिमा ठळकपणे दिसतात. गणेशचतुर्थीचे सुमारास मोठमोठाली खास प्रदर्शने भरतात व त्यात भारताच्या विविध राज्यामधून आणलेल्या वैशिष्ट्यपूर्ण कलाकृती विकतात. सिंहासनावर बसलेली रेखीव मूर्ती तर आहेच, त्यांतही गणपतीची मुद्रा, पीतांबर, अंगावरील दागदागीने, हातांत धरलेली शस्त्रास्त्रे, सिंहासनावरील नक्षीकाम यांत सूक्ष्म फरक करून वेगळेपण आणलेले असते. त्याशिवाय उभा ठाकलेला, कुशीवर झोपलेला, आपल्या लाडक्या वाहनावर आरूढ झालेला अशा कितीतरी अवस्थांमधील मूर्ती असतात. गणपती हा कलांचा देव आहे हे दर्शवणारी लेखक, वादक, नर्तक ही विलोभनीय रूपे आजकाल विशेष लोकप्रिय आहेत. तबला, पेटी, सारंगी, पांवा, झांजा वगैरे वादकांच्या रूपातील गणेशांचा संचच मिळतो तसेच आपली तुंदिल तनु सांवरीत अगदी कथ्थक ते दांडिया रास गरब्यापर्यंत नर्तनाच्या विविध मुद्रा दाखवणारी गोंडस रूपेही असतात. शिवाय क्रिकेटपटु, संगणक चालवणारा, शाळकरी मुलगा, रांगणारे बाळ अशी गोड चित्रे कुठे कुठे दिसतात.
ज्या पदार्थापासून ही चित्रे बनतात त्यात मोठे वैविध्य दिसते. आजकाल सर्वाधिक मूर्ती प्लॅस्टर आफ पॅरिस व प्लॅस्टिकमध्ये असतात, पूर्वी दगडाच्या किंवा लाकडाच्या असायच्या. आताही असतात, त्यांतही रोजवुड, चंदन, शिसवी वगैरे विविधता. चिकणमातीचे टेराकोटा आणि विशिष्ट मातीचे सिरॅमिक हे भट्टीत भाजलेले लोकप्रिय प्रकार आहेत. त्याशिवाय विविध धातु, पेपर मॅशे, कांच, पोर्सेलीन, फायबर, रेझिन, कापड, कापूस, काथ्या, ज्यूट वगैरे ज्या ज्या पदार्थापासून कोठलीही वस्तु बनवता येऊ शकेल अशा प्रत्येक पदार्थाचा गणेशाच्या प्रतिमा बनवण्यासाठी कोणीतरी वापर करतो. आणि या सा-याच वस्तु आपापल्या परीने अतीशय सुंदर दिसतात. नऊ प्रकारची धान्ये किंवा फळभाज्या, पालेभाज्या यांपासून सुध्दा गणेशाची प्रतिमा बनवतात तर कांही मूर्तींवर वाळूचे बारीक कण चिकटवून एक वेगळाच लूक् आणलेला असतो. कांही मूर्ती नाजुक मीनाकारीने मढवलेल्या असतात.
या वस्तु अक्षरशः अगणित प्रकारच्या असतात. शो केसमध्ये ठेवायच्या मूर्ती वेगळ्या आणि पेडेस्टलवर बसवायच्या वेगळ्या, मोटारीत डॅशबोर्डावर ठेवायच्या त्याहून निराळ्या. भिंतीवर लटकवायच्या संपूर्ण त्रिमिति आकृत्या असतात किंवा नुसतेच मुखवटे. कागद, कापड किंवा ज्यूटपासून बनवलेले वाल हँगिंग्ज वेगळेच. त्यावरही रंगकाम, विणकाम व भरतकामाची वेगवेगळी कलाकुसर असते. कधी कधी कौशल्यपूर्ण विस्तृत बारीक काम केलेल्या पूर्णाकृती असतात तर कुठे फक्त चार पांच वक्र रेषांमध्ये किंवा साध्या त्रिकोण, चौकोनांच्या रचनेतून त्याचा आकार दाखवलेला असतो आणि कुठे फक्त सोंड व दात दाखवून त्याचा आभास केलेला. गजाननाचे चित्र असलेले खिशांत ठेवायचे किल्ल्यांचे जुडगे तसेच ते भिंतीवर टांगायचा स्टँड दोन्ही असतात. घड्याळे तर सर्रास दिसतात. सराफांच्या दुकानांत दागदागिन्यांबरोबर सोन्याचांदीच्या वस्तूही ठेवलेल्या असतात, त्यात देवदेवतांच्या प्रतिमासुध्दा असतात. दिवाळीमध्ये पूजेसाठी लक्ष्मीचे चित्रांची नाणी घेतात. तशीच गणपतीचे किंवा लक्ष्मी, सरस्वती, गणपती या त्रयींचे शिक्के पण असतात. गणेशाच्या विविध मुद्रांमधील मूर्तीसुध्दा ठेवतात. आजकाल गणपतीच्या हिरेजडित प्रतिमा निघाल्या आहेत. अशी कुठकुठली किती रूपे वर्णावीत
सिंहगड रोड - भाग ६ (धारेश्वर मंदिर)
धायरीतल्या रस्त्यांवरून चालत जातांना एक वेगळी गोष्ट जाणवते. धारेश्वर मेडिकल, धारेश्वर प्रोव्हिजन्स, धारेश्वर फॅब्रिकेशन, धारेश्वर एंटरप्राइजेस अशा प्रकारची धारेश्वर या नावाची अनेक दुकाने इथे जागोजागी दिसतात. एक दुकान नजरेआड जायच्या आत बहुधा दुसरे दिसतेच. धायरी हे गावच धारेश्वरमय असल्यासारखे दिसते. याचे कारण इथल्या धारेश्वर या स्थानिक दैवतावर धायरीवासियांची अमाप भक्ती आहे. धारेश्वर हे सुध्दा रामेश्वर, त्र्यंबकेश्वर यासारखेच भगवान शंकराचे एक नाव आहे. धायरी गावाचा अधिपती म्हणून धायरेश्वर किंवा धारेश्वर अशी एक व्युत्पत्ती कदाचित असावी असे काही लोकांना वाटते, पण महादेवाचे हे नांव जास्त प्रचलित नसले तरी महाराष्ट्रात आणि बाहेरही इतर कांही ठिकाणी या नावाची शंकराची देवळे आहेत. त्यामुळे कदाचित आधी धारेश्वराचे देऊळ बांधले गेले असेल आणि त्याच्या सोबतीने आजूबाजूला धायरी गाव वसले असेल अशीही शक्यता वाटते.
धायरी हे गाव आणि धारेश्वराचे देऊळ हे दोन्ही छत्रपती शिवाजी महारांजाच्या काळापासून आहेत, राजे आणि त्यांचे शूर मावळे या महादेवाच्या दर्शनाला येत असत असे इथे सांगितले जाते. तसे लिहिलेला फलक किंवा शिलालेख वगैरे काही मला त्या जागी दिसला नाही. धायरी गावाला लागूनच असलेल्या एका उंचवट्यावर हे मंदिर बांधलेले आहे. नक्षीदार खांब, सुबक आकाराच्या कमानी वगैरेंनी नटलेला प्रशस्त सभामंटप, बंदिस्त गाभारा, त्यावर उंच निमुळते शिखर वगैरे पारंपरिक पध्दतीच्या रचनेचे असले तरी ते देऊळ मला तरी खूप पुरातन किंवा ऐतिहासिक काळातले वाटत नाही. पुरातत्वखात्याचा बहुभाषिक माहिती किंवा सूचना फलक या जागेवर दिसत नाही आणि या जागेवर त्यांचे नियंत्रणही नाही.
कदाचित मूळचे मंदिर खूप जुने असेल आणि वेळोवेळच्या राज्यकर्त्यांनी त्यात भर टाकली असेल किंवा त्याचा जीर्णोध्दार केला असेल. रायकर, चाकणकर वगैरेसारख्या धायरीतल्या प्रतिष्ठित धनिक कुटुंबांनी दिलेल्या देणग्या आणि केलेल्या सुधारणा दाखवणा-या संगमरवरी शिला या देवळात बसवलेल्या आहेत. हे मंदिर कुणी बांधले, कधी बांधले, हे किती जुनेपुराणे आहे किंवा नाही याच्याशी इथे येणा-या श्रध्दाळू भक्तजनांना काही देणे घेणे नसतेच. देवदर्शन आणि प्रार्थना करण्यासाठी ते मोठ्या संख्येने इथे येत असतात.
महादेवाचे मुख्य मंदिर मध्यम आकाराचे आहे. देवळाच्या बाहेर समोरच एक सुबक अशी नंदीची काळ्या दगडामधली कोरीव मूर्ती आहेच, शिवाय देवळाच्या आत प्रवेश केल्यावर नंदीची पितळेची आणखी एक प्रतिमा आहे. सभामंटपाचा उंबरा ओलांडून तीन चार पाय-या खाली उतरून गाभा-यात जावे लागते. तिथल्या लादीमध्ये केलेल्या वीतभर खळग्याच्या आत शिवलिंग आहे. ते बहुधा स्वयंभू असावे असे त्याच्या आकारावरून वाटते. नैसर्गिक खडकांच्या आकारानुसार अशी रचना केली असेल. कोणीही भाविक या देवळात थेट गाभा-यापर्यंत जाऊ शकतो. शिवलिंगाला स्पर्श करू नये अशी सूचना मात्र तिथे लिहिली आहे. त्यावर फुले, पाने, माळा वगैरे वाहू शकतात.
महाशिवरात्रीला इथे दर्शनासाठी प्रचंड गर्दी होतेच, पण श्रावणातल्या दर सोमवारीसुध्दा बरीच गर्दी होते. तिचे नियमन करण्यासाठी देवळाच्या बाजूलाच मोठा मांडव घालून त्यात रांगेने उभे राहण्याची व्यवस्था केली जाते. शिवाय गाभा-याच्या भिंतीवर एक मोठा आरसा अशा खुबीने लावून ठेवला आहे की सभामंटपामधूनच आतील शिवलिंगाचे दर्शन घेता येऊ शकते. त्यामुळे काही भाविक फार वेळ रांगेत उभे न राहता ते आरशातले दर्शन घेऊ शकतात.
देवळासमोरील नंदीच्या दोन्ही बाजूंना दोन उंच दीपमाळा आहेत. उत्सवांच्या वेळी रात्रीच्या तिथे दिवे लावले जातात. देवळावरही विजेच्या दिव्यांची रोशणाई करतात. मंदिराच्या सभोवती चांगले प्रशस्त मोकळे आवार आहे. बाजूला इतर देवतांच्या लहान लहान घुमट्या आहेत. एका बाजूला कट्ट्यावर जुन्या काळातले देव मांडून ठेवलेले आहेत. संपूर्ण आवाराला चांगली फरसबंदी केली आहे आणि कठडा बांधला आहे. रस्त्यापासून देवळापर्यंत जाण्यासाठी दोन बाजूंनी चांगल्या पाच सहा मीटर रुंद आणि चढायला सोप्या अशा पन्नास साठ दगडी पाय-या बांधलेल्या आहेत. पाय-या चढून वर गेल्यानंतर पादत्राणे ठेवायची व्यवस्था आहेच, त्याच्या बाजूला पाण्याचे नळ लावून ठेवले आहेत. सगळ्या लोकांनी देवळात प्रवेश करण्याच्या आधी हात पाय धुवून पवित्र होऊन पुढे जावे अशी अपेक्षा असते आणि तशी सूचना लिहिलेली आहे.
भाविकांची बरीच गर्दी असली तरीही या मंदिराच्या आवारात खूप स्वच्छता बाळगली जाते, कुठेही कचरा पडलेला किंवा साठलेला दिसत नाही. देवळाचे आवार जमीनीपासून बरेच उंचावर असल्यामुळे माथ्यावर भरपूर वारा असतो, आजूबाजूला रम्य निसर्ग आहेच. मुख्य रस्त्यापासून दूर असल्यामुळे तिथपर्यंत रहदारीचा आवाज येत नाही. यामुळे या जागी गेल्यावर मनाला शांत आणि प्रसन्न वाटते. या मंदिरात श्रावण सोमवार आणि महाशिवरात्रीसारख्या दिवशी अनेक धार्मिक कार्यक्रम चाललेले असतात. पाय-यांच्या खालच्या परिसरात छोटी जत्रा भरते. मुलांची खेळणी, फुगे, भाजीपाला, धार्मिक पुस्तके, मिठाई, लहान सहान उपयोगी वस्तू वगैरेंचे तात्पुरते स्टॉल लागतात. मुलांच्या मनोरंजनासाठी गोल फिरणारे हत्ती घोडे (मेरी गो राउंड) आणि तिरप्या प्रचंड चक्राचे पाळणे (जायंट व्हील्स) असतात. हवा भरलेल्या मोठमोठ्या रबरी गाद्यांवर अगदी छोटी मुले नाचत असतात किंवा त्यांच्या घसरगुंड्यांवर घसरत असतात. देवदर्शनाचा धार्मिक आनंद मिळतोच, शिवाय ही सगळी मौज पाहून मन उल्हसित होते.
सिंहगड रोड - भाग ५ (धायरी)
लहानपणापासूनच माझ्या मनात सिंहगड या शब्दाभोंवती एक उज्ज्वल ऐतिहासिक वलय होते. कदाचित त्यामुळे सिंहगड रोडबद्दलसुध्दा थोडे कुतूहल निर्माण झाले होते, पण त्या रस्त्यावरून प्रत्यक्षात एक दोन वेळा गेल्यानंतर ते मावळले. पन्नास वर्षांपूर्वी मी पुण्यात शिक्षण घेत असतांनाच्या काळात जसा सिंहगड रोड हा एक पुणे शहराच्या बाहेर जाणारा रस्ता होता त्याचप्रमाणे कर्वे रोड आणि पौड रोड हे सुध्दा त्या काळात गांवाबाहेरचेच रस्ते होते. पण नंतरच्या काळात त्या दोन रस्त्यांच्या आजूबाजूने नवनवीन वस्त्या निर्माण होत गेल्या आणि त्यांचा झपाट्याने विकास होत गेला. एकविसावे शतक उजाडेपर्यंत माझ्या ओळखीतली कांही जुनी मंडळी या भागात रहायला गेली होती आणि पुण्यात नव्याने आलेल्या लोकांनी तिथे घरे घेतली होती. माझे त्यांच्याकडे जाणे, येणे, राहणे व्हायला लागले होते. त्यामुळे पुण्याचे ते नवे भाग माझ्या माहितीतले होत होते. पण त्या मानाने पाहता सिंहगड रोड जरासा मागे राहिला होता. त्या भागात मोठमोठी हॉस्पिटल्स, कॉलेजे, उद्याने, थिएटरे, भव्य इमारती वगैरेसारख्या ठळक दिसणा-या खुणा तयार झाल्या नव्हता. मला कामासाठी तिकडे जाण्याची गरज पडत नव्हती. त्या भागातली दुकाने आणि बाजारपेठांमध्ये तुलनात्मक दृष्ट्या कमी झगमगाट व गजबजाट दिसत होता. २०११-१२ मध्ये मला दिसलेला धायरी भाग तर अजूनही मागास वर्गात मोडण्यासारखा वाटत होता. माझे तोंपर्यंतचे बहुतेक आयुष्य अणुशक्तीनगर आणि वाशीसारख्या सुनियोजित आणि टिपटॉप वसाहतींमध्ये आणि उच्चशिक्षित वर्गामधील लोकांमध्ये गेले असल्यामुळे आपण स्वतः या ग्रामीण वाटत असलेल्या धायरीमध्ये येऊन रहावे असा विचार त्या वेळी माझ्या मनात आला नाही.
पण नियतिची चक्रे आपल्याला अज्ञात अशा पध्दतीने फिरत असतात. तीनचार वर्षांच्या काळात माझा मुलगा धायरीला रहायला गेला आणि आम्ही त्याच्याबरोबर रहायला पुण्याला आलो, त्या भागातले रहिवासी झालो आणि "आम्ही ना, हल्ली सिंहगड रोडवर राहतो." असे सर्वांना सांगायला लागलो.
आपल्या वास्तव्याच्या नव्या भागाची माहिती तर करून घ्यायला हवीच ना  मी थोडे हिंडून फिरून आणि विचारपूस करून ती करून घेली. धायरी हे पुरातन काळापासूनचे मूळ खेडेगाव सिंहगड रोडपासून काही अंतरावर वसलेले आहे. जुन्या मुख्य पुणे शहराबाहेर पडल्यावर दत्तवाडी, हिंगणे खुर्द, विठ्ठलवाडी वगैरे पूर्वीच्या वस्त्या लागतात. त्यांना मागे टाकून वडगांव बुद्रुक पार केल्यानंतर सिंहगड रस्ता खडकवासल्यावरून सिंहगडाकडे जातो आणि त्याच्या डाव्या बाजूला येऊन मिळालेला रस्ता धायरी गांवाकडे जातो. खरे तर तिकडे जाणा-या त्या रस्त्याचे नाव धायरी फाटा असे होते. पण एकविसाव्या शतकात या जवळ जवळ दोन किलोमीटर लांब रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना भरपूर वस्ती वाढत गेली. आता हा सगळाच भाग धायरी या नावाने ओळखला जातो आणि जिथे हे रस्ते मिळतात त्या कोप-याला धायरी फाटा म्हणायला लागले आहेत.
त्या रस्त्यावर अनेक जुनी, नवी देवळे आहेत. फाट्याजवळ आधी गारमाळ नावाची वस्ती लागते. तिथून पुढे गेल्यावर नवशा गणपतीचे देऊळ लागते त्या भागाला गणेशनगर म्हणतात. आणखी पुढे गेल्यावर लागणा-या चौकात उंब-या गणपतीचे देऊळ लागते. तिथून एक रस्ता उजवीकडे डी एस के विश्व, नांदेड गाव वगैरेकडे जातो आणि दुसरा डावीकडे बेणकर वस्ती, रायकर मळा, न-हे गाव वगैरेंकडे जातो. चौकात न वळता समोर थोडेसेच पुढे गेल्यावर भैरवनाथाचे मोठे मंदिर आहे. तिथून जुने धायरी गांव सुरू होते. धायरी ग्रामपंचायतीची हद्द आणि पुणे महापालिकेची हद्द दाखवणारा एक लहानसा फलक त्या रस्त्याच्या कडेला दिसतो. तो दिसला नाही तर आपल्याला काहीही फरक जाणवत नाही इतके पुणे महानगरपालिका आणि धायरी ग्रामपंचायत हे आता सलग झालेले आहेत. धायरी गांवाचा जुना भाग अजूनपर्यंत पुणे महानगराच्या सीमेपलीकडे असला तरी आतासुध्दा पी एम पी एल बसेस धायरी गावात जातातच, लवकरच पूर्ण धायरी भाग पुणे शहरात विलीन होणार असल्याची घोषणा झाली आहे.
या धायरी रस्त्याला दोन्ही बाजूंना फुटत जाणा-या गल्ल्यांना १, २, ३, ४ असे क्रम दिले आहेत. त्यामुळे पत्ता सापडणे सोपे आहे. या गल्ल्यांना एकमेकांना जोडणारे रस्तेच नाहीत. त्यामुळे या भागात गल्लीबोळांचे जाळेही नाही. एकाद्या उभ्या सरळसोट झाडाला आडव्या फांद्या फुटत जातात आणि त्या एकमेकांपासून दूर दूर जातात तशी या गावाची रचना आहे. एका गल्लीमधल्या टोकाच्या घरामधून शेजारच्याच गल्लीच्या टोकाच्या घरी जायचे असेल तर मुख्य रस्त्यापर्यंत येऊन तिकडे जावे लागते. आमचे घर धायरी गांवाकडे जाणा-या या रस्त्यावरील अशाच एका गल्लीच्या टोकाशी आहे.
लेखमालिका ७ - पंपपुराण
पहिली लेखमालिका ... तोच चंद्रमा नभात
अनुक्रमणिका - ३ (२००९)
अनुक्रमणिका - ४ - ६ (२०१०, २०११, २०१२)
अनुक्रमणिका - ७,८,९,१० (२०१३ ते २०१६)
अनुक्रमणिका ११ -१२ (२०१७, २०१८)
लेख मालिका १. तेथे कर माझे जुळती
लेखमालिका २ - स्मृती ठेउनी जाती
लेखमालिका ३ विठ्ठल आणि संतमंडळी
लेखमालिका - ४ श्रीगणेश
लेखमालिका - ५ नवरात्र
लेखमालिका ६ - दीपावली
अनुक्रमणिका -१, २ (२००६,२००७, २००८)
शिंपले आणि गारगोट्या | कांही वेचक चित्रे, किस्से आणि विनोद
विविध विषयावरील माहिती, माझे विचार, काही प्रवासवर्णने आणि जुन्या आठवणी
लेखमालिका - ५ नवरात्र
अनुक्रमणिका -१, २ (२००६,२००७, २००८)
अनुक्रमणिका - ३ (२००९)
अनुक्रमणिका - ४ - ६ (२०१०, २०११, २०१२)
अनुक्रमणिका - ७,८,९,१० (२०१३ ते २०१६)
अनुक्रमणिका ११ -१२ (२०१७, २०१८)
लेख मालिका १. तेथे कर माझे जुळती
लेखमालिका २ - स्मृती ठेउनी जाती
लेखमालिका ३ विठ्ठल आणि संतमंडळी
लेखमालिका - ४ श्रीगणेश
जुने गणेशोत्सव भाग ७ - मूर्तीकार, ८-देखावे , ९-जा...
जुने गणेशोत्सव भाग -४ - कलाकृति, ५-आरास, ६- सार्व...
जुने गणेशोत्सव - भाग १- प्रस्तावना, २,३- प्रतिमा
सिंहगड रोड - भाग ६ (धारेश्वर मंदिर)
सिंहगड रोड - भाग ५ (धायरी)


पुण्यातील कोंढवा परिसरात अमली पदार्थाची विक्री करणाऱ्या एका नायजेरियन कडून कोकेन जप्त पुणे शहर गुन्हे शाखेचा छापा. – APCS NEWS

पुण्यातील कोंढवा परिसरात अमली पदार्थाची विक्री करणाऱ्या एका नायजेरियन कडून कोकेन जप्त पुणे शहर गुन्हे शाखेचा छापा.
ए.सी.एस.पुलीस क्राईम स्कॉड.(ACS NEWS) ९८२२३३१५२६
पुण्यातील कोंढवा परिसरात अमली पदार्थाची विक्री करणाऱ्या एका नायजेरियन कडून कोकेन जप्त पुणे शहर गुन्हे शाखेचा छापा.
रेकॉर्डवरील नायजेरीयन आरोपीस जेरबंद करुन त्याचे कडुन २,२०,०८,०००/- रुपये किंमतीचे ०१ किलो ०८१ ग्रॅम कोकेन हा अंमली पदार्थ व इतर ऐवज जप्त.
पुणे,दि.०९:- पुण्यातील कोंढवा परिसरात अमली पदार्थाची विक्री करणाऱ्या एका नायजेरियन नागरिकाला पुणे शहर पोलिसांच्या गुन्हे शाखेच्या अमली पदार्थविरोधी पथक १ यांनी दि ०८/१२/२०२२ रोजी अंमली पदार्थ विरोधी पथक ०१ याप्रकरणी अधिक माहिती अशी की, पुणे शहरात सुरु असणाऱ्या अवैध धंद्यांवर कारवाई करण्याच्या उद्देशाने अंमली पदार्थ विरोधी पथक १ कडील कडील वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक श्री विनायक गायकवाड, सहा पोलीस निरीक्षक लक्ष्मण ढेंगळे, शैलजा जानकर व स्टाफ असे कोंढवा पोलीस स्टेशन कार्यक्षेत्रात पेट्रोलिंग करीत असताना स्टाफ मधील अंमलदार यांना त्यांचे बातमीदारामार्फत माहिती मिळाली की, रेकॉर्डवरील नायजेरियन इसम नामे फॉलरिन अब्दुलअझीज अन्डोई.उंड्री मंतरवाडी परिसरात कोकेन या अंमली पदार्थ विक्री करीत आहे..
बातमीच्या अनुषंगाने त्यानंतर पोलिसांनी उंड्री येथील उंड्री चौकातून मंतरवाडीकडे जाणारे रोडवरील आर पॉईन्ट सोसायटीचे समोर, सार्वजनिक रोड समोर सापळा रचून आरोपीला अटक केली. यावेळी त्याच्याकडून ०१ किलो ८१ ग्रॅम कोकेन कि रु २,१६,२०,०००/- चा सहा मोबाईल फोन कि रु १६०००/- चे एक कार कि रु ३०,००००/- ची दोन इलेक्ट्रॉनिक वजन काटे कि रु २०००/- रोख रुपये ७०,०००/- असा ऐवज व कोकेन हा अमली पदार्थ अनाधिकाराने, बेकायदेशिररित्या जवळ बाळगताना मिळुन आला आहे. त्याच्याकडून एकूण २,२०,०८,०००/-मुद्देमाल व कोकेन जप्त केले आहे.
फॉलरिन अब्दुलअझीज अन्डोई.५० वर्षे सध्या रा. शकुंतला कानडे पार्क सर्व्हे नंबर २८/२ बी-१ विंग ११ मजला फ्लॅट नंबर ११०४ उंड्री पुणे मुळ रा. नायजेरिया यांस असे अटक केलेल्या नायजेरियन व्यक्तीचे नाव आहे. कोंढवा पोलीस ठाण्यात याप्रकरणी गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. याबाबत पोलीस हवालदार प्रवीण उत्तेकर यांनी फिर्याद दिली आहे.
यापूर्वी आरोपीवर चतु:श्रृंगी पोलीस ठाण्यात एन.डी.पी.एस. अॅक्टनुसार गुन्हा दाखल असून, काही दिवसांपूर्वी तो येरवडा कारागृहातून जामिनावर बाहेर आला होता तसेच कस्टम विभागाने सुध्दा त्याचेवर यापुर्वी कारवाई केली होती.
सदर कारवाई ही अमिताभ गुप्ता, पोलीस आयुक्त, पुणे शहर, संदिप कर्णिक, पोलीस सह आयुक्त, रामनाथ पोकळे अपर पोलीस आयुक्त (गुन्हे) अमोल झेंडे, पोलीस उप आयुक्त, गुन्हे, गजानन टोम्पे, सहा पो आयुक्त गुन्हे १ यांचे मार्गदर्शना खाली अंमली पदार्थ विरोधी पथक १ गुन्हे शाखा पुणे , शहर कडील विनायक गायकवाड, वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक, सहा पोलीस निरीक्षक लक्ष्मण ढेंगळे, शैलजा जानकर, पोलीस अंमलदार प्रविण उत्तेकर, पांडुरंग पवार, मनोजकुमार साळुंके, विशाल दळवी, संदिप शिर्के, सुजित वाडेकर, राहुल जोशी, विशाल शिंदे, सचिन माळवे, संदेश काकडे, रेहाना शेख, योगेश मोहिते यांनी केली आहे.
ए.सी.एस.पुलीस क्राईम स्कॉड.(ACS NEWS) ९८२२३३१५२६
फेसबुक पेज लाईक आणि फॉलॉसाठी क्लिक करा..👇🏻
आमचे टेलिग्रामवर जॉईंट होण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा👇🏻
मोक्का गुन्ह्यातील फरार सराईत गुन्हेगारांना बिबवेवाडी पोलिसांची कामगिरी. →
सूचना : आम्ही माहिती तंत्रज्ञान विभागाअंतर्गत ( मध्यस्थ मार्गदर्शक तत्वे आणि डिजिटल माध्यमे ) नियम 2021 चे पालन करतो . या न्यूज वेबसाईटवर प्रकाशित मजकूर , बातमी , लेख व्हिडीओ इ . बाबत कोणताही आक्षेप अथवा तक्रार असल्यास संपर्क करावा . संपादक : वाजिद एस खान 9822331526 इमेल : acspolicecrimesquad@gmail.com :पत्ता : 720,भवानी पेठ चुडामण तालीम( पुणे शहर ) पुणे महाराष्ट्र 411042
अधिक माहितीसाठी क्लिक करा
अवैधरित्या कोयते बाळगणान्या दोन गुन्हेगारांच्या मार्केटयार्ड पोलीसांनी कोयता गँगच्या विरोधात कारवाई केली आहे.
ACS POLICE CRIME SQUAD ONLINE PORTAL अवैधरित्या कोयते बाळगणाऱ्या दोन गुन्हेगारांच्या मार्केटयार्ड पोलीसांनी आवळल्या मुसक्या… मुन्हेगर झालं आहे… गुन्हेगार ऐवजी
विश्रामबाग परिसरातील एका बंद खोलीत बेकायदेशीरपणे पत्त्याच्या जुगारअड्डयावर गुन्हे शाखेच्या छापा.
दहशत माजविणारे गुन्हेगार सुशांत ऊर्फ मट्या शशिकांत कुचेक,व त्याचे इतर साथीदार टोळी सदस्य यांचेविरूध्द मकोका अंतर्गत कारवाई. पोलिस आयुक्त रितेश कुमार यांची आतापर्यंची ८ वी कारवाई.(समर्थ पोलीस स्टेशन)
हडपसर पोलीस स्टेशनचे दिनेश शिंदे चे विद्यार्थ्यांकडील नशील्या पदार्थांचे नवे आव्हान -दिनेश शिंदे.
अधिक माहितीसाठी क्लिक करा
अवैधरित्या कोयते बाळगणान्या दोन गुन्हेगारांच्या मार्केटयार्ड पोलीसांनी कोयता गँगच्या विरोधात कारवाई केली आहे.
ACS POLICE CRIME SQUAD ONLINE PORTAL अवैधरित्या कोयते बाळगणाऱ्या दोन गुन्हेगारांच्या मार्केटयार्ड पोलीसांनी आवळल्या मुसक्या… मुन्हेगर झालं आहे… गुन्हेगार ऐवजी
जिल्ह्यात ११ फेब्रुवारी रोजी राष्ट्रीय लोक अदालतीचे आयोजन.
विश्रामबाग परिसरातील एका बंद खोलीत बेकायदेशीरपणे पत्त्याच्या जुगारअड्डयावर गुन्हे शाखेच्या छापा.
दहशत माजविणारे गुन्हेगार सुशांत ऊर्फ मट्या शशिकांत कुचेक,व त्याचे इतर साथीदार टोळी सदस्य यांचेविरूध्द मकोका अंतर्गत कारवाई. पोलिस आयुक्त रितेश कुमार यांची आतापर्यंची ८ वी कारवाई.(समर्थ पोलीस स्टेशन)
प्रिंट,टीव्ही मीडियानंतर सध्या डिजिटल मीडियाचं महत्व प्रचंड वाढलंय. येणाऱ्या काळात या माध्यमाचं महत्व आणि व्याप्ती आणखी वाढणार असल्यानं . आम्ही हा नवीन बदल स्वीकारून ‘ACS POLICE CRIME SQUAD’ या सोशल मीडियाच्या फेसबुक पेजचे रूपांतर वेब मीडिया मध्ये करून ‘ACS POLICE CRIME SQUAD’ या नावाने न्युजचे वेब पोर्टल आपल्या सेवेत दाखल झालय. येथे आपण आपल्या स्मार्टफोन, कॉम्पुटर वरून देश विदेशातील घडामोडी तसेच स्थानिक , व्यापार, ग्रामीण, सांस्कृतिक, उद्योग, कृषी,मनोरंजन,तंत्रज्ञान,शिक्षण अश्या विविध श्येत्रांतील बातम्या घरबसल्या वाचू शकता. स्मार्टफोन,सोशल मीडियाच्या माध्यमातून बातम्या पाहण्यात लोकांचा कल वाढतोय,म्हणूनच आम्ही बदलतोय
ACS POLICE CRIME SQUAD मधून प्रसिद्ध होणाऱ्या जाहिरातीतील मजकुराची शहानिशा करूनच वाचकांनी त्या संबंधी व्यवहार करावा. जाहिरातीत आपल्या उत्पादन/सेवेसंदर्भात जाहिरातदारांनी केलेल्या दाव्यांची ACS POLICE CRIME SQUAD ‘ कोणतीही हमी घेत नाही. जाहिरातीत करण्यात आलेल्या दाव्यांची जाहिरातदाराकडून पूर्तता न झाल्यास त्यास ‘टाईम्स ऑफ महाराष्ट्र’ जबाबदार राहणार नाही याची वाचकांनी नोंद घ्यावी.
कृपया संपादक, लेखकांच्या परवानगी शिवाय कुठलेही लेख कॉपी करू नये किवा इतरत्र वापरू नयेत. या संकेतस्थळावर प्रकाशित झालेला सर्व मजकूर, लेख आणि त्याचे हक्क ‘ACS POLICE CRIME SQUAD’ आणि संबंधित लेखकांकडे आहेत.प्रसिद्ध झालेल्या मजकुराशी संपादक सहमत असतीलच असे नाही Copyright: https://apcs.in/ सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.


भाग-८: आत्मनिर्भर -

आटपाट गावात धोंडिबा नावाचा तरुण शेतकरी राहत होता. धोंडिबाचं घर नदीच्या या काठाला तर शेत नदीच्या दुसऱ्या काठाला होतं. पूर्वी नदीला बारमाही पाणी असायचं त्यामुळे घरातून नजरेच्या टप्प्यात असलेल्या नदीपल्याडच्या शेतात जाण्यासाठी, लांबच्या पुलापर्यंत पायपीट करत, पुलावरून नदी ओलांडून शेतात जावं लागायचं. पण गेल्या दोन दशकात पर्जन्यचक्राचा समतोल ढळला. पावसाचं चालचलन बिघडलं. वर्षभर नेमाने वाहणारी नदीची माया आटू लागली. मग शेतीसाठी, पिण्यासाठी वर्षभर नेमाने पाणी हवं, म्हणून लहानमोठे बांध घातले गेले. त्यामुळे नदीचा ओघ आटला. लहानपणी मित्रांबरोबर धावत जाऊन, पुलाचा लॉन्गकट मारून शेतात जाणारा धोंडिबा, तरुणपणी कोरड्या नदीपात्रातून पाच मिनिटात आपल्या बांधावर पोहोचू लागला.
धोंडिबाला तसं सुपारीचंही व्यसन नव्हतं. गावातल्या पेताड, गंजेडी, नशेडी, जुगारी ग्रुपपासून तो कायम सुरक्षित अंतर राखून होता. नवसागराचा घमघमाट येणाऱ्या गावाबाहेरील वस्तीपासूनदेखील तो लांब राहिला. पण सध्या एका वेगळ्या व्यसनात तो अडकला होता. त्याच्या घरी लँडलाईन फोन होता त्यामुळे मोबाईलची गरज पडली नव्हती. पण मुलांच्या आग्रहाखातर गेल्या वर्षी त्याने स्मार्टफोन घेतला होता. सुरवातीला वापरण्यात अडचणी आल्या. पण एकदा त्याला फोनमधील व्हाट्सअप, फेसबुक, युट्युब यामधील खजाना गावासल्यावर, फोनची चटक लागली. बांधावर बसून सोशल मीडिया चाळत बसणं हा धोंडिबाचा आवडता छंद झाला. व्हाट्सअप मधल्या खऱ्याखोट्या बातम्यांमध्ये तो अडकून राहू लागला. त्या इतरांना शेअर करू लागला. त्यामुळे कमी मित्र दुरावले. राजकारणी बातम्या शेअर केल्यामुळे त्याच्यावर शिक्के पडले. काही मित्रांच्या मते तो भक्त होता तर काहींच्या मते अभक्त. पण या चक्करमध्ये तो मित्रांपासून विभक्त झाला होता. सोशल मीडियाच्या दलदलीत तो जेवढी हालचाल करायचा तेवढा जास्त रुतु लागला. शेतातील काम सोडून तासंतास तो फोनमध्ये अडकून पडू लागला. त्यामुळे शेतीचे, घरचे कामं वेळेत संपणे दुरापास्त झाले. होणाऱ्या विलंबामुळे घरच्यांची चिडचिड व्हायची. पण दारुड्याला जशी त्याची चूक कळून येत नाही तसंच आपलं काही चुकतंय हे मात्र धोंडिबाच्या गावीही नव्हतं.
या वर्षी धोंडिबाने ज्वारीचं पीक घेतलं होतं. जमीन सुपीक असल्याने आणि पाऊस चांगला झाल्याने पीक चांगलंच तरारलं होत. त्याच्या या शेतात एका चिऊताईने घरटं बनवलं होत. या घरट्यात चिऊताईने तीन अंडे दिले. कालांतराने त्या अंड्यातून तीन गोंडस पिल्लं बाहेर पडली. आपल्या पिल्लाचं पोषण करण्यासाठी चिऊताईची दिवसभर लगबग असायची. चिऊताई सकाळी चारा आणायला शेतभर फिरायची. पिलांसाठी अन्न गोळा करायची. आणि संध्याकाळी घरट्यात परत यायची.
धोंडिबाचं पीक आता काढणीला आलं होत. टंच भरलेल्या कणसांवर भोरड्यांचा थवा झेपावयाचा. आजूबाजूच्या शेतकऱ्यांनी डबा बडवणे, कॅसेट्च्या प्लॅस्टिकच्या पट्ट्या लावणे यासारखे उपाय करतं पीक वाचवायचा आटापिटा चालवला होता. पण धोंडिबा मात्र या बाबतीत जास्त गंभीर नव्हता. त्याने शेतात बुजगावणं उभं केलं होतं. शेत बुजगावणेभरोसे सोडून, मोबाईलशी खेळत तो बांधावर दिवसभर बसून असायचा. आजूबाजूच्या शेतातील कापणीला जोर आला तेव्हा धोंडिबाला आपल्या कापणीला उशीर झाल्याचे जाणवलं. अधूनमधून आकाशात दाटून येणाऱ्या ढगांच्या काळ्या सावल्या अवकाळीची टांगती तलवार टोक्यावर लटकल्याची जाणीव करून देत होते. पाण्याने भरलेली ओंजळ घेऊन फिरणारे ढग, आता रोजच आकाशात हजेरी लावू लागले. त्या दिवशी ढगांच्या ओंजळीतून तर काही थेंब ओघळले देखील. धोंडिबाला मात्र आता घाई करणे आवश्यक होते. त्याने मोबाईल काढला आणि कापणीच्या कामाचं कंत्राट घेणाऱ्या सुभान्याला फोन केला. उद्या कोणत्याही परिस्थितीत माझ्या शेतात तुझी टोळी आली पाहिजे असं बजावत, तो बांधावर बसून मोबाईलमध्ये घुसला.
धोंडिबाचं मोबाईलवरील बोलणं चिमणीच्या पिलांनी ऐकलं आणि ते घाबरले. आपलं घरटं संकटात आहे याची त्यांना जाणीव झाली. संध्याकाळी चिमणी घरट्यात परतली तेव्हा त्यांनी धोंडिबाचं मोबाईलवरील बोलणं तिला सांगितलं. आपण आजच दुसरीकडे जायला हवं असंही सुचवलं. तेव्हा ‘बाळांनो घाबरू नका. उद्या हा शेतकरी ज्वारी कापणार नाही. त्यामुळे आपल्याला आज घाई करायची गरज नाही’. असं म्हणत चिमणीने पिल्लांना समजावलं आणि चारा खाऊ घातला.
दुसऱ्या दिवशी धोंडिबा शेतात आला. पण तिथं सुभान्या किंवा त्याची टोळी, यापैकी कोणाचाही पत्ता नव्हता. त्याने सुभान्याला फोन केल्यावर ‘धोंडिबा, दुसरं अर्जंट काम आलं बघ आमच्याकडे. पुढच्या आठवड्यात करतो तुझं काम’ असं म्हणत त्याची बोळवण केली. चरफळण्याशिवाय धोंडिबा काही करू शकत नव्हता. आकाशातून मिचकावणाऱ्या ढगांकडे पाहत धोंडिबा विचार करू लागला. आता काय करायचं. सध्या सगळेच घाईला येणार. मजुरांची मुजोरी वाढणार. त्यापेक्षा आपला भाऊबंधांना साकडं घातलेलं बरं. यापूर्वी कधी तशी गरज भासली नव्हती. पण आता निकड होती. त्याच्या चुलतभावांना मदतीसाठी साद घालायचं ठरवलं. त्यांच्याकडे प्रत्येकी २-३ गाडीमाणसे आणि त्यांची कुटुंब आश्रयाला होती. एका दिवसासाठी ती मंडळी कामाला आली तरी धोंडिबाचं काम होणार होतं. त्याने त्याच्या तीनही चुलतभावाला फोन केला. आम्ही गाडीमाणसांशी बोलून बघतो आणि उद्या तुझ्या शेतात पाठवतो असं आश्वासन तिघांनी दिलं. त्यांच्या आश्वासनाने धोंडिबाला दिलासा मिळाला. सुटकेचा श्वास सोडत त्याने बांधावर त्याच्या नेहमीच्या जागेवर बसकण मारली आणि मोबाईलमध्ये गुंगला.
आज संध्याकाळी चिमणी घरट्यात आली तेव्हा पिल्लांनी चिवचिवाट करून धोंडिबाच्या प्लॅन बद्दल सांगितलं. आजच आपण आपलं बिऱ्हाड दुसरीकडे हलवायला हवं असा आग्रह केला. यावर चिऊताईने हसत पिल्लाना पंखात घेत म्हटलं, ‘बाळांनो घाबरू नका. इथून आजच आपल्याला आपलं बिऱ्हाड हलवायची गरज नाहीये’. तिच्या उत्तरावर पिल्लांची जोरात चिवचिवाट करत विरोध दर्शवला. पण तिने पंखाखालील पिलांना दिलासा देत शांत केलं.
पुन्हा दुसरा दिवस उगवला. धोंडिबा शेतात हजार झाला. पण त्याला शेतात एकही गडी दिसला नाही. त्याने शेजाऱ्यांनादेखील विचारले. पण कुणीही त्यांना पाहिलं नव्हतं. धोंडिबाने फोन करून भाऊबंधांना विचारलं. त्यावर ‘या गाड्यांचं काय खरं नाही बघ, काल चांगलं सांगितलं की त्यांना. तरी गेली नाईत ती’. असं म्हणत वेळ मारून नेली.
आता मात्र धोंडिबा वैतागला होता. आज आकाश जरा जास्तच भरून आलं होतं. पाऊस आला तर मात्र हातातोंडाशी आलेलं पीक जाईल याची भीती ढगासारखी गडद होत होती. मोबाईल बाजूला ठेऊन हताशपणे तो बांधावरच बसला. इतके दिवस मोबाईलच्या नादात सोन्यासारखा वेळ वाया घालवला होता. लोकांनी घाई करून वेळेत कापणी करून घेतली होती. नजर जाईल तीथवरील ज्वारीची कापणी झालेली उघडी शेतं पसरली होती. फक्त धोंडिबाच्या शेतातील ज्वारी वाकुल्या दाखवत ढगाळ हवेवर डोलत उभी होती. या डोलणाऱ्या पिकावरून नजर फिरवतांना त्याला त्याची चूक लक्षात आली. मोबाईलच्या नादात त्याने बहुमूल्य वेळ वाया घालवला होता. आता त्याला पश्चाताप होत होता. आता हातपाय हलवले नाहीत तर मात्र काही खैर नाही याची त्याला जाणीव झाली. ‘बस्स झालं, उद्या शनिवार आहे. दोन्ही मुलांना दोन दिवस सुट्टी आहे. बायको आणि आईबाबांना देखील घेऊन येतो. आमच्या सहा लोकांचे बारा हात राबले तर दोन दिवसात काम संपेल. असं म्हणत तो उठला आणि तडक घराकडे निघाला.
धोंडिबाच्या हालचालींकडे चिमणीबाळे आपली चिमणी नजर ठेऊन होते. संध्याकाळी पिल्लांनी चिमणीला दिवसभराचा वृत्तांत कथन केला. आज देखील घाई करायची गरज नाही याची आता त्यांना खात्री झाली होती. पण एकदम चिमणी सतर्क झाली आणि तिने आवराआवरील सुरवात केली. ती पिल्लांना म्हणाली ‘बाळांनो, चला, सामान आवरा, आजच नवीन जागा शोधायला हवी’. पिल्लांची आश्चर्याने विचारलं, आई, गेले दोन दिवस तू या शेतकऱ्याचं म्हणणं सिरियसली घेतलं नाहीस. पण आज मात्र घाई करतेयस. असं का’ यावर चिमणी म्हणाली, मजूर हे पैशाचे गुलाम, त्यामुळे जिकडे जास्त पैसे तिकडे ते जाणार. आणि सध्या मजूर म्हणजे मनका राजा, त्याच्यावर विश्वास ठेवणं म्हणजे पैसे घेऊन मत दिलेल्या उमेदवाराकडून, आश्वासनपूर्तीची अपेक्षा करण्यासारखं आहे. दुसरे भाऊबंद. त्यांच्या नावातच बंद असल्याने तुलना करण्यात आणि पाय ओढण्यातच ते पुढे. त्यामुळे गरजेच्या वेळी तिकडूनही अपेक्षा करणे व्यर्थ. शेवटी सगळे रस्ते बंद होतात तेव्हा कुटुंब कामी येतं. ते ऐनवेळी धोका नाही देणार. आत्ता कुठं या शेतकऱ्याला ‘आत्मनिर्भरतेचं’ महत्व समजलंय. ढगांच्या थंडगार हवेने त्याला जमिनीवर आणत मोबाईलच्या नशेतून जागं केलंय’.
………… लेखक हे ग्रीन-व्हिजन लाईफ सायन्सेस प्रा. ली. कंपनीचे डायरेक्टर आणी ड्रीमर अँड डुअर्स पुस्तकाचे लेखक आहेत.
प्रा सतिश पाटील. शिंदखेडा जि धुळे. says:
शेवटी कुटुंबच कामाला येत…………
Previous Previous post: भाग-७: आपल्यापुरतं सारवता येतं
Next Next post: भाग- ९: शेतीला बांधलेला बॉम्ब
भाग- ९: शेतीला बांधलेला बॉम्ब भाग- ९: शेतीला बांधलेला बॉम्ब
सध्या युक्रेन आणि रशियामध्ये युद्ध सुरु आहे. कोणत्या देशाने कोणाची बाजू घ्यावी यासाठी तोडपाणी, गटबाजी याला ऊत आलाय. लहानसहान देशांना आपल्या कंपूत ओढून घेण्यासाठी मोठ्यांची धावपळ सुरु आहे. रशिया कसा
भाग-४: अनर्थ आमावसेची काळीकुट्ट रात्र होती. राकीड्यांची किरकिर तिची भयानकता अजून वाढवत होती. सगळीकडे स्मशान शांतता होती. असणारच, कारण ते स्मशानच होतं. साधूच्या सांगण्यावरून राजा विक्रमादित्य स्मशानातून झाडावर लटकणारं प्रेत
आज रविवार. सुट्टीचा दिवस. शेतातील घरासमोर बसलो होतो. मोबाईल जवळ नसल्याने, दर पाचदहा मिनिटाला काहीतरी हरवलंय असं वाटून हात उगाचच खिसे चाचपायचे. मग मेंदूने, मोबाईल आपण घरात ठेवलाय


Food Archives - Page 2 of 2 - IMP

सुभाष चंद्र बोस मराठी निबंध
डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांची माहिती मराठी | Doctor babasaheb ambedkar yanchi mahiti
सचिन तेंडुलकर संपूर्ण जीवन परिचय मराठी माहिती
लोणचे खाण्याचे ‘हे’ आहेत महत्वाचे फायदे
#Business : IPLच्या मौसमात स्वीगी आणि झोमॅटोच्या विशेष ऑफर, लॉकडाऊनमधला तोटा काढणार भरून
खवय्येगिरी : तोंडाला पाणी सुटणाऱ्या ‘आलू अमृतसरी’ची अशी आहे रेसिपी
अगदी सोप्या पद्धतीने बनवा मुळ्याचे पराठे, खायला चविष्ट आणि आरोग्यासाठी पौष्टिक…
आजीचा बटवा : पानपुड्याची शोभा वाढवणारा ‘ओवा’ आहे आरोग्यदायी, जाणून घ्या फायदे…
 धान्य खाणे तुमच्या स्वास्थ्यासाठी आहे किती लाभदायी…
 या आहेत भारतीय मिठाया ज्यांनी जगात देशाला मिळवून दिली ओळख
भारतात Googleचा नवीन उपक्रम फूड डिलिव्हरी व्यवसायात मारणार एन्ट्री
खाद्यभ्रमंती : केवळ भारतीयांनाचं नाही तर विदेशी पाहुण्यांना देखील या पदार्थांनी लावलय वेड
 भारतातील सर्वोत्कृष्ट दहा बिस्किट ब्रँड्स
सुभाष चंद्र बोस मराठी निबंध
डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांची माहिती मराठी | Doctor babasaheb ambedkar yanchi mahiti
सचिन तेंडुलकर संपूर्ण जीवन परिचय मराठी माहिती
डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांची माहिती मराठी | Doctor babasaheb ambedkar yanchi mahiti
सचिन तेंडुलकर संपूर्ण जीवन परिचय मराठी माहिती
डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांची माहिती मराठी | Doctor babasaheb ambedkar yanchi mahiti
सचिन तेंडुलकर संपूर्ण जीवन परिचय मराठी माहिती


खडक पोलीस स्टेशनमध्ये नव्याने तयार करण्यात आलेल्या कक्षाचे उद्घाटन पोलिस आयुक्त रितेश कुमार यांच्या हस्ते. – APCS NEWS

खडक पोलीस स्टेशनमध्ये नव्याने तयार करण्यात आलेल्या कक्षाचे उद्घाटन पोलिस आयुक्त रितेश कुमार यांच्या हस्ते.
ए.सी.एस.पुलीस क्राईम स्कॉड.(ACS NEWS) ९८२२३३१५२६
पुणे शहरातील खडक पोलीस ठाण्यात नव्याने तयार करण्यात आलेल्या ठाणे अंमलदार कक्षाचे उद्घाटन पोलिस आयुक्त रितेश कुमार यांच्या हस्ते.
खडक पोलीस स्टेशनमध्ये नव्याने तयार करण्यात आलेल्या ठाणे अंमलदार कक्षाचे उद्घाटन सोहळ्या प्रसंगी वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक माननीय संगीता यादव मॅडम .खडक पोलिस स्टेशन पुणे शहर.
आज रोजी खडक पोलीस स्टेशनमध्ये नव्याने तयार करण्यात आलेल्या ठाणे अंमलदार कक्षाचे उद्घाटन सोहळा मा. श्री रितेश कुमार सर पोलीस आयुक्त पुणे शहर यांचे हस्ते पार पडला..
सदर कार्यक्रमला मा.श्री संदीप कर्णिक सर पोलीस सह आयुक्त पुणे शहर, मा.श्री राजेंद्र डहाळे अप्पर पोलीस आयुक्त पश्चिम विभाग पुणे शहर, मा. श्री संदीप सिंह गिल्ल पोलीस उपायुक्त झोन २, मा. श्री सतीश गोवेकर सहाय्यक पोलीस आयुक्त फरसखाना विभाग , श्रीमती संगीता यादव वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक खडक पोलीस स्टेशन, मा श्री राजेश तटकरे पोलीस निरीक्षक गुन्हे खडक पोलीस स्टेशन पुणे व खडक पोलीस स्टेशन कडील अधिकारी व अंमलदार हजार होते. या वेळी मा. पोलीस आयुक्त सरानी खडक पोलीस स्टेशन येथे तयार करण्यात आलेल्या हँगिंग गार्डन चे कौतुक केले.
खडक पोलिस स्टेशन पुणे शहर.
ए.सी.एस.पुलीस क्राईम स्कॉड.(ACS NEWS) ९८२२३३१५२६
फेसबुक पेज लाईक आणि फॉलॉसाठी क्लिक करा..👇🏻
आमचे टेलिग्रामवर जॉईंट होण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा👇🏻
← आंबेगाव बुद्रूक येथील अनधिकृत बांधकामावर पुणे महापालिकेचा हातोडा.
नोकरीच्या आमिषाने महिलेवर बलात्कार करून खंडणी मागणाऱ्यां विरुद्ध गुन्हा दाखल पुण्यातील कोंढवा परिसरात ही धक्कादायक घटना समोर आली. →
सूचना : आम्ही माहिती तंत्रज्ञान विभागाअंतर्गत ( मध्यस्थ मार्गदर्शक तत्वे आणि डिजिटल माध्यमे ) नियम 2021 चे पालन करतो . या न्यूज वेबसाईटवर प्रकाशित मजकूर , बातमी , लेख व्हिडीओ इ . बाबत कोणताही आक्षेप अथवा तक्रार असल्यास संपर्क करावा . संपादक : वाजिद एस खान 9822331526 इमेल : acspolicecrimesquad@gmail.com :पत्ता : 720,भवानी पेठ चुडामण तालीम( पुणे शहर ) पुणे महाराष्ट्र 411042
अधिक माहितीसाठी क्लिक करा
अवैधरित्या कोयते बाळगणान्या दोन गुन्हेगारांच्या मार्केटयार्ड पोलीसांनी कोयता गँगच्या विरोधात कारवाई केली आहे.
ACS POLICE CRIME SQUAD ONLINE PORTAL अवैधरित्या कोयते बाळगणाऱ्या दोन गुन्हेगारांच्या मार्केटयार्ड पोलीसांनी आवळल्या मुसक्या… मुन्हेगर झालं आहे… गुन्हेगार ऐवजी
विश्रामबाग परिसरातील एका बंद खोलीत बेकायदेशीरपणे पत्त्याच्या जुगारअड्डयावर गुन्हे शाखेच्या छापा.
दहशत माजविणारे गुन्हेगार सुशांत ऊर्फ मट्या शशिकांत कुचेक,व त्याचे इतर साथीदार टोळी सदस्य यांचेविरूध्द मकोका अंतर्गत कारवाई. पोलिस आयुक्त रितेश कुमार यांची आतापर्यंची ८ वी कारवाई.(समर्थ पोलीस स्टेशन)
हडपसर पोलीस स्टेशनचे दिनेश शिंदे चे विद्यार्थ्यांकडील नशील्या पदार्थांचे नवे आव्हान -दिनेश शिंदे.
अधिक माहितीसाठी क्लिक करा
अवैधरित्या कोयते बाळगणान्या दोन गुन्हेगारांच्या मार्केटयार्ड पोलीसांनी कोयता गँगच्या विरोधात कारवाई केली आहे.
ACS POLICE CRIME SQUAD ONLINE PORTAL अवैधरित्या कोयते बाळगणाऱ्या दोन गुन्हेगारांच्या मार्केटयार्ड पोलीसांनी आवळल्या मुसक्या… मुन्हेगर झालं आहे… गुन्हेगार ऐवजी
जिल्ह्यात ११ फेब्रुवारी रोजी राष्ट्रीय लोक अदालतीचे आयोजन.
विश्रामबाग परिसरातील एका बंद खोलीत बेकायदेशीरपणे पत्त्याच्या जुगारअड्डयावर गुन्हे शाखेच्या छापा.
दहशत माजविणारे गुन्हेगार सुशांत ऊर्फ मट्या शशिकांत कुचेक,व त्याचे इतर साथीदार टोळी सदस्य यांचेविरूध्द मकोका अंतर्गत कारवाई. पोलिस आयुक्त रितेश कुमार यांची आतापर्यंची ८ वी कारवाई.(समर्थ पोलीस स्टेशन)
प्रिंट,टीव्ही मीडियानंतर सध्या डिजिटल मीडियाचं महत्व प्रचंड वाढलंय. येणाऱ्या काळात या माध्यमाचं महत्व आणि व्याप्ती आणखी वाढणार असल्यानं . आम्ही हा नवीन बदल स्वीकारून ‘ACS POLICE CRIME SQUAD’ या सोशल मीडियाच्या फेसबुक पेजचे रूपांतर वेब मीडिया मध्ये करून ‘ACS POLICE CRIME SQUAD’ या नावाने न्युजचे वेब पोर्टल आपल्या सेवेत दाखल झालय. येथे आपण आपल्या स्मार्टफोन, कॉम्पुटर वरून देश विदेशातील घडामोडी तसेच स्थानिक , व्यापार, ग्रामीण, सांस्कृतिक, उद्योग, कृषी,मनोरंजन,तंत्रज्ञान,शिक्षण अश्या विविध श्येत्रांतील बातम्या घरबसल्या वाचू शकता. स्मार्टफोन,सोशल मीडियाच्या माध्यमातून बातम्या पाहण्यात लोकांचा कल वाढतोय,म्हणूनच आम्ही बदलतोय
ACS POLICE CRIME SQUAD मधून प्रसिद्ध होणाऱ्या जाहिरातीतील मजकुराची शहानिशा करूनच वाचकांनी त्या संबंधी व्यवहार करावा. जाहिरातीत आपल्या उत्पादन/सेवेसंदर्भात जाहिरातदारांनी केलेल्या दाव्यांची ACS POLICE CRIME SQUAD ‘ कोणतीही हमी घेत नाही. जाहिरातीत करण्यात आलेल्या दाव्यांची जाहिरातदाराकडून पूर्तता न झाल्यास त्यास ‘टाईम्स ऑफ महाराष्ट्र’ जबाबदार राहणार नाही याची वाचकांनी नोंद घ्यावी.
कृपया संपादक, लेखकांच्या परवानगी शिवाय कुठलेही लेख कॉपी करू नये किवा इतरत्र वापरू नयेत. या संकेतस्थळावर प्रकाशित झालेला सर्व मजकूर, लेख आणि त्याचे हक्क ‘ACS POLICE CRIME SQUAD’ आणि संबंधित लेखकांकडे आहेत.प्रसिद्ध झालेल्या मजकुराशी संपादक सहमत असतीलच असे नाही Copyright: https://apcs.in/ सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.


घाट कोपर से माटुंगा ट्रेनें

से स्टेशन तक स्टेशन
Loading.... सामान्य कोटा तत्काल प्रीमि.तत्काल विदेशी टूरिस्ट डिफेन्स महिला निचली बर्थ युवा विकलांग ड्यूटी पास पार्लियामेंट श्रेणी 1A-प्रथम वातानुकूलित 2A-द्वितीय वातानुकूलित 3A-तृतीय वातानुकूलित CC-वातानुकूलित कुर्सीयान FC-प्रथम श्रेणी SL-शयनयान 2S-द्वितीय श्रेणी वाया
97430 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97120 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97432 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97122 कल्याण दादर लोकल
97124 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97434 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97248 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97126 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97436 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97128 कल्याण दादर लोकल
97130 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96328 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97134 कल्याण दादर लोकल
96646 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97438 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97250 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97136 कल्याण दादर लोकल
96518 असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97252 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97138 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96648 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97140 कल्याण दादर लोकल
97440 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96650 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97254 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97144 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97442 ठाणे दादर लोकल
96652 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97146 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97256 डोम्बिवली दादर लोकल
96330 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96654 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96332 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97258 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97148 कल्याण दादर लोकल
95238 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97150 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97260 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96334 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
95240 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96656 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97152 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96112 कर्जत मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97262 डोम्बिवली दादर लोकल
96520 असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97154 कल्याण दादर लोकल
96406 कसारा मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96020 खोपोली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96234 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97302 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96102 कर्जत मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97304 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96302 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97306 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96602 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96304 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96104 कर्जत मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97002 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96604 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97308 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96402 कसारा मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96306 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
95702 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी फास्ट लोकल
97310 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96106 कर्जत मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97312 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96606 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
95102 कर्जत मुंबई छ. शिवाजी फास्ट
96308 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97314 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97316 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97202 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96608 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97318 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96202 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97004 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96404 कसारा मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97006 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97320 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96310 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96610 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97322 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96204 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97008 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97010 कल्याण दादर लोकल
96502 असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97324 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96612 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96206 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97012 कल्याण दादर लोकल
97326 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97014 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97204 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97328 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97330 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97016 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97206 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97332 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96504 असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97018 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
95110 कर्जत मुंबई छ. शिवाजी फास्ट
97334 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97020 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97022 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97336 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96614 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97338 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97024 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97502 घाट कोपर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96616 तितवाला दादर सेंट्रल लोकल
97340 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97208 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97342 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97344 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96618 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97504 घाट कोपर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97210 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97346 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97028 कल्याण दादर लोकल
97348 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96210 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97350 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97026 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97352 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97354 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97212 डोम्बिवली दादर लोकल
97356 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97030 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96508 असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97358 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97032 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97360 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97034 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97362 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97036 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97214 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96510 असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97040 कल्याण दादर लोकल
96212 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97364 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97216 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97042 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97366 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96622 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96312 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97046 कल्याण दादर लोकल
96214 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97368 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96314 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96624 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97218 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97050 कल्याण दादर लोकल
96216 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97052 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96512 असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97220 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96218 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97054 कल्याण दादर लोकल
96626 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96316 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96220 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97370 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96318 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96628 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97058 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96222 बदलापुर मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97222 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97060 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97372 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96630 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96320 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97062 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96632 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97224 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97066 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97374 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96634 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97226 डोम्बिवली दादर लोकल
97068 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96322 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97376 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97070 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97228 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97072 कल्याण दादर लोकल
96636 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97074 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96324 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97378 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97076 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97078 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96326 अम्बरनाथ मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97080 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97380 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97230 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97382 ठाणे दादर लोकल
97082 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96638 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97084 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97384 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97386 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96640 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97232 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97088 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97090 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97092 कल्याण दादर लोकल
96642 तितवाला मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97388 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97390 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97392 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97096 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97394 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97098 कल्याण दादर लोकल
97396 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97100 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97398 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97234 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97400 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97402 ठाणे दादर लोकल
97236 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97404 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97406 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97408 ठाणे दादर लोकल
97238 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97410 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97102 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97412 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97240 डोम्बिवली दादर लोकल
97104 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97414 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97416 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97418 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97242 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97420 ठाणे दादर लोकल
97106 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97422 ठाणे दादर लोकल
97244 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97424 ठाणे मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97110 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97426 ठाणे दादर लोकल
97112 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97428 ठाणे दादर लोकल
97246 डोम्बिवली मुंबई छ. शिवाजी लोकल
97116 कल्याण मुंबई छ. शिवाजी लोकल
96516 असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल
मानचित्र PNR खोज ट्रेन खोज
घाट कोपर से माटुंगा ट्रेनें
घाट कोपर से माटुंगातक की ट्रेनों के बारे में
घाट कोपर और माटुंगाके बीच कितनी ट्रैन चलती हैं
घाट कोपर और माटुंगाके बीच 244 ट्रेंने चलती हैं.
घाट कोपर से सबसे पहले कौन से ट्रैन चलती है
पहली ट्रैन घाट कोपर और माटुंगाके बीच है कल्याण दादर लोकल (97154) जिसका चलने का समय है 00.04 और यह ट्रैन चलती है on सिवाय सोम.
घाट कोपर से सबसे आखरी में जाने वाली ट्रैन कौन सी है
आखरी ट्रैन घाट कोपर और माटुंगाके बीच है असंगांव मुंबई छ. शिवाजी लोकल (96520) जिसका चलने का समय है 23.43 और यह ट्रैन चलती है रोज़.
घाट कोपर और माटुंगा के बीच सबसे तेज़ चलने वाली ट्रैन कौन सी है
घाट कोपर और माटुंगाके बीच सबसे तेज़ चलने वाली ट्रैन है कर्जत मुंबई छ. शिवाजी फास्ट (95102) जिसका चलने का समय है 06.19 और यह ट्रैन चलती है रोज़. और ये 9 किलोमीटर की दूरी 00.08 घंटे में तय करती है .


Explainer : प्रियांका विरुद्ध राहुल गांधी खरंच भावंडांमध्ये वाद आहे का? – News18 लोकमत

मराठी बातम्या /बातम्या /explainer /
Explainer : प्रियांका विरुद्ध राहुल गांधी खरंच भावंडांमध्ये वाद आहे का
Explainer : प्रियांका विरुद्ध राहुल गांधी खरंच भावंडांमध्ये वाद आहे का
राहुल विरुद्ध प्रियांका असा वाद म्हणजे निव्वळ पोकळ चर्चाच का असू शकते वाचा सविस्तर विश्लेषण...
राहुल विरुद्ध प्रियांका असा वाद म्हणजे निव्वळ पोकळ चर्चाच का असू शकते वाचा सविस्तर विश्लेषण...
भाजपच्या बालेकिल्ल्याला मविआचा हादरा; नागपुरातून सुधाकर आडबाले विजयी
शिक्षक, पदवीधरची रणधुमाळी, कुणाच्या अंगावर पडणार गुलाल
सत्यजित तांबे यांचे निकटवर्तीय मानस पगार यांचे अपघाती निधन
कसबा पोटनिवडणूक : काँग्रेसची अंतर्गत डोकेदुखी वाढणार एका जागेसाठी 16 जण इच्छूक
नवी दिल्ली, 13 जुलै: स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून अस्तित्वात असलेल्या आणि स्वातंत्र्यानंतरही 60 वर्षांहून अधिक काळ देशाची सत्ता हाती असलेल्या काँग्रेस पक्षाची (Congress) 2014पासून वाताहत झाली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी (Narendra Modi) यांच्या त्या वेळी आलेल्या लाटेत काँग्रेस पक्ष जणू वाहूनच गेल्यासारखी स्थिती निर्माण झाली. त्याची पुनरावृत्ती 2019च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये झाली. त्यामुळे काँग्रेसची अवस्था दयनीय झाली. त्यातही नेहरू-गांधी घराण्याचं वर्चस्व असलेल्या या पक्षाचे पुढचे वारसदार म्हणून राहुल गांधी यांना पक्षाची पसंती असली, तरी ते स्वतः मात्र त्यासाठी राजी नाहीत. अखेर आधीपासून राजकारणात फारशा सक्रिय नसलेल्या राहुल यांच्या भगिनी प्रियांका गांधी-वद्रा (Priyanka Gandhi-Vadra) याही पक्षकार्यात सहभागी झाल्या असून, गांधी घराण्यातल्या नेत्यांकडे जे मूलभूत वलय असतं ते त्यांच्याकडे आहे. त्यामुळे त्यांचा करिष्माही दिसू लागला. अलीकडे मात्र राहुल (Rahul Gandhi) आणि प्रियांका या काँग्रेसच्या पुढच्या पिढीतल्या भावंडांमध्ये पक्षाचं नियंत्रण आपल्या हाती मिळवण्यावरून वाद होत असल्याच्या बातम्या काँग्रेसच्या सूत्रांच्या (Congress Sources) हवाल्याने अनेक माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ज्येष्ठ राजकीय विश्लेषक आणि पत्रकार रशीद किडवई यांनी मात्र अशा बातम्यांवर विश्वास ठेवू नये, असं सांगून या दोन्ही भावंडांमधलं बाँडिंग (Bonding) घट्ट असल्याचं मत व्यक्त केलं आहे.
'व्हाइब्ज ऑफ इंडिया' नावाच्या पोर्टलवर रशीद किडवईंनी याबद्दलचा लेख लिहिला आहे. आगामी निवडणुका, पक्षसदस्यांना सांभाळणं अशा प्रत्येक बाबतीत प्रियांका आणि राहुल यांची धोरणं वेगवेगळी असतात, असंही सांगितलं जातं. त्या दोघांमध्ये वाद आहेत किंवा वाद होण्याची शक्यता आहे, या भाकिताला दुजोरा देण्यासाठी वरची उदाहरणं दिली जातात.
शरद पवारांनंतर आता प्रशांत किशोर राहुल गांधींच्या भेटीला
प्रत्यक्षात मात्र त्यांच्यात काही वाद नाही आणि होण्याची फारशी शक्यता नाही हे काळ्या दगडावरच्या पांढऱ्या रेघेइतकं स्पष्ट आणि उघड सत्य आहे, असं किडवई म्हणतात. पंजाब, राजस्थानमधल्या काँग्रेसपुढच्या समस्या आणि पक्षापुढचे अन्य प्रश्न सोडवण्यात प्रियांका गांधी यांनी घेतलेली सक्रिय भूमिका ही केवळ राहुल गांधींना भक्कम पाठिंबा देण्यासाठीच आहे, असं किडवई आपल्या लेखात लिहितात. कारण प्रियांका यांचा राजकारणातला प्रवेशच मुळी राहुल यांना साह्य करण्यासाठी झाला आहे. त्यांच्या दोघांमधलं भावा-बहिणीचं नातं इतकं घट्ट आहे, की त्यात मार्गदर्शनासाठी आई सोनिया गांधी वगळता अन्य तिसऱ्या कोणाही व्यक्तीला प्रवेश मिळण्याची शक्यता फारच कमी आहे.
महाविकास आघाडीतला वाद निवळला शरद पवार यांच्या भेटीला काँग्रेसचे प्रभारी
आपल्या राजकीय महत्त्वाकांक्षा पूर्ण होण्यासाठी गांधी घराण्याशी (Gandhi Family) जवळीक असावी असं ज्यांना वाटतं, अशा काही व्यक्तींमुळे राहुल-प्रियांकामधल्या मतभेदांच्या बातम्यांना खतपाणी घातलं जात आहे. तसंच, पक्षाच्या अंतर्गत वर्तुळात असल्याचा दावा करणारे, मात्र प्रियांका-राहुल यांच्यापैकी कोणालाही थेट भेटता येऊ न शकणारेही काही नेते आहेत. अशा व्यक्तीही या चर्चांना हवा देतात.
सोनिया, राहुल आणि प्रियांका या तिन्ही नेत्यांची माध्यमांशी जवळीक नाही. त्यांचे स्वतःचे माध्यम सल्लागारही नाहीत. दिल्लीतल्या काही स्वयंघोषित एन्फ्लुएन्सर्सनी किंवा तज्ज्ञांनी तसं बनण्याचा प्रयत्नही केला होता; मात्र या तिन्ही नेत्यांपुढे कुणाचीच डाळ शिजली नाही, असंही किडवईंनी आपल्या लेखात लिहिलं आहे.
स्वतंत्र भारताच्या 74 वर्षांच्या इतिहासात गांधी घराण्यातल्या सदस्यांनी 59 वर्षं पक्षाचं नेतृत्व केलं आहे. त्यामुळे गांधी घराण्याशी पक्षसदस्य एकनिष्ठ आहेत. त्यांच्या नेतृत्वाबद्दल त्यांच्या मनात कोणतेही प्रश्न नाहीत. माजी पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू, इंदिरा गांधी, राजीव गांधी आणि माजी पक्षाध्यक्षा सोनिया गांधी अशा सगळ्यांनी ती परंपरा कायम राखली आहे. राहुल आणि आता प्रियांका यांनीही पक्षातल्या नेत्यांचे हे समज योग्य असल्याचं सिद्ध करण्याची गरज आहे. नेहरू-गांधी घराण्यातल्या व्यक्तींनी जोडीने काम करण्याचा इतिहासही काँग्रेस पक्षाला आहे.
1959 साली इंदिरा गांधी पक्षाच्या प्रमुख बनल्या. प्रमुखपदाच्या काळात त्यांनी देशातले पहिले कम्युनिस्ट मुख्यमंत्री ईएमएस नंबुद्रीपाद यांचं सरकार पाडण्यापासून महाराष्ट्र, गुजरात राज्यांच्या निर्मितीच्या शिफारशीपर्यंत अनेक महत्त्वाचे निर्णय घेतले; पण मुदत संपल्यावर पुन्हा अध्यक्षपद स्वीकारण्याची विनंती होऊनही त्यांनी ते स्वीकारलं नाही. इंदिरा यांचे पुत्र संजय यांना संघटनात्मक आणि प्रशासकीय मुद्द्यांच्या बाबतीत इंदिरांच्या बरोबरीने मानलं जात असे. इंदिरा गांधी पंतप्रधान असताना राजीव गांधी (Rajeev Gandhi) काँग्रेसचे प्रमुख होते. इंदिरा यांच्या मंत्रिमंडळातले बरेच मंत्री त्यांच्या कार्यालयाबाहेर दिसत. त्यांच्या शब्दाला मान होता.
सोनिया आणि राहुल यांच्यात 2006 ते 2017 या कालावधीत असलेल्या प्रोफेशनल नात्यात स्पष्ट विभक्तपणा दिसत होता, असं किडवई म्हणतात. 2014 ते 2020 या कालावधीत या दोघांच्या जोडीने अनेक पराभव पचवले. त्यांच्या मदतीला म्हणून प्रियांका होत्या.
राहुल गांधी जेव्हा पूर्ण वेळ काँग्रेस अध्यक्ष होतील, तेव्हा प्रियांका गांधींची भूमिका अधिक व्यापक व्हावी, अशी पक्षनेत्यांची इच्छा आहे. राहुल यांच्या निर्णयांवर प्रियांका यांचा प्रभाव असतो. तसंच, देशभरातल्या पक्षनेत्यांशी त्यांचा चांगला संवाद आहे. त्यामुळे राहुल आणि प्रियांका यांच्यात वाद किंवा मतभेद होण्याची शक्यता फार कमी आहे, असं किडवई सांगतात.
प्रियांका गांधी यांच्याकडे मोठी जबाबदारी दिली गेल्यास राहुल यांना बळकटी मिळेल आणि ज्योतिरादित्य शिंदेंसारख्या बंडखोरांच्या वाटेत अडचणी निर्माण होतील, असं किडवई यांना वाटतं.
'मुलाची शपथ घेऊन सांग भाजपलाच मतदान केलं, तरच वीज जोडणार'; आमदाराचा VIDEO VIRAL
सोनिया गांधी काँग्रेसच्या हंगामी अध्यक्ष असल्याने त्यांचे हात बांधलेले असतील. राहुल यांचा डोळा अध्यक्षपदावर असला, तरीही ते विजयाची आणि पराभवाची जबाबदारी स्वीकारायला तयार आहेत असं दिसत नाही. तसंच, पक्षनेत्यांना सामावून घेण्यात, त्यांच्याशी संवादात राहुल फारसे सक्रिय नाहीत. या आधी गांधी घराण्यातल्या ज्या व्यक्तींनी काँग्रेसचं अध्यक्षपद भूषवलं आणि त्या व्यतिरिक्त माजी पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंह राव, सीताराम केसरी त्यांच्यासारख्यांनीही हे पद भूषवलं पण ते नेत्यांच्या संपर्कात रहायचे त्यांच्याशी संवाद साधायचे. त्याबाबतीत राहुल यांच्या सवयी विसंगत आहेत. सद्यस्थितीत अनेक पक्षांचं सरकार आणायचं म्हटलं तर या सवयी खूप फायद्याच्या आहेत. त्यामुळे या पार्श्वभूमीवर काँग्रेसच्या पुनरुज्जीवनासाठी प्रियांका गांधी यांची भूमिका महत्त्वपूर्ण आहे, असं वाटत असल्याचं रशीद किडवई यांनी त्या लेखात लिहिलं आहे.
मराठी बातम्या, ब्रेकिंग न्यूज मराठीत सर्वात आधी News18 लोकमतवर. आजच्या ताज्या बातम्या, लाइव्ह न्यूज अपडेट, सर्वात आधी वाचा विश्वासार्ह मराठी न्यूज वेबसाइट News18 लोकमतवर.


चिपळूण ः सीईओंनी दिले गणिताचे धडे | Sakal

चिपळूण ः सीईओंनी दिले गणिताचे धडे
चिपळूण ः सीईओंनी दिले गणिताचे धडे
- ratchl138.jpg ःKOP23L75335 चिपळूण ः मुलांना गणिताचे धडे देताना सीईओ कीर्तीकिरण पुजार.
सीईओंनी दिले विद्यर्थ्यांना गणिताचे धडे
कुशिवडेतील शाळेला भेट; शिक्षकांना अद्यापनाबाबत सूचना
चिपळूण, ता. १३ ः चिपळूण तालुक्यात विविध विकासकामांचा आढावा घेण्यासाठी आलेल्या जिल्हा परिषदेच्या सीईओंनी अचानक कुशिवडे शिगवणवाडी जिल्हा परिषद शाळेला भेट दिली. त्यांनी तिसरी, चौथीच्या विद्यार्थ्याना गणिताचे धडे दिले. विद्यार्थी गणिते अचूकपणे सोडवतात की नाही याचीही चाचपणी केली. ऐनवेळी सीईओंनी घेतलेल्या परीक्षेत चाणाक्ष विद्यार्थी पास झाले. त्यांच्या हुशारीचे कौतुक करत शिक्षकांच्या अध्ययनाकडे नियमित लक्ष ठेवण्याची सूचना केली.
तालुक्यात शासकीय कामकाजाचा आढावा घेण्यासाठी आलेले जिल्हा परिषद मुख्य कार्यकारी अधिकारी कीर्तीकिरण पुजार यांची कुशिवडे शिगवणवाडी शाळेची भेट अनोखी ठरली. कुशिवडे ग्रामपंचायतीला भेट दिल्यानंतर सीईओंचा ताफा शिगवणवाडी शाळेकडे वळला. सीईओंनी शाळेची, पटसंख्या, कार्यरत शिक्षकांची माहिती सांगितली. ओझ्याविना शाळा, ज्ञानरचनावादावर आधारित विविध उपक्रम, इंग्रजी वाचनासाठी लीप फॉरवर्ड, साफसफाई व स्वच्छता, परसबाग आदी उपक्रम राबवत असल्याचे मुख्याध्यापिका मनिषा कनव यांनी सांगितले.
शाळेच्या कार्यालयात लावलेले तिरंगी बिल्ले पाहिले. बिल्ले कोणी बनवले या विषयीची घेतली असता ते शाळेतील उपक्रमाअंतर्गत मुलांकडून बनवून घेतल्याचे सांगण्यात आले. शाळेची मुख्यमंत्री निधी शिगवण हिने पुष्पगुच्छ देत अधिकाऱ्यांचे स्वागत केले. तिसरी व चौथीच्या विद्यार्थ्यांना फळ्यावर बेरीज, वजाबाकी यांची उदाहरणे स्वत: सीईओंनी लिहून देत सोडवण्यास सांगितले. मुलांनी पटापट उदाहरणे सोडवून दाखवली. त्यांनी प्रत्येक विद्यार्थ्याला व्हेरी गुड, गुड असा शेरा देत कौतुक केले. काही मुलांना ठोकळ्यांपासून वाक्य बनवून ती वाचण्यास सांगितली. मुलांनी ती वाक्ये वाचली; पण त्यातील प्रत्येक शब्द कुठे आहे याची त्यांनी विचारून पडताळणी केली. या वेळी गटविकास अधिकारी उमा घार्गे पाटील, उपसरपंच सिद्धार्थ कदम, गटशिक्षणाधिकारी दादासाहेब इरनाक यांच्यासह अधिकारी, कर्मचारी उपस्थित होते.
वेबसाईटवर ब्राउझिंगचा अनुभव सर्वोत्तम असावा, यासाठी आम्ही कुकीजचा वापर करतो. कुकीजमुळे तुम्हाला तुमच्या आवडत्या मजकुराची शिफारस करता येते. आमचे गोपनीयता आणि कुकीजसंदर्भातील धोरण तुम्हाला मान्य आहे.


Amol Mitkari: बास्स! पुढचा मार्ग भगतसिंगांचा; महाराजांबद्दलच्या नव्या वादावर राष्ट्रवादीची भूमिका | Sakal

 पुढचा मार्ग भगतसिंगांचा; महाराजांबद्दलच्या नव्या वादावर राष्ट्रवादीची भूमिका
मुंबईः छत्रपती शिवाजी महाराजांबद्दल एकामागून एक वादग्रस्त विधानं येत आहेत. त्यामुळे राज्यभरात चीड आणि संतापाचं वातावरण आहे. हे कमी की काय भाजप नेते प्रसाद लाड यांनी शिवाजी महाराजांचा जन्म कोकणात झाला, असं विधान केलं आहे. त्यावर राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार अमोल मिटकरी यांनी स्पष्ट शब्दांमध्ये भूमिका मांडली आहे.
मुंबईत आयोजित करण्यात आलेल्या कोकण महोत्सवामध्ये बोलतांना भाजप नेते प्रसाद लाड यांनी शिवाजी महाराजांचा जन्म कोकणात झाला आणि त्यांचं बालपण रायगडावर गेलं, असं विधान केलं होतं. याचा व्हीडिओ राष्ट्रवादीने ट्विट केला.
वास्तविक छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म शिवनेरीवर झाला असून त्यांचं बालपण राजगडावर गेलं, असं स्पष्टीकरण अमोल मिटकरी यांनी दिलं. इतिहासाची मोडतोड करण्याची सुपारी भाजपने घेतली आहे का असा सवाल उपस्थित करुन इथून पुढे आक्रमक भूमिका घेणार असल्याचं म्हटलं आहे.
''काल आम्ही गांधींगिरी करुन आत्मक्लेष आंदोलन केलं. परंतु आता पुढचा मार्ग भगतसिंगांचा असेल. तुमच्याकडे स्क्रिप्ट असते आणि तुम्ही जाणीवपूर्वक चुकीचं बोलता, हे आता खपवून घेणार नाही'' असा इशारा मिटकरी यांनी दिला.
वेबसाईटवर ब्राउझिंगचा अनुभव सर्वोत्तम असावा, यासाठी आम्ही कुकीजचा वापर करतो. कुकीजमुळे तुम्हाला तुमच्या आवडत्या मजकुराची शिफारस करता येते. आमचे गोपनीयता आणि कुकीजसंदर्भातील धोरण तुम्हाला मान्य आहे.


महापालिका अधिकाऱ्याला राष्ट्रवादीचा घेराव भामा आसखेड जॅकवेल कामातील निविदा रद्द करण्याची मागणी | Sakal

महापालिका अधिकाऱ्याला राष्ट्रवादीचा घेराव भामा आसखेड जॅकवेल कामातील निविदा रद्द करण्याची मागणी
महापालिका अधिकाऱ्याला राष्ट्रवादीचा घेराव भामा आसखेड जॅकवेल कामातील निविदा रद्द करण्याची मागणी
पिंपरी, ता. १ : पिंपरी चिंचवड महापालिकेतील भाजपच्या कारभाराविरोधात राष्ट्रवादी काँग्रेस आता खूप आक्रमक झाली आहे. भामा आसखेड धरणातील जॅकवेल कामाच्या सुमारे १२० कोटी रुपयांची निविदा १५१ कोटींना देण्यावरून, राष्ट्रवादी काँग्रेसने जोरदार प्रहार केला. तब्बल ३१ कोटी रुपयांची मलई खाल्याचा आरोप राष्ट्रवादीने केला आहे. शहराध्यक्ष अजित गव्हाणे यांच्या नेतृत्वाखालील असंख्य कार्यकर्त्यांनी पाणी पुरवठा विभागात सहशहर अभियंता श्रीकांत सवणे यांना त्यांच्याच कार्यालयात बुधवारी ( ता. ३०) घेराव घातला. घोषणा देत कार्यकर्त्यांनी बाहेरचा परिसर दणाणून सोडला.
आंदोलनात राष्ट्रवादीच्या महिला शहराध्यक्षा कविता आल्हाट, माजी शहराध्यक्ष नाना काटे, माजी नगरसेवक वैशाली काळभोर, मयूर कलाटे, पंकज भालेकर, माया बारणे, प्रशांत शितोळे, राहुल भोसले, विक्रांत लांडगे, अनुराधा गोफणे, श्याम लांडे, पंकज भालेकर, सुलक्षणा शीलवंत, सतीश दरेकर तसेच शहर प्रवक्ते विनायक रणसुभे, विनोद नढे, फजल शेख, सतीश दरेकर, देविदास गोफणे आदी सहभागी झाले होते.
भामा आसखेडच्या जॅकवेल कामात दोनवेळा निविदा मागवण्यात आल्या आणि दोन्ही वेळा एकसारखे दोन कंत्राटदारांनीच निविदा भरल्या. मे. गोडवाना इंजि. व मे. टी.एन.टी आणि दुसरी मे. श्रीहरी असो. व मे. एसबीएम प्रोजेक्टस् अशा दोन कंपन्यांच्या निविदा आल्या होत्या. अनुभवाची अट पूर्ण करत नसल्याने मे. श्रीहरी असो व मे. एसबीएम या कंपनीला अपात्र ठरविण्यात आले. मे. गोडवाना इंजि. व मे. टी.एन.टी या कंपनीलाच हे काम मिळाले आहे. या कंत्राटासाठी भाजपच्या एका आमदाराचा आटापिटा सुरू असल्याचा राष्ट्रवादीचा आरोप आहे. अजित गव्हाणे यांनी त्याबाबत आयुक्तांना पत्र दिले आणि ही निविदा रद्द करण्याची मागणी केली. या सर्व घडामोडीत प्रशासनाची भूमिका आणि विशेषतः पाणी पुरवठा विभागातील सह शहर अभियंता यांची घाई संशयास्पद वाटल्याने राष्ट्रवादीने आज त्यांनाच घेराव घातला.
घेराव आंदोलनानंतर सर्वांनी मिळून महापालिका आयुक्त शेखर सिंग यांना निवेदन दिले आणि करदात्यांच्या पैशावरचा हा दरोडा थांबवा, निविदा रद्द करा, अशी मागणी केली.
वेबसाईटवर ब्राउझिंगचा अनुभव सर्वोत्तम असावा, यासाठी आम्ही कुकीजचा वापर करतो. कुकीजमुळे तुम्हाला तुमच्या आवडत्या मजकुराची शिफारस करता येते. आमचे गोपनीयता आणि कुकीजसंदर्भातील धोरण तुम्हाला मान्य आहे.


जिल्ह्यातील आकडा पुन्हा एकदा बाराशेच्या पार !

जिल्ह्यातील आकडा पुन्हा एकदा बाराशेच्या पार
Leave a Comment on जिल्ह्यातील आकडा पुन्हा एकदा बाराशेच्या पार
बीड – जिल्ह्यातील कोरोना बाधितांचा आकडा पुन्हा एकदा 1237 पर्यंत जाऊन पोहचला,दररोज आकडे वाढत असताना आणि रेमडिसिव्हीर, ऑक्सिजन ,बेड चा तुटवडा भासत असताना सामान्य मानूस मात्र कोणतेही निर्बंध न पाळता बाहेर फिरत असल्याचे चित्र आहे .बर या लोकांना साधं थांबवून विचारायला देखील पोलीस तसदी घेत नसल्याचं दिसून येत आहे .
बीड जिल्ह्यात ,बीड 232,अंबाजोगाई 225,आष्टी 130,पाटोदा 68,परळी 74,शिरूर 69,केज 129,गेवराई 117,माजलगाव 62,धारूर 72,वडवणी 59 इतके रुग्ण पॉझिटिव्ह आढळून आले आहेत .
अंबाजोगाई, बीड चे आकडे दोनशे पेक्षा कमी होताना दिसत नाहीत,दुसरीकडे जिल्ह्यात नऊशे पेक्षा जास्त रुग्णांना उपचारानंतर सुट्टी देण्यात येत असल्याने एक सकारात्मक बाब म्हणावी लागेल .
काळे,आडबाले, म्हात्रे विजयी तर नाशिकमधून तांबेची घोडदौड
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
काळे,आडबाले, म्हात्रे विजयी तर नाशिकमधून तांबेची घोडदौड
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
वीस वर्षांपासून प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक मीडिया च्या माध्यमातून पत्रकारिता केल्यानंतर आता सोशल प्लॅटफॉर्मवर आम्ही घेऊन आलो आहोत न्यूज अँड व्युज हे ऑनलाइन वेब पोर्टल .बातमी अन त्यामागील भूमिका यासोबतच देश,विदेश, गाव गाड्याच्या अपडेट बातम्या आणि थेट लाखो लोकांपर्यंत तुमच्या व्यवसायाची जाहिरात करण्यासाठीच एक तुमचं हक्काचं व्यासपीठ .
#beed#beedcity#beedcivilhospital#beedcollectoer#beedcovid19#beedcrime#beednews#beednewsandview#covid19#अँटिजेंन टेस्ट#आरटीपीसीआर टेस्ट#एस आर टि अंबाजोगाई#कोविड19#ख्रिस गेलं#परळी वैद्यनाथ#बीड जिल्हा#बीड जिल्हा रुग्णालय#बीड जिल्हाधिकारी#बीड न्यूज अँड व्युज#बीड शहर#बीडन्यूज
Previous Postरेमडिसिव्हीर तालुकास्तरावर मिळणार
Next Postचेन्नई चा मोठा तर दिल्लीचा सुपर रोमांचक विजय
एसटी चे विलीनीकरण अशक्य
ब्लड ऑन कॉल बंद होणार
नगर पालिका निवडणूक जाहीर
काळे,आडबाले, म्हात्रे विजयी तर नाशिकमधून तांबेची घोडदौड
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
#astro #astrology #beed #beedcity #beedcivilhospital #beedcollector #beedcovid19 #beedcrime #beednews #beednewsandview #bjp #business #coronadeath #covid19 #dailyhoroscope #myhoroscope #yourhoroscope #आजचे राशिभविष्य #उद्धव ठाकरे #एसपी बीड #कोविड19 #जिल्हा परिषद बीड #देवेंद्र फडणवीस #धनंजय मुंडे #परळी #परळी वैद्यनाथ #पोलीस अधिक्षक बीड #बीड कोरोना #बीड क्राईम #बीड जिल्हा #बीड जिल्हाधिकारी #बीड जिल्हा न्यायालय #बीड जिल्हा रुग्णालय #बीड नगर पालिका #बीडन्यूज #बीड न्यूज अँड व्युज #बीड शहर #भाजप #राशिभविष्य #राशीचक्र #राशीमंथन #शिवसेना #सीईओ बीड #सीएस बीड beed#बीड शहर
काळे,आडबाले, म्हात्रे विजयी तर नाशिकमधून तांबेची घोडदौड
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
काळे,आडबाले, म्हात्रे विजयी तर नाशिकमधून तांबेची घोडदौड
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर


HomePuneपुण्यात राष्ट्रवादीचं राज्यपालांच्या विरोधात आंदोलन, अब्दुल सत्तार आणि संजय राठोड यांच्याविरुद्धदेखील घोषणाबाजी P10NEWS
पुण्यात राष्ट्रवादीचं राज्यपालांच्या विरोधात आंदोलन, अब्दुल सत्तार आणि संजय राठोड यांच्याविरुद्धदेखील घोषणाबाजी P10NEWS
मंदीप एम गोरडवार मुख्य संपादक(EDITOR IN CHIEF)
पुण्यात राष्ट्रवादीचं राज्यपालांच्या विरोधात आंदोलन, अब्दुल सत्तार आणि संजय राठोड यांच्याविरुद्धदेखील घोषणाबाजी.
एकीकडे राज्यमंत्री मंडळाचा विस्तार होत असतानाच दुसरीकडे पुण्यात राष्ट्रवादी काँग्रेसने राज्यपाल भगतसिंग कोश्यारी यांच्या विरोधात जोरदार आंदोलन
राज्यपाल हे नेहमी आपल्या वादग्रस्त वक्तव्यातून महाराष्ट्राचा अपमान करतात, त्यांना राज्यात रहायाचा अधिकार नाही
पुण्यातील गुडलक चौकात आंदोलन
महाराष्ट्र छोडो राज्यपाल म्हणत राष्ट्रवादीचे आंदोलन
आज मंत्रिमंडळाचा शपथविधी होत असताना, शिंदे गटातील दोन आमदार अब्दुल सत्तार आणि संजय राठोड यांनीदेखील मंत्रीपदाची शपथ घेतली
या दोघांच्या शपथविधी विरोधातदेखील राष्ट्रवादी अधिकच आक्रमक
संजय राठोड आणि अब्दुल सत्तार यांच्या विरोधात राष्ट्रवादीने जोरदार घोषणाबाजी
ज्यांच्यावर ईडीची चोकशी लागली होती, ज्यांच्यावर बलात्काराचे आरोप झाले होते
त्यांना मंत्रिमंडळात घेतल असून शिंदे आणि फडणवीस यांचं डोकं ठिकाणावर नाही असा आरोप राष्ट्रवादी महिला काँग्रेसच्या प्रदेशध्यक्ष विद्या चव्हाण यांनी केला.
मंदीप एम गोरडवार मुख्य संपादक. (EDITOR IN CHIEF)
सुकन्या समृध्द योजनेसाठी डाक विभागाचे विशेष अभियान. (नागरीकांना योजनेतंर्गत 9 व 10 फेब्रुवारी कालावधीत उघडता येणार खाते) P10NEWS
निष्काम कर्मयोगी श्री. राम उर्फ रामभाऊ गुंडीले यांचा सेवा सन्मान समारोह महाराष्ट्र सदन नवी दिल्ली येथे आयोजित P10NEWS
लॉयड्स मेटल ॲंड एनर्जी लिमिटेड आयोजित आंरतरग्रामीण क्रिकेट स्पर्धेत "झरेवडा" गावाने प्रथम स्थान पटकावले
जिल्हा परिषद उच्च प्राथमिक शाळा सावरगाव येथे गणराज्य दिन तसेच वार्षिक स्नेहसंमेलन संपन्न- P10NEWS
लोकशाहीला सुदृढ करण्यासाठी मतदान करा – जिल्हाधिकारी, संजय मीणा. P10NEWS
गडचिरोली जिल्ह्यातील बाल संगोपन योजनेचे प्रस्ताव आता तालुक्याच्या ठिकाणीच - जिल्हाधिकारी यांचे निर्देश. P10NEWS
कृषी महोत्सव गडचिरोली 1
Article Pedia | आर्टिकल पीडिया
पी10 न्यूज आपका अपना न्यूज चैनल है.
कृषी महोत्सव गडचिरोली 1
जिल्हा परिषद गडचिरोली येथील मुख्य लेखा तथा वित अधिकारी या नराधमाला शासकीय कार्यालयात महीलेचा विनयभंग केल्याप्रकरणी अवघ्या दोन तासात पोलिसांनी ठोकल्या बेड्या.P10NEWS
सुरजागड लोह प्रकल्पाच्या वाढीव लोह खनिज उत्खननाबाबत जनसुनावणीचे आयोजन P10NEWS
बसपा गडचिरोली द्वारा सिरोंचा तहसील कार्यालयावर दि-22/06 ला विशाल आक्रोश मोर्चा p10news