आधुनिकोत्तर कोणास म्हणावे? | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
आजकाल जालावर वावरतांना आधुनिकोत्तरवाद (पोस्ट मॉडर्निजम) या संकल्पनेविषयी काहीबाही वाचायला मिळते. मला या संकल्पनेविषयी फारशी माहिती नाही. विकिपिडियावरील माहिती चांगली आहे पण फारसे समजले नाही. उपक्रमावरील सुजाण व व्यासंगी वाचकच याबाबत मार्गदर्शन करू शकतील.
तर मला पडलेले प्रश्न पुढीलप्रमाणे आहेत:
१. आधुनिकोत्तरवाद म्हणजे काय
२. आधुनिकोत्तरवादी लेखक कोणास म्हणावे मराठीत अशा लेखनाची काही उदाहरणे आहेत का
३. साहित्यात इतरही संकल्पना आहेत. उदा. देशीवाद, आधुनिकवाद वगैरे यांच्या काँटेक्स्टमध्ये आधुनिकोत्तरवाद कोठे बसतो
वस्तुनिष्ठ सत्य आणि जागतिक सांस्कृतिक वर्णन किंवा अधि-वर्णन यांनी लक्षणीय ठरलेल्या समकालीन संस्कृतीला नाकारण्याची वृत्ती म्हणजे आधुनिकोत्तरवाद होय. आधुनिकोत्तरवाद भाषेची भुमिका, शक्तिसंबंध आणि प्रेरणा यांना अधोरेखित करतो. विशेषत: स्त्री विरुद्ध पुरुष, समलिंगी विरुद्ध भिन्नलिंगी, काळे विरुद्ध गोरे आणि साम्राज्यवादी विरुद्ध वसाहतीतले अशा तीव्र वर्गीकरणास आधुनिकोत्तरवाद विरोध दर्शवितो. वाङ्मयीन समीक्षा, समाजशास्त्र, भाषाशास्त्र, स्थापत्यकला, दृष्य कला आणि संगीत यांसारख्या सांस्कृतिक क्षेत्रांत आधुनिकोत्तरवादाचा प्रभाव दिसून येतो.
पळवाट: वरील परिच्छेद विकिपिडियावरून जितका शब्दशः करता येईल तितका अनुवादीत करण्याचा प्रयत्न केला आहे. हाच परिच्छेद मूळ इंग्रजीत माझ्या खरडवहीत स्वागताचा मजकूर म्हणून डकवला आहे. कृपया तो वाचून खरडवहीतून अनुवादात बदल सूचवावेत.
या चर्चेची मर्यादीत व्याप्ती लक्षात घेऊन चर्चा केल्याबद्दल उपक्रमींचे आभार. चितातूर जंतू यांच्या माहितीपूर्ण प्रतिसादांबद्दल त्यांचे विशेष आभार. हा विषय मोठा आहे आणि एका चर्चेतून सर्व मुद्दे समोर येणे अशक्य आहे. तरीही माझ्याप्रमाणेच काही उपक्रमींना या चर्चेमुळे त्यांचे आधुनिकोत्तरवादाचे आकलन सुधारल्याचे जाणवले असावे, अशी आशा व्यक्त करतो. मी या प्रतिसादात बदल करणे थांबवत आहे. मात्र इतरत्र चर्चेत भाग घेत राहीन.
विखंडितपणा हे आधुनिकोत्तरवादाचे व्यवच्छेदक लक्षण आहे का असा प्रश्न नंदन विचारतात. या प्रश्नाचे उत्तर मला माहीत नाही पण तरीही माझ्या आकलनाप्रमाणे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करतो. आत्तापर्यंतच्या चर्चेवरून व अन्य स्रोतांतून कळलेल्या माहितीवरून या प्रश्नाचे उत्तर नकारात्मक असावे असे वाटते. लेखकाची वर्णनशैली विखंडित (fractured) असू शकेल, लेखकाच्या अनुभवविश्वामुळे विखंडितपणा निर्माण होत असेल पण सर्व वाचकांना निखंडितपणा निर्विवादपणे जाणवतो का असा प्रश्न नंदन विचारतात. या प्रश्नाचे उत्तर मला माहीत नाही पण तरीही माझ्या आकलनाप्रमाणे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करतो. आत्तापर्यंतच्या चर्चेवरून व अन्य स्रोतांतून कळलेल्या माहितीवरून या प्रश्नाचे उत्तर नकारात्मक असावे असे वाटते. लेखकाची वर्णनशैली विखंडित (fractured) असू शकेल, लेखकाच्या अनुभवविश्वामुळे विखंडितपणा निर्माण होत असेल पण सर्व वाचकांना निखंडितपणा निर्विवादपणे जाणवतो का याचे उत्तर नाही असे असावे. पिंचॉनची 'मेसन अँड डिक्सन' ही कादंबरी वाचून घटनांच्या अनेक कथनातून इतिहास ठरतो, स्वतंत्र इतिहास असे काहीच नसते, असे मला वाटले. कादंबरीत रेव्हरंड चेरिकोक हे पात्र निरनिराळ्या श्रोत्यांसमोर निरनिराळया पद्धतीने मेसन आणि डिक्सन यांची कथा सांगतो. त्यामुळे वाचकाला विखंडन जाणवतेच. पण पिंचॉनने या कादंबरीचे खर्डे प्रत्यक्ष प्रकाशनापुर्वी कितीतरी वेळा नजरेखालून घातले असावेत तसेच त्याच्या संपादकानेही अनेक खर्डे वाचले असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे किमान त्या दोघा वाचकांसाठी वाचनानुभव म्हणून विखंडन संपुष्टात आले असावे, असे वाटते. दुसरा मुद्दा म्हणजे विखंडित वर्णनतंत्राचा अभाव असतांनाही एखादे लेखन आधुनिकोत्तर ठरवले जाते. दोनेक वर्षांपुर्वी वाचलेली 'मेमरीज ऑफ माय मेलन्कली होअर्स' ही मार्किझची लघुकादंबरी मला आधुनिकोत्तरी वाटते. नव्वदी उलटलेला म्हातारा आणि एक कुमारिका यांच्यातल्या सबंधांविषयी या कादंबरीतील घटना घडतात. प्रस्थापित नैतिक चौकटीला छेद जातो तो नायकाच्या न-नैतिकतेमुळे. पण म्हातारा खरंच अन-नैतिक आहे का याचे उत्तर नाही असे असावे. पिंचॉनची 'मेसन अँड डिक्सन' ही कादंबरी वाचून घटनांच्या अनेक कथनातून इतिहास ठरतो, स्वतंत्र इतिहास असे काहीच नसते, असे मला वाटले. कादंबरीत रेव्हरंड चेरिकोक हे पात्र निरनिराळ्या श्रोत्यांसमोर निरनिराळया पद्धतीने मेसन आणि डिक्सन यांची कथा सांगतो. त्यामुळे वाचकाला विखंडन जाणवतेच. पण पिंचॉनने या कादंबरीचे खर्डे प्रत्यक्ष प्रकाशनापुर्वी कितीतरी वेळा नजरेखालून घातले असावेत तसेच त्याच्या संपादकानेही अनेक खर्डे वाचले असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे किमान त्या दोघा वाचकांसाठी वाचनानुभव म्हणून विखंडन संपुष्टात आले असावे, असे वाटते. दुसरा मुद्दा म्हणजे विखंडित वर्णनतंत्राचा अभाव असतांनाही एखादे लेखन आधुनिकोत्तर ठरवले जाते. दोनेक वर्षांपुर्वी वाचलेली 'मेमरीज ऑफ माय मेलन्कली होअर्स' ही मार्किझची लघुकादंबरी मला आधुनिकोत्तरी वाटते. नव्वदी उलटलेला म्हातारा आणि एक कुमारिका यांच्यातल्या सबंधांविषयी या कादंबरीतील घटना घडतात. प्रस्थापित नैतिक चौकटीला छेद जातो तो नायकाच्या न-नैतिकतेमुळे. पण म्हातारा खरंच अन-नैतिक आहे का तर याचे उत्तर निश्चितपणे मिळत नाही. मोबदल्याशिवाय कुठल्याही स्त्रीशी संग न करणार्‍या नायकाला कुमारिकेत त्याच्या पूर्वानुभवांतली क्षण जगल्याचे जाणवते की एका नवा-ताजा अनुभव हे सर्व अनिश्चित आहे. तिच्याविषयी नायकाच्या मनातही संदिग्धता आहे आणि वाचकाच्या मनातही. या सर्व अनिश्चिततेत विखंडन नाही पण निश्चितताही नाही म्हणून मला ही लघुकादंबरी आधुनिकोत्तर वाटते.
केवळ दुसर्‍या महायुद्धाआधी लिहिली गेलेली (१९२९) म्हणून ती पोस्ट-मॉडर्निस्ट न ठरता मॉडर्निस्ट ठरते, अशी काळाप्रमाणे विभागणी आहे का
काळाप्रमाणे विभागणी आहे की नाही हे निश्चितपणे माहीत नाही पण ढोबळमानाने असावी. बर्‍याचदा आधुनिक आणि आधुनिकोत्तर लेखनात वर्णनतंत्रांचे साम्य आढळते. मी 'द साऊंड अँड द फ्युरी' वाचलेली नाही, फक्त विकिपानावरून असे वाटते की केवळ युद्धपूर्व म्हणून तिला आधुनिक ठरवले गेले नसावे. विकिपानावरच्या खाली दिलेल्या मजकुरावरून तरी असे वाटले.
पळवाट: आधुनिकोत्तरवाद म्हणजे काय याविषयीचा संदिग्धपणा, चाचपडणे हे माझ्यासाठी अजुनही कमी झालेले नाही. तेव्हा या प्रतिसादातील मते पूर्णपणे चुकीची असू शकतील.
विखंडितपणा-स्ट्रिम ऑफ कॉन्शसनेस (शुक्र, 12/03/2010 - 14:59)
चिंजंनी विखंडितपणाच्या अर्थावर येथे अधिक प्रकाश टाकला आहे. संहितेतील 'बेभरवशाचा निवेदक', पात्रांचे भास या प्रकाराची उदाहरणे त्यांनी दिलेली आहेत. हा मुद्दा थोडासा धम्मकलाडू यांच्या 'स्ट्रिम ऑफ कॉन्शसनेस'शी सबंधित असावा असे वाटते. जाणीवांचा प्रवाह (स्ट्रिम ऑफ कॉन्शसनेस) हे वर्णनाचे एक तंत्र असावे. आधुनिक, आधुनिकोत्तर व इतर सांस्कृतिक चळवळींमध्येही या तंत्राचा वापर आढळतो. केरुऑकची 'ऑन द रोड' किंवा जॉइसची 'युलिसिस' दोन्हीतही हे तंत्र सामर्थ्याने हाताळल्याचे दिसते. तेव्हा एकच कलाकृती जाणीवांचा प्रवाह आणि आधुनिकोत्तर या दोन्हींचे उदाहरण म्हणून सांगता येते. नुकत्याच वाचलेल्या 'खेकसत म्हणणे आय लव यु' या शाम मनोहरांच्या कादंबरीत अनेक पात्रांचे जाणीव प्रवाह आहेत आणि ते विखंडीतही आहेत.
पळवाट: प्रतिसाद आकलन (पुढे सुरू)
प्रतिसाद आकलन (शुक्र, 12/03/2010 - 02:33)
आत्तापर्यंतच्या चर्चेत आस्वाद-अनुभवावर, अर्थ निर्णयनावर* काही मुद्दे समोर आले आहेत. हे मुद्दे मला तरी आधुनिकोत्तर म्हणजे काय या चर्चेशी संलग्न वाटले.
१. 'समकालीन जगण्यात असलेला विखंडितपणासुध्दा अर्थांचे पदर निर्माण करू शकतो.'
२.निर्मिती प्रक्रियेवर जरी लेखकाचे नियंत्रण असले तरी वाचकाचा आस्वाद-अनुभव व निर्मिती प्रक्रिया यांचा संबंध वाचकाच्या निर्मितीप्रकियेतेविषयी असलेल्या कुतूहलापर्यंतच मर्यादीत आहे.
३.अर्थनिर्णयन व्यक्तिगत तसेच व्यक्तिसापेक्ष आहे. परंतु अनेक वाचक, लेखक यांचे अर्थनिर्णयन सारखे असणे अशक्य नाही.
रिकामटेकडा यांचा आक्षेप काहीसा असा असावा: आस्वाद अनुभवाचे आकलन/विश्लेषण जर समजा वाचक करू शकत नसेल किंवा वाचकाचा आस्वाद-अनुभव असंबद्धतेबाहेर पडू शकत नसेल तर किमानपक्षी हा आस्वाद अनुभव सुसंबद्ध करता येण्याइतपत तरी आस्वाद-अनुभवाची व्यक्तिसापेक्षता निरर्थक ठरते. चिंजंच्या मताप्रमाणे असंबद्धता हाच आस्वाद अनुभव असल्याने त्याला सुसंबद्ध करण्याची काही गरज नाही कारण अमुक वाचकासाठी सुसंबद्ध असा अर्थच नसू शकेल.
धनंजय यांचा उपप्रतिसाद मला पूर्ण समजलेला नाही. 'कोहेनच्या उदाहरणात फॅशन शोला उपस्थित मंडळीही संहितेचा भाग आहे. अशी उदाहरणे ऐतिहासिक कलाकृतीतही दाखवता येतात. त्यामुळे कोहेनचे उदाहरण संयुक्तिक नाही' असे काहीसे मला समजले आहे.
*या शब्दाबद्दल पुष्कर जोशी यांचे आभार.
पळवाट: माझे आकलन चुकीचे असण्याची शक्यता मोठी आहे.
चर्चेची व्याप्ती: धडा पहिला (गुरू, 12/02/2010 - 18:03)
या चर्चेची व्याप्ती आधुनिकोत्तरवाद म्हणजे काय हे समजून घेणे आहे. अनेक उपक्रमींना या संकल्पनेविषयी, विचारप्रवाहाविषयी समग्र माहिती असणे शक्य आहे. पण माझ्यासारखे काही उपक्रमी याविषयी चाचपडत आहेत हेही उघड आहे. ज्यांना या वादाविषयी माहिती आहे, समज आहे परंतु या प्रवाहाबद्दल आक्षेप आहेत ते हा या चर्चेत अवांतर नाहीत. परंतु त्यावरील चर्चेत अधिकांना सगभागी होता यावे म्हणून हा आधुनिकोत्तरवादावर पहिला धडा समजावा. दुसर्‍या चर्चाविषयात आधुनिकोत्तरवादावरचे आक्षेप-प्रवाद यावर समरसून चर्चा करता येईल. खालच्या वर्गात न्युटचे नियम शिकणार्‍या वर्गात पुंजभौतिकीय आक्षेप आल्यास वर्गातील मुले गोंधळात पडतील. माझ्यासारख्या खालच्या वर्गातल्या मुलांना शिकू द्यावे, अशी सर्व उपक्रमींना विनंती. आधुनिकोत्तरवादाविषयी इतर भाषिय उदाहरणेही चालतील पण शक्य तितपत उपक्रमींनी आधुनिकोत्तरवादाबद्दल मराठीतील उदाहरणे द्यावीत.
"अधुना" या शब्दाचा अर्थ धनंजय यांनी समजावून सांगून रावलेंच्या शंकेला उत्तर दिलेच आहे. विवाहीत विरुद्ध अविवाहीत, बायको विरुद्ध नवरा अशा वर्गीकरणासही आधुनिकोत्तर नाकारतील असे वाटते.
पळवाट: प्रतिसाद-उपप्रतिसाद समजावून घेत आहे.
चिंजंच्या प्रतिसादामुळे वर दिलेली व्याख्या मला थोडीफार उमगू लागली आहे. चिंजंनी प्रतिसादांतून यावर प्रकाश टाकत रहावा ही विनंती.
पळवाट: उपक्रमावर साहित्य-कला विषयांवरील चर्चांमध्ये संज्ञा व व्याख्या फारच गोंधळ निर्माण करतात. विज्ञानाप्रमाणेच सांस्कृतिक क्षेत्रातील मेथॉडोलॉजींचे संकलन उपक्रमावर असावे हाच माफक उद्देश या चर्चेमागे आहे. माझे अज्ञान दूर करणे हा स्वार्थ अर्थातच आहे.
बिपिन कार्यकर्ते [01 Dec 2010 रोजी 20:16 वा.]
चिंतातुर जंतू [02 Dec 2010 रोजी 05:36 वा.]
विषय खूप मोठा आहे आणि त्याविषयी विविध मतभेद आणि प्रवादही आहेत. काळानुसारही संकल्पनेत बदल झाले आहेत. तरीही थोडक्यात मांडणी करतो. नंतर लागेल तसं अधिक तपशीलात जाता येईल.
अस्मिता किंवा ओळख (identity) हा मनुष्याच्या आयुष्यात एक महत्त्वाचा धागा आहे आणि प्रत्येकाची ओळख बहुआयामी असते असं मानणारा विचार याचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. उदा: मी एखादी गोष्ट म्हणतो (किंवा वाङमय प्रसवतो) ते पुरुष म्हणून, मराठी म्हणून, पुणेकर म्हणून, भारतीय म्हणून की उच्चवर्णीय म्हणून हे विचारात घेतल्यानं कदाचित माझ्या म्हणण्याचे संदर्भ आणि अर्थ बदलू शकतात. पण मी केवळ वाङमय प्रसवणाराच नाही तर आस्वादकही असू शकतो. त्यामुळे आस्वादकानुसारही अर्थ बदलतो.
समकालीन जगण्यात असलेला विखंडितपणासुध्दा अर्थांचे पदर निर्माण करू शकतो. यात एक खोडसाळ खटयाळ खेळकरपणाही येतो. शब्दांचे खेळ, अर्थांचे खेळ ‘गांभीर्याने’ करत-करत पुष्कळ काही म्हटलं जाऊ शकतं (उदा: वेटिंग फॉर गोदो).
अभ्यासक्रमात लावलेलं इरावती कर्वेंचं ‘Kinship Organization in India‘ वाचता वाचता कंटाळले होते. किक्याचा एक SMS काय आला आणि अचानक FC वरच्या CCDत कट्टा ठरला. मग मी माझ्या लो-कट Levi'sच्या आत पप्पांनी यु.एस. वरून आणलेली Calvin Klein ची पर्पल पँटी घालू की माझी नेहमीची रेड या विचारात गुंतले. शेवटी रात्री मॅकची पार्टी आहे त्याला पर्पल घालू म्हणून रेड घालून निघाले. बाहेर पडताना आई म्हणाली अगं अंघोळ केल्यावर काही न खाता बाहेर पडू नये. जरा साखर टाक तोंडात. मी म्हटलं मग साखर नको, मला थोडा 'जोशी स्वीट्स'मधला करदंट दे. आमची आई म्हणजे पण नं सदाशिवपेठी आहे नुसती. तर सांगत काय होते, आमचा कट्टा...
यातली गंमत आणि विखंडितपणा लक्षात आला का
अर्थांचे हे (आणि असे इतर) आयाम एकाच सत्यापेक्षा अनेक सत्यं अस्तित्वात असल्याचा दावा करतात. उदा: साहित्यकृतींच्या बाबतीत त्यामुळे अनेक अर्थ निघणं आणि त्यामुळे नक्की काय म्हणायचं आहे याविषयी संभ्रम निर्माण होणं वगैरे घडतं. जर सत्य सापेक्ष आहे आणि त्यामुळे कलाकृतीचा अर्थ सापेक्ष असेल तर everything is a text and the text is everything या तर्कानं एकुणात मानवजातीनं प्रसवलेलं सगळं काही सापेक्षच आहे असं त्यामुळे होऊ लागतं.
हे अर्थात भल्याभल्यांना भंजाळून टाकतं त्यामुळे मराठी साहित्य आणि समीक्षा त्याच्या जरा लांबच असते. पण श्याम मनोहर आणि मकरंद साठे ही आधुनिकोत्तर साहित्यात आत्ताची ठळक नावं म्हणून सांगता येतील. हिंदीतून मराठीत आलेले उदय प्रकाश यांच्याकडेही बोट दाखवता येईल. विलास सारंग आणि कोलटकर आधीचे म्हणून सांगता येतील.
नक्की काय घडतं आहे ते स्पष्ट असेल, पात्रांच्या विचार-वर्तनावरून त्यांचा मूल्यात्मक आलेख सुस्पष्टतेनं मांडता येत असेल तर ते वाङमय आधुनिकोत्तर नाही असं खुशाल समजावं.
इतर संकल्पनांमध्ये हे कुठे बसतं हे फार गुंतागुंतीचं आहे. कारण सीमारेषा धूसर आहेत आणि व्याख्याही धूसर आहेत. (अंतिम सत्य काही नाही ना
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
अभ्यासक्रमात लावलेलं इरावती कर्वेंचं ‘Kinship Organization in India‘ वाचता वाचता कंटाळले होते. किक्याचा एक SMS काय आला आणि अचानक FC वरच्या CCDत कट्टा ठरला. मग मी माझ्या लो-कट Levi'sच्या आत पप्पांनी यु.एस. वरून आणलेली Calvin Klein ची पर्पल पँटी घालू की माझी नेहमीची रेड या विचारात गुंतले. शेवटी रात्री मॅकची पार्टी आहे त्याला पर्पल घालू म्हणून रेड घालून निघाले. बाहेर पडताना आई म्हणाली अगं अंघोळ केल्यावर काही न खाता बाहेर पडू नये. जरा साखर टाक तोंडात. मी म्हटलं मग साखर नको, मला थोडा 'जोशी स्वीट्स'मधला करदंट दे. आमची आई म्हणजे पण नं सदाशिवपेठी आहे नुसती. तर सांगत काय होते, आमचा कट्टा...
यातली गंमत आणि विखंडितपणा लक्षात आला का
अर्थांचे हे (आणि असे इतर) आयाम एकाच सत्यापेक्षा अनेक सत्यं अस्तित्वात असल्याचा दावा करतात.
गंमत लक्षात आली नाही. विखंडितपणा म्हणजे काय तेही कळले नाही. अनेक सत्ये कोणती तेही समजले नाही. "लोकांना अर्थ समजणार नाही असे लेखन" म्हणजेच आधुनिकोत्तर का रे भाऊ
चिंतातुर जंतू [02 Dec 2010 रोजी 08:18 वा.]
"लोकांना अर्थ समजणार नाही असे लेखन" म्हणजेच आधुनिकोत्तर का रे भाऊ
गंमत लक्षात आली नसेल तर उत्तर 'होय' असेच समजावे. कारण अंतिम सत्य काही नाही; आस्वादक अर्थ ठरवतो. तुमच्या मते हे असंबध्द आहे. तुम्ही आस्वादक आहात. विषय संपला.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
कुणी गोविंद घ्या कुणी गोपाळ घ्या
म्हणजे आस्वाद घेण्यात दिग्दर्शन/मदत इ. काही शक्य नसते काय एखाद्या व्यक्तीला विनोद समजला नाही तर तो उलगडून सांगणे साधारणतः कोणालाच आवडत नाही. परंतु, कुणी स्वतःची विनोद समजून घेण्यातील दुर्बलता व्यक्त केली तर विनोद उलगडून देणे शक्य असतेच ना एखाद्या व्यक्तीला विनोद समजला नाही तर तो उलगडून सांगणे साधारणतः कोणालाच आवडत नाही. परंतु, कुणी स्वतःची विनोद समजून घेण्यातील दुर्बलता व्यक्त केली तर विनोद उलगडून देणे शक्य असतेच ना "अंतिम सत्य काही नाही" असे म्हटले की "माल स्वतःच्या जवाबदारीवर विकत घ्यावा, 'ऍज इज, वेअरेवर इट इज' तत्त्वावर माल विकल्यावर कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर मिळणार नाही" असे सांगितल्यासारखे वाटते.
"लेखनात गंमत आहे" असा तुमचा दावा होता की "गंमत लाईज इन द ब्रेन ऑफ द रीडर" "यात गंमत आहे, तुम्हाला लक्षात आली का "यात गंमत आहे, तुम्हाला लक्षात आली का" हा प्रश्न आहे की "यातून तुम्हाला गंमत वाटली का" हा प्रश्न आहे की "यातून तुम्हाला गंमत वाटली का" हा प्रश्न आहे
चिंतातुर जंतू [02 Dec 2010 रोजी 09:08 वा.]
"अंतिम सत्य काही नाही" असे म्हटले की "माल स्वतःच्या जवाबदारीवर विकत घ्यावा, ऍज इज-वेअरेवर इट इज तत्त्वावर माल विकल्यावर कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर मिळणार नाही" असे सांगितल्यासारखे वाटते.
आधुनिकोत्तर साहित्य तसे करते खरे. यापायी पुष्कळांना त्रास होतो किंवा त्याचा राग येतो हेही खरे. म्हणून अनेकजण त्या फंदात न पडणे पसंत करतात. पण काहींना त्यात मजा येते हेही खरे.
"लेखनात गंमत आहे" असा तुमचा दावा होता की "गंमत लाईज इन द ब्रेन ऑफ द रीडर" "यात गंमत आहे, तुम्हाला लक्षात आली का "यात गंमत आहे, तुम्हाला लक्षात आली का" हा प्रश्न आहे की "यातून तुम्हाला गंमत वाटली का" हा प्रश्न आहे की "यातून तुम्हाला गंमत वाटली का" हा प्रश्न आहे
'गंमत आहे' असा मी दावा केला तरीही अंतिम सत्य आधीच अमान्य केले असल्याने तो दावा निरर्थक ठरेल. शेवटी संहिता प्रसवणारा (लेखक) सुसंबध्द आहे हे गृहितकच गळून पडू शकते. आता या दाव्यांच्या अमान्य करण्यात काही (असंबध्द) गंमत वाटली का नसेल तर अजून एक उदाहरण :-)
साशा बॅरन कोहेन यांचा एक दूरचित्रवाणीवरील कार्यक्रमअंश पाहिला होता. एका फॅशन शोनंतर काही उपस्थितांच्या मुलाखती घेतलेल्या त्यात दाखवल्या होत्या. (दूरचित्रवाणीच्या प्रेक्षकाला प्रत्यक्ष फॅशन शो दाखवला नव्हता; फक्त मुलाखती दाखवल्या होत्या.) मुलाखतकर्ता शोविषयीच्या एका विशिष्ट मुद्द्यावर एक प्रश्न विचारत होता (बहुधा 'शोमधील जहाजांच्या थीमविषयी काय वाटले' असा तो प्रश्न होता). काहींच्या मुलाखतींतून असे सूचित होत होते की शोमध्ये जहाजांची थीम वापरून सध्याच्या समाजाविषयी किंवा जीवनाविषयी खूप गहन टिप्पणी केलेली आहे - म्हणजे उदा: आपण सगळेच कसे दूर-जवळ जाणारी जहाजे असतो; किनारा मिळेल न मिळेल कोण जाणे, वगैरे आनंद बक्षी स्टाईल. फॅशन शोच्या कर्तीला (म्हणजे संहिता प्रसवणारीला) याविषयी विचारले असता ती म्हणाली की माझ्या शोमध्ये जहाजांची थीमच नव्हती.
यात गंमत वाटली का
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
'गंमत आहे' असा मी दावा केला तरीही अंतिम सत्य आधीच अमान्य केले असल्याने तो दावा निरर्थक ठरेल. शेवटी संहिता प्रसवणारा (लेखक) सुसंबध्द आहे हे गृहितकच गळून पडू शकते. आता या दाव्यांच्या अमान्य करण्यात काही (असंबध्द) गंमत वाटली का
संदर्भ समजला नाही, "आता या दाव्यांच्या अमान्य करण्यात काही (असंबध्द) गंमत वाटली का" हा प्रश्न नेमका कोणकोणत्या दाव्यांविषयी आहे तेच समजले नाही.
साशा बॅरन कोहेन यांचा एक दूरचित्रवाणीवरील कार्यक्रमअंश पाहिला होता. एका फॅशन शोनंतर काही उपस्थितांच्या मुलाखती घेतलेल्या त्यात दाखवल्या होत्या. (दूरचित्रवाणीच्या प्रेक्षकाला प्रत्यक्ष फॅशन शो दाखवला नव्हता; फक्त मुलाखती दाखवल्या होत्या.) मुलाखतकर्ता शोविषयीच्या एका विशिष्ट मुद्द्यावर एक प्रश्न विचारत होता (बहुधा 'शोमधील जहाजांच्या थीमविषयी काय वाटले' असा तो प्रश्न होता). काहींच्या मुलाखतींतून असे सूचित होत होते की शोमध्ये जहाजांची थीम वापरून सध्याच्या समाजाविषयी किंवा जीवनाविषयी खूप गहन टिप्पणी केलेली आहे - म्हणजे उदा: आपण सगळेच कसे दूर-जवळ जाणारी जहाजे असतो; किनारा मिळेल न मिळेल कोण जाणे, वगैरे आनंद बक्षी स्टाईल. फॅशन शोच्या कर्तीला (म्हणजे संहिता प्रसवणारीला) याविषयी विचारले असता ती म्हणाली की माझ्या शोमध्ये जहाजांची थीमच नव्हती.
यात गंमत वाटली का
होय, गंमत वाटली. परंतु ही मेटाकलाकृती आहे ना "गंमत वाटविणे" हा कोहेन या मेटासंहिता प्रसवित्याचा उद्देशच आहे ना "गंमत वाटविणे" हा कोहेन या मेटासंहिता प्रसवित्याचा उद्देशच आहे ना मूळ संहिताकर्तीची कलाकृती काय होती याविषयी उपस्थितांची फसवणूक करण्यात तो यशस्वी झाला असे म्हणता येईल ना
बोरात या विडंबनपटामुळे मला कोहेन माहिती होता. विडंबन करताना विपर्यास आणि विसंगत्योद्घाटन असे दोन्ही प्रकार त्यात आहेत. त्यातही गंमत वाटली होती.
साशा बॅरन कोहेनचा फॅशन शो
चिंतातुर जंतू [02 Dec 2010 रोजी 18:18 वा.]
होय, गंमत वाटली. परंतु ही मेटाकलाकृती आहे ना "गंमत वाटविणे" हा कोहेन या मेटासंहिता प्रसवित्याचा उद्देशच आहे ना "गंमत वाटविणे" हा कोहेन या मेटासंहिता प्रसवित्याचा उद्देशच आहे ना मूळ संहिताकर्तीची कलाकृती काय होती याविषयी उपस्थितांची फसवणूक करण्यात तो यशस्वी झाला असे म्हणता येईल ना
उत्तम प्रगती आहे (गंमत वाटली म्हणता आहात म्हणून ;-)).
कोहेननं उपस्थितांची फसवणूक केली असं म्हणत आहात. पण कोहेननं फॅशन् शो आपल्या प्रेक्षकांना दाखवला नव्हता. मग त्यात जहाजाची थीम होती की नव्हती ते ठामपणे सांगता येईल का नव्हती असं ठामपणे म्हणणारी एक व्यक्ती दिसली - फॅशन शोची कर्ती. होती असं इतरांचं म्हणणं पडलं. संहिता प्रसवणार्‍याला देव मानलं तर जहाजाची थीम नव्हती असं म्हणावं लागेल. पण वर म्हटल्याप्रमाणे अंतिम सत्य नाही असं मानलं तर नव्हती असं ठामपणे म्हणणारी एक व्यक्ती दिसली - फॅशन शोची कर्ती. होती असं इतरांचं म्हणणं पडलं. संहिता प्रसवणार्‍याला देव मानलं तर जहाजाची थीम नव्हती असं म्हणावं लागेल. पण वर म्हटल्याप्रमाणे अंतिम सत्य नाही असं मानलं तर "संहिता प्रसवणारा (लेखक) सुसंबध्द आहे हे गृहितकच गळून पडू शकते." असं वर वाक्य आहे. बहुमताचं मानलं तर लेखक (फॅशन शोची कर्ती) असंबध्द बोलते आहे असं म्हणता येईल का "संहिता प्रसवणारा (लेखक) सुसंबध्द आहे हे गृहितकच गळून पडू शकते." असं वर वाक्य आहे. बहुमताचं मानलं तर लेखक (फॅशन शोची कर्ती) असंबध्द बोलते आहे असं म्हणता येईल का मग कोहेनचा प्रेक्षक (लेखकाला देव मानणार्‍या जुनाट भ्रमांना बळी पडल्यामुळे) फसला असं म्हणता येईल का मग कोहेनचा प्रेक्षक (लेखकाला देव मानणार्‍या जुनाट भ्रमांना बळी पडल्यामुळे) फसला असं म्हणता येईल का आता गंमत वाटते आहे का आता गंमत वाटते आहे का
कोहेनचा उतारा अधिक सोपा जाईल म्हणून दिला होता. आता 'ब्रँडेड बेबी' प्रश्नावलीकडे वळायला तयारी झाली असे समजा.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
चर्चाप्रस्तावकाच्या विनंतीला मान देऊन हा उपधागा वेगळा काढावा.
एखादी वस्तू रसिकाने न-बघितलेली असते, पण त्या वस्तूबद्दल कल्पित पात्रांचे झालेले गैरसमज हाच कथाविषय असणे, हे काही नवीन नाही.
कीर्तनकार (किंवा आपले आजी आजोबा) महाभारतातील मयसभेची कथा सांगतात, असा अनुभव आपणापैकी खूप जणांना असेल. मयसभेच्या स्थापत्यशास्त्राबद्दल आपल्याला तांत्रिक माहिती कीर्तनकार/आजी देत नाही. एक-लाख श्लोकांच्या महाभारतात तरी कितपत माहिती आहे, कोणास ठाऊक. मात्र पाणी दिसते तिथे फरशी होती, घट्ट जमीन दिसली तिथे पाणी होते, अशी कौरवांची फसवणूक झाली - ते कौरवांचे अनुभव कीर्तनकार छान रंगवून सांगतो. इथे तुम्ही म्हणाल "पण मयसभा ही दगडा-विटा-पाण्याची होती ते अबाधित सत्य होते ना
मग अभिज्ञानशाकुतंलातल्या संघर्षबिंदूचे उदाहरण बघू. गरोदर शकुंतला दुष्यंताच्या दरबारात जाते. दुष्यंत शकुंतलेला विसरलेला असतो. या घटनेबद्दल दुष्यंताचे स्पष्टीकरण, शकुंतलेचे स्पष्टीकरण, आणि गौतमी (शकुंतलेबरोबर आलेली पोक्त बाई) हिचे स्पष्टीकरण कालिदास (किंवा रंगपटावरील संघ) आपल्याला देतो. प्रत्येकांचे स्पष्टीकरण वेगवेगळे असते :
दुष्यंत : शकुंतला ही एक लबाड व्यभिचारिणी आहे
शकुंतला : दुष्यंत पोरीबाळींशी मौजमजा करून नामानिराळा राहाणारा आहे
गौतली : दुष्यंत लबाड आहे, आणि शकुंतला भोळसट आहे
म्हणजे "खरे" काय आहे, त्यावेगळी पात्रांची परस्परविरोधी मते रसिक समजून घेतो, याची परंपरा प्रदीर्घ आहे. रसिक "वरची तीन्ही मते चुकलेली आहेत, दुर्वासाच्या शाप तितका खरा आहे" वगैरे मानतो. पण "दुष्यंत लबाड आहे, शकुंतला व्यभिचारिणी आहे किंवा भोळसट आहे" याबाबत दुर्वासाच्या शापात काहीच तपशील नाहीत.
तरी तुम्ही म्हणाल, कालिदासाने दुर्वासाचे पात्र निर्माण करून "निरपवाद सत्य" असे सांगितलेलेच आहे. त्यामुळे बाकीच्या पात्रांची झालेली फसवणून ती प्रेक्षका-वाचकाची कधीच होत नाही. मला काही हे पटत नाही - कालिदासाने निर्माण केलेला शापही तितकाच कल्पित आहे. पण ठीक...
शोधल्यास असा कुठला शाप नसून "संशयकल्लोळ" चितारलेल्या कलाकृतींची उदाहरणे देता येतील. आणि यातील वेगवेगळ्या पात्रांचे विसंगत विचार म्हणजे अर्धवट-बरोबर-समज आहेत, की पुरते-गैर-समज आहेत, हे मुळीच स्पष्ट नसते. जेन ऑस्टनच्या "प्राइड अँड प्रेज्युडिस" कादंबरीचे उदाहरण घेऊया. नायकाबद्दल नायिकेचा सुरुवातीला समज होतो की तो गर्विष्ठ आणि अहंमन्य आहे. तिला वाटतो तितका तो गर्विष्ठ नसतो, पण तरी थोडा गर्विष्ठ असतोच असे वाचकाला जाणवते. मग नायिकेचे सुरुवातीला डार्सीबद्दल दिलेले मत खरे की खोटे नायकाचे स्वतःबद्दल मत असते की त्याचे वागणे सुयोग्य आणि माणुसकीचे असते. नायकाचेही खरे नाही काय नायकाचे स्वतःबद्दल मत असते की त्याचे वागणे सुयोग्य आणि माणुसकीचे असते. नायकाचेही खरे नाही काय (समांतर : फॅशन शो च्या कर्तीचे फॅशन शोबद्दल मत खरे नाही काय (समांतर : फॅशन शो च्या कर्तीचे फॅशन शोबद्दल मत खरे नाही काय
मी वरील सर्व उदाहरणे मुद्दामूनच प्राचीन किंवा अनेक शतकांपूर्वीच्या कृतींची देत आहे, हे लक्षात आलेच असेल.
आता २०व्या शतकात. साशा बॅरन कोहेनपेक्षा थोडी वेगळी पद्धत "मॉक्युमेंटरी" = माहितीपटाचे विडंबन. या कलाप्रकारात माहिर असा ख्रिस्तोफर गेस्ट आहे. त्याचे चित्रपट म्हणा, किंवा माँटी पायथनची बीबीसी-माहितीपटांची विडंबने म्हणा, यांच्यात "सत्य" म्हणजे पूर्ण कल्पितच असते.
साशा बॅरन कोहेन अशी मजा करतो, की चित्रण करताना काही लोकांना सांगत नाही की काय चालू आहे. पण तो ज्या रूपांत लोकांच्या समोर जातो ती रूपे पुरती कल्पित असतात (अली जी हा "हिपहॉपवाला", बोराट हा मध्यआशियाई गावंढळ बुवा, ब्रुनो हा उथळ कलाशून्य आणि गर्विष्ठ समलिंगी डिझायनर). असे असता त्याची चित्रणे बरीचशी कल्पिताकडेच झुकतात. माझ्या मते साशा बॅरन कोहेन जरी चित्रणे "उघड्यावर", सर्व पात्रांना स्क्रिप्ट न-देता करत असला, तरी त्याच्यापाशी स्क्रिप्टचा सांगाडा असतोच. म्हणून त्याच्या चित्रकृती मॉक्युमेंटरी कलाप्रकाराचाच उपप्रकार मानल्या पाहिजेत.
कलेच्या बाबतीत पोस्टमॉडर्न विचारसरणी मला काहीशी पटते. (माध्यम हासुद्धा संदेश, वगैरे.) परंतु बराचसा अतिरेक वाटतो. (माध्यम हाच संदेश, म्हणतात ते.) संदेश decode करायला सांस्कृतिक संदर्भ लागतात, हेसुद्धा मला पटते. पण सांस्कृतिक संदर्भावरून काय वाटेल तो अर्थ लावता येतो, अर्थांना मर्यादाच नाहीत, हे काही पटत नाही. वाटेल तो अर्थ घ्यायचा तर इजिप्शियन चित्रलिपीचा अर्थ लावण्यासाठी रोझेटा शिलालेख उगाच वापरला म्हणावे लागेल.
संहिता प्रसवणार्‍याला देव मानलं तर जहाजाची थीम नव्हती असं म्हणावं लागेल. पण वर म्हटल्याप्रमाणे अंतिम सत्य नाही असं मानलं तर
माझा समज झाला की "अंतिम सत्य नसू शकते" हे विधान सिद्ध करण्यासाठी तुम्ही उदाहरण देत आहात. "अंतिम सत्य नाही" हे गृहीतक असेल तर त्यामुळे कलाकृतीतून 'कमी माहिती'च मिळेल (गार्बेज इन गार्बेज आऊट). त्यापेक्षा असे म्हणता येईल की एका कलाकृतीऐवजी अनेक असंबद्ध कलाकृती दिलेल्या आहेत आणि प्रत्येकीचे स्वत:चे एक 'सत्य' आहे. "सत्यच नाही" असे का म्हणावे
"संहिता प्रसवणारा (लेखक) सुसंबध्द आहे हे गृहितकच गळून पडू शकते." असं वर वाक्य आहे. बहुमताचं मानलं तर लेखक (फॅशन शोची कर्ती) असंबध्द बोलते आहे असं म्हणता येईल का मग कोहेनचा प्रेक्षक (लेखकाला देव मानणार्‍या जुनाट भ्रमांना बळी पडल्यामुळे) फसला असं म्हणता येईल का
"कोहेन कोणत्या प्रकारचा माणूस आहे" (उपस्थितांना अनेकदा फसवितो, इ.) हा पूर्वग्रह बाजूला ठेवला तरीही, "शोमधील जहाजांच्या थीमविषयी काय वाटले" (उपस्थितांना अनेकदा फसवितो, इ.) हा पूर्वग्रह बाजूला ठेवला तरीही, "शोमधील जहाजांच्या थीमविषयी काय वाटले" हा सूचक प्रश्न आहे. असे प्रश्न विचारले गेल्यास साक्षीदार चकू शकतात हे ज्ञान उपलब्ध आहे. त्यामुळे ("त्यामुळेच" असे आवश्यक नाही, "फॅशन शो बघायला जाणारे काय अकलेचे असतील" हा सूचक प्रश्न आहे. असे प्रश्न विचारले गेल्यास साक्षीदार चकू शकतात हे ज्ञान उपलब्ध आहे. त्यामुळे ("त्यामुळेच" असे आवश्यक नाही, "फॅशन शो बघायला जाणारे काय अकलेचे असतील", "आनंद बक्षी टाईप उत्तरे देणारे अविश्वासार्ह" इ. पूर्वग्रह आहेतच ;) ), 'एक संहिताकर्ती विरुद्ध उपस्थित बहुसंख्य' या सामन्यात संहिताकर्तीच्या बाजूनेच नल हायपोथेसिस बनवावा ना
समकालीन जगण्यात असलेला विखंडितपणासुध्दा अर्थांचे पदर निर्माण करू शकतो. यात एक खोडसाळ खटयाळ खेळकरपणाही येतो. शब्दांचे खेळ, अर्थांचे खेळ ‘गांभीर्याने’ करत-करत पुष्कळ काही म्हटलं जाऊ शकतं (उदा: वेटिंग फॉर गोदो).
बेकेटचे 'वेटिंग फॉर गोदो' हे लिटररी मिनिमलिझमचे उदाहरण आहे असे वाटते. अर्थांचे पदर निर्माण करण्यात इथे वाचकाची भूमिका महत्त्वाची ठरते असे वाटते. हे नाटक आमच्या महाविद्यालयातल्या काही हुशार मित्रांनी केले होते. वेटिंग फॉर गोदो करतो आहे असे ते सांगायचे ;) काहीतरी भारी करतो आहे असेच तेव्हा त्यांना वाटायचे आणि मलाही . त्यातले संवाद मला त्यावेळी घुमाफिराके वोही बात छाप वाटले होते.
अभ्यासक्रमात लावलेलं इरावती कर्वेंचं ‘Kinship Organization in India‘ वाचता वाचता कंटाळले होते. किक्याचा एक SMS काय आला आणि अचानक FC वरच्या CCDत कट्टा ठरला. मग मी माझ्या लो-कट Levi'sच्या आत पप्पांनी यु.एस. वरून आणलेली Calvin Klein ची पर्पल पँटी घालू की माझी नेहमीची रेड या विचारात गुंतले. शेवटी रात्री मॅकची पार्टी आहे त्याला पर्पल घालू म्हणून रेड घालून निघाले. बाहेर पडताना आई म्हणाली अगं अंघोळ केल्यावर काही न खाता बाहेर पडू नये. जरा साखर टाक तोंडात. मी म्हटलं मग साखर नको, मला थोडा 'जोशी स्वीट्स'मधला करदंट दे. आमची आई म्हणजे पण नं सदाशिवपेठी आहे नुसती. तर सांगत काय होते, आमचा कट्टा...
यातली गंमत आणि विखंडितपणा लक्षात आला का
हे बहुधा स्ट्रीम ऑफ़ कॉन्शसनेसचे उदाहरण आहे असे वाटते. जेम्ज़ जॉइसने त्याच्या यूलसीज़ ह्या कादंबरीत ह्या तंत्राला परिपूर्णत आली असे मानले जाते. (मी ही कंटाळवाणी कादंबरी वाचण्याचा कोणे एके काळी मनापासून प्रयत्न केला आहे.)
नक्की काय घडतं आहे ते स्पष्ट असेल, पात्रांच्या विचार-वर्तनावरून त्यांचा मूल्यात्मक आलेख सुस्पष्टतेनं मांडता येत असेल तर ते वाङमय आधुनिकोत्तर नाही असं खुशाल समजावं.
फारच छान. ही व्याख्या सुस्पष्ट आहे ;)
चिंतातुर जंतू [02 Dec 2010 रोजी 09:34 वा.]
हे बहुधा स्ट्रीम ऑफ़ कॉन्शसनेसचे उदाहरण आहे असे वाटते.
असं म्हणता येईल. असंबध्द वाटणारे विचार नकळत एकेक दुवा घेऊन पुढे सरकू शकतात. ते दुवे पुढे हरवल्यामुळे विचार असंबध्द वाटू शकतात. ते दुवे शोधण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. शैक्षणिक पठडीतून या उतार्‍याविषयी (उदाहरणार्थ) असे प्रश्न उपस्थित केले जाऊ शकतात.
वरील उतार्‍यात किती ब्रँडेड गुड्सचा उल्लेख आहे
"इरावती कर्वेंचं ‘Kinship Organization in India‘" हा उल्लेख ब्रँडेड गुड्समध्ये येईल का
'यु.एस्.' हा उल्लेख ब्रँडेड गुड्समध्ये येईल का आणि सदाशिव पेठ
वरील उतार्‍यात किती Kinshipsचा उल्लेख आहे
Kinship व्यक्तींशी असते की ब्रँडेड गुड्सशी की दोन्हींशी
उतार्‍यातील प्रथमपुरुषी निवेदकाच्या Kinshipsविषयी उतारा वाचून तुम्हाला काय कळले हे वरील विस्ताराच्या आधारे स्पष्ट करा.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
यावरून सार्त्र यांची रिप्रिव्ह ही कादंबरी आठवली. यात त्यांनी एक अभिनव प्रयोग केला आहे. कथा दुसर्‍या महायुद्धावर आहे आणि चार-पाच उपकथानकांचा यात समावेश आहे. साधारणपणे कादंबरीत अशा वेळी एका उपकथानकाला एक प्रकरण किंवा एका प्रकरणातील एक भाग दिला जातो. सार्त्र यांनी एकेक वाक्य एका उपकथानकाला दिले आहे. म्हणजे वाक्य पहिले - उपकथानक पहिले, वाक्य दुसरे - उपकथानक दुसरे, वाक्य तिसरे - उपकथानक तिसरे. सुरूवातीला भंजाळून जायला होते पण नंतर संगती लागत जाते. महायुद्धाच्या एका विशाल कॅनव्हासवर छोटी आयुष्ये, अडचणी कशा भरडल्या जातात हे दाखवण्याचा एक अप्रतिम आविष्कार.
अनुदिनी : मै और मेरे पाहुणे..
काहीही नियम सापडला की त्यानुसार अर्थ लावता येईल. अर्थ लावणे किती अवघड उरते ते सरावानुसार बदलू शकेल. या प्रयोगाला आधुनिकोत्तर का म्हणावे
मी या प्रकाराला आधुनिकोत्तर म्हटलेले नाही. स्ट्रीम ऑफ कॉन्शसनेसवरून हे आठवले म्हणून दिले इतकेच.
अनुदिनी : मै और मेरे पाहुणे..
ना समझे वो अ....
आरागॉर्न ह्यांनी जे म्हटलय तेच मलाही म्हणावेसे वाटते.
अधून म्हणजे आत्ता, आत्ता ह्या क्शणाचा अनुभव घ्यायचा असेल तर वेगाचा अनुभव घेता यायला हवा. इथे वेगाचे आकलन होण्यासाठी बुद्धीच्या आकलन पटावर वेगाने एकामागून एक भिन्न- भिन्न, वेगवेगळ्या घटना किंवा विचार आकलन करता-करता आदळू लागल्या कि त्या विखंडीतपणातून एक वेगळेच चित्र, विचार मनचक्शूंपूढे येवू शकते.
स्थिर चित्र : कोलाज
साधारण पुस्तकरूपातील चल चित्र : ऍक्शन प्लिकर
महाकाव्य : महाभारत, रामायण
अगदी सोपे उदाहरण: माझा एक लेख ''कॅलिडोस्कोप भाशेचा''
लाडूचा एक कण जरी खल्ला तरी लाडू गोड आहे की नाही हे जसे सांगता येते. अगदी तसेच पण उलटे, म्हणजे आधी खूप मोठे व किचकट कथानक पहा/वाचा/ऐका मग त्यानंतर त्यातून एक साधे,सोपे व सुक्श्म सत्य गवसेल आणि ते असेल/असू शकेल 'काळाच्या (घड्याळातील नव्हे) वेगाचे व त्यातून काळाच्या चालीचे आकलन'.
चिंतातुर जंतू [02 Dec 2010 रोजी 07:41 वा.]
याक्षणी उपक्रमावर 'चर्चेचे प्रस्ताव' मध्ये हे दिसते आहे:
'पिंडदानाचे वेळी कावळ्याचे महत्व'
'नीकोन कुलपीक्स एल ११० बद्दल आधीक जाणुन घ्यायचे आहे...'
'अनिल अवचट : एक न आवडणं'
'विकी लिक्स विरूद्ध अमेरिकन सरकारः तुम्ही कोणत्या बाजुला
(थोडं खाली गेलं की 'राखी का इन्साफ' सुध्दा दिसत आहे).
हेही एक आधुनिकोत्तर 'टेक्स्ट' (संहिता) म्हणून पाहता येईल. एकविसाव्या शतकातल्या सुजाण, सुशिक्षित, संगणकसाक्षर, माध्यमसंपृक्त मराठीजनांच्या असणार्‍या विविध ओळखीच त्यातून प्रतिबिंबित होत आहेत असं मांडता येईल.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
"एकविसाव्या शतकातल्या सुजाण, सुशिक्षित, संगणकसाक्षर, माध्यमसंपृक्त मराठीजनांच्या असणार्‍या विविध ओळखींना" "एक आधुनिकोत्तर 'टेक्स्ट' (संहिता)" का म्हणावे ही एक यादी आहे, एकमेकांशी संवाद साधण्यासाठी एकत्र आलेल्या, एकविसाव्या शतकातल्या सुजाण, सुशिक्षित, संगणकसाक्षर, माध्यमसंपृक्त मराठीजनांच्या एका गटात, एका विशिष्ट कालखंडात सुचविले गेलेले असंबद्ध विषय यापलिकडे त्यातून काही सापडावे अशी अपेक्षाच का करावी
आजकाल जालावर वावरतांना आधुनिकोत्तरवाद (पोस्ट मॉडर्निजम) या संकल्पनेविषयी काहीबाही वाचायला मिळते.
तुम्ही ह्या संकल्पनेविशयी कुठे वाचले काय वाचले कारण मी अजूनपर्यंत नाही वाचले.
'आधुनिक होणे' म्हणजे मला तरी 'आधुनिक झालेल्यांनी आधुनिक नसलेल्यांना हिणवणं' असेच वाटत होते. अन् मी देखील 'लग्नाआधी' तसेच वागत होतो. लग्नानंतर माझ्या बायकोच्या सहवासातून आता माझी आधुनिकतेविशयीची मते नकळत बदलत आहेत. म्हणून असे म्हटले.
'आधुनिकोत्तरवाद' हा शब्द खूपच मोठा व जड आहे.
'अधून-मधून' ह्या शब्दात 'मधून' म्हणजे काय हे माहित आहे. पण 'अधून' म्हणजे काय
'अधुन' म्हणजे काय हे कळले कि आधुनिक म्हणजे काय हे सांगता येईल. आधुनिक म्हणजे काय हे कळले कि आधुनिकोत्तर म्हणजे काय ते सांगता येईल. मग आधुनिकोत्तर म्हणजे काय हे कळले कि तुमच्या प्रश्नाचे उत्तर सांगता येईल.
व्युत्पत्तीचे मूळ "अधून" नाही, तर "अधुना" आहे.
"अधुना" या संस्कृत शब्दाचा मराठी अर्थ "आता"
१८५०-१९५० काळातल्या लोकांनी त्यांच्या काळातल्या चालू विचारसरणीला आणि कलाशैलींना "आताच्या" म्हणून घेतले. गंमत म्हणजे त्यापूर्वीचे अभिजन आपले विचार नवीन असले तरी "आताचे" म्हणून सांगत नसत तर "शाश्वत" म्हणूनच सांगत असत. जुन्यापासून फारकत अभिमानाने सांगायची पद्धत त्या मानाने काही थोडी शतकेच चालू असल्यामुळे त्या काळातल्या लोकांचा (आपल्यासारखा) "आताचे" शब्दाच्या मूळ-अर्थाशी गोंधळ होत नव्हता.
"आताचे" हा शब्द १८५०-१९५० काळातल्या लोकांनी बळकावल्यानंतर त्यापुढच्या लोकांनी काय करावे त्यांनी "१८५०-१९५०चे-लोक-आताचे-म्हणतात-त्याच्या-नंतरचे" असा शब्दप्रयोग सुरू केला. थोडक्यात "आताचेच्या-नंतर" =
= अधुना-इक-उत्तर = आधुनिक-उत्तर = आधुनिकोत्तर (मराठी-संस्कृत व्याकरणाप्रमाणे)
= modern<-post = postmodern (इंग्रजी व्याकरणाप्रमाणे)
अधून, आधुनिक, आधुनिकता बसं एवढेच ह्याच्या 'पुढे' काही नाही.
व्युत्पत्तीचे मूळ "अधून" नाही, तर "अधुना" आहे.
"अधुना" या संस्कृत शब्दाचा मराठी अर्थ "आता"
'अधुन' म्हणजे 'आत्ता' हे कळले.
पण 'आत्ता' म्हणजे काय
"आताचे" हा शब्द १८५०-१९५० काळातल्या लोकांनी बळकावल्यानंतर त्यापुढच्या लोकांनी काय करावे त्यांनी "१८५०-१९५०चे-लोक-आताचे-म्हणतात-त्याच्या-नंतरचे" असा शब्दप्रयोग सुरू केला. थोडक्यात "आताचेच्या-नंतर" =
= अधुना-इक-उत्तर = आधुनिक-उत्तर = आधुनिकोत्तर (मराठी-संस्कृत व्याकरणाप्रमाणे)
= modern<-post = postmodern (इंग्रजी व्याकरणाप्रमाणे)
'या विशया संबंधित असे जे' असे जेंव्हा म्हणायचे असते तेंव्हा एक साचा(सूत्र) वापरला जातो ज्या साच्यात मूळ शब्द घालून करंजी, मोदकासारखे नवे शब्दरूप आकारले जाते. साचा कोणता आहे ते जाणून नवीन शब्दरूपाचा अर्थ आपल्याला जाणत येतो.
पहिला वर्ण - शेवटचा वर्ण - साच्यानुसार वर्ण
(अ असेल तर आ, उ असेल तर औ, इ असेल तर ए )- ई चा स्वर क्शरा(व्यंजना) मध्ये मिसळणे - साच्यानुसार वर्ण
'भुगोल' <या विशया संबंधित असे ते >'भौगोलिक'
'अधुन' <या विशया संबंधित असे ते >'आधुनिक'
'वंदन' <या शब्दाच्या अर्थाच्या वापराजोगे असे ते> 'वंदनीय'
'स्मरण' <या शब्दाच्या अर्थाच्या वापराजोगे असे ते> 'स्मरणीय'
चर्चा प्रस्तावकाने चर्चेसाठी विशय मांडताना जी 'विकिपीडीयामधील' व्याख्येचे जे अनुवादीत रूप मांडलेले आहे, त्या नुसार आपण मांडलेले वर मत मिळते जुळते नाही. तुम्ही जे मत मांडलेले आहे त्यानुसार 'आत्ता' च्या विशया संबंधित असे जे आहे ते 'आधुनिक' होत नाही.
*'आत्ता' म्हणजे काळाच्या (वेळेचा नाही) घटना घडण्याचा हा एक क्शण घटना घडली कि त्या घटना घडण्यातून जे (समुद्राच्या लाटांसारखे, वा भुकंपासारखे जे) ट्रीमर निघतात ते ट्रिमर पुन्हा नव-नव्या घटना घडवत जातात. हे ट्रीमर मानवी, पशू, प्राणी वनस्पती या सर्वांच्या आयुश्यावर परिणाम करीत जातात. ह्या घटना घडण्याच्या त्या क्शणाला 'आत्ता' किंवा 'अधून' म्हणता येईल. 'अधुन-मधून' हा शब्द काळाचा (इथे वेळेचा, दिवसाचा, महिन्यांचा म्हणता येईल) एक टाईमस्पॅन म्हणून अर्थासाठी घेता येईल.
आधुनिक: नव-नव्या घटना घडणार्‍या 'त्या क्शणाच्या' काळातील सगळ्यात जवळच्या टाईमस्पॅन संदर्भाबाबत असे ते.
आधुनिक तंत्रद्न्यान= नव-नव्या घटना घडणार्‍या 'त्या क्शणाच्या' काळातील सगळ्यात जवळच्या टाईमस्पॅन मध्ये सध्याचे तंत्रद्न्यान
अधून<या शब्दाच्या अर्थाचा गाभा ज्यात दडला आहे असे ते>आधुनिकता
प्रथम <या शब्दाच्या अर्थाचा गाभा ज्यात दडला आहे असे ते>प्राथमिकता
या विचार साखळी नुसार 'आधुनिकोत्तर' हा शब्द मुळ शब्दाच्या गुणधर्मानुसार 'प्रवाही' नसून 'जडत्ववादी' आहे व म्हणून तो चूकीचा आहे. पुढे काय घडणार आहे. हे आपण कसे सांगणार फक्त कयास करू शकतो. ते कयासपूर्ण लिखाण, विचार 'चिंतातूर जंतू' नावाचे सदस्य ज्याप्रमाणे सांगतात त्याप्रमाणे विखंडीतपणाचे असू शकते. काळ पुढे सरकला की त्या लिखाणातील, विचारातील धूसर भाग, दूर होत जावून स्पश्ट होत जाईल. पण जेंव्हा तसे होईल तेव्हा ते आधुनिक लिखाण नसणार कारण ते आत्ताचे नसणार. तेंव्हा 'आत्ताचे'* लिखाण वेगळे असणार.
सतीश रावले यांचे प्रतिसाद मला आधुनिकोत्तर शैलीतील वाटतात.
सतीश रावले यांचे प्रतिसाद मला आधुनिकोत्तर शैलीतील वाटतात.
अचूक निरीक्षण. हजार टक्के सहमत. सतीश रावले ह्यांच्या लेखनाच्या अनुषंगानेही चर्चा व्हायला हवी. त्यांचे प्रतिसाद महत्त्वाचे आहेत.
डहाक्यांची कविता आणि रावल्यांचा प्रतिसाद
रावल्यांचा प्रतिसाद वाचून वसंत आबाजी डहाके यांच्या 'वाक्य' या कवितेच्या काही ओळी आठवल्या.
सगळे कानांत प्राण आणून
पंखांची अस्वस्थ फडफड करीत राहिले
सगळेच ठरले निरक्षर आणि ठोंबे
पळवाटः आठवणीतून (चूभूद्याघ्या.) पुस्तक समोर नाही.
मुक्तसुनीत [02 Dec 2010 रोजी 14:52 वा.]
उद्बोधक चर्चा. मला बरीच नवी माहिती जंतुरावांमुळे मिळाली. या चर्चेबद्दल प्रस्तावकर्त्याचे आभार मानावेत असे वाटते. हा पोष्ट् मॉडर्निझम् म्हणजे "नेति नेति शब्द न ये अनुमाना" या न्यायाने दत्तसंप्रदायाचा भाग वाटतो आहे  (हघ्या
पुष्कर श्रीकांत जोशी [03 Dec 2010 रोजी 00:07 वा.]
याच संदर्भात " लेखकाचा मृत्यू "(लेखकाचे साहित्यव्यवहारातील उच्चस्थान नष्ट होणे , आस्वादक म्हणून वाचकाचे साहित्यव्यवहारातील महत्त्व वाढणे , निश्चीत अर्थनिर्णयनाच्या अभावी सर्जनशीलतेभोवतीचे गूढत्वाचे वलय पुसले जाणे. उदा . शाम मनोहरांच्या बहुतेक 'खूप लोक आहेत' मध्ये निवेदक लेखक मरतो) आणि "संहितांचा परस्परसंबंध"(संहिता या पूर्णांशाने स्वतंत्र नसून त्या एकमेकांशी निगडीत असतात , कोणतीही संहिता ही अनेक संहितांच्या जाळ्यातली एक अशीच अस्तित्वात असते, तिचे अर्थनिर्णयन या परस्परसंदर्भातच केले जावू शकते) या संकल्पना ही वाचल्याचे आठवते.
कोणी विस्ताराने समजावेल काय
दूरदर्शनवर सुरू असलेल्या रेऍलिटी शोजसंदर्भात 'लेखकाचा मृत्यू' ही संकल्पना वापरता येईल का
चर्चा उत्तम, बरीच माहिती मिळाली. धन्यवाद. आता कुठे "वेटिंग फॉर गोडो(ट)" किवा "अंधाराच्या लेकी"(ते ह्या प्रकारात मोडते कि नाही हे माहित नाही) ह्या नावावरून आत काय असेल ह्याचा अंदाज बांधता येईल. तसेच लहान मुले जे काही बोलतात त्यास देखील आधुनिकोत्तर म्हणता येऊ शकते, कारण आधुनिकोत्तर हि संकल्पना सादर-करत्यावर कमी आणि अस्वादकावर अधिक अवलंबून आहे असे दिसते.
पण आधुनिकोत्तर हे काही नाव असू शकत नाही, केवळ नाव सुचले नाही म्हणून हे ठेवले असे वाटते. आता ह्या आधुनिकोत्तर संकल्पनेनंतर काहीच निघणार नाही का जर अजून दुसरी अशी काही संकल्पना निघाली तर तिला काय आधुनिकोत्तर-त्तर असे म्हणणार
का यांच्या या प्रतिसादात वारंवार बदल केला जात असल्याचे दिसते. चर्चेचे सूत्रसंचालन/सारांश यासाठी तो प्रतिसाद राखीव आहे असे वाटते म्हणून शंका येथे विचारतो आहे.
'समकालीन जगण्यात असलेला विखंडितपणासुध्दा अर्थांचे पदर निर्माण करू शकतो.'
विखंडितपणा म्हणजे काय ते समजलेले नाही.
रिकामटेकडा यांचा आक्षेप काहीसा असा असावा: आस्वाद अनुभवाचे आकलन/विश्लेषण जर समजा वाचक करू शकत नसेल किंवा वाचकाचा आस्वाद-अनुभव असंबद्धतेबाहेर पडू शकत नसेल तर किमानपक्षी हा आस्वाद अनुभव सुसंबद्ध करता येण्याइतपत तरी आस्वाद-अनुभवाची व्यक्तिसापेक्षता निरर्थक ठरते.
सारांश मला समजला असेल तर सहमत आहे.
चिंजंच्या मताप्रमाणे असंबद्धता हाच आस्वाद अनुभव असल्याने त्याला सुसंबद्ध करण्याची काही गरज नाही कारण अमुक वाचकासाठी सुसंबद्ध असा अर्थच नसू शकेल.
"अमुक वाचकासाठी सुसंबद्ध असा अर्थच नसू शकेल" याचे उदाहरण मी शोधतो आहे. "मला चित्रातून अमुक अर्थ लागला" हे रंगांधळ्यांना समजावून देणेही शक्य नाही, असा काही दावा आहे काय
"या चित्रात मला 49 दिसतच नाहीत" असे रंगांधळ्यांनी म्हणणे हे व्यक्तिसापेक्षतेचे उदाहरण आहे काय भुकेल्याला ढगांत अन्नसदृष आकृती दिसणे, असे दुसरे उदाहरण मला सुचते. तिसरे उदाहरणः
अन्यथा, "अर्थ नाही" हाच मेटाअर्थ 'सांगण्याचा' संहिताकर्त्याचा उद्देश असेल तर ऍबसर्डिटी हाच मेटाअर्थ सर्वांना लागेल आणि त्यातून गंमत वाटेल हे मान्य आहे. एक उदाहरणः
धनंजय यांचा उपप्रतिसाद मला पूर्ण समजलेला नाही. 'कोहेनच्या उदाहरणात फॅशन शोला उपस्थित मंडळीही संहितेचा भाग आहे. अशी उदाहरणे ऐतिहासिक कलाकृतीतही दाखवता येतात. त्यामुळे कोहेनचे उदाहरण संयुक्तिक नाही' असे काहीसे मला समजले आहे.
ऐतिहासिक उदाहरणे असल्यामुळे आधुनिकोत्तर कलेचे 'आधुनिकोत्तर' हे विशेषण चुकीचे आहे असे त्यांनी सांगितले असे मला वाटते.
प्रतिसाद येथे दिल्याबद्दल अनेक आभार. वरचा प्रतिसाद संपादीत करून त्यात भर घालत राहीन.
विखंडितपणा म्हणजे काय ते समजलेले नाही.
माझ्या अनुभवविश्वाच्या संदर्भात मला उमगलेले सांगण्याचा प्रयत्न करतो. जन्म खेड्यात, अर्धे माध्यमिक शिक्षण तालुकावजा गावात, उरलेले महाराष्ट्रातील बर्‍यापैकी मोठ्या शहरात, महाविद्यालयीन शिक्षण आणखी मोठ्या शहरात, पदव्युत्तर शिक्षण परदेशात, नोकरी परदेशात. या सर्व प्रवासात अनेक भुमिकांतून जावे लागले. कुटूंब, कचेरीतील सहकारी, शेजारी-पाजारी, इतर संबंधित, पुस्तके, चित्रपट, आंतरजाल, इतर माध्यमे यात एकसंधपणा नाही. समकालीन लोकांच्या अनुभवांतील स्थित्यंतरांची वारंवारता असा विखंडितपणाचा अर्थ मला जाणवला.
"मला चित्रातून अमुक अर्थ लागला" हे रंगांधळ्यांना समजावून देणेही शक्य नाही, असा काही दावा आहे काय
तुम्हाला रंगांधळ्यांना समजावून देणे शक्य असावे पण तुमचा आस्वाद-अनुभव व रंगांधळ्याचा आस्वाद-अनुभव भिन्नच असणार.
"अर्थ नाही" हाच मेटाअर्थ 'सांगण्याचा' संहिताकर्त्याचा उद्देश असेल तर ऍबसर्डिटी हाच मेटाअर्थ सर्वांना लागेल...
संहिताकर्त्याचा उद्देश काहीही असला तरी वाचकांच्या/प्रेक्षकांच्या अनुभव-आस्वादावर, अर्थनिर्णयनावर त्याची मक्तेदारी असू शकत नाही. एखाद्याला ऍब्सर्ड वाटेल तर दुसर्‍याला मजा येईल. उदा. 'वेटिंग फॉर गोडो'चे प्रयोग स्त्रियांनी सुरू केल्यावर बेकेटने त्याबद्दल आक्षेप घेतला होता पण प्रयोग होतच राहीले.
ऐतिहासिक उदाहरणे असल्यामुळे आधुनिकोत्तर कलेचे 'आधुनिकोत्तर' हे विशेषण चुकीचे आहे असे त्यांनी सांगितले असे मला वाटते.
असे मलाही वाटले होते. पण ऐतिहासिक कलाकृतींची आधुनिकोत्तरी समिक्षा केली जाण्याची शक्यता तसेच त्यांची व मॉक्युमेंटरीची उदाहरणे संहितेतील पात्रांना संहितेतील घटनांचे उलटसुलट अर्थ लागणे, हे आधुनिकवादाचे व्यवच्छेदक लक्षण नाही हे पाहता त्यांना वेगळे काही अपेक्षित असावे असे वाटले. चिंजंनाही ते व्यवच्छेदक लक्षण वाटत नसतांना कोहेनचे उदाहरण धनंजय यांना संयुक्तिक वाटले नसावे. पण प्रतिसाद पूर्ण समजला नसल्याने तुम्ही म्हणता तसाही त्यांचा उद्देश असावा.
पळवाट: मी शिकतो आहे.
काही प्रतिसाद, काही विनंत्या
चिंतातुर जंतू [03 Dec 2010 रोजी 05:08 वा.]
आतापर्यंत उपस्थित झालेल्या काही प्रश्नांची उत्तरं देण्याचा प्रयत्न या प्रतिसादात केला आहे. पण त्याआधी दोन गोष्टी सांगेन.
संज्ञा/व्याख्या यांच्यावर विसंबून राहणं कधी कधी धोक्याचं ठरतं; त्यापेक्षा आकलन/आस्वाद घेण्याचा प्रयत्न करा. मग आधुनिकोत्तरतेसारखी सुळसुळीत गोष्ट काहीशी गवसायची शक्यता वाढेल. ती सुळसुळीत आहे हे मान्यच आहे. (हे एक अंतिम सत्य मानायला हरकत नाही ;-))
दुसरी गोष्ट म्हणजे आक्षेप/आरोप यांच्या गदारोळात चर्चा अडकण्याचा धोका दिसतो आहे. ती पुढे जाण्यासाठी ‘ब्रांडेड बेबी’ उतारा आणि त्यावरची प्रश्नावली यांकडे लक्ष द्या अशी विनंती करेन. त्यावरच्या उहापोहातून चर्चा पुढे जाईल अशी आशा करतो.
रिकामटेकडा यांचा आक्षेप काहीसा असा असावा: आस्वाद अनुभवाचे आकलन/विश्लेषण जर समजा वाचक करू शकत नसेल किंवा वाचकाचा आस्वाद-अनुभव असंबद्धतेबाहेर पडू शकत नसेल तर किमानपक्षी हा आस्वाद अनुभव सुसंबद्ध करता येण्याइतपत तरी आस्वाद-अनुभवाची व्यक्तिसापेक्षता निरर्थक ठरते. चिंजंच्या मताप्रमाणे असंबद्धता हाच आस्वाद अनुभव असल्याने त्याला सुसंबद्ध करण्याची काही गरज नाही कारण अमुक वाचकासाठी सुसंबद्ध असा अर्थच नसू शकेल.
‘आस्वाद घेता यावा यासाठी आमच्या हातात काही तरी सामग्री द्या. नाहीतर संहिता निरर्थक आहे असं मानून आम्ही तीकडे दुर्लक्ष करू. किंवा आधुनिकोत्तरताच टाकून देऊ.’ अशा तक्रारी आणि आरोप आधुनिकोत्तरतेवर झाले आहेतच. इतके की ते आरोप आणि त्यांची खिल्ली ही आधुनिकोत्तरतेच्या अंगवळणी पडलेली बाब आहे असं म्हणता येईल. हा खोडसाळपणा स्पष्ट करण्यासाठीच रिटे यांच्याशी तो संवाद त्या दिशेनं पुढे नेला होता. कोहेनच्या फसवणुकींचं उदाहरणही त्यासाठी दिलं होतं. हा मुद्दा पचनी पडला असेल तर आता हे आरोप/आक्षेप या धाग्यावर येऊ नयेत अशी विनंती करेन. मग चर्चा पुढे जाण्यास मदत होईल.
धनंजय यांनी पूर्वकाळातली उदाहरणं दिली आहेत. त्यात एक गोष्ट अधोरेखित करेन. श्रोता/प्रेक्षक हा कथाभागातल्या कशाशीतरी (उदा. शकुंतला ही व्यक्तिरेखा आणि तिच्यावर आलेलं संकट, किंवा मयसभेतली अद्भुतता) एकरूप होईल किंवा त्यात रमून जाईल; अशा अवस्थेत आपल्या मनात तो एक सुसंबध्द आकलन-मालिका रचेल; बहुसंख्यांची ही मालिका एकसारखीच असेल हे या काळात गृहीत होतं. म्हणजे संहितालेखक (कालिदास) किंवा निवेदक (कीर्तनकार) आणि आस्वादक यांच्यात एकतानता आणि ‘सह’भाग अभिप्रेत होते. (इथे complicity हा शब्द त्यातल्या गुन्ह्याच्या संदर्भामुळे अधिक मजेशीर आणि म्हणून अधिक फिट्ट वाटतो आहे.) त्यामुळे तात्पुरते गैरसमज झाले तरी अखेर सर्व काही स्पष्ट झाल्याचा अनुभव होई. आधुनिकोत्तरतेनं हे नाकारलं. शाकुंतलाचा कालिदास बेभरवशाचा निवेदक (किंवा संहिता लेखक) नाही. कोहेन तसा म्हणता येईल. म्हणून काहींना कोहेन विनोदी वाटत नाही; ओढूनताणून फसवणूक करणारा वाटतो. असो.
इजिप्शिअन चित्रलिपी आधुनिकोत्तर नाही. पण तिचं पृथक्करण आधुनिकोत्तर पध्दतीनं करता येईल कदाचित. त्यातून काही आस्वादयोग्य प्रसवताही येईल कदाचित. ही शक्यता लक्षात घ्या एवढंच म्हणेन. हे सर्व अवैज्ञानिक आहे हे उघडच आहे. त्यामुळे वैज्ञानिक आक्षेप त्यावर घेऊ नयेत असं वाटतं.
थोडक्यात, complicity धारण करा ;-)
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
चर्चा होण्यासाठी काही ढोबळ चौकट (सुळसुळीततेच्या आकलनासाठी थोडासा किंकी शब्द वापरल्याबद्दल क्षमस्व.) असावी म्हणून व्याख्या, संज्ञा आहेत. त्या अंतिम नाहीतच.
त्यामुळे तात्पुरते गैरसमज झाले तरी अखेर सर्व काही स्पष्ट झाल्याचा अनुभव होई. आधुनिकोत्तरतेनं हे नाकारलं. शाकुंतलाचा कालिदास बेभरवशाचा निवेदक (किंवा संहिता लेखक) नाही. कोहेन तसा म्हणता येईल. म्हणून काहींना कोहेन विनोदी वाटत नाही; ओढूनताणून फसवणूक करणारा वाटतो. असो.
इथे आणि काल धनंजय यांचा प्रतिसाद वाचतानाही कुरोसावाच्या राशोमोनची आठवण आली होती. (धनंजय यांचा तो आवडता चित्रपट असल्याचे त्यांनी म्हटल्याचे असे आठवते. त्यांनाही याची आठवण झाली असण्याची शक्यता आहे.) मग जालावर शोध घेतला असता राशोमोन आधुनिकोत्तर विचारांची सुरूवात आहे असे कळले. यावर आणखी विचार करायला हवा मात्र संकल्पना थोडी थोडी कळते आहे असे वाटते.
अनुदिनी : मै और मेरे पाहुणे..
चिंतातुर जंतू [03 Dec 2010 रोजी 05:38 वा.]
हे सर्व वाचून राशोमॉन आठवला असेल तर योग्य दिशेनं प्रवास चाललेला आहे असं म्हणेन. मी राशोमॉनचं उदाहरण देणार होतो, पण ते फारच उगाळून झालेलं आहे म्हणून दिलं नाही.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
राशोमोन हा माझा आवडता चित्रपट आहे खरा. एक तर अनुभवाच्या व्यक्तिनिष्ठतेचे उपयोगी विश्लेषण आहे. पण दुसरे म्हणजे व्यक्तिनिष्ठ विश्लेषणाच्या मर्यादाही दाखवलेल्या आहेत. दोन्ही दाखवण्यात तो चित्रपट यशस्वी होतो.
चित्रपटातील "डाकू-उमराव-खटाला" चालू असताना गुन्ह्याच्या कथानकाच्या चार परस्पर-विसंगत आवृत्ती दाखवलेल्या आहेत. डाकू, स्त्री, उमराव आणि लाकुडतोड्या या चौघांनी वेगवेगळ्या घटना सांगितलेल्या आहेत. खून झाला की आत्महत्या होती, बलात्कार होता की व्यभिचारी संभोग, डाकू-उमराव लढले ते साहसाने की तिटकार्‍याने... अगदी इतके मूलभूत फरक आहेत.
चित्रपटाची सुरुवात आणि शेवट, या प्रसंगांच्या मात्र वेगवेगळ्या आवृत्ती दाखवलेल्या नाहीत : खटल्याबद्दल शेकोटीभोवतीच्या गप्पा चालू आहेत, त्या शेकोटीबद्दल चित्रीकरणे सुरुवातीला आणि शेवटी आहेत. विशेषतः शेकोटीजवळच्या शेवटचा कथाप्रसंग आणि त्याबद्दल दिग्दर्शक कुरोसावाचे नि:संदिग्ध नैतिक मत चित्रपटात सांगितलेले आहे. शेकोटी गप्पांमध्ये खटल्यातल्या कथेच्या चार आवृत्ती सांगितल्या जातात, तेव्हा गप्पा मारणार्‍या एका तिरसट गावकर्‍याला प्रत्येक आवृत्तीमधले दोष दिसतात. गप्पांचा अड्डा उठतो, तेव्हा चित्रपटाच्या शेवटीचा प्रसंग असा : गप्पा मारणार्‍यांना त्या ठिकाणी एक टाकून दिलेले तान्हे बाळ सापडते. तिरसट-"चतुर" गावकर्‍याने टाकलेल्या बाळाचे कपडे फेडून नेले, मग लाकुडतोड्याने बाळ पाळण्यासाठी आपल्या घरी नेले. या घटनांबद्दल कथानकात एकच आवृत्ती आहे. पैकी कपडे फेडून चोरण्याची पहिली घटना घृणास्पद आहे, आणि मूल पाळायला घ्यायची घटना प्रशंसनीय आहे, हे कुरोसावाचे मत अगदी स्पष्ट आहे - याबाबत भावना वेगवेगळ्या असू शकतात असे म्हणायला कुठलीही जागा कुरोसावाने ठेवलेली नाही.
कॉलेज वयात जेव्हा मी हा चित्रपट बघितला, तेव्हाचे माझे मत असे : शेवटाची एकच आवृत्ती (तीसुद्धा आकलनास अतिशय सोपी आणि एकरेषीय) दिग्दर्शकाने काय म्हणून ठेवली मला कुरोसावाबद्दल आश्चर्य वाटले. त्याने हा भागही संदिग्ध ठेवायला हवे होते, असे मला वाटत असे. पण तेव्हासुद्धा आणि आजही : शेवट नुसताच कातरून "लोक अड्डा संपवून घरी गेले" असा करताच येत नाही हे कळत होते. माझ्या विचारात फरक झाला आहे, तो असा - तेव्हा मला वाटत असे की कुरोसावा श्रेष्ठ कलाकार आहे, म्हणून त्याने कल्पक रीतीने शेवटसुद्धा संदिग्ध करायला हवा होता. आता माझी खात्री झाली आहे, की कुरोसावा श्रेष्ठ कलाकार आणि विचारवंत होता, म्हणून त्याने तेवढ्या भागात कथानक नि:संदिग्ध केलेले आहे.
शेवटसुद्धा संदिग्ध सोडला अशा प्रकारचा (मी न बघितलेला) चित्रपट "अनन्तरम्" (मलयाळम्, दिग्दर्शक - अडूर गोपालकृष्णन्) आहे.
यात एक तरुण आपली जीवनकथा दोन स्वगतांमध्ये (मध्यंतरापूर्वी एकदा, मध्यंतरानंतर एकदा अशी) सांगतो. अर्थातच "जीवनकथा" म्हणजे जीवनातल्या "महत्त्वाच्या" प्रसंगांची साखळी. जे-जे प्रसंग पहिल्या स्वगतात सांगितले जातात (चित्रित केले जातात) त्यातून एक कथानक तयार होते. दुसर्‍या स्वगतात, मधले-मधले अन्य प्रसंग सांगितले जातात. आता कळलेल्या नव्या प्रसंगांनुसार प्रेक्षक पहिल्या स्वगतातील घटनांचा वेगळाच काही अर्थ लावू लागतात. दुसरे स्वगत संपते. चित्रपट संपवण्यासाठीचा प्रसंग असा -
पायर्‍यावरती एक छोटा मुलगा खेळत असतो. उड्या मारत असतो. कधी एक-दोन-चार-सहा अशा पायर्‍यांवर उड्या मारत जातो. कधी तीन-पाच-सात अशा उड्या मारत जातो... फेड आऊट, चित्रपट संपतो. म्हणजे गोपालकृष्णन् अभिप्राय देतात, की "खरी" कथा आपल्याला कधीच कळणार नाही.
(या शेवटच्या "दिग्दर्शकीय टिप्पणी"ची ही एकच आवृत्ती दिलेली आहे. ही बाब सोडावी, की लक्षात घ्यावी
चित्रपटाचे हे वर्णन माझ्या एका केरळी मित्राने मला सांगितले तसे आहे. जमेल तेव्हा हा चित्रपट बघायची इच्छा आहे. कित्येक महत्त्वाच्या प्रसंगी सदसद्विवेक करून कामाला लागण्यापुरती नि:संदिग्धता असते, असे कुरोसावा म्हणतो. गोपालकृष्णन् यांनी "तितकीसुद्धा नि:संदिग्धता कधीच नसते" असा अभिप्राय दिला आहे काय की फक्त "या तरुणाच्या कथानकात स्पष्ट सदसद्विवेक शक्य नाही" असे मर्यादित कथानक सांगितलेले आहे की फक्त "या तरुणाच्या कथानकात स्पष्ट सदसद्विवेक शक्य नाही" असे मर्यादित कथानक सांगितलेले आहे हे प्रत्यक्ष बघायची उत्सूकता आहे.
पैकी कपडे फेडून चोरण्याची पहिली घटना घृणास्पद आहे, आणि मूल पाळायला घ्यायची घटना प्रशंसनीय आहे, हे कुरोसावाचे मत अगदी स्पष्ट आहे - याबाबत भावना वेगवेगळ्या असू शकतात असे म्हणायला कुठलीही जागा कुरोसावाने ठेवलेली नाही.
शेवटचा प्रसंग बघतांना माझेही असेच मत झाले होते. लाकुडतोड्या हा सुरूवातीपासूनच संभ्रमात आहे. शेवटच्या प्रसंगात मूलाचे संगोपन करण्याची जबाबदारी घेण्याचा निर्णय त्याने पश्चातापदग्ध भावनेतून घेतला आहे का असा प्रश्न मात्र मला पडतो.
शेवटच्या प्रसंगाविषयी अजून एक रोचक मत वाचायला मिळाले.
हेतू काही असला तरी कृती नि:संदिग्ध
लाकूडतोड्याचा हेतू काही असला तरी कृती नि:संदिग्ध.
पश्चात्ताप असू शकेल. लाकूडतोड्याने हिरेजडित सुरा घेतला होता, याबाबत बहुधा शंका नाही. बौद्ध भिक्षूने (म्हणजे आपण आणि कुरोसावाने) हे स्वीकारलेले आहेच.
चित्रपटाच्या सुरुवातीला लाकूडतोड्याला ताईत ठेवायची कुपी सापडली होती, हे माझ्या तेव्हा लक्षात आले होते. पण कोणास ठाऊक का - आज हा तपशील मी विसरलेलो होतो. तुम्ही दिलेल्या दुव्यावरच्या चर्चेने आठवण झाली - धन्यवाद. बाळाचा संदर्भ सुरुवातीला देऊन कुरोसावाने प्राचीन नाट्यशास्त्राच्या तत्त्वांना मुजरा केलेला आहे. आणि तपशील अर्थपूर्ण आहे, बेवारशी नव्हे...
हा महत्त्वाचा तपशील भरीस घातला, तरी : मूल पाळायला घेण्याच्या कृतीच्या बाजूने कुरोसावा नि:संदिग्धपणे आहे, हा मुद्दा बदलत नाही.
मूल पाळायला घेऊन लाकूडतोड्याने सकारात्मक, आशेचा किरण दाखवणारे काम केले आहे. हेतूंबाबत काही संदिग्धता आहे पण कृतीविषयी नाही असेच माझेही मत आहे. बौद्ध भिक्षू - कॉन्शन्स किपर हेही आधुनिकोत्तरतेपेक्षा जरा वेगळी वाट चोखाळल्यासारखे वाटते.
संज्ञा/व्याख्या यांच्यावर विसंबून राहणं कधी कधी धोक्याचं ठरतं; त्यापेक्षा आकलन/आस्वाद घेण्याचा प्रयत्न करा. मग आधुनिकोत्तरतेसारखी सुळसुळीत गोष्ट काहीशी गवसायची शक्यता वाढेल. ती सुळसुळीत आहे हे मान्यच आहे. (हे एक अंतिम सत्य मानायला हरकत नाही ;-))
हा मुद्दा पचनी पडला असेल तर आता हे आरोप/आक्षेप या धाग्यावर येऊ नयेत अशी विनंती करेन.
मुद्दा पचला नसल्यामुळे मी चर्चेतून बाहेर पडतो आहे.
चिंतातुर जंतू [03 Dec 2010 रोजी 06:39 वा.]
माझा नाडीशास्त्राचा अभ्यास नाही. त्यामुळे चूभूद्याघ्या. मला वाटते की नाडीशास्त्र जगातल्या सर्व व्यक्तींविषयीचे सत्य नाडीग्रंथांत असल्याचा दावा करते. आधुनिकोत्तरता ते करीत नाही. मला असेही वाटते की सुळसुळीतपणा हा नाडीशास्त्राच्या समर्थकांना आरोप वाटेल. आधुनिकोत्तरतेमध्ये तो मिरवण्याजोगा गुण आहे. अर्थात, आस्वादकाचे सामर्थ्य मान्य असल्यामुळे तुम्हाला नाडीशास्त्र आणि आधुनिकोत्तरता यांत साधर्म्य वाटणे ही एक शक्यता आहेच. ते वाटण्याचे स्वातंत्र्य आधुनिकोत्तरतेत अंतर्भूतच आहे.
मुद्दा पचला नसल्यामुळे मी चर्चेतून बाहेर पडतो आहे.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
चिंतातुर जंतू [03 Dec 2010 रोजी 11:51 वा.]
विखंडितपणाविषयी का यांनी वर अशी मांडणी केलेली आहे:
माझ्या अनुभवविश्वाच्या संदर्भात मला उमगलेले सांगण्याचा प्रयत्न करतो. जन्म खेड्यात, अर्धे माध्यमिक शिक्षण तालुकावजा गावात, उरलेले महाराष्ट्रातील बर्‍यापैकी मोठ्या शहरात, महाविद्यालयीन शिक्षण आणखी मोठ्या शहरात, पदव्युत्तर शिक्षण परदेशात, नोकरी परदेशात. या सर्व प्रवासात अनेक भुमिकांतून जावे लागले. कुटूंब, कचेरीतील सहकारी, शेजारी-पाजारी, इतर संबंधित, पुस्तके, चित्रपट, आंतरजाल, इतर माध्यमे यात एकसंधपणा नाही. समकालीन लोकांच्या अनुभवांतील स्थित्यंतरांची वारंवारता असा विखंडितपणाचा अर्थ मला जाणवला.
होय. हे विखंडितपणाचं एक उदाहरण मानता येईल. पण विखंडितपणाचेही अनेक प्रकार आहेत. विशेषत: बेभरवशाच्या निवेदकासंदर्भात ते महत्त्वाचे ठरू शकतात. एक-दोन उदाहरणं देतो.
व्हर्जिनिआ वूल्फला आपल्या आई-वडिलांच्या मृत्यूचा मानसिक धक्का बसला होता. पहिल्या महायुद्धातली हिंसाही तिचं मानसिक संतुलन डळमळीत करणारी ठरली. दुसरं महायुध्द सुरु झाल्यावर १९४१ मध्ये तिनं नैराश्यग्रस्त अवस्थेत आत्महत्या केली. रुढ अर्थानं ती मानसिक रुग्ण होती. ती एक महत्त्वाची लेखिका मानली जाते. ब्लूम्सबरी गटाची ती एक प्रमुख सदस्य होती. सत्य, प्रेम आणि सौंदर्य हे आदर्श आहेत असं या गटाला वाटे. वसाहतवाद आणि भांडवलशाही यांना या गटाचा विरोध होता. जगाविषयीच्या आदर्शवादी कल्पना आणि वास्तव यांच्यातला फरक (विखंडितता) हे वूल्फचं संतुलन ढळण्याचं एक कारण होतं असं मानतात.
मिसेस डॅलोवे (१९२५) या वूल्फ-लिखित कादंबरीत सेप्टिमस ही व्यक्तिरेखा आहे. हा पहिल्या महायुद्धात लढलेला आणि युध्दाच्या धक्क्यानं (शेल शॉक) मानसिक संतुलन हरवून बसलेला माणूस आहे. कादंबरीत तो निराशाग्रस्त आहे. पक्षी ग्रीकमध्ये गातात असा भास त्याला होतो. स्वत: वूल्फला असे भास व्हायचे.
आता वूल्फचं विखंडितपण हे वरच्या विखंडितपणाहून वेगळं असेल. सेप्टिमसचं कदाचित त्याहून वेगळं असेल. युध्दोत्तर वाङमयात अशा विखंडितपणांची नोंद घेतली गेली. त्यांना अभिव्यक्ती मिळाली. आधुनिकोत्तरतेत मानसिक वास्तव विखंडित असणारे निवेदक आले. त्यांना भास होत असल्यामुळे किंवा वास्तवावरचा त्यांचा ताबा सुटलेला असल्यामुळे ते बेभरवशाचे होते. त्यांच्या कथनात असत्य आणि सत्य यांचा ठोस निवाडा करता येणार नाही अशी वर्णनं आली.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
प्रमोद सहस्रबुद्धे [03 Dec 2010 रोजी 13:20 वा.]
चर्चाप्रस्तावाच्या मानाने झालेली चर्चा जास्त रोचक वाटली. हे थोडेसे फॅशन शो सारखे झाले. :)
चित्रकला माध्यमात बर्‍याच चळवळी होत असतात.
इतिहास पाहिला तर या चळवळी या स्थळ काळाने आणि काही नावानी बद्ध आहेत असे दिसते. तत्व प्रणाली वा शैली कुठली असे विचारले तर सांगता येत नाही. नावे देखील मुद्दाम तयार केलेली. (सरियलिज्म). एक प्रस्थापित मतप्रवाह असताना कोणी एक वा जास्त त्यानुसार न जाता वेगळ्या वाटेने जातात. त्यांना अनुयायी मिळत जातात (करणार्‍यात आणि आस्वादकात) आणि एक नवीन मतप्रवाह/चळवळ दिसायला लागते. अशाच पद्धतीची त्याहून जुनी कलाकृती कदाचित असू शकते.
यातील काही चळवळी मात्र स्थळ-काळ-आणि व्यक्तिंपेक्षा मोठ्या होतात. आधुनिकोत्तर वाद हा त्याहून मोठा आहे असे दिसते. चित्रकलेच्या क्षेत्रात वास्तववादी आणि अमूर्त अशी एक ढोबळ विभागणी असते. यातील अमूर्त प्रकार हा आधुनिकोत्तर वादाला जवळचा आहे असे समजतो. चित्रकाराने चित्र काढावे आस्वादकाने त्याचा आस्वाद घ्यावा. या दोन्ही एकमेकांशी संबंधित नसलेल्या सर्जन (क्रिएटिव) क्रिया आहेत असे म्हटले जाते. माझ्या चित्राबाबत मला जे काही सांगायचे आहे ती मी चित्रातच सांगितले आहे (अजून सांगायची गरज नाही.) असे चित्रकार म्हणतात.
आधुनिकोत्तर हा शब्द तसा फसवा आहे. आधुनिक म्हणजे काय हे समजल्याशिवाय त्याचा अर्थबोध होणार नाही. मराठी कवितेतली नवकविता (मर्ढेकरी) ही आधुनिक कविता म्हटली तर आधुनिकोत्तर (कोलटकर) असे समजू शकेल. कशाला आधुनिक म्हणायचे, कशाला अभिजात म्हणायचे याचे संभ्रम असेच असतात.
आधुनिकोत्तरवाद हा मोठा असला तरी त्याला काळाच्या संदर्भात विसरून चालणार नाही असे वाटले.
सत्य हे बहुआयामी असते, आणि ते आस्वादकात गुंतलेले असते अशी नेमकी तत्वप्रणाली 'भासमान' जग या कल्पनेत दिसतेच.
उत्तम चर्चा. प्रतिसाद वाचून या संज्ञेबद्दल असलेला गोंधळ थोडा दूर होतो आहे, असं वाटलं.
१. विखंडितपणा हे आधुनिकोत्तर साहित्याचं व्यवच्छेदक/आवश्यक लक्षण आहे का
२. बरेचसे आधुनिकोत्तर साहित्य दुसरे महायुद्ध आणि त्यानंतरच्या कालावधीत मोडते का दुसर्‍या महायुद्धाचे आणि त्यानंतरच्या समाजाचे चित्रण करताना एका विशिष्ट शैलीचा (किंवा शैलीच्या अभावाचा) आधार घेणारे काही लेखक - उदा. थॉमस पिंचॉन, हारुकी मुराकामी हे आधुनिकोत्तर लेखकांत गणले जातात.
नक्की काय घडतं आहे ते स्पष्ट असेल, पात्रांच्या विचार-वर्तनावरून त्यांचा मूल्यात्मक आलेख सुस्पष्टतेनं मांडता येत असेल तर ते वाङमय आधुनिकोत्तर नाही असं खुशाल समजावं.
चिजंनी दिलेल्या या कसोटीवर दोघांचं लेखन उतरतं, असं म्हणायला हरकत नाही. मात्र हेच विल्यम फॉकनरच्या 'द साऊंड अँड द फ्युरी'बद्दल म्हणता येईल. केवळ दुसर्‍या महायुद्धाआधी लिहिली गेलेली (१९२९) म्हणून ती पोस्ट-मॉडर्निस्ट न ठरता मॉडर्निस्ट ठरते, अशी काळाप्रमाणे विभागणी आहे का
३. स्ट्रीम ऑफ कॉन्शसनेस हाही आधुनिकोत्तर साहित्यात आधुनिक साहित्यातून (मॉडर्निझम ते पोस्ट-मॉडर्निझम) आला असावा, असं वाटतं. व्हर्जिनिया वूल्फचे 'टू द लाईटहाऊस' किंवा ऍना कॅरेनिना ही त्याची उत्तम उदाहरणं.
स्ट्रीम ऑफ कॉन्शसनेस हाही आधुनिकोत्तर साहित्यात आधुनिक साहित्यातून (मॉडर्निझम ते पोस्ट-मॉडर्निझम) आला असावा, असं वाटतं.
तुम्ही म्हणता ते बरोबरच असावे असे वाटते आहे. १९४१ साली जेम्ज़ जॉइस आणि व्हर्जिनिया वुल्फ़ ह्या दोघांचे निधन झाले. १९४१ साली आधुनिकोत्तरवादाचा प्रारंभ झाला असे मानण्यात येते.
१. आधुनिकोत्तरवाद म्हणजे काय
-'जगन्मिथ्या' हा अर्धा भाग घेतला तर त्याला पोस्ट मॉडर्निजम म्हणता येईल.
२. आधुनिकोत्तरवादी लेखक कोणास म्हणावे मराठीत अशा लेखनाची काही उदाहरणे आहेत का
३. साहित्यात इतरही संकल्पना आहेत. उदा. देशीवाद, आधुनिकवाद वगैरे यांच्या काँटेक्स्टमध्ये आधुनिकोत्तरवाद कोठे बसतो
- कबीर व सूफी संत सर्वात आधीचे भारतीय पोस्ट मॉडर्न कवि (साहित्यकार)म्हणता येतील. जगाच्या व्यवहाराबाबत उदासीनता बाळगणारा बैरागीही पोस्ट मॉडर्न असतो.
नंदन यांच्या दोन प्रश्नांना प्रतिसाद
चिंतातुर जंतू [04 Dec 2010 रोजी 12:04 वा.]
विखंडितपणा हे आधुनिकोत्तरवादाचे व्यवच्छेदक लक्षण आहे का
बरेचसे आधुनिकोत्तर साहित्य दुसरे महायुद्ध आणि त्यानंतरच्या कालावधीत मोडते का
नंदन यांच्या या दोन प्रश्नांची उत्तरं एकमेकांशी संबंधित आहेत. म्हणून त्यांना एकत्र उत्तर द्यायचा प्रयत्न केला आहे.
पहिल्या महायुद्धानं जी विलक्षण हानी केली त्यामुळे पाश्चिमात्य जगातले अनेक संवेदनशील जीव मुळापासून हादरले. त्याच्या प्रतिक्रिया वेगवेगळया माध्यमांत वेगवेगळ्या पद्धतींत आल्या. आधी उल्लेख केलेलं वूल्फचं विखंडितपण ही एक प्रतिक्रिया होती. तंत्रज्ञान हे मानवाला मिळालेलं एक उत्तम साधन आहे; त्याच्या मदतीनं मानवजात आपले प्रश्न सोडवेल अशी एक विचारसरणी होती. युद्धात आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे जी अपरिमित हानी झाली त्यामुळे या विचारसरणीला या काळात धक्के बसले. औद्योगिक क्रांती, आधुनिक तंत्रज्ञान वगैरे ज्यातून उगम पावले त्या तर्कनिष्ठ (देकार्त - I think, therefore I am वगैरे) चौकटीलाच त्यामुळे हादरे बसले. Enlightenment काळातल्या ‘ज्ञानातून प्रगती’ या अपेक्षेला तडा गेला. मानवी आयुष्याला काही अर्थ नाही असा एक निरर्थकतावाद त्यातून पुढे आला. जर् आयुष्याला अर्थ नाही तर कलेला काय अर्थ उरेल मग कलेऐवजी विरोध-कला (anti-art) असं काही बोललं/केलं जाऊ लागलं. त्याची एक परिणती ‘दादा’ या चळवळीत झाली. त्यांनी सर्वच चौकटी/परंपरा अमान्य केल्या. चौकटी मोडणं हे त्यांचं एक ध्येय होतं. धक्कातंत्र हे त्यांचं एक शस्त्र होतं. उदा: १९१७ साली मार्सेल द्यूशाँ यानं आपलं ‘कारंजं’ सादर केलं. पुरुषांच्या मुतारीत ठेवलं जाणारं मूत्रपात्र त्यानं उलट केलं होतं आणि त्यालाच कारंजं म्हटलं होतं. ते इथे पाहता येईल.
‘त्याच्यावर सही केलेली आहे; ते संग्रहालयात आहे; त्यामुळे तुम्ही त्यात मुतू शकत नाही. मग ती कलाच’ असा एक पराकोटीचा थिल्लरपणा आणि खोडसाळपणा यात होता. (सन्माननीय रिटे यांना अशाच खोडसाळ असंबध्दतेचा त्रास झाला असावा; त्याबद्दल जाहीर माफी.)
भाषेतही काही गमतीशीर खेळकर प्रयोग या काळात झाले. उदा: गियोम आपोलिनेर या फ्रेंच कवीनं कॅलीग्राम असा एक नवा खेळ केला (१९१८). त्यात कविता ही चित्राच्या स्वरुपात आणली गेली. उदा: हा ‘टाय’ पहा:
‘जर्मनांना जीभ वेडावून दाखवणाऱ्या फ्रेंच भाषेतून जगाला हाय/हलो’ अशा काहीशा अर्थाची ही ओळ आहे. फ्रान्सचं बोधचिन्ह मानता येईल असा आयफेल टॉवर किंवा जीभ असे दोन आकार त्यात दिसतील. त्यातच फ्रेंचमध्ये जीभ आणि भाषा यांना langue असा एकच शब्द आहे. त्यामुळे त्यात एक शब्दखेळही आहे.
अशा कवितांचा आपोलिनेरचा कवितासंग्रह पिकासोची रेखाटनं मिरवत प्रसिध्द झाला होता. ‘युध्द आणि शांतीच्या कविता’ हे त्याचं उपशीर्षक होतं. युध्दात बळी पडलेल्या आपोलिनेरच्या एका मित्राला तो अर्पित केला होता. त्याचं मुखपृष्ठ इथे पाहता येईल:
हा खेळकरपणा किंवा ‘आम्ही थुकलो तरी ती कलाच’ असा हा सगळा चौकटीमोडू खोडसाळपणा आधुनिकोत्तरतेचं मूळ समजला जातो. प्रवाह म्हणता येईल इतका आकार त्याला दुसऱ्या महायुध्दानंतर आला. अर्थात, अणुबाँब, छळछावण्या आणि होलोकॉस्टसारख्या दुसर्‍या महायुध्दाच्या देणग्याही पहिल्या महायुध्दावर कडी करणार्‍या होत्या.
- चिंतातुर जंतू :S)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" || ५ ||
तरीही येतो वास फुलांना...
विस्तृत प्रतिसादाबद्दल मनःपूर्वक धन्यवाद, चिं.जं. आपोलिनेरची langue-in-cheek म्हणता येतील अशी कॅलिग्राम्सही सुरेख (joue चा अर्थही खेळणे आणि गाल असा दुहेरी आहे, हा योगायोग म्हणावा का (joue चा अर्थही खेळणे आणि गाल असा दुहेरी आहे, हा योगायोग म्हणावा का
पहिल्या महायुद्धानंतरच्या 'लॉस्ट जनरेशन'चे चित्रण हेमिंग्वेच्या 'सन ऑल्सो रायझेस'मध्ये येतं. प्रथम वाचनात ते पुस्तक तितकंसं आवडलं नव्हतं. आता कदाचित या नवीन संदर्भात ते पुन्हा वाचून पहावं लागेल.
वरील एका प्रतिसादात विचारल्याप्रमाणे मराठीत या दृष्टीने मर्ढेकरांचं नाव घ्यावं लागेल. 'चहूकडे अन् एकच गिल्ला, जुन्या शवावर नवे निखारे' सारख्या ओळींतून तुम्ही म्हणता तशी संहाराची आणि पुढे निरर्थकतेची भावना स्पष्ट दिसते.
*येथून पुढचा भाग थोडा अवांतर. नेम-ड्रॉपिंगचा आरोप पत्करून लिहिलेला. मात्र चर्चा भरकटू नये म्हणून केवळ डोक्यात आलेले एक-दोन प्रश्न मांडून थांबतो.
डिस्टोपियन कादंबर्‍या हे याच काळाचं अपत्य मानता येईल. म्हणजे कारण एकच (हिंसा, महायुद्ध, संहार) पण त्याचा साहित्यात दिसून येणारा परिणाम निराळा. (पहिला म्हणजे पोस्ट-मॉडर्निस्ट साहित्य आणि दुसरा - पण अखेरचा नव्हे - म्हणजे डिस्टोपियन कादंबर्‍या)
एकोणिसाव्या शतकातही या स्वरूपाच्या काही कादंबर्‍या लिहिल्या गेल्या असल्या तरी, खर्‍या अर्थाने या साहित्यप्रकाराला झाम्यातिन या रशियन लेखकाच्या 'वी' (१९२०) या कादंबरीने सुरुवात झाली असं म्हणतात. (ऑर्वेलच्या १९८४ या पुस्तकामागची प्रेरणा हीच असाही एक प्रवाद आहे.) त्यानंतरच्या गाजलेल्या कादंबर्‍यांवर महायुद्धानंतर बदललेल्या राजकीय स्थितीचं - मग त्यात दोन्ही व्यवस्था आल्या - प्रतिबिंब पडलेलं दिसतं. (उदा. साम्यवादाची काळी बाजू प्रकाशात आणणारी डार्कनेस ऍट नून आणि फोर्डिस्ट भांडवलशाहीवर टीका करणारी ब्रेव्ह न्यू वर्ल्ड).
मराठी साहित्यात निदान मर्ढेकरांच्या रुपाने पहिल्या स्वरूपाचे पडसाद उमटले असं म्हणता येईल (कदाचित साठोत्तरी साहित्याशीही याचा दूरचा संबंध जोडता येईल). मात्र दुसर्‍या प्रकारचं म्हणजे डिस्टोपियन स्वरूपाचं लेखन मात्र अजिबात नाही. दुसर्‍या महायुद्धाची थेट न लागलेली (रेशनिंग, महागाई वगळता) झळ आणि बरीचशी सलग लोकशाही ही यामागची कारणं असू शकतील का
१. आधुनिकोत्तरवाद म्हणजे काय
संकल्पना क्लियर नसल्यामुळं आधुनिकोत्तर म्हंजी काय हे सांगता येणार न्हाय.
२. आधुनिकोत्तरवादी लेखक कोणास म्हणावे मराठीत अशा लेखनाची काही उदाहरणे आहेत का
मराठीत वास्तवादी लेखन करणारी जे काय मंडळी आस्सन त्यायचं साहित्य आन त्यायच्या लेखकाची नावं घेता येईन.
पण गॅरंटीने तेच असे काय म्हणता येणार नाय.
३. साहित्यात इतरही संकल्पना आहेत. उदा. देशीवाद, आधुनिकवाद वगैरे यांच्या काँटेक्स्टमध्ये आधुनिकोत्तरवाद कोठे बसतो
आधुनिकवादाचा संबंध मार्क्सवादाशी जोडता येईन. वास्तववादाशी जोडता येईन.
आधुनिकतावादाचा संबंध नव्या साहित्याशी जोडता येईन. जशी- प्रायोगिक कविता. नव कविता.
आधुनिकोत्तर म्हंजी इतिहासातील गोष्टीचा नव्यानं अर्थ शोधणे.
ह्याला काय वाटतं आणि त्याला काय वाटेल याचा इचार करायमधी आपून टैम नै घालीत फटकन लिहून मोकळं


bandhkam kamgar safety kit Archives - Digital DG

Bandhkam kamgar safety kit कामगारांना मिळताहेत पेट्या करा अर्ज
अनेक गावांमध्ये Bandhkam kamgar safety kit मिळण्यास सुरुवात झालेली आहे. नोंदणीकृत बांधकाम कामगारांना सुरक्षा संच म्हणजेच bandhkam kamgar safety kit मिळत आहे. तुम्ही जर बांधकाम
रेशीम शेतीसाठी मिळणार कर्ज एकरी 1 लाखाची मर्यादा
ऑनलाईन बांधकाम कामगार नूतनीकरण kamgar renewal
गाळमुक्त धरण गाळयुक्त शिवार योजना पुन्हा सुरु.
एलआयसीची नवीन योजना करणार मालामाल
शिवसेना कोणाची आज 4 वाजता होणार निर्णय


bullock cart scheme in maharashtra Archives - Digital DG

लोखंडी बैलगाडी अनुदान योजना bailgadi anudan yojna
जाणून घेवूयात लोखंडी बैलगाडी अनुदान योजना iron bullock cart scheme संदर्भातील माहिती जेणे करून तुम्हाला या योजनेचा लाभ घेता येईल. समाज कल्याण विभागाच्या वतीने विविध
रेशीम शेतीसाठी मिळणार कर्ज एकरी 1 लाखाची मर्यादा
ऑनलाईन बांधकाम कामगार नूतनीकरण kamgar renewal
गाळमुक्त धरण गाळयुक्त शिवार योजना पुन्हा सुरु.
एलआयसीची नवीन योजना करणार मालामाल
शिवसेना कोणाची आज 4 वाजता होणार निर्णय


आजचे राशिभविष्य !

Leave a Comment on आजचे राशिभविष्य
तुम्ही तुमच्या भविष्याबद्दल आणि आरोग्याबद्दल अधिक उत्सुक असाल आणि योग्य लोकांशी सल्लामसलत कराल. प्रचंड आर्थिक लाभ होण्याची शक्यता आहे.
विद्यार्थ्यांचा अभ्यासातला रस कमी होऊ शकतो. गुंतवणुकीच्या दृष्टीकोनातून दिवस शुभ आहे. खरेदी करणार्‍यांसाठी दिवस चांगला असेल. विवाहाशी संबंधित चर्चा होऊ शकते.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : गुलाबी, 3
साहित्य, कला, लेखन, संगीत, चित्रपट किंवा खेळ यांसारख्या सर्जनशील क्षेत्रांशी संबंधित लोकांना त्यांची प्रतिभा दाखवण्याची संधी मिळेल आणि त्यांना आकर्षक सौदे मिळू शकतील. तुम्ही स्वतःसाठी प्रसिद्धी आणि प्रसिद्धी मिळवू शकाल. तुमच्या कामात आणि व्यवसायात सकारात्मक विकास होईल.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : निळा, 7
सामाजिक मेळावे आणि नातेवाईकांना भेटून तुम्हाला खूप आनंद मिळेल. जर तुम्ही नोकरीत बदल शोधत असाल तर तुम्हाला विविध संधी मिळू शकतात. नवीन सुरुवातीची तीव्रता सर्व व्यावसायिकांना पुढे जाण्याची संधी प्रदान करेल.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : तांबडा, 3
तुमची संभाषण कौशल्ये सर्वकाळ चांगला आहेत. म्हणूनच, कोणत्याही नवीन उपक्रमासाठी हा एक चांगला काळ आहे. आपण बहुतेक उपक्रम यशस्वीपणे व्यवस्थापित करु शकाल. आपल्याकडे नवीन अधिग्रहण असू शकते जे आपली जीवनशैली सुधारेल. व्यवसायाच्या क्षेत्रात तुम्हाला सतत प्रगती मिळेल. राजकारणाच्या क्षेत्राशी संबंधित लोकांना यश मिळेल.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : केशरी, 6
कायदेशीर बाबींमध्ये अत्यंत सावधगिरी बाळगण्याची गरज आहे. तुम्ही स्वतःला संकटात सापडू शकता. स्थावर मालमत्तेचे व्यवहार तुमच्यासाठी फायदेशीर ठरु शकतात. धार्मिक कार्यांवर खर्च शक्य आहे ज्यामुळे तुम्हाला मानसिक शांती मिळेल.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : जांभळा, 4
आर्थिक परिणाम अपेक्षेपेक्षा कमी असू शकतात आणि या परिस्थितीला सामोरे जाण्यासाठी तुम्हाला अतिरिक्त प्रयत्न करावे लागतील. हुशारीने गुंतवणूक करणे योग्य ठरेल. जर वडिलोपार्जित मालमत्तेसंदर्भात काही मतभेद असतील तर ते सौम्यपणे निपटवा. व्यवसायातील मंदीपासून मुक्तता होईल. आपला बॉस आपल्याला प्रोत्साहित करू शकतो.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : लाल, 7
योजनांची पूर्ण अंमलबजावणी होऊ शकते आणि ते तुम्हाला फायदेशीर परिणाम देण्यास सक्षम असतील. पगारदार लोक कामाच्या ठिकाणी त्यांच्या कामाबद्दल आणि प्रामाणिकपणाबद्दल योग्य कौतुक आणि आदर मिळवू शकतात. आर्थिकदृष्ट्या हा एक शुभ दिवस आहे. शिक्षण स्पर्धेच्या क्षेत्रात अपेक्षित यश मिळेल. बहुप्रतीक्षित काम पूर्ण केले जाऊ शकते.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : पांढरा, 5
हा संमिश्र परिणामांचा काळ असेल. यावेळी तुम्ही थोडे चिंतित असाल. तुम्ही अनावश्यक गुंतागुंतमध्ये अडकू शकता आणि तुम्हाला चालू असलेल्या प्रकल्पांमध्ये अडथळे देखील येऊ शकतात. आर्थिक समस्यांचे निराकरण होण्यासही थोडा वेळ लागू शकतो. आर्थिक स्तरावर चांगल्या व्यवस्थापनाचा फायदा तुम्हाला मिळेल. केलेली मेहनत फायदेशीर ठरेल. ताबडतोब कोणावरही विश्वास ठेवू नका.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : आकाशी, 2
भाग्य तुमच्या बाजूने आहे, परंतु वाहन चालवताना काळजी घ्या आणि आग टाळा. शक्य असल्यास रात्री गाडी चालवू नका. तुम्ही अनेक गोष्टींवर पैसे वाया घालवू शकता, काळजी घ्या. जोडीदाराचे सहकार्य मिळेल. आपले घर खरेदी करण्याचे स्वप्न पूर्ण होऊ शकते. मनाऐवजी मनापासून कार्य करा.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : भगवा, 1
तुम्हाला वारंवार डोकेदुखी आणि इतर काही आजारांचा त्रास होऊ शकतो. तुमच्या जोडीदाराचे आरोग्यही बिघडू शकते. तुम्हाला इजा होण्याचा धोका असल्याने, वाहन चालवताना काळजी घ्या. शुभ बाजूस, तुम्ही अथक प्रयत्नांनी प्रलंबित कामे पूर्ण कराल. महिला खरेदीला जाऊ शकतात. बालपणीची आठवण ऑफिसमध्ये काम करण्याची आठवण करून देऊ शकते.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : निळा, 8
आज काहींसाठी आर्थिक आणि व्यावसायिकदृष्ट्या फायदेशीर प्रवास शक्य आहे. तुमच्यासाठी हा एक सुखद अनुभव असेल. आत्मविश्वास आणि ऊर्जा पूर्ण, आपण चांगला नफा कमवाल. मैत्रीपूर्ण संबंध अपेक्षेप्रमाणे अधिक फलदायी असू शकत नाहीत. भविष्यातील कृती योजनांवर कार्य करण्यास प्रारंभ करा. तरुण व विद्यार्थ्यांसाठी हा दिवस जवळपास सामान्य राहणार आहे.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : हिरवा, 6
तुम्ही सर्व कार्यात चमकून जाल आणि नशीब तुम्हाला चांगली साथ देईल. नोकरदार लोकांसाठी कोणतेही विशेष काम यश देऊ शकते. परदेशी संपर्क असलेल्या लोकांना काही अचानक लाभ मिळतील आणि ते प्रवास देखील करू शकतात. आर्थिक फायद्याचे चांगले पैसे मिळतील. आपण कशाबद्दल तरी गोंधळात राहू शकता.
आठवड्याचा शुभ रंग आणि अंक : पिवळा, 4
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
कार – दुचाकीच्या अपघातात तीन ठार
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
कार – दुचाकीच्या अपघातात तीन ठार
वीस वर्षांपासून प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक मीडिया च्या माध्यमातून पत्रकारिता केल्यानंतर आता सोशल प्लॅटफॉर्मवर आम्ही घेऊन आलो आहोत न्यूज अँड व्युज हे ऑनलाइन वेब पोर्टल .बातमी अन त्यामागील भूमिका यासोबतच देश,विदेश, गाव गाड्याच्या अपडेट बातम्या आणि थेट लाखो लोकांपर्यंत तुमच्या व्यवसायाची जाहिरात करण्यासाठीच एक तुमचं हक्काचं व्यासपीठ .
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
#astro #astrology #beed #beedcity #beedcivilhospital #beedcollector #beedcovid19 #beedcrime #beednews #beednewsandview #bjp #business #coronadeath #covid19 #dailyhoroscope #myhoroscope #yourhoroscope #आजचे राशिभविष्य #उद्धव ठाकरे #एसपी बीड #कोविड19 #जिल्हा परिषद बीड #देवेंद्र फडणवीस #धनंजय मुंडे #परळी #परळी वैद्यनाथ #पोलीस अधिक्षक बीड #बीड कोरोना #बीड क्राईम #बीड जिल्हा #बीड जिल्हाधिकारी #बीड जिल्हा न्यायालय #बीड जिल्हा रुग्णालय #बीड नगर पालिका #बीडन्यूज #बीड न्यूज अँड व्युज #बीड शहर #भाजप #राशिभविष्य #राशीचक्र #राशीमंथन #शिवसेना #सीईओ बीड #सीएस बीड beed#बीड शहर
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
कार – दुचाकीच्या अपघातात तीन ठार
कंत्राटदार डॉ जोगदंड यांना धक्का
विक्रम काळे विजयाच्या मार्गावर
कार – दुचाकीच्या अपघातात तीन ठार


भाषा | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
अनेक मित्र मैत्रिणींनी षडाष्टक योगाबद्दल आमच्याकडे विचारणा केली. ज्योतिषी षडाष्टक योग आहे असे सांगतात, पण म्हणजे नेमके काय ते सांगत नाहीत असे त्यांचे म्हणणे दिसले.
अहो ऐकावे ते नवलचं.
आमच्या रत्नांग्रीच्या शेजारी पोमेंडीत ग्रामपंचायतीच्या हद्दीत अनधिकृत स्मशानभूमी होत आहे. त्याच्या विरोधात ग्रामस्थांनी आंदोलन सुरू केले आहे.
मराठी मुंबईचा मालक एकटाच मराठी माणूस
दै. सकाळ ची बातमी(सोमवार,२५ डिसें.- मुंबई टुडे) प्रसिध्द झाली ती पुढीलप्रमाणे -
मालवण किनारपट्टीच्या आसपासच्या परिसरात, विशेषकरून आचरे, देवबाग येथे, माडांची मोठ्या प्रमाणावर हानी झाली आहे.
संस्कृत भाषेत फारश्या शिव्या नाहीतच, आणि असल्याच तर त्यात फारसा जोर नाही असे आम्ही ऐकून आहोत. समोरचा माणूस शिवी दिल्यावर जर अस्वस्थ झाला नाही तर त्या शिवीत फारसा जोर नव्हता, असे मानले जाते.
इतकं उत्कंठावर्धक वर्णन दुसर्‍या कोणत्या नक्षत्राचे केले गेले नसेल.
अनुराधाला पाश्च्यात ज्योतिषात Delta Scorpi असे नाव आहे.
प्रकल्प : मराठी मुक्त शुद्धलेखन चिकित्सा
मराठी मुक्त शुद्धलेखन चिकित्सा
दुवा : सद्ध्या अस्तित्वात नाही
जाळ्यावर मराठीकरता मुक्त शुद्धलेखन चिकित्सेची सोय उपलब्ध करून देणे.
श्रेष्ठ कोण -धर्म ,विज्ञान का निसर्ग
मानवजन्म ही नैसर्गिक प्रक्रीया आहे .माणुस जन्माला आल्यावर त्याला माहीत असते का त्याचा धर्म कोणता ,जात कोणती ते
प्रकल्प : गमभन टंकलेखन सुविधा
मराठीमध्ये उच्चारानुरूप टंकलेखन करण्याकरता जाळ्यावर आणि जाळ्याशिवाय चालणारी सुविधा.
मराठीकरण आणि वैश्विक जाळे - संघटीत प्रयत्नांची गरज
लेखाच्या शीर्षकावरून लेखाचा हेतू स्पष्ट होत आहे असे समजून फारशी प्रस्तावना न लिहिता मी खाली मुद्देसूद माहिती मांडत आहे.


शेतीकामासाठी ड्रोनचे प्रशिक्षण देणार

Homeमहाराष्ट्रशेतीकामासाठी ड्रोनचे प्रशिक्षण देणार
शेतीकामासाठी ड्रोनचे प्रशिक्षण देणार
ड्रोन घेतल्यास सबसिडीही देणार, कृषिमंत्री सत्तार
मुंबई : राज्याचे कृषिमंत्री अब्दुल सत्तार यांनी आता राज्य शासनाच्या वतीने शेतक-यांच्या मुलांना तसेच गावांमधील सुशिक्षित बेरोजगारांना शेती कामासाठी ड्रोन चालवण्याचे प्रशिक्षण दिले जाणार असल्याचे सांगितले आहे.
ड्रोन चालवणारा जो असेल, त्याला आम्ही पायलट म्हणणार आहोत. त्याला राहुरी कृषी विद्यापीठाच्या माध्यमातून प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. विद्यापीठावर आम्ही ही जबाबदारी सोपवली असून, तिथे ड्रोनचे काम सुरू आहे. त्या ड्रोनचे ऑपरेटर गावांमध्ये असतील, गावातील पाच तरुणांनी मिळून जर तो ड्रोन घेतला तर निश्चितच ते पाच परिवारही चालतील. यासाठी सबसिडीही दिली जाईल, असे सत्तार म्हणाले.
शेतक-यांच्या मुलांना प्रशिक्षिण दिले जाणार आहे का, यावर ते म्हणाले की, होय, शेतक-यांची मुले किंवा सुशिक्षित बेरोजगारही यामध्ये सहभाग घेऊ शकतात. ड्रोनची किंमत अद्याप निश्चित झालेली नाही. विविध कंपन्यांनी ड्रोन तयार केले आहेत, तर राहुरी विद्यापीठात सरकारकडूनही ड्रोन निर्मितीवर काम सुरू आहे. शेतक-यांच्या विश्वासाला पात्र राहणारा, चांगल्या कंपनीचे ड्रोन देऊन सबसिडीसह बँकेत कर्ज घेतानाही आम्ही त्यांना मदत करू. शेवटी बँकेतून जर कर्ज मिळाले नाही तर एक शेतक-याला एवढे मोठे युनिट घेणे शक्य होणार नाही. १० टक्के पैसे चार मुलांचे राहतील आणि आमच्या निधीबाबत मी प्रस्ताव दिलेला आहे, त्यावर मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्री निर्णय घेतील.
चालू वीज बिल भरावे
शेतक-यांच्या वीज बिलाच्या मुद्यावर अब्दुल सत्तार यांनी वीज कापल्यानंतर कोणताही शेतकरी संतापणे साहाजिक आहे. परंतु सरकारचा आदेश स्पष्ट आहे, केवळ चालू बिल भरावे, कोणतेही थकीत बिल मागू नये, जुन्या बिलाबाबत मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्री जो निर्णय घेतील, तो होईल. परंतु चालू बिल भरावे, एवढेच आदेश आहेत. कॅबिनेटमध्ये यावर सविस्तर चर्चा झाली आहे. त्यामुळे शेतक-यांनी चालू बिल भरावे, असे सत्तार म्हणाले.
आपण आता पीक विमा देत आहोत, नुकसानभरपाई बद्दल छाननी सुरू आहे. भविष्यात अशाप्रकारे पंचनामे करण्याची गरज भासणार नाही, तर नवीन तंत्रज्ञानावर आधारित एक सॉफ्टवेअर तयार होत आहे. सॅटेलाईटशी ते जोडलेले असेल. म्हणून कुठेही नुकसान झाले तर त्या नुकसानाची तंतोतंत माहिती शासनाला मिळेल.
दिव्यांग मंत्रालयाला ११४३ कोटींचा निधी
बांगला देशविरुद्ध रविवारी पहिली लढत
भारतात बनणार कृत्रिम हिरा; आयआयटी कानपूरचा प्रस्ताव
पोषण आहार अफरातफर प्रकरण: चिखलीची अंगणवाडी सेविका बडतर्फ
धनगर टाकळी ते कंठेश्वर रस्त्याचे कासव गतीने काम
दारूवरून उमा भारतींकडून भाजपाला घरचा आहेर
दीड एकर जमीनवरुन रणकंदन : मुख्यमंत्री विरुद्ध विद्यापीठ व्हाया केंद्र सरकार असा तिहेरी वाद
माई सातारकर यांचे निधन
शेतक-यांना पीक विमा देण्याची मागणी
२८ वर्षांपूर्वीच ठरले होते सलमानचे लग्न
भारतात बनणार कृत्रिम हिरा; आयआयटी कानपूरचा प्रस्ताव
दारूवरून उमा भारतींकडून भाजपाला घरचा आहेर
दीड एकर जमीनवरुन रणकंदन : मुख्यमंत्री विरुद्ध विद्यापीठ व्हाया केंद्र सरकार असा तिहेरी वाद
माई सातारकर यांचे निधन
झारखंडमध्ये स्फोट ; तीन जवान जखमी
जम्मू-काश्मिरात आता परफ्यूम बॉम्ब
बसस्थानकात थांबलेली बस चोरट्यांनी पळवली
लातूर रेल्वे कारखान्यात वंदे भारतची होणार निर्मिती : रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव
मोहोळ तालुक्यातील प्रेमीयुगुलांची गळफास घेऊन आत्महत्या
लातुरच्या इतिहासाचा नवा पैलू ८६ वर्षानंतर उजेडात
अमोल जगताप आत्महत्येप्रकरणी पाच जणांना जामीन मंजूर
पानगाव ग्रामपंचायतच्या कारभाराविरोधात भीक मांगो आंदोलन
सुल्लाळीच्या कपीलची मालिकांमधून चमकदार कामगिरी
काँग्रेसतर्फे सोलापुरात मोदी यांचा निषेध
शिर्डीमधून लोकसभा निवडणूक लढवणार : आठवले
मनसुख हिरेन प्रकरणात आरोपपत्र दाखल
मोहोळ तालुक्यातील प्रेमीयुगुलांची गळफास घेऊन आत्महत्या
लातुरच्या इतिहासाचा नवा पैलू ८६ वर्षानंतर उजेडात
अमोल जगताप आत्महत्येप्रकरणी पाच जणांना जामीन मंजूर


ITR Filing: करदात्यांना दिलासा! CBDT ने वाढवली Income Tax Return ची इलेक्ट्रॉनिक फायलिंग डेडलाइन, ही आहे तारीख – News18 लोकमत

मराठी बातम्या /बातम्या /मनी /
ITR Filing: करदात्यांना दिलासा CBDT ने वाढवली Income Tax Return ची इलेक्ट्रॉनिक फायलिंग डेडलाइन, ही आहे तारीख
ITR Filing: करदात्यांना दिलासा CBDT ने वाढवली Income Tax Return ची इलेक्ट्रॉनिक फायलिंग डेडलाइन, ही आहे तारीख
केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळाने (CBDT) प्राप्तिकर विवरणपत्रं (Income Tax Return) इलेक्ट्रॉनिक भरण्याची मुदत वाढवली आहे. या संदर्भात सीबीडीटीने मंगळवारी एक परिपत्रक जारी केलं. सीबीडीटीने अशी माहिती दिली आहे की करदाते आता 31 ऑगस्ट 2021 पर्यंत फॉर्म 15 सीसी भरू शकतात.
केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळाने (CBDT) प्राप्तिकर विवरणपत्रं (Income Tax Return) इलेक्ट्रॉनिक भरण्याची मुदत वाढवली आहे. या संदर्भात सीबीडीटीने मंगळवारी एक परिपत्रक जारी केलं. सीबीडीटीने अशी माहिती दिली आहे की करदाते आता 31 ऑगस्ट 2021 पर्यंत फॉर्म 15 सीसी भरू शकतात.
Budget 2023: ऑनलाइन गेम खेळणाऱ्यांना मोठा धक्का
टॅक्समध्ये 7 लाखांपर्यंत सूट कशी मिळणार हे समजून घ्या नाहीतर होईल नुकसान
Union Budget 2023: मोदी सरकारची मोठी घोषणा, कररचनेत केले बदल
Budget 2023 : अर्थसंकल्पात घोषणांवर घोषणा, पण सरकारकडे एवढा पैसा येतो कुठून
नवी दिल्ली, 04 ऑगस्ट: गेल्या काही दिवसांपासून इन्कम टॅक्स फॉर्मच्या इलेक्ट्रॉनिक फायलिंगमध्ये काही अडचणी येत आहे. यावर तोडगा काढण्यासाठी सीबीडीटीने एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळाने (CBDT) प्राप्तिकर विवरणपत्रं (Income Tax Return) इलेक्ट्रॉनिक भरण्याची मुदत वाढवली आहे. या संदर्भात सीबीडीटीने मंगळवारी एक परिपत्रक जारी केलं. CBDT ने आयकर कायदा, 1961 अंतर्गत काही फॉर्म्स भरण्याची मर्यादा वाढवण्याची घोषणा केली आहे.
incometax.gov.in या पोर्टलवर करदात्यांना काही समस्यांना सामोरं जावं लागत आहेत. सीबीडीटीने मंगळवारी एका परिपत्रकाद्वारे अशी माहिती दिली आहे की आता फॉर्म 15CC 31 ऑगस्टपर्यंत दाखल करता येईल. याआधी असा निर्णय घेण्यात आला होता की, करदाते ऑथोराइझ्ड डीलर्सना मॅन्युअल फॉरमॅटमध्ये 15CA/15CB 15 ऑगस्टपर्यंत सबमिट करू शकतील. हे फॉर्म इन्कम टॅक्स कायदा 1961 नुसार इलेक्ट्रॉनिक स्वरुपात फाइल करावे लागतात. आता सीबीडीटीने दिलेल्या माहितनुसार तुम्ही हे फॉर्म 31 ऑगस्ट 2021 पर्यंत फाइल करू शकता.
हे वाचा-Aadhaar Card असल्यास मोदी सरकार देतंय 1% व्याज दरानं कर्ज
सध्या करदात्यांना 15CA सह 15CB मध्ये चार्टेट अकाउंटंट सर्टिफिकेट ई-फायलिंग पोर्टलवर अपलोड करावं लागतं. ज्यानंतर कॉपी अधिकृत डीलरकडे जमा करावी लागते. आर्थिक वर्ष 2020-21 साठी फॉर्म नंबर 1 मध्ये इक्वलायझेशन लेव्ही स्टेटमेंट देखील 30 जून 2021 पर्यंत जमा करायचे होते, त्याची तारीख वाढवून 31 ऑगस्ट 2021 करण्यात आली आहे. याशिवाय काही अन्य फॉर्म भरण्याची डेडलाइनही वाढवण्यात आली आहे. फॉर्म II SWF देखील आता 30 सप्टेंबरपर्यंत भरता येणार आहे, आधी हा फॉर्म दाखल करण्याची तारीख 31 जुलै होती.
हे वाचा-Digital Payment प्लॅटफॉर्म e-RUPI लाँच, जाणून घ्या कसा आणि कुठे करता येणार वापर
इन्कम टॅक्सचे नवीन पोर्टल लाँच झाल्यानंतर करदात्यांना त्यामधील काही त्रुटींमुळे अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. नवीन पोर्टलमध्ये टॅक्स फायलिंगची समस्या येत आहे. परिणामी आयटीआर फायलिंगमध्ये उशीर होत आहे.
मराठी बातम्या, ब्रेकिंग न्यूज मराठीत सर्वात आधी News18 लोकमतवर. आजच्या ताज्या बातम्या, लाइव्ह न्यूज अपडेट, सर्वात आधी वाचा विश्वासार्ह मराठी न्यूज वेबसाइट News18 लोकमतवर.


आज काय भाव आहे कांदा - Nashik On Web

Hiray हिरे २७ जानेवारीला बांधणार शिवबंधन
NASHIK Suicide BJP भाजप कार्यकर्त्याने केली आपल्या पत्नीसह आत्महत्या
Jaiprakash Chhajed काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते जयप्रकाश छाजेड यांचे निधन,
मुहूरत मॉलमध्ये कपडे चोरल्याचा आरोप करीत,कामगारास बेदम मारहाण केल्याचा धक्कादायक प्रकार
Tag: आज काय भाव आहे कांदा
लासलगाव सह महाराष्ट्रातील, आजचा कांदा भाव 13 जुलै 2018
शेतकरी मित्रानो नाशिक सह संपूर्ण राज्यातील मुख्य बाजार पेठेतील आजचा कांदा भाव आम्ही देत आहोत. आमच्या वेब पोर्टलवर Agronomy अर्थात शेती या सदराखाली आपल्याला शेती बाजार
नाशिक सह राज्यातील बाजारपेठेतील आजचा कांदा भाव ८ मे २०१८
Posted By: admin 0 Comment aajcha kanda bhaav, आज काय भाव आहे कांदा, आजचा कांदा भाव, कांदा, कांदा दर, नाशिक कांदा भाव, लासलगाव कांदा मार्केट
शेतकरी मित्रानो नाशिक सह संपूर्ण राज्यातील मुख्य बाजार पेठेतील आजचा कांदा भाव आम्ही देत आहोत. आमच्या वेब पोर्टलवर Agronomy अर्थात शेती या सदराखाली आपल्याला
व्यापाऱ्याने केली कांदा उत्पादक शेतकऱ्याला जबर मारहाण, उपचार सुरु
Posted By: admin 0 Comment aajcha kanda bhav, armer hospitalized, nashik onion market, onion, आज काय भाव आहे कांदा, आजचा कांदा भाव, कांदा बाजार, नाशिक कांदा बाजार, येवला कांदा, लासलगाव कांदा बाजारपेठ
येवला : शुल्लक कारणाहून एका व्यापाऱ्याने कांदा उत्पादक शेतकऱ्याला जबर मारहाण केली आहे. त्याला इतके मारले की उपचारासाठी त्याला दवाखान्यात दाखल कराव लागले आहे.हा
कांदा चोर सक्रीय : जवळपास २५ क्विंटल कांदा चोरीला
Posted By: admin 0 Comment आज काय भाव आहे कांदा, आजचा कांदा भाव, कांदा, कांदा किती चोरलं, कांदा चोर, कांदा निर्यात, लासलगाव कांदा, शेतकरी
शेतातील गरीत ठेवलेले कांदे चोर लक्ष करत आहेत.onion robing devala taluka 25 quintal stolen farmers angry. नाशिक : कांद्याला चांगला भाव मिळू लागल्याने आता त्याचा
लासलगाव येथे कांदा लिलावाला पुन्हा सुरुवात
Posted By: admin 0 Comment kanda lilav, nashik onion, nashik onion export, onion, आज काय भाव आहे कांदा, आजचा कांदा भाव, कांदा, कांदा बाजार पेठ, कांदा भाव, कांदा रुपये, कांदा रेट, नाशिक, नाशिक कांदा भाव, नाशिक कांदा भाव काय आहे, नाशिक कांदा रेट, प्रसिद्ध कांदा बाजर पेठ, लासलगाव कांदा भाव
जवळपास चार दिवसांपासून बंद असलेले आणि व्य्पारी वर्गाने आडमुठी पणाचे धोरण घेतल्याने बंद असलेले कांदा लिलाव लासलगाव येथे अखेर सुरु झाले आहेत. मात्र यामध्ये
error: तूर्तास तुम्ही हा मजकूर कॉपी करू शकत नाही. क्षमस्व.


भाषा | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
शाळेत असताना संस्कृतची भीती वाटायची शिकायला. त्याच कारणाने ५० गुणांचा अभ्यासक्रम मान्य केला. पण आज सुद्धा संस्कृत शिकण्याची इच्छा आहे. त्यासाठी काय करावे संस्कृत शिकण्याचा साधा सरळ असा मार्ग आहे का
जगातील सर्वात प्राचीन आणि समृद्ध भाषांमध्ये संस्कृत भाषेची गणना होते. महाकाव्ये, नाटके, सुभाषिते हे वेगवेगळे साहित्यप्रकार आणि आध्यात्मापासून राजनीतीपर्यंत आणि तत्त्वज्ञानापासून अर्थशास्त्रापर्यंत अनेक विषयांवर संस्कृत भाषेत लेखन झाले आहे. भारतीय भाषांवर संस्कृतचा प्रभाव वादातीत आहे. संस्कृत भाषाप्रेमींसाठी आणि संस्कृत भाषेची अधिक माहिती घेऊ इच्छिणार्‍यांसाठी हा समुदाय आहे.
उपक्रम.. मराठीतून व्यक्त होण्याचा
'नील वेबर' ह्यांनी आजच्या महाराष्ट्र टाईम्सच्या मुंटा पुरवणीत लिहिलेला वरील शीर्षकाचा लेख मुळातूनच वाचण्यासारखा आहे. तो इथे वाचता येईल.
तू बर्फी, मी पेढा..;)
उपक्रमवर अद्याप कविता विभाग सुरू झालेला नाही. तो जोपर्यंत सुरू होत नाही तो पर्यंत उपक्रमवर कुणीही काव्यलेखन करू नये अशी उपक्रमने नुकतीच एक सूचना केली होती, ती अद्याप स्मरणात आहे.
लग्नाची तारीख ठरल्याची बातमी पाहून अगदी राहवेना.
ढाकुम टुकुम असं नाचत, गुणगुणत आम्ही थेट 'जलसा' वर पोचलो.
व्यक्तिमत्व चाचण्यांमधील प्रश्न बर्‍याचदा आपल्याला अगदी तर्‍हेवाईक आणि संदर्भहीन वाटतात. मात्र इतके असूनही बहुतेकवेळा या चाचण्या आपली खरी ओळख आपल्याला करून देतात.
शाब्दिक आणि व्याकरणाचे प्रश्न
जिथे क्रियापादे कर्त्याच्या लिंगानुसार बदलतात तिथे दोन वेगवेगळ्या लिंगातील कर्ते एका उभयान्वयी अव्ययाने जोडले तर क्रियापद कोणते वापरावे हा प्रश्न मला नेहमी पडतो.
१. उपक्रमचे मुखपृष्ठ अधिक आकर्षक करता येईल का
अमेरिकेत नवी गाडी खरेदी करण्याचा अनुभव आपल्यापैकी बऱ्याच जणांनी घेतला असेलच. इथे गाडी खरेदी करताना किंमत ही गाडीच्या नुसत्या मॉडल वर ठरत नसून त्यात अतिरिक्त सुविधा काय काय आहेत ह्यावर पण बरीच ठरते.
कशाचं काय अन् कशाचं काय
कसंच काय अन् कसंच काय
खेळाचा खंडोबा झालेला हाय
एक नाय अन् दोन नाय
समद्यांचीच् वाट लागलेली हाय
कशाचं काय अन् कशाचं काय
हे काय रडं आजचं नाय
हारणं पाचवीला पुजलेलं हाय
कशाचं काय अन् कशाचं काय
कागदी वाघांचे मातीचे पाय


कृषी ज्ञान - तूर बीजप्रक्रिया व पेरणीचे नियोजन! - अ‍ॅग्रोस्टार

अॅग्री डॉक्टर सल्लाअॅग्रोस्टार अॅग्रोनॉमी सेंटर ऑफ एक्सीलेंस
तूर बीजप्रक्रिया व पेरणीचे नियोजन
सध्या बऱ्याच शेतकरी बांधवांची तूर पिकाची लगबग सुरु असेल तर आज आपण तूर पीक लागवडीबाबत थोडक्यात पण महत्वाची माहिती जाणून घेणार आहोत. ➡ तूर पिकाच्या टोबून लागवड करण्यासाठी प्रति एकरी २ ते ३ किलो बियाणे लागतात. ➡ लागवड करताना २ ते ३ फूट ओळीतील अंतर तर दोन रोपांतील अंतर १ फूट राखावे. ➡ पेरणीपुर्वी प्रति किलो बियाणास २ ग्रॅम थायरम + २ ग्रॅम कार्बेन्डेंझीम किंवा ५ ग्रॅम ट्रायकोडर्मा व २५ ग्रॅम रायझोबियम गुळाच्या थंड द्रावणात मिसळून बीजप्रक्रिया करावी. ➡ तसेच लागवडीवेळी १८:४६:०० @५० किलो प्रति एकरी खतमात्रा द्यावी. संबंधित उत्पादने AGS-S-2620 AGS-CP-573 AGS-CP-152 AGS-CP-702 👉 अ‍ॅग्रोस्टार कृषी ज्ञान फॉलो करण्यासाठी ulink://android.agrostar.in/publicProfileuserId=558020क्लिक करा. संदर्भ:- अ‍ॅग्रोस्टार अ‍ॅग्रोनॉमी सेंटर ऑफ एक्सीलेंन्स. हि उपयुक्त माहिती आवडल्यास लाईक 👍 करून आपल्या इतर शेतकरी मित्रांना जरूर शेअर करा व माहिती कशी वाटली कमेंट बॉक्समध्ये कळवा.
तूरअॅग्री डॉक्टर सल्लाबियाणेपूर्वमशागतपीक पोषणअॅग्रोस्टारकृषी ज्ञान
आळी व रसशोषक किडीवर एकमेव उपाय
पिकाचे आजचे बाजारभाव पहा
तुरीतील शेंगा पोखरणारी अळीचे नियंत्रण
तूरीत फुलवाढीसाठी अन्नद्रव्ये व्यवस्थापन


कोरोना आणि आयुर्वेद ( नाडीचिकित्सा आणि आपले आरोग्य )
वैद्य विश्वास घाटगे आयुर्वेदाचार्य (वैद्य विश्वास घाटगे हे नाडीचिकित्सेमधील तज्ज्ञ असून आयुर्विश्व हेल्थकेअरचे संचालक आहेत. नाडीचिकीत्सेद्वारे १०००० पेक्षा जास्त रुग्णांवर यशस्वीरीत्या उपचार करण्याचा १५ वर्षांचा त्यांना अनुभव आहे.) नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या सदर लेखाशी संदर्भित कोरोना आणि आयुर्वेद याबद्दल त्यांचे विचार मांडले आहेत.
गेले काही महिने करोना अर्थात COVID -19 विषाणु संसर्गाशी आपण सर्वच लढा देत आहोत. संपूर्ण जगभरामध्ये असे विषाणुसंसर्ग आणि रोग प्रतिकार शक्ती याविषयी चर्चा झालेली आढळते, कारण असे विषाणू संसर्ग ज्यांची आंतरिक रोग प्रतिकारशक्‍ती काही पूर्वीच्या आजाराने कमकुवत आहे किंवा स्वतःहूनच कमकुवत आहेत त्यांच्यामध्ये अधिक गंभीर लक्षणे निर्माण करतात प्रसंगी मृत्यूला कारणीभूत ठरू शकतात.
रोग प्रतिकारशक्ती विषयी बोलताना आयुर्वेद आणि आयुर्वेदीय औषधांविषयी बोलणे अगत्याचे ठरते
म्हणूनच मी येथे आयुर्वेद अर्थात आयुष्याचा वेद किंवा शास्त्र अर्थात आयुर्वेदात शास्त्रांचा उल्लेख करेन कारण आयुर्वेदामध्ये निरोगी मनुष्य म्हणजे काय निरोगी मनुष्याचे दैनंदिन जीवनातील आचरण कसे असावे निरोगी मनुष्याचे दैनंदिन जीवनातील आचरण कसे असावे दिनचर्या तसेच भारतातील ऋतुमानानुसार आचरणात करायचे बदल म्हणजेच ऋतुचर्या या विषयी सखोल माहिती दिलेली आहे. सहाजिकच बदलत्या काळानुसार आणि आधुनिकतेकडे जाताना ह्या दिनचर्या आणि ऋतुचर्या यांचा विसर पडला आहे. आपली रोगप्रतिकारशक्ती टिकवण्यासाठी या शास्त्र पूर्ण आचरणाचा अवलंबन करणे गरजेचे ठरेल.
रोग प्रतिकारशक्ती संदर्भात मत व्यक्त करताना मला वाटते की ज्या व्यक्तीचे आरोग्य जितके निरोगी तितकेच त्याचे व्याधीक्षमत्व उत्तम असते या म्हणण्याला आधार म्हणून खालील श्लोकाचा विचार महत्त्वाचा ठरतो.
ज्या व्यक्तीचे दोष वात, पित्त, कफ, अग्नि (जठराग्नी ) रसादि सप्तधातू सम अवस्थेमध्ये तसेच स्थिर आहेत मल, मूत्रादी क्रिया व्यवस्थित होत आहेत शरीरामधील सर्व क्रिया समान आहेत तसेच ज्या मनुष्याचे मन इंद्रिय आणि आत्मा प्रसन्न आहे त्याला स्वस्थ मनुष्य म्‍हणावे.
गेली पंधरा वर्षे नाडी चिकित्सेच्या माध्यमातून रुग्णांच्या आरोग्य विषयक समस्यांवर उपाय करताना हाच विचार आयुर्विश्वा हेल्थकेअर आम्ही करतो. मनुष्याच्या शरीरामध्ये निर्माण होणाऱ्या दोषांमधील असमतोल आणि धातूंमधील बिघाड कोणत्या न कोणत्या व्याधीची निर्मिती करत असते आणि नेमके हेच दोष धातू व मल यांमधील बिघाड नाडी परिक्षणाने समजुन घेऊन चिकित्सा केली जाते. त्याने व्याधी बारी होण्यासाठी मदत होतेच, परंतु हे करत असताना त्यांच्या दोष धातु मधील बिघाड दूर झाल्याने या रुग्णांमध्ये व्याधीक्षमत्व रोग प्रतिकारशक्‍ती वाढतांना दिसते. नाडी परीक्षणाद्वारे शरीरातील मुळ बिघाडांचे आकलन होते आणि ते दूर झाल्याने शरीरातील विजातीय घटक कमी झाल्याने त्यांचे अशा विषाणु संसर्गाशी लढा देण्याची ताकद वाढताना आढळून आली.
कोरोनाच्या या काळामध्ये आयुर्विश्व हेल्थकेअर मध्ये चिकित्सा घेत असलेल्या अनेक रुग्णांचे अनुभव होते की सामाजिक अंतर, वैयक्तिक काळजी घेतल्याने त्यांना विषाणु संसर्ग झाला नाही. काही रुग्णांच्या बाबतीत इतर कुटुंब सदस्यांना विषाणू संसर्ग झाला मात्र आयुर्विश्व हेल्थकेअर मधील या रुग्णांमध्ये संसर्ग आढळला नाही तर काही व्यक्तींना कोरोना संसर्ग झाला मात्र कोणातही गंभीर लक्षणे निर्माण झाली नाहीत. एरवी वारंवार ऋतू बदलाने होणारा त्रास काहींना कमी झालेला आढळला. तसेच दैनंदिन जीवनातील आंतरिक ऊर्जेचा स्तर वाढलेला आढळून आला. आयुर्वेदातील कडुलिंब, अश्‍वगंधा, आवळा, गुडूची, तुळस, नागरमोळा, सुंठ यांचा आपल्या प्रकृतीनुरूप वैद्यांच्या सल्ल्याने वापर केला तर निश्चित आपली रोगप्रतिकारशक्ती सुधारेल आणि टिकेल.
नाडी चिकित्सा केवळ व्याधींना, आरोग्य समस्यांना दूर करते एवढेच नाही तर आपल्या आरोग्याचा स्तर सुधारून रोगप्रतिकारशक्‍ती उत्तम राहते जी आपणास भविष्यातील अशा जागतिक महामारी समोर उभे राहण्यासाठी बळ देईल.
अधिक माहितीसाठी आमच्या कोरोना आणि आयुर्वेद या youtube video वर क्लिक करा - https://bit.ly/3761ylB
नाडीचिकित्सा आणि आपले आरोग्य
नमस्कार मित्रांनो, वैद्यक शास्त्राचे विविध पैलू आणि आरोग्य यांचा विचार करताना आयुर्वेदाचा प्रामुख्याने उल्लेख केला जातो. हजारो वर्षे संशोधन आणि उपाय केलेले हे शास्त्र विविध असाध्य रोगांवरील उपचारांसाठी उपयुक्त ठरते. आयुर्वेदाच्या वेगवेगळ्या पद्धतींपैकी एक म्हणजे नाडी परिक्षणावर आधारित चिकित्सा व त्याआधारे केलेली उपचार पद्धती म्हणजेच नाडीचिकित्सा. नाडीचिकित्सेविषयी आपण जाणून घेऊयात. नाडीचिकित्सेमध्ये वैद्य रुग्णाच्या डाव्या हाताची किंवा उजव्या हाताची नाडी पाहून त्याला होणाऱ्या आजारांविषयी तसेच त्यामागील कारणांविषयी जाणून घेतो. या नाडीपरीक्षेवरच आधारित चिकित्सा आपल्या वेगवेगळ्या आरोग्याविषयक समस्या आणि आजारांचे निराकरण कसे करते ते आज आपण जाणून घेऊ. खरं तर नाडीपरीक्षा या निदान पद्धतीचा उल्लेख सुमारे ५००० वर्षांपूर्वी आयुर्वेद या भारतीय वैद्यकशास्त्रामध्ये आढळतो. काही ग्रंथानुसार रावणकृतं नाडीपरीक्षा शास्त्र तसेच कणाद ऋषींनी लिहिलेला नाडीशास्त्र विषयक ग्रंथामध्ये नाडीपरीक्षेचा उल्लेख आढळतो. आयुर्वेद या शब्दाचा अर्थच मुळात सांगतो आयुष्यात वेद अर्थात आयुर्वेद ज्याला आपण Science of Life


शेअर करत आहेत एकाच ठिकाणाचे फोटो, चाहत्यांनी वर्तवला पॅच-अपचा अंदाज | Sara Ali Khan Kartik Aaryan Affair; New Year Photo Expose | London | Sara Kartik - Divya Marathi

आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत
कार्तिक-सारा लंडनमध्ये एकत्र घालवत आहेत सुटी:शेअर करत आहेत एकाच ठिकाणाचे फोटो, चाहत्यांनी वर्तवला पॅच-अपचा अंदाज
बॉलिवूड अभिनेता कार्तिक आर्यन आणि सारा अली खान नेहमीच चर्चेत असतात. नुकतेच दोघेही त्यांच्या अफेअरच्या बातम्यांमुळे पुन्हा एकदा चर्चेत आले. खरंतर, ख्रिसमसच्या वेळी कार्तिक आणि सारा वेगवेगळ्या ठिकाणी व्हेकेशन साजरे करण्यासाठी गेले होते. सारा लंडनहून तिचा भाऊ इब्राहिम अली खान आणि मित्रांसोबत फोटो शेअर करत होती, तर दुसरीकडे कार्तिक पॅरिसमध्ये सुट्टीचा आनंद घेत होता. पण नवीन वर्षाच्या पहिल्या दिवशी दोघांनी एकाच ठिकाणचे फोटो शेअर केले. यातील खास गोष्ट म्हणजे दोघांनी हे फोटो जवळपास एकाच वेळी शेअर केले होते. त्यामुळे दोघांनी एकाच ठिकाणी एकत्र नवीन वर्ष साजरे केल्याचा अंदाज चाहते वर्तवत आहेत.
लंडनमध्ये एकत्र सुटी एन्जॉय करत आहेत कार्तिक-सारा
रविवारी (1 जानेवारी) साराने काचेच्या ख्रिसमस ट्रीमध्ये क्लिक केलेला तिचा फोटो शेअर करून चाहत्यांना नवीन वर्षाच्या शुभेच्छा दिल्या. तर कार्तिकने एका रेस्तराँमध्ये चहा घेतानाचा फोटो शेअर केला. कार्तिकने या फोटोच्या कॅप्शनमध्ये लिहिले की, 'ब्लॅक टी फक्त माझ्यासाठी.' यासह, दोघांनी जे लोकेशन मार्क केले ते एकच आहे. यावरुन दोघेही एकाच ठिकाणी असल्याची हिंट त्यांनी दिली आहे.
कार्तिक-सारा एकाच वेळी एकाच ठिकाणचे फोटो शेअर करत आहेत
पुढे साराने एक कोलाज शेअर केला, ज्यामध्ये ती इब्राहिम आणि मित्रांसोबत एका जत्रेत दिसत आहे. तर कार्तिकने अनेक रंगांनी उजळलेल्या लंडनचा अस्पष्ट फोटो देखील शेअर केला. याशिवाय कार्तिकने पॅरिसहून लंडनला येतानाचा एक व्हिडिओही शेअर केला आहे. आता हे फोटो पाहिल्यानंतर सोशल मीडिया यूजर्स दोघेही लंडनमध्ये एकत्र फिरत असल्याचा अंदाज वर्तवत आहेत.
कॉफी विथ करणमध्ये साराने कार्तिकला डेट करण्याची व्यक्त केली होती इच्छा
काही वर्षांपूर्वी साराने कॉफी विथ करणमध्ये तिचे वडील सैफ अली खानसमोर कार्तिकवर तिचे क्रश असल्याचे सांगितले होते. यासोबतच साराने कार्तिकला डेट करण्याची इच्छाही व्यक्त केली होती. अशा परिस्थितीत जेव्हा दोघांनी 'लव्ह आज कल 2' मध्ये एकत्र काम केले तेव्हा त्यांच्या अफेअरच्या अफवांना वेग आला होता. मात्र, चित्रपट प्रदर्शित झाल्यानंतर या दोघांच्या अफेअरच्या बातम्याही चर्चेत होत्या. कार्तिकने साराला इन्स्टाग्रामवर अनफॉलोही केल्याची बातमी समोर आली होती.
कार्तिक आर्यन आणि सारा अली खानचे आगामी प्रोजेक्ट्स
कार्तिकच्या वर्कफ्रंटबद्दल बोलायचे झाले तर, सध्या तो त्याचा आगामी चित्रपट 'शहजादा'च्या शूटिंगमध्ये व्यस्त आहे. हा चित्रपट अल्लू अर्जुनच्या चित्रपटाचा हिंदी रिमेक असेल. याशिवाय कार्तिक 'कॅप्टन इंडिया' आणि 'सत्यप्रेम की कथा'मध्येही दिसणार आहे. दुसरीकडे सारा लक्ष्मण उतेकर यांच्या अनटाइटल्ड चित्रपटात दिसणार आहे. या चित्रपटात त्याच्यासोबत विकी कौशलही दिसणार आहे.


कोल्हापूरचा हा पहिलवान गडी कुणाला ऐकणार नाही; हसन मुश्रीफांसाठी संजय राऊतांची बॅटिंग | Hello Maharashtra

कोल्हापूरचा हा पहिलवान गडी कुणाला ऐकणार नाही; हसन मुश्रीफांसाठी संजय राऊतांची बॅटिंग
हॅलो महाराष्ट्र ऑनलाइन | भाजप नेते किरीट सोमय्या यांनी ग्रामविकास मंत्री हसन मुश्रीफ यांच्यावर घोटाळ्याचा आरोप केल्यानंतर राज्यातील राजकीय वातावरण पुन्हा एकदा तापलं असून महाविकास आघाडी आक्रमक झाली आहे. याच पार्श्वभूमीवर आजच्या सामना अग्रलेखातुन शिवसेनेने हसन मुश्रीफ यांचं समर्थन केल्याचं दिसत आहे. कोल्हापूरचा हा पहिलवान गडी कुणाला ऐकणार नाही, असे शिवसेनेने म्हंटल आहे.
भाजपचे माजी खासदार सोमय्या यांचे आरोप व बाता या नागपूरच्या गोटमारीसारख्याच आहेत. ज्यांच्यावर आरोप केले जात आहेत त्यातील अनेकांनी त्यांना कोर्टात खेचले आहे. कोल्हापूरचा पहेलवान गडी मुश्रीफ तर कुणाला ऐकणार नाही, अशा शब्दात त्यांनी सोमय्यांवर टीका करत मुश्रीफ यांचे समर्थन केले आहे.
ईडी’शी लढताना तोंडाला फेस येईल, अशी धमकी चंद्रकांत पाटलांनी मुश्रीफांना दिली. त्यांच्या याच धमकीला राऊतांनी उत्तर दिलंय. चंद्रकांत पाटील यांना कोल्हापुरातून पळ काढून कोथरुडला जाऊन निवडणूक लढवावी लागली. कोथरुडला विजय मिळविताना पाटलांच्याही तोंडाला तसा फेसच फेस आला होता, असा टोला राऊतांनी लगावला.


Washim Crime : 'त्या' पोस्ट व्हायरल करणारा तरुण निघाला हिंदू!

Washim Crime : 'त्या' पोस्ट व्हायरल करणारा तरुण निघाला हिंदू
Washim Crime : पोस्टमुळे जिल्ह्यातील वातावरण बनलं होतं तणावग्रस्त : अखेर पोलिसांनी ठोकल्या बेड्या
वाशिम : माळी समाजाबद्दल सोशल मीडियावर वादग्रस्त पोस्ट व्हायरल करणाऱ्या तरुणाचा पोलिसांनी छडा लावला आहे. मंगेश इंगोले असं पोस्ट व्हायरल करणाऱ्या तरुणाचं नाव असून पोलिसांनी त्याला अटक केली आहे. तसंच वैयक्तिक वादातून हे कृत्य केल्याचं त्यानं मान्य केलं आहे. यामुळे जिल्ह्यातील तणावपूर्ण झालेलं वातावरण काहीसं शांत झालं आहे.
नेमकं काय आहे प्रकरण
१४ जानेवारीला माळी समाजाबद्दल इंस्टाग्रामवरुन फेक अकाऊंटचा वापर करुन वादग्रस्त पोस्ट व्हायरल करण्यात आली होती. यानंतर या घटनेत मुस्लिम समाजाला गृहीत धरुन हिंदू संघटनांकडून रोष व्यक्त केला जात होता. चार दिवसांपासून जिल्ह्यात तणाव निर्माण झाला होता. संबंधित व्यक्तीविरुद्ध कडक कारवाई करण्याची मागणी होत होती. यासाठी शिरपूर, मालेगांव, रिसोड या शहरांमध्ये कडकडीत बंद पाळण्यात आला होता. आज वाशिम शहरही बंद ठेवण्यातं आलं होतं.
मात्र वाशिम पोलिसांनी आता खऱ्या आरोपीला अटक केली आहे. वैयक्तिक वादातून आपण या पोस्ट व्हायरल केल्याचं संशयित आरोपी मंगेश इंगोले याने कबूल केलं आहे. मात्र या तरुणाच्या वैयक्तिक वादामुळे संपूर्ण जिल्ह्यात वातावरण तापलं होतं. अनेक हिंदुत्ववादी संघटना आक्रमक झाल्या होत्या. मात्र, पोलिसांनी वेगाने तपास केल्याने सत्य परिस्थिती समोर आली आहे.
सुरुवातीला याप्रकरणी एका मुलाला १४ जानेवारीच्या मध्यरात्री ताब्यात घेण्यात आले होते. १५ जानेवारीला पोलीस अधीक्षक बच्चन सिंग यांनी शिरपूर पोलीस स्टेशनमध्ये एक बैठकही घेतली. बैठकीमध्ये त्यांनी लवकरच मुख्य आरोपीचा शोध घेतला जाईल, असे सांगितले होते. त्यानुसार गेल्या दोन दिवसांपासून पोलिसांचा कसून तपास सुरू होता. अखेर संबंधित तरुणाला पोलिसांनी अटक केली आहे.


सप्टेंबर 2005 - आजचा सुधारक

ताजा अंक – जानेवारी २०२३
मासिक संग्रह: सप्टेंबर, 2005
कुमुदिनी दांडेकर यांच्या महानगराची वाढ = झोपडपट्टीची वाढ ह्या लेखात त्यांनी मुंबई आणि ग्रामीण भागातील गरिबांच्या परिस्थितीची तुलना मांडली आहे. पाणी, वीज, संडास या भौतिक सोयी नगरांमध्ये झोपडपट्टीत राहणाऱ्या लोकांना ग्रामीण भागातील लोकांच्या तुलनेत अगोदर आणि जास्त प्रमाणात मिळतात हे त्यावरून दिसते. भारतामधील गरिबी कमी होण्याच्या वेगातही अशीच नागरी आणि ग्रामीण भागात तफावत आढळते आहे. १९८७ ते २००० या काळात भातामधील गरिबी कशा प्रमाणात कमी होत आहे ते पुढील (पान ३०१ वरील) तक्त्यावरून दिसेल. नागरीकरणाचे प्रमाण जास्त असणाऱ्या राज्यांत गरिबीचे प्रमाण कमी असलेले दिसते.
भारतातील वीजक्षेत्र आणि स्पर्धेतील धोके
‘डिस्कशन ग्रूप’ तर्फे आयोजित डॉ. माधव गोडबोले ह्यांच्या डॉ. हरिभाऊ परांजपे स्मृती व्याख्यानाचा गोषवारा ‘वीजक्षेत्र व लोकानुनयाचे राजकारण’ ह्या शीर्षकाखाली (साधना, १२-५-०५ च्या अंकात) वाचण्यात आला. त्या गोषवाऱ्यातील काही महत्त्वाच्या मुद्द्यांची अधिक चर्चा व्हावी म्हणून हे टिपण. त्या लेखातील गोडबोलेंच्या शब्दप्रणालीचाच येथे उपयोग केला आहे.
लोकानुनयाचे राजकारण करू नये व धनिकांना अर्थसाहाय्य देऊन त्याचा बोजा राज्य सरकारांच्या तिजोरीवर टाकला जाऊ नये हा त्यांचा मुद्दा योग्यच आहे. लोकांना जेवढे फुकटात मिळेल तेवढे हवेच असते. पंजाब-हरयाणाचे शेतकरी सधन असूनही तेथे निवडणुकीच्या वेळी ‘बिजली-पानी मुफ्त’चे राजकारण चालते.
नगरांचे आधुनिकत्व आणि राष्ट्रीय वैभव टिकविण्याची शक्यता
महानगरातील म्हणजे विशेषतः मुंबईतील नागरीकरणाच्या चर्चेत पूर्वीच्या काही लेखांत झोपडपट्ट्यांचीच चर्चा झाली. त्याला कारण १९९८-९९ च्या काही पाहण्यात प्रथमच मोठ्या प्रमाणावर मुंबईतील झोपडपट्ट्यांबाबत हरत-हेची माहिती मिळाली. ती दुर्लक्षिण्यासारखी नव्हती. परंतु हे विसरून चालणार नाही की नागरीकरण हे राष्ट्राचे वैभव आहे. त्यात अनेक हव्याहव्याशा गोष्टी होत असतात. उदाहरणार्थ मुंबईचीच गोष्ट घ्या. मुंबई शहराला एके काळी ‘मोहमयी’ म्हणत. ह्या शहरातील रुंद, स्वच्छ, राजरस्ते, वैभवशाली व कल्पनारम्य इमारती, त्याचा आकार, जागोजागची मनोहारी उद्याने, वस्तुसंग्रहालये, कलादालने, हरत-हेची वाहने, रेल्वेची स्वस्त, वेगवान, व अत्यंत नियमित सोय, उड्डाणपुलांच्या सहाय्याने गर्दीला तोंड देण्याची व्यवस्था, राहण्याच्या सोयीसाठी आकाशाला गवसणी घालणाऱ्या उंच उंच इमारती, प्लॅनेटोरियम किंवा तसले शास्त्राधारित मनोरंजनाचे विविध मार्ग, समुद्रकिनाऱ्याचे संपन्न सौंदर्य, समुद्र हटवून केलेली मनस्वी व्यवस्था, व्हिक्टोरिया गार्डनसारखी प्राणिसंग्रहालये, अशी सर्व डोळे दिपवून टाकणारी स्थळे महानगराशिवाय कोणाला परवडतील
सप्टेंबर, 2005इतरदिवाकर पुरुषोत्तम मोहनी
माझ्या शुद्धलेखनविषयक प्रतिपादनास विरोध करणारी ३-४ पत्रे आली आहेत आणि २ लेख अन्यत्र प्रकाशित झाले आहेत. त्यांचा येथे परामर्श घेण्याचा प्रयत्न करतो. या सर्व पत्रलेखकांचा आणि माझा मतभेद मुख्यतः एकाच ठिकाणी आहे. त्यांना उच्चाराप्रमाणे लेखन पाहिजे आणि मला त्याची गरज वाटत नाही. लेखन हे कधीच उच्चाराप्रमाणे नसते. ते वाचकांना पूर्वपरिचित असलेल्या उच्चाराची आठवण करून देणारे असतें ही एक गोष्ट ; आणि लेखनापासून अर्थबोध होण्यासाठी त्याचा उच्चार मनांतदेखील करण्याची गरज नाही, तसा उच्चार करून पाहण्यांत वाचकाचा कालापव्यय होतो; आणि आपल्याला जरी तशा संवयी लागलेल्या असल्या तरी त्या संवयी प्रयत्नपूर्वक मोडायला हव्या ही दुसरी गोष्ट.
सायकल आणि कार (उत्तरार्ध)
सप्टेंबर, 2005इतरटी. बी. खिलारे
आजच्या घडीला सायकलचा इतिहास व महत्त्व सांगण्याचे कारण म्हणजे कारचा वाढता खप, पेट्रोल-डिझेलच्या वाढत जाणाऱ्या किमती, त्यामुळे वाढत जाणारे प्रदूषण व वाहनांच्या गर्दीमुळे निर्माण होणाऱ्या समस्या. १९ व्या शतकातील ऊर्जा समस्येवर घोड्याच्या शक्तीऐवजी मानवी शक्तीचा वापर करणाऱ्या सायकलचा शोध लागला तसे आज खनिज तेलाच्या समस्येवर पर्यायी ऊर्जा म्हणून बायो-डिझेल व हायड्रोजन यांचा वापर करता येईल का याची चाचपणी प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू आहे. परंतु हे मोठ्या प्रमाणावर केव्हा शक्य होईल हे सांगता येत नाही. अमेरिकेतील अॅमरी लव्हिन्स हा मनुष्य गेली ३० वर्षे तेलाबद्दल व त्याच्या वापराबद्दलच्या कार्यक्षमता वाढवण्याबाबत विवेचन करीत आहे.
सप्टेंबर, 2005इतरडॉ. सुधाकर देशमुख
देशभक्ती (patriotism) आणि (nationalism) ह्या दोन शब्दांत फरक आहे. त्यांचा अर्थ आणि संकल्पना समजून घेतल्याशिवाय त्यांचा योग्य वापर होणार नाही.
ह्या शब्दांचा अर्थ समजून घेण्यासाठी आपण आपल्या अस्मितेचा अभ्यास केला पाहिजे. आपली अस्मिता ही आपल्या स्वप्रेमावर आधारित असते. मी, माझे देशबांधव, समाज ज्याच्याशी मी रक्ताच्या नात्याने बांधला गेलेलो आहे त्याच्यावरच्या प्रेमामुळे सर्व समाजाला ‘आम्ही’ म्हणले जाते. तर आपल्याशिवाय दुसऱ्याला ‘ते’ म्हणून संबोधले जाते. ‘आम्ही’वरचे प्रेम ही घन (positive) भावना आहे, तर ‘ते’ ह्या शत्रूरूप दुसऱ्यांच्या द्वेष करून मी माझे स्वप्रेम किंवा आम्हीवरचे प्रेम अभिव्यक्त करत असलो किंवा ते मजबत करत असलो तर तो अस्मितेचा ऋण आविष्कार होय.
शेती व ग्रामीण अर्थव्यवस्था
सप्टेंबर, 2005इतरचिं. मो. पंडित
कृषिप्रधान संस्कृतीतूनच कामाची वाटणी (division of labour) सुरू झाली. हळूहळू वस्तुविनिमयही वाढला आणि नागरी समूह उदयाला आला. कारखानदारी आल्यावर तर नागरीकरणाने जोरच धरला आणि नागरी मानवीसमूह, ग्रामीण मानवीसमूह हे स्पष्टपणे विलग झाले. वस्तुविनिमय पैशाच्या माध्यमातूनच सुरू झाला. माणसांचे आमनेसामने संबंध व्यवहार बंद झाले. जे अनेक व्यवहार अपरोक्ष होत ते आता परोक्ष व्हायला लागले. दृश्य, सहज जाणवणारे नातेसंबंध व परस्परावलंबन तितके उघड राहिले नाही. आज असे जाणवायला लागले आहे की शहरी पांढरपेशा समाज, संघटित कारखानदारी समाज आणि ग्रामीण कृषीवल समाज यांच्यात काही एक किमान संवादही उरलेला नाही आणि त्यामुळे अनेक बाबतींत संघर्षाच्याच भूमिका घेण्याकडे कल दिसू लागला आहे.
‘द नेकेड ॲण्ड द न्यूड’
[बघण्याच्या पद्धती (Ways of Seeing) हे पुस्तक जॉन बर्गर ह्यांच्या बी.बी.सी. टेलिव्हिजन सीरीजवर आधारलेले आहे. १९७२ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या ह्या पुस्तकाने पाश्चात्त्य कलाकृतींकडे बघण्याची नवी दृष्टी दिली. पाच लेखकांनी मिळून हे पुस्तक ‘घडवले’ आहे. ‘बघणे बोलण्याच्या आधी येते. बोलायच्या आधी मूल बघायला आणि ओळखायला शिकते’ ह्या वाक्यापासून सुरुवात झालेले हे पुस्तक आपले बघणे हे आपल्या श्रद्धा, ज्ञान आणि परंपरा ह्यांनी कसे संस्कारित झालेले असते हे युरोपिअन तैलचित्रांच्या माध्यमातून तपासते. पुस्तकातील सात निबंधांमधून लेखक वाचकाच्या मनात प्रश्न जागे करू इच्छितात. काही निबंध शब्द आणि प्रतिमा ह्यांचा वापर करतात तर काही निबंध फक्त प्रतिमांच्या माध्यमातून आपले म्हणणे मांडतात.
… एका सांसदीय वादविवादात चर्चिलने आपली वास्तवावरील पकड दाखवून दिली. संरक्षणखर्च का वाढवावा, हे सांगताना तो म्हणाला, “…आपण क्षीण वारसा आणि निरागस इतिहास असलेले तरुण समाज नाही आहोत. आपण जगाची संपत्ती आणि व्यापार यांचा सर्वथा प्रमाणाबाहेर भाग स्वतःसाठी हडपला आहे. आपण हवे तेवढे भूक्षेत्र घेतले आहे. ही आपली मालमत्ता हिंसेने कमावलेली आणि प्रामुख्याने बळजोरीने राखलेली आहे. आम्हाला ही सत्ता शांतपणे भोगू द्या, हा आपला दावा आपल्याला जितका विवेकाधारित वाटतो, तेवढा इतरांना बहुतेक वेळी वाटत नाही.”
यातील शब्दप्रयोगांचे स्पष्टीकरण भारतात द्यायची गरज नाही.
ताजा अंक – जानेवारी २०२३
नैनान् विसंगतय: छिन्दति कुंभोजकर – निखिल जोशी
श्री. जोशींना दिसलेल्या विसंगतींचे पोस्ट-मॉर्टम – हरिहर कुंभोजकर
बाबा लगीन आणि नास्तिक्य – हरिहर कुंभोजकर ह्यांच्या लेखावरील प्रतिक्रिया – सुकृत
द मॅजिशियन – पुस्तक परिचय – गजानन गुर्जरपाध्ये
नीतिशास्त्राचा आधुनिक परिचय – श्रीनिवास हेमाडे
मेंदूचे अपहरण : निसर्गातील प्रभावी शस्त्र – यशोदा घाणेकर
पहिल्या पिढीतला नास्तिक – सुनील सुळे
स्त्री आणि पुरुष – शॉर्टफिल्म – विजय पाष्टे
हमरस्ता नाकारताना : पारदर्शी जगण्याचे धैर्य – नंदिनी देशमुख
विक्रम आणि वेताळ – भाग १० – भरत मोहनी
नास्तिकवादः एक अल्प परिचय – प्रभाकर नानावटी
बुद्धिप्रामाण्यवादाचे स्वरूप – श्रीधर सुरोशे
अंधश्रद्धा आणि आदिवासी समुदाय – साहेबराव राठोड
अवास्तव अपेक्षा – गजानन गुर्जरपाध्ये
मतदार यादी शुद्ध होऊ शकेल . . पण
हिरण्यकश्यपूचे मिथक* आणि लाप्लासचे उत्तर – नास्तिक परिषदेच्या निमित्ताने – हरिहर कुंभोजकर
कुंभोजकरांच्या लेखातील काही विसंगती – निखिल जोशी
भारतीय राज्यघटना – एक सामाजिक करार – डॉ. सुभाष आठले
स्वतंत्र विदर्भ राज्य : एक कटू-वस्तुस्थिती – ॲड.लखनसिंह कटरे
विवेक – डॉ. मीनल माधव
डॉ. दाभोलकर आणि अधंश्रद्धा निर्मूलनाचे भावनिक अंतरंग – प्रभा पुरोहित
संविधान संस्कृती : विज्ञान व वैज्ञानिक – प्रा. डॉ. अनंत दा. राऊत
पर्यावरणाचा तोल बिघडविणारे आम्ही करंटेच….. – रामकृष्ण विनायक अभ्यंकर
आजचा सुधारक © 2023


पशुधन | थिंक महाराष्ट्र

मी आणि माझा छंद
मी आणि माझा छंद
कडधान्य संशोधन : बदनापूर कृषी संशोधन केंद्रातील कामगिरी
कडधान्य पिकांचे मानवी आहारात महत्त्वाचे स्थान आहे. कडधान्य हा प्रथिने पुरवणारा मुख्य व स्वस्त स्रोत आहे. कडधान्यांमध्ये प्रथिनांचे प्रमाण वीस ते पंचवीस टक्के आहे. शरीराची होणारी झिज भरून काढण्यासाठी प्रथिनांची नितांत आवश्यकता असते. कडधान्य पिकांमध्ये खनिजे व जीवनसत्त्वे पुरेशा प्रमाणात असल्याने समतोल आणि पौष्टिक आहार म्हणून उपयोग होतो...
व्हिजन महाराष्ट्र फाउंडेशनचे प्रकल्प
सोलापूर जिल्हा संस्कृतिवेध मोहिम
ग्लोबल वातावरणात मराठी भाषा व संस्कृती यांच्या संचिताचा ठेवा जपावा; एवढेच नव्हे तर त्यांचे संवर्धन व्हावे हा हेतू मनी बाळगून ‘व्हिजन महाराष्ट्र फाउंडेशन’ या संस्थेची स्थापना करण्यात आली आहे. संस्थेमार्फत ‘थिंक महाराष्ट्र डॉट कॉम’ हे वेबपोर्टल चालवण्यात येते. इंटरनेट माध्यमातून मराठी माणसामधील गुणसमुच्चय व्यक्त व्हावा आणि त्या मार्गे या समाजातील सामर्थ्य प्रगट व्हावे असा मनोदय हे वेबपोर्टल चालवण्यामागे आहे. म्हणूनच ‘थिंक महाराष्ट्र डॉट कॉम’ हे महाराष्ट्रामधील प्रज्ञा-प्रतिभा आणि चांगुलपणा यांचे व्यासपीठ आहे. जगभर पसरलेल्या मराठी समाजात जे जे चांगले, सद्भावाचे व सद्गुणांचे आहे त्याची त्याची नोंद येथे व्हावी असा प्रयत्न आहे.
© 2021, व्हिजन महाराष्ट्र फाऊंडेशन, सर्व हक्क राखीव .