चैतन्य संप्रदाय – मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती

मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद
मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद
चैतन्य संप्रदाय : बंगाल, ओरिसा व व्रजमंडळ या प्रदेशांत उदयास आलेला एक भक्तिमार्गी वैष्णव संप्रदाय. ‘गौडीय वैष्णव संप्रदाय’ या नावानेही तो ओळखला जातो. त्याचे संस्थापक गौरांग चैतन्य महाप्रभू (१४८५–१५३३) असल्याचे मानले जाते तथापि स्वतः चैतन्यांनी कुठल्याही स्वतंत्र संप्रदायाची स्थापना व प्रचार करण्याचा आग्रह धरला नव्हता वा तसा त्यांचा प्रयत्न व हेतूही नव्हता तरीही प्रत्यक्षात मात्र त्यांचे अनेक अनुयायी होते. चैतन्य हे कृष्णाच्या माधुर्यभक्तीत सदैव इतके तल्लीन आणि भावोन्मत्त असत, की स्वमतप्रतिपादनार्थ एखाद्या ग्रंथाची रचना करणे त्यांना सर्वस्वी अशक्य होते. चैतन्यांनी जिवांच्या हितासाठी कृष्णभक्तितत्त्व, हरिनामसंकीर्तन व सर्वभूतदया यांचा उपदेश आमरण केला. चैतन्यांनंतर त्यांच्या अनुयायांनी त्यांच्या दिव्य उपदेशाच्या व प्रवचनांच्या आधारे संस्कृतमध्ये त्यांच्या शिकवणीची सारभूत ग्रंथरचना करून त्यांच्या उपदेशाचा प्रचार आसामपासून गुजरातपर्यंत केला. ह्या संप्रदायाचा उगम अशा प्रकारे बंगालमध्ये झाला असला, तरी संप्रदायाच्या धार्मिक व तात्त्विक भूमिकेच्या विवेचन-विवरणाचे कार्य वृंदावन येथे त्यांच्या अनुयायांकडून झाले. तेथून हे सर्व ग्रंथ प्रचारार्थ श्रीनिवासाचार्य या अनुयायामार्फत बंगालमध्ये पाठविले गेले. श्यामानंद ह्या अनुयायाने ते ग्रंथ ओरिसात नेऊन तेथून चैतन्यमताचा प्रभावी प्रचार-प्रसार केला. नंतर बंगालमध्येही बंगाली भाषेत चैतन्यमताच्या महत्त्वपूर्ण ग्रंथांची निर्मिती होत राहिली. चैतन्यमंगल हा लोचनदासविरचित, चैतन्यभागवत हा वृंदावनदासविरचित तसेच चैतन्यचरितामृत हा कृष्णदास कविराजविरचित ग्रंथ चैतन्यचरित्राचे आणि तत्त्वज्ञानाचे बंगाली भाषेतील अधिकृत ग्रंथ मानले जातात. बंगालमध्ये चैतन्यांचा पट्टशिष्य नित्यानंद (१४७३ —  ) तसेच अद्वैताचार्य (१४३४–१५५७) यांच्या घराण्यात वंशपरंपरेने तसेच चैतन्यांच्या इतर अनुयायांनी ह्या संप्रदायाचा प्रभावी प्रचार केला व आजही ते करीत आहेत. ठिकठिकाणी अनेक गौडीय मठ स्थापन केले गेले. वृंदावन येथे गोपालभट्ट गोस्वामींचे अनुयायी आजही चैतन्यमताचा प्रचार करीत आहेत.
पूर्वी जयपूर राजघराण्याच्या अंमलाखाली वृंदावन होते आणि तेथील वैष्णवविरोधकांनी जयपूरच्या महाराजांकडून ह्या संप्रदायास अवैदिक ठरविले. तेव्हा १७१८ च्या सुमारास जयपूर येथे एक धर्मसंमेलन आयोजित केले गेले. त्यासाठी चैतन्य संप्रदायाचे प्रमुख अधिकारी व पंडित विश्वनाथ चक्रवर्ती यांनाही निमंत्रण गेले. विश्वनाथ चक्रवर्तींनी आपला पट्टशिष्य बलदेव विद्याभूषण यास या संमेलनास आपला प्रतिनिधी म्हणून पाठविले. त्याने ह्या संमेलनात आपले मत अत्यंत प्रभावीपणे मांडून, चैतन्य संप्रदाय हा वैदिक परंपरेतीलच असल्याचे सिद्ध केले. ह्या संप्रदायास स्वतःचे वेदान्तभाष्य नव्हते, म्हणून बलदेव विद्याभूषण याने आपले गोविंदभाष्य लिहून वेदान्तभाष्याची उणीव भरून काढली.
तत्त्वज्ञान : हे भक्तिप्रधान तत्त्वज्ञान आहे. ह्या संप्रदायाचे तत्त्वज्ञान ‘अचिंत्यभेदाभेदवाद’ या संज्ञेने ओळखले जाते. याचा अर्थ असा : भगवान कृष्ण हेच मुख्य तत्त्व होय. त्याच्या ठिकाणी अनंत शक्ती राहत असून तो सर्व शक्तिमान आहे. त्या शक्तींपैकीच जीवशक्ती व मायाशक्ती या होत. या शक्तींमुळेच जीवात्म्यांना आणि भौतिक जगताला अस्तित्व आहे. शक्ती व शक्तिमान यांच्यात भेद आहे तसा अभेदही आहे. भगवान शक्तिमान होय, त्याच्या शक्तींहून तो भिन्न आहे तसा अभिन्नही आहे, असेच म्हणावे लागते परंतु असे चिंतन, असा विचार वा असा तर्क करता येत नाही. भेद व अभेद एकत्र आहेत असे चिंतनाने वा विचाराने वा तर्काने असमर्थनीय ठरते. तात्पर्य, अद्वैतवादवाद्वैतवाद हे खऱ्या भक्ताला उपयोगी पडत नाहीत. दोन्ही वादांच्या पलीकडेशुद्ध भक्तीची अवस्था असते. शुद्ध भक्ती ही ज्ञानाच्या वा विचारपद्धतीच्यापलीकडची भावना आहे.
चैतन्यांच्या मते जीवतत्त्व शक्ती असून कृष्णतत्त्व हे शक्तिमत् आहे. वैष्णव हा कृष्णाचे म्हणजे ईश्वराचे आकलन करू शकतो पण त्याचे वर्णन करू शकत नाही. वैष्णव म्हणतो, की ‘ईश्वर आनंद आहे, केवळ आनंद आहे’. जीव हा जननमरणाच्या अनेक फेऱ्यांतून शेवटी मुक्त होतो आणि गोलोकात जातो. तो मुक्त झाल्यावरही गोलोकात स्वतःचे वेगळेपण राखून ईश्वराच्या आनंदाचा उपभोग घेतो. कारण मुक्तीनंतरही जीव ‘स्वयंचित्’ म्हणून असतोच त्याचे ‘अप्राकृत अहंत्व’ नंतरही कायमच राहते.
‘मधुरम्’ ही गौडीय वैष्णवांच्या भक्तीतील प्रधान कल्पना आहे.त्यांच्या मते कृष्ण हा अधिष्ठान आणि राधा म्हणजे त्याचे आनंदरूप होय. राधा-कृष्ण यांतून शक्ती व शक्तिमत् हे अंतिम दैवी परमानंदाचे अनंतरूप प्रतीत होते. ए. के. मजुमदार यांच्या मते चैतन्य संप्रदायाची भारतीय विचारधारेत मोलाची भर म्हणजे, त्यांनी प्रतिपादिलेला ‘अचिंत्यशक्ती’ हा पदार्थप्रकार, सत्ताशास्त्रीय दृष्ट्या राधेचे स्थान आणि रससिद्धांताचा त्यांनी केलेला विकास, ही होय. ⇨माध्व संप्रदायाचा ह्या प्रश्नांशी काहीही संबंध नाही. माध्व तत्त्वज्ञानाचे प्रमुख अंग म्हणजे त्यांची ज्ञानमीमांसा होय. चैतन्याला ह्या ज्ञानमीमांसेत काहीही स्वारस्य वाटत नव्हते. ए. के. मजुमदारांनी चैतन्यमत आणि माध्वमत यांत काहीही संबंध नसल्याचे प्रतिपादन केले असले, तरी इतर काही विद्वान, उदा., बी. बी. मजुमदार ह्या दोन मतांत संबंध व साम्य असल्याचे मानतात. ⇨मध्वाचार्य (१२३८ — १३१७) व चैतन्य ह्या दोघांचीही तत्त्वज्ञाने द्वैतवादी असली, तरी त्यांत महत्त्वाचा फरकही आहे. माध्व मतानुसार स्वतंत्र (परमात्मा) व अस्वतंत्र (जीवात्मा) अशी दोन मूलभूत तत्त्वे असून ती दोन्हीही अनादी व नित्य आहेत. त्यांत स्वभावतःच भेद आहे. चैतन्यमतानुसार कृष्ण हेच एक परम तत्त्व असून कृष्णाच्या शक्ती अनंत आहेत. शक्ती व शक्तिमत् यांत जसा भेद सिद्ध होऊ शकत नाही, तसा त्यांत अभेदही सिद्ध होऊ शकत नाही. ह्या दोहोंतील संबंध केवळ तर्काने अचिंत्य आहे. अग्नी व स्फुल्लिंग हे जसे एकरूप नाहीत, तसेच ते परस्परांहून भिन्नही नाहीत. त्याचप्रमाणे जीवात्मा व ईश्वर यांतील संबंध अतर्क्य आहे. चैतन्यमतानुसार भौतिक गुण हे आध्यात्मिक वस्तूंत संभवनीय नाहीत. सत्त्व, रज व तम ह्या गुणांचे विविध संघात म्हणजे भौतिक वस्तू. कृष्ण हा भौतिक नाही, आध्यात्मिक आहे. म्हणूनच तो विशुद्ध सत्त्वरूप आहे आणि त्याला रज-तमाचा स्पर्शही होऊ शकत नाही. कृष्ण सान्त व अनंत, सर्वत्र व एकत्र, अशा सर्व प्रकारे असू शकतो. कारण तो अचिंत्यशक्तीने युक्त आहे. ह्या अचिंत्यशक्तीमुळेच तो विभू, व्यापक आहे. षड्‌विध ऐश्वर्याची (श्री, ऐश्वर्य, वीर्य, यश, ज्ञान आणि वैराग्य) संपूर्ण एकरूपता त्याच्या ठिकाणी असून त्यांतील ‘श्री’ हे ऐश्वर्य त्याच्या ठिकाणी केंद्रस्थानी आहे आणि इतर पाच ऐश्वर्ये ‘श्री’ ह्या ऐश्वर्याची अंगभूत ऐश्वर्ये आहेत. राधा-कृष्णाची भक्ती चैतन्याच्या तत्त्वज्ञानाचा केंद्रबिंदू आहे. राधा व कृष्ण हा दोन शरीरांत वास करणारा एकच आत्मा असून परस्परांचे प्रेम अनुभवण्यातच त्यांना आनंदाचा दिव्य साक्षात्कार होतो. म्हणूनच भक्ताने स्वतःस गोपी समजून कृष्णावर प्रेम करावयास हवे. भक्तीचा परमोत्कर्ष चैतन्य संप्रदायात आढळतो. चार पुरुषार्थांशिवाय भक्ती हा पाचवा पुरुषार्थ चैतन्य संप्रदायात मानला असून त्यांत भक्तीचे स्थान सर्वोच्च मानले आहे. संवित् व हूलादिनी ह्या दोन ईश्वरशक्तींचे मिश्रण भक्तीत असल्याने भक्ती ही ईश्वररूपच मानली आहे.
संप्रदाय-संघटना :चैतन्यांना त्यांच्या अनुयायांमध्ये देवतास्वरूप प्राप्त होऊन अनेक अनुयायी त्यांना कृष्णाचा अवतार मानू लागले. अद्वैत ह्या चैतन्यशिष्याने तसेच इतर अनेक शिष्यांनी चैतन्यांच्या उपासनेस सुरुवात केली. बंगालमध्ये अनेक ठिकाणी त्यांच्या लाकडी मूर्तींची पूजा होऊ लागली. पुरी येथील एका यात्रेच्या वेळी अद्वैताने चैतन्य हे ईश्वराचा थोर व नवा अवतार असल्याचे जाहीर केले आणि चैतन्यांच्या नावाने कीर्तनही सुरू केले. स्वतः चैतन्यांना हे आवडले नाही ‘मी ईश्वरावतार नसून एक मानवच आहे’, असे त्यांनी स्पष्टही केले तथापि लोकांच्या व अनुयायांच्या उत्साहास आवर घालणे त्यांना शक्यच नव्हते.
या संप्रदायाचे चैतन्यांनंतरचे बंगालमधील प्रमुख व मान्यवर अनुयायी म्हणजे नित्यानंद, अद्वैत, दामोदर पंडित, गदाधर पंडित (१४८६—१५१४), हरिदास ठाकूर (  —१५३४), जगदानंद, मुरारी गुप्त, रामानंद राय ( —१५३४), जगदानंद, मुरारी गुप्त, रामानंद राय ( —१५८४), श्रीवास, सनातन गोस्वामी, रूप गोस्वामी, जीव गोस्वामी इ. होत. नित्यानंदास चैतन्यांनी आपला थोरला भाऊ मानले होते. त्यामुळे संप्रदायात नित्यानंदाचे स्थान चैतन्यांच्या खालोखाल व अद्वैताचे नित्यानंदाच्या खालोखाल होते. नित्यानंद व अद्वैत यांच्या निधनानंतर संप्रदायाची सूत्रे जान्हवा देवी व सीता देवी यांच्याकडे आली. जान्हवा देवी ही नित्यानंदाची आणि सीता देवी ही अद्वैताची पत्नी होती. त्यांच्या पुत्रपौत्रांनी बंगालमध्ये चैतन्य संप्रदायाच्या दोन प्रधान गुरुपरंपरा सुरू केल्या. नित्यानंद व अद्वैत यांनी फक्त चैतन्यांचीच त्यांच्या साध्या व शुद्ध स्वरूपात उपासना सुरू करण्याचा प्रयत्न केला तथापि नित्यानंदाच्या अनुयायांनी मात्र चैतन्यांसोबत नित्यानंदाचीही उपासना सुरू केली. ह्या चैतन्य व नित्यानंदमूर्तींच्या उपासनेस प्रतिक्रिया म्हणून वृंदावन येथील चैतन्यांचे अनुयायी सनातन, रूप आणि जीव ह्या गोस्वामींनी कृष्ण व राधा अशा दुहेरी स्वरूपाच्या उपासनेस सुरुवात केली. यापूर्वी बंगालमधील वैष्णवांमध्ये केवळ कृष्णमूर्तीचीच उपासना होत असे राधाकृष्णमूर्तींची नव्हे.
सनातन (१४८४—१५५८), रूप (१४९०—१५६३), जीव (सोळावे शतक), गोपालभट्ट, रघुनाथभट्ट आणि रघुनाथदास ह्या गोस्वामींनी चैतन्यांच्या निधनानंतर संप्रदायाचे अध्ययनकेंद्र वृंदावन येथे सुरू केले आणि भागवत हाच आपल्या संप्रदायाचा प्रमुख आधारग्रंथ मानला. वृंदावनक्षेत्राचा त्यांनी जीर्णोद्धारही केला (१५९०). वृंदावन हे गौडीय वैष्णवांचे पवित्र क्षेत्र करण्याचे श्रेय सनातन, रूप व जीव ह्या तीन गोस्वामींकडेच जाते. ह्या तिघांची सांप्रदायिक ग्रंथनिर्मितीही विपुल असून ती संप्रदायात प्रमाण मानली जाते. त्यांनी चैतन्यांच्या व नित्यानंदाच्या उपासनासंप्रदायास मुळीच उत्तेजन दिले नाही. त्याऐवजी राधा-कृष्णाची उपासना निष्ठेने स्वीकारून त्यांनी त्या उपासनेवर अनेक काव्यग्रंथ, नाटके, भाष्ये, तत्त्वज्ञानग्रंथ रचले. हे त्यांनी चैतन्यांची उपासना नाकारण्यासाठी केले असे नाही तर आपल्या संप्रदायाचा, चैतन्यांस केवळ ईश्वरावतार मानण्यात, जो अधःपात होत होता, तो थांबवावा म्हणून केले. वृंदावनचे गोस्वामी चैतन्यांस केवळ ईश्वरावतार मानूनच थांबले नाहीत, तर ते त्याही पुढे गेले. त्यांनी असे प्रतिपादन केले, की चैतन्य हा राधा आणि कृष्ण यांचा संयुक्त अवतार आहे आणि म्हणूनच तो परिपूर्णावतार आहे. त्यांनी असेही प्रतिपादिले, की चैतन्य हा अवतारच होता पण त्याने स्वतःची उपासना करून घेण्याचे नाकारुन स्वतःस सर्वसामान्य माणूस म्हणवून घेतले. त्यांच्या मते ह्या कलियुगातील माणसांना मुक्तीचा सोपा मार्ग उपलब्ध करून देणे, हे जरी वरवर दिसणारे चैतन्यांचे कार्य असले, तरी त्याचा खरा हेतू ईश्वरी प्रेमाचा बरावाईट अनुभव ईश्वरानेच घेणे हा होय. चैतन्यांच्या जीवनाचा व कार्याचा हा अर्थ सर्वप्रथम स्वरूप व दामोदर यांनी लावला आणि नंतर त्याचा सैद्धांतिक विकास सनातन व रूप यांनी तसेच त्यांचे सहकारी व अनुयायी यांनी वृंदावन येथे केला. त्यांनी चैतन्य मतावर त्यांच्या समजुतीनुसार व कुवतीनुसार संस्कृतमध्ये विपुल ग्रंथरचना केली व भाष्ये लिहिली.
चैतन्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा व संप्रदायाचा प्रभाव दूरवर आसाममध्येही पडला. शंकरदेवाची (  –१५६८) व चैतन्यांची पुरी येथे भेट झाली असावी. चैतन्यांच्या प्रभावाने शंकरदेवाने वैष्णव संप्रदायाचा कामरूप व कुचबिहार येथे प्रसार केला. चैतन्यांप्रमाणेच शंकरदेवही बालकृष्णाचा उपासक होता. राधाकृष्णाची संयुक्त भक्ती शंकरदेवास ज्ञात नव्हती. ही संयुक्त रूपातील उपासना आसाममध्ये सोळाव्या शतकाच्या अखेरीस पोहोचली व त्यामुळे पुढे आसाममधील वैष्णवांत फूट पडून ‘महापुरुषीया’ व ‘दामोदरीया’ असे दोन वेगवेगळे उपसंप्रदाय निर्माण झाले. आसाम व नवद्वीप येथून मणिपूरपर्यंत वैष्णव संप्रदायाचा प्रसार झाला. सर्वसाधारणपणे ओरिसात बंगाली चैतन्य संप्रदायास विशेष मान्यता असल्याचे दिसते. वृंदावन येथील चैतन्य संप्रदायाच्या शाखेने सर्व भारतातून आलेल्या निराश्रित वैष्णवांना आश्रय दिला. नित्यानंदाच्या आणि अद्वैताच्या मृत्यूनंतर काही काळ बंगालमधील वैष्णव वृंदावन शाखेचे मार्गदर्शन मिळवीत होते. अशा प्रकारे वृंदावन हे वैष्णवांच्या आध्यात्मिक व लौकिक ध्येयाचे केंद्र बनून बंगालमधील नवद्वीप (नाडिया), शांतिपूर इ. स्थानिक केंद्रांचे महत्त्व कमी कमी होत गेले.
चैतन्य संप्रदायाचा मध्ययुगीन भारतीय साहित्यावर – विशेषतः बंगाली, ओडिया, असमिया व हिंदी साहित्यांवर – खूपच प्रभाव पडला. रूपगोस्वामीने आपल्या हरिभक्तिरसामृतसिंधु व उज्वलनीलमणि ह्या संस्कृत ग्रंथांत काव्यशास्त्रदृष्ट्या भक्तिरसाचे मौलिक विवेचन करुन भक्तिरसास मान्यता व प्रतिष्ठा मिळवून दिली. त्याने भक्तीचे पाच प्रकार मानून त्यांतील ⇨मधुराभक्तीस सर्वश्रेष्ठ स्थान दिले. चैतन्यमतात भक्तीस प्राधान्य असल्यामुळे भक्तीबाबत त्यात सूक्ष्म विचार झाला व त्यामुळे रससिद्धांतात मोलाची भर पडली.
संस्कृत तसेच बंगाली ह्या भाषांत चैतन्यचरित्रावर अनेक काव्यग्रंथ लिहिले गेले, तसेच चैतन्यमताच्या तत्त्वज्ञानावर व आचार-विचारांवरही विपुल ग्रंथरचना झाली. रीतिकालीन हिंदी काव्यावरही – विशेषतः ‘हरिवंशी’ संप्रदायाच्या – चैतन्यमताचा सखोल प्रभाव पडून काव्य निर्माण झाले. चैतन्य संप्रदायाच्या मधुराभक्तीस अनुसरूनच त्यांनी कृष्णलीला वर्णिलेल्या दिसतात. ओडिया व असमिया भाषांतही चैतन्यमतास अनुसरून विपुल साहित्य निर्माण झाले. महाराष्ट्रामध्ये मधुराभक्तीचा काही संतकवींनी आपल्या रचनेतून पुरस्कार केला. ⇨ गुलाबराव महाराज (१८८१—१९१५) यांनी तर तिचा हिरिरीने पुरस्कार केला. त्यांनी मधुराभक्तीचे तत्त्वज्ञान विषद करण्यास मराठीत बरीच ग्रंथरचना केली.
आचारसंहिता : सांप्रदायिक दीक्षा, आचार, विधी इत्यादींचे विस्तृत विवेचन गोपालभट्टाच्या नावावर मोडत असलेल्या हरिभक्तिविलास ह्या संस्कृत ग्रंथात आढळते. संप्रदायात सर्वच जातिधर्मपंथांच्या लोकांना (मुसलमानांनाही) प्रवेश आहे. मंत्रदीक्षा देऊन अनुयायी करून घेण्यापूर्वी काही दिवस त्याचे वर्तन बारकाईने पाहून तो दीक्षायोग्य वाटल्यास त्याला शुभदिनी मंत्रदीक्षा दिली जाते. अनुयायी तीनपदरी तुलसीमाला गळ्याशी घट्ट बांधतात. मालेतील दोन पदर राधाकृष्णाचे प्रतीक म्हणून एकमेकांजवळ असतात. बहुतेक अनुयायी पांढरी कफनी परिधान करतात तथापि काही भटके अनुयायी आणि बंगालमधील बहुतेक अनुयायी अलीकडे पिवळ्या-नारिंगी रंगाची कफनी परिधान करू लागले आहेत. ते कपाळावर दोन उभ्या रेषांचा पांढरा गंध लावतात त्यांतील एक रेषा नाकाच्या टोकापर्यंत खाली ओढतात. त्यांच्यातील पुरुष-अनुयायांच्या नावापुढे ‘दास’ किंवा ‘शरण’ आणि स्त्री-अनुयायांच्या नावापुढे ‘दासी’ पद लागते. चैतन्य संप्रदायात किरकोळ सैद्धांतिक भेदांनुसार सु. बारा शाखा अथवा उपसंप्रदाय झाले आहेत. त्यांची चौसष्ट संघटना केंद्रे असून त्यांना ‘परिवार’ म्हणतात. ह्या परिवारात संन्यासी व गृहस्थ अशा दोन्हीही प्रकारच्या अनुयायांचा समावेश होतो.
रामनवमी, नृसिंह-जयंती, जन्माष्टमी व वामन-द्वादशी (भाद्रपद शु.१२) हे चार वार्षिक उत्सव संप्रदायात सर्वत्र साजरे केले जातात. यांशिवाय फाल्गुन शुद्ध पौर्णिमेस ते चैतन्य-जयंतीनिमित्त उपवास करून मोठा उत्सव साजरा करतात. सर्वच एकादशीस ते उपवास करतात. वैष्णव असूनही ते शिवरात्रीचाही उपवास करतात. संप्रदायसंघटनांमार्फत काही पाठशाळा व गोशाळा चालविल्या जातात, तसेच मोफत आयुर्वेदीय औषधोपचार केंद्रेही चालविली जातात. संप्रदायाचे प्रमुख केंद्र ‘श्री गौडीय मठ’ नावाचे असून ते कलकत्त्यास आहे. ह्या केंद्राच्या पश्चिम बंगालमध्ये सात, ओरिसात बारा, बिहारमध्ये तीन, उत्तर प्रदेशात सात व दिल्ली-पंजाब भागात दोन शाखा आहेत. मुंबई व मद्रास येथेही त्याची एकेक शाखा आहे. संप्रदायाचे अनेक अनुयायी उच्च शिक्षण घेतलेले असून ते राजकीय चळवळीतही भाग घेतात.
चैतन्य संप्रदायाच्या अनुयायांनी विद्वत्तेसोबतच विशुद्ध भक्तिभावना, शुद्ध आचरण व त्यागमय जीवन यांच्यायोगे जनमानसावर विलक्षण प्रभाव पाडून अनेकांना आपल्या पंथाकडे आकृष्ट करून घेतले. चैतन्य संप्रदायाचा प्रभाव सर्वच जातींच्या स्त्रीपुरुषांवर पडून ते चैतन्य संप्रदायाचे अनुयायी झाले.
आपल्या मित्रपरिवारात शेअर करा..
उद्योग व व्यापार (331)
वस्त्रे व भूषणे (28)
+खेळ आणि मनोरंजन (148)
खेळ व मनोरंजन (32)
+भाषा आणि साहित्य (2166)
+अमेरिकन भा. सा. (33)
अमेरिकन भा. सा. (23)
गेलिक भा. सा. (1)
चिली भा. सा. (1)
जॉर्जियन भा. सा. (2)
फ्‍लेमिश भा. सा. (3)
फ्लेमिश-बेल्जियन भा. सा. (3)
+आशियाई भा. सा. (109)
अरबी भा. सा. (6)
चिनी भा. सा. (17)
जपानी भा. सा. (14)
तुर्की भा. सा. (4)
फार्सी भा. सा. (10)
+यूरोपीय भा. सा. (715)
इंग्रजी भा. सा. (217)
इटालियन भा. सा. (16)
ग्रीक भा. सा. (21)
चेक भा. सा. (6)
जर्मन भा. सा. (49)
डच भा. सा. (10)
डॅनिश भा. सा. (19)
नॉर्वेजियन भा. सा. (4)
पोर्तुगीज भा. सा. (14)
पोलिश भा. सा. (20)
फिनिश भा. सा. (6)
फ्रेंच भा. सा. (96)
यूरोपीय भा. सा. (1)
रशियन भा. सा. (43)
रूमानियन भा. सा. (3)
लॅटिन भा. सा. (24)
स्पॅनिश भा. सा. (33)
स्वीडिश भा. सा. (13)
हंगेरियन भा. सा. (8)
हिब्रू भा. सा. (5)
+भारतीय भाषा व साहित्य (570)
असमिया भा. सा. (41)
उर्दू भा. सा. (26)
ओडिया भा. सा. (50)
कन्नड भा. सा. (47)
काश्मीरी भा. सा. (12)
कोकणी भा. सा. (13)
गुजराती भा. सा. (36)
तमिळ भा. सा. (40)
तेलुगू भा. सा. (54)
पंजाबी भा. सा. (14)
बंगाली भा. सा. (71)
भारतीय भा. सा. (1)
मलयाळम् भा. सा. (29)
राजस्थानी भा. सा. (2)
सिंधी भा. सा. (12)
हिंदी भा. सा. (81)
+भाषा व लिपी (112)
मराठी भा. सा. (265)
+संस्कृत व प्राकृत (251)
अपभ्रंश भा. सा. (15)
अर्धमागधी भा. सा. (12)
पाली भा. सा. (20)
पैशाची भा. सा. (1)
प्राकृत भा. सा. (6)
मागधी भा. सा. (2)
माहाराष्ट्री भा. सा. (20)
शौरसेनी भा. सा. (16)
संस्कृत भा. सा. (159)
© मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ - सर्व हक्क राखीव | अनन्या मल्टीटेक प्रायवेट लिमिटेड द्वारा विकसित


बालपक्षाघात – मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती

मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद
मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद
बाल पक्षाघात : (पोलिओ). केंद्रीय तंत्रिका तंत्रामधील (मज्जासंस्थेमधील) मेरुरज्जूतील आणि संबंधित मस्तिष्क तंत्रिका केंद्रकातील तंत्रिका कोशिकांवर [⟶ तंत्रिका तंत्र] दुष्परिणाम करून स्थानिक किंवा विस्तृत पक्षाघात उत्पन्न करणाऱ्या, पोलिओ व्हायरस नावाच्या व्हायरसाच्या संसर्गापासून होणाऱ्या व प्रामुख्याने बालवयात आढळणाऱ्या विकृतीला ‘बालपक्षाघात’ म्हणतात. प्रगत व संपन्न देशांतून आरोग्यविज्ञानातील प्रगती व राहणीमानातील सुधारणा यांमुळे हा रोग बालवयात न आढळता तरुण व मध्यमवयीन व्यक्तीत प्रामुख्याने आढळू लागला आहे. यामुळे या देशातील काही शास्त्रज्ञांच्या मताप्रमाणे या रोगाचे ‘बालपक्षाघात’ हे नाव ही अपसंज्ञा आहे. ‘तीव्र अग्र पोलिओ-मेरुरज्जुशोथ’ आणि जर्मन वैद्य व विकलांग चिकित्सक याकोन फोन हाइने (१८००-७९) आणि स्वीडिश वैद्य कार्ल ऑस्कार मेडिन (१८४७-१९२७) या संशोधकांच्या नावावरून ‘हाइने- मेडिन रोग’ अशी दुसरी नावे या रोगास देतात. सर्वसाधारण इंग्रजी भाषेत त्याचा उल्लेख ‘पोलिओ’ असा करतात व हीच संज्ञा मराठी भाषेतही रूढ झालेली आहे.
बालपक्षाघात हा रोग कित्येक शतके अस्तित्वात असल्याचा पुरावा उपलब्ध आहे. १८४० मध्ये हाइने यांनी या आजाराचे पहिले सुस्पष्ट वर्णन केले. १८८७ मध्ये मेडिन यांनी या रोगाच्या साथीच्या स्वरूपाची प्रथम नोंद केली. मेडिन यांनी नेहमी आढळणाऱ्या पृष्ठवंशीय प्रकाराशिवाय मस्तिष्क स्तंभीय प्रकार व इतर काही प्रकारांचेही वर्णन केले (प्रकारांची माहिती पुढे दिलेली आहे) सी.एस्. कॅव्हर्ली यांनी १८९६ मध्ये ही विकृती अप्रगत व पक्षाघातविहीन स्वरूपातही आढळत असल्याने ओळखले परंतु त्यांच्या या विचारात कालांतराने पुष्ठी मिळाली. कार्ल लँडस्टायनर आणि एर्विन पॉपर या शास्त्रज्ञांनी १९०९ मध्ये मानवातील हा रोग माकडामध्ये नाकातील श्लेष्मकलास्तरातून (बुळबुळीत पातळ अस्तरातून) पसरवून दाखविला. त्याकरिता त्यांनी रोगी माणसाच्या घशातील सूक्ष्मजंतूविरहित श्लेष्मा (बुळबुळीत द्रव्य कफ) वापरला होता. या प्रयोगामुळे या रोगास निस्यंदी (अतिसूक्ष्म गाळणीतूनही पार जाऊ शकणारे)व्हायरस कारणीभूत असल्याचे सिद्ध झाले. लँडस्टायनर आणि काँस्तांतॅन लेव्हादीती यांनी हे व्हायरस सूक्ष्मनिस्यंदी असल्याचे दाखविले.
इ. स. १९१६ मध्ये व त्यानंतर अमेरिकेत उद्‌भवलेल्या या रोगाच्या गंभीर साथीमुळे त्याच्या संशोधनास जोरदार चालना मिळाली. १९३९ पर्यंत या व्हायरसांचे संवर्धन फक्त माकडातच करता येत असे. त्या वर्षी चार्ल् स आर्मस्ट्राँग यांनी कपाशीच्या पिकात आढळणाऱ्या घुशीत (सिग्माडॉन हिस्पिडस) त्यांचे संवर्धन करण्यात यश मिळविले. १९४९ मध्ये जे. एफ्. एंडर्स, टी.एच्. वेलर आणि एफ्. सी. रॉबिन्स या शास्त्रज्ञांनी पोलिओ व्हायसर वानरवर्गीय प्राण्यांतील ऊतक-कोशिकांच्या (समान रचना व कार्य असलेल्या कोशिकांच्या-पेशींच्या समूहातील कोशिकांच्या) संवर्धन माध्यमातूनही वाढवता येतात, असा शोध लावला. या शोधाबद्दल एंडर्स, रॉबिन्स व वेलर यांना १९५४ सालच्या वैद्यकाच्या वा शरीरक्रियाविज्ञानाच्या नोबेल पारितोषिकाचा बहुमान मिळाला. प्रयोगशाळांतून या ऊतकांपैकी माकडाच्या मूत्रपिंड कोशिकांचा अधिक उपयोग करतात. अलीकडील संशोधनावरून प्रतिरक्षाविज्ञानदृष्ट्या (रोगप्रतिकारक्षमतेशी संबंधित असलेल्या जीवविज्ञानशाखेच्या दृष्टीने) पोलिओ व्हायरसांचे पुढील तीन स्पष्ट प्रकार ओळखले जातात : प्रकार-१ (ब्रनहिल्ड), प्रकार-२ (लॅन्सिंग) आणि प्रकार-३ (लिऑन). १९५५ च्या सुमारास या तिन्ही प्रकारांचे सांद्रण, शुद्धीकरण आणि स्फटिकीकरण करण्यात यश मिळाले. त्यानंतर जे. ई. सॉल्क आणि ए. बी.,साबिन या शास्त्रज्ञांना अनुक्रमे अंतःक्षेपणाने (इंजेक्शनाने) देता येणारी व तोंडाने देता येणारी प्रतिबंधक लस तयार करण्याचे यश मिळाले.
प्रादेशिक रोगोत्पत्ती : साथीचे गंभीर प्रकार अनेक देशांतून व बेटांतून उद्‌भवल्याची नोंद झाली आहे आणि यामध्ये अमेरिका, यूरोप व आफ्रिका यांचा समावेश आहे. १९४२-५३ या काळात अमेरिकेत सर्वांत मोठी व दीर्घकाळ टिकलेली साथ पसरली होती. १९५० मध्ये तेथे ३३,३४४ रोग्यांची नोंद झाली होती. प्रतिबंधक लशीच्या वापरानंतर १९७१ मध्ये ही संख्या फक्त १७ वर आली होती. १९५२ मध्ये डेन्मार्क, जर्मनी व बेल्जियम या देशांत गंभीर स्वरुपाच्या साथी उद्‌भवल्या होत्या. आशियातील मुंबई, सिंगापूर, जपान, कोरिया व फिलिपीन्स या भागांतही साथी उद्‌भवल्या होत्या.
भारतात बालपक्षाघात प्रदेशनिष्ठ स्वरूपात असून अधूनमधून तो साथीच्या स्वरुपात उद्‌भवतो. नवी दिल्ली येथील रुग्णालयांतून १९७२, १९७३, १९७४ व १९७५ या वर्षी अनुक्रमे २,२१७ २,७११ २,७११ २,१५० व ३,२१५ इतके बालपक्षाघाताचे रोगी आढळलेले होते.
संप्राप्ती : हा रोग प्रतिजननिर्मितिदृष्ट्या [⟶ प्रतिजन] स्वतंत्र असलेल्या तीन प्रकारच्या पोलिओ व्हायरसांमुळे होतो. हे व्हायरस पिकोर्ना गटातील रिबोन्यूक्लिइक अम्लयुक्त (आरएनयुक्त) व्हायरस आहेत [⟶ व्हायरस]. त्यांचा व्यास ८ ते ३० नॅनोमीटर (१ नॅनोमीटर = १०-९ मीटर) असून ते आतड्यात आढळणाऱ्या व्हायरसांच्या गटात मोडतात. ईथर, क्लोरोफार्म, आतड्यातील पित्त व प्रक्षालके (कृत्रिम रीतीने बनविलेले मलिन वस्तू निर्मल करण्याचा गुण असलेले साबणाखेरीज इतर पदार्थ) यांना ते प्रतिरोध करतात, कारण त्यांच्या बाह्यवरणात लिपिड (स्निग्ध द्रव्य) नसते. बहुसंख्य मोठ्या साथी प्रकार -१ व्हायरसामुळे उद्‌भवलेल्या होत्या. अधूनमधून प्रकार-३ चाही साथीशी संबंध असल्याते आढळले आहे. प्रकार-२ मुळे साथ उद्‌भवल्याचे भारतात अजूनपर्यंत आढळलेले नाही. बहुसंख्य लोकांना या व्हायरसांचा संसर्ग झालेला असून त्यांच्या रक्तात पोलिओ प्रतिपिंडे [प्रतिजनांना विरोध करण्यासाठी रक्तद्रवात निर्माण झालेली विशिष्ट प्रथिने⟶ प्रतिपिंडे] तयार झाली असल्यामुळे दृश्य रोगलक्षणे आढळत नाहीत.
मानव हाच या व्हायरसांचे एकमेव संचय स्थान असून संक्रामण नाक, तोंड, घसा व आंत्रमार्ग (लहान आतडे व मोठे आतडे यांनी मिळून होणारा अन्नमार्ग) या क्रमाने होते. शरीरात प्रविष्ट झाल्यानंतर आंत्रमार्गात त्यांचे प्रजनन होते. संबंधित लसीका ग्रंथी [⟶ लसीका तंत्र] व जालिका-अंतःस्तरीय तंत्रातही [शरीरात निरनिराळ्या ठिकाणी असलेल्या व रोगप्रतिकारक्षमता निर्माण करण्याशी संबंध असलेल्या कोशिकांच्या गटांतही ⟶ जालिका-अंतःस्तरीय तंत्र] ते वाढतात. अल्पकाळ टिकणारी व्हायरसक्तता (रक्तामध्ये व्हायरस उपस्थित असणारी अवस्था) उत्पन्न होते आणि रक्तद्रवात प्रकारविशिष्ट प्रतिपिंडे तयार होतात. आंत्रमार्गातही प्रतिपिंडे तयार होतात.
केंद्रीय तंत्रिका तंत्राचे संक्रामण व्हायरसरक्ततेमुळे किंवा आंत्रमार्गातून संबंधित स्थानिक तंत्रिका गुच्छिकांमार्फत (तंत्रिका कोशिका गुच्छांसारख्या एकत्रित होऊन बनलेल्या तंत्रिका प्रभाव केंद्रांमार्फत) होते. मस्तिष्क स्तंभाचे संक्रामण गिलायु-उच्छेदनाच्या (टॉन्सिल काढून टाकण्याच्या) किंवा ग्रसनी गिलायु-उच्छेदनाच्या (नाकाच्या पश्च छिद्रापाशी असलेला टॉन्सिलाचा भाग प्रमाणाबेहर वाढून तयार झालेल्या गाठी काढून टाकण्याच्या) शस्त्रक्रियेनंतर तुटलेल्या तंत्रिकातंतूंमार्फत होते. त्वचेखाली अंतःक्षेपणाने प्रविष्ट झालेले व्हायरस स्थानिक तंत्रिकांमार्फत मेरुरज्जूत पोहोचून त्या स्नायूशी संबंधित असलेल्या मेरुरज्जूच्या अग्र शृंगातील कोशिकांवर दुष्परिणाम करून पक्षाघात उत्पन्न करतात.
प्रवृत्तिकर कारणांमध्ये सर्वसाधारण रोगप्रतिकारक्षमता कमी होणे, स्थानिक आघात (उदा., गिलायु-उच्छेदन शस्त्रक्रिया), इतर रोगाकरिता दिलेले अंत:स्नायू अंत:क्षेपण, अतिसार इत्यादींचा समावेश होतो. अतिश्रम, शरीराचे द्रुतशीतन या गोष्टी रोगोद् भवापूर्वी एक दोन दिवस अगोदर झाल्यास फलानुमान (लक्षणांवरून रोगाच्या संभाव्य परिणामाचा काढण्यात येणारा अंदाज) गंभीर बनते. गर्भारपणात स्त्रियांची रोगग्रहणशीलता वाढलेली असते. प्रथमप्रसवेपेक्षा बहुप्रसवा अधिक रोगग्रहणशील असतात.
रोगपरिस्थितिविज्ञान : (रोगाची वारंवारता व प्रसार यांना कारणीभूत असणाऱ्या विविध घटकांमधील परस्परसंबंधांचा अभ्यास). बालपक्षाघात हा रोग प्रदेशनिष्ठ व साथ या दोन्ही स्वरूपांत जगभर आढळतो. १९७८ मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेकडे १५० देशांकडून आलेल्या आरोग्य वृत्तांतानुसार ३५,५९० रोग्यांची नोंद झाली होती. आजाराचा फैलाव मानवाद्वारे होतो. दृश्य लक्षणे असणाऱ्या एका रोग्यामागे डझनावारी व्यक्तींमध्ये अतिसौम्य स्वरुपाचा, अप्रगत आणिपक्षाघातविहीन रोग अस्तित्वात असतो. या अज्ञात रोगवाहकामुळे साथींच्या वेळी प्रतिबंधक उपाय योजण्यात अडचणी येतात. पूर्वी बिंदुक संक्रामणच (रोग्याच्या खोकल्यामुळे बाहेर पडणाऱ्या व्हायरसयुक्त सूक्ष्म थेंबांतून जवळच्या व्यक्तीच्या नाकात व घशात होणारे संक्रामणच) फैलावास कारणीभूत असल्याचा समज होता. काही शास्त्रज्ञांनी १९३८ मध्ये मल व वाहितमल यांमधून व्हायरसांचे अस्तित्व दाखवून दिल्यानंतर मल-मुख संक्रामण होत असण्याला पुष्टी मिळाली. काही साथी दूषित दुधाच्या सेवनामुळे उत्पन्न झाल्याचेही आढळले आहे. तरीदेखील केवळ दूषित पाण्यामुळेच उदभवलेली साथ आजपर्यंत आढळलेली नाही. सर्वसाधारणपणे प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष मानवी संपर्क रोगफैलावास कारणीभूत असतो.
बालपक्षाघाताच्या साथी विशिष्ट भौगोलिक भागात मर्यादित राहतात. त्या मोसमी स्वरुपाच्या असतात. सार्वजनिक आरोग्य सुविधा उपलब्ध नसलेल्या ठिकाणी रोग (मुख्यत: लहान मुलांत) लक्षणविरहित आणि बिनसाथीच्या स्वरुपात (तुरळक रोगी आढळणे) कायम असतो. अशा प्रदेशातून अर्भकाच्या जन्मानंतर सुरुवातीच्या काही महिन्यांतच विष्ठेतून पसरलेल्या व्हायरसांशी संपर्क येऊन तिन्ही प्रकारच्या व्हायरसांचे संक्रामण होते परंतु मातेकडून काही प्रमाणात रोगप्रतिकारक्षमता प्राप्त झालेली असल्यामुळे गंभीर आजार उत्पन्न होत नाही. अशा समाजामध्ये रोगप्रतिबंधक प्रतिपिंडे लहान वयातच तयार होतात. याच कारणामुळे ग्रामीण भागातून रोगप्रतिकारक्षमता लवकर तयार होते. शहरातून राहणाऱ्यांमध्ये रोगप्रतिकारक्षमतेचा उच्च बिंदू गाठण्यास वयाची १५ किंवा १८ वर्षे लागतात. आर्थिक दृष्ट्या गरीब जनतेच्या वस्तीतून भरमसाट दाट वस्ती व निकृष्ट आरोग्यसेवा यांमुळे व्हायरस संसर्ग लवकर होऊन रोगप्रतिकारशक्ती श्रीमंत लोकांच्या मुलांपेक्षा गरीबांच्या मुलांत लहान वयातच निर्माण होते. ज्या देशांतून आरोग्य सुविधा वाढून पाणीपुरवठा, कचरा व मल-मूत्रादींची योग्य विल्हेवाट इ. गोष्टी उपलब्ध होतात, त्याच देशांतून बालपक्षाघाताचा संसर्ग होण्याचे वय हळूहळू वाढत जाते. तसेच पक्षाघातयुक्त आजारांचे प्रमाणही वाढते, असे आढळून आले आहे.
विकृतिजनन : शरीरात प्रविष्ट झालेल्या व्हायरसामुळे व्हायरसरक्तता उत्पन्न होऊन किंवा तंत्रिका तंत्राच्या परिसरीय भागाद्वारे (याला अक्षदंडाद्वारे प्रसार असेही म्हणतात) केंद्रीय तंत्रिका तंत्रात व्हायरस प्रवेश करतात. या ठिकाणी त्यांची वाढ झाल्यानंतरच आजाराची मुख्य लक्षणे दिसू लागतात. कारण हे व्हायरस तंत्रिका कोशिकांवर विषारी परिणाम करतात. मेरुरज्जू, मस्तिष्क स्तंभ व मस्तिष्क तंत्रिकांची केंद्रके या भागातील अतिसंवेदनाशील प्रेरक (शरीरातील स्नायूंचे आकुंचन व ग्रंथिस्त्रावोत्पादन यांवर नियंत्रण ठेवणाऱ्या) तंत्रिका कोशिकांवर दुष्परिणाम होतो व काही कोशिकांचा नाश होतो. सर्वच कोशिकांचा पूर्ण नाश न होता काही अर्धवट नाश पावतात. अंशत: नाश पावलेल्या अशा कोशिका पुन्हा पूर्ववत होऊ शकतात. जेवढ्या प्रमाणात तंत्रिका कोशिका पूर्ववत होतात तेवढ्या प्रमाणात पक्षाघात झालेल्या स्नायूंची क्रियाशीलता पूर्ववत होऊ शकते. पूर्ण नाश झालेल्या कोशिकांशी संबंधित असलेल्या स्नायूमध्ये कायमचा पक्षाघात निर्माण होतो.
अलीकडील संशोधनानुसार बालपक्षाघाताचा व आनुवंशिकतेचा संबंध असल्याचे दिसून आले आहे. रोगग्रहणशीलता जीनांवर (आनुवंशिक लक्षणे एका पिढीतून पुढील पिढीत नेणाऱ्या सुतासारख्या सूक्ष्म घटकांमधील-गुणसूत्रांमधील-आनुवंशिक घटकांच्या एककांवर) अवलंबून असावी.
सौम्य व अप्रगत आजारात व्हायरस तंत्रिका तंत्रात प्रवेश करीत नाहीत. पक्षाघातविहीन प्रकारात तंत्रिका कोशिकांचा प्रत्यक्ष नाश होत नाही. तंत्रिका कोशिकांच्या अपघटनाच्या (घटक अलग होण्याच्या) प्रमाणानुसार पक्षाघाताची तीव्रता वाढते. मेरुरज्जूच्या अग्र शृंगातील कोशिकांवर प्रामुख्याने दुष्परिणाम झालेला असतो. तो भाग सुजलेला व रक्ताधिक्य झालेला आढळतो. सूक्ष्मदर्शकीय तपासणीत रक्तवाहिनीभोवती व अन्यत्र एककेंद्रक कोशिका (एक दीर्घवर्तुळाकार अथवा खाचयुक्त केंद्रक-कोशिकेच्या कार्यावर नियंत्रण ठेवणारा पुंज-असलेल्या व मोठ्या आकारामानाच्या पांढऱ्या कोशिका) मोठ्या प्रमाणावर जमा झालेल्या दिसतात. रंगविलयनापासून (रंगद्रव्य नाहीसे होण्यापासून) पूर्ण अपघटनापर्यंतचे सर्व बदल आढळतात. मेरुरज्जूत विकृती अग्र शृंग भागातच मर्यादित राहते व सहसा पश्चभागात पसरत नाही.
लक्षणे : रोगाचा परिपाक काल (व्हायरस शरीरात शिरल्यापासून रोगलक्षणे सुरु होण्यापर्यंतचा काळ) सर्वसाधारणपणे ७ ते १४ दिवसांचा असतो. प्रगतशील देशांतून ६ महिने ते ३ वर्षे वयापर्यंत रोग होण्याची शक्यता अधिक असते व ५ वर्षानंतर रोग क्वचितच आढळतो. साथी सर्वसाधारणपणे जुलै व ऑगस्ट या महिन्यांत उद्भवतात. व्हायरस शरीरात प्रविष्ट झाल्यानंतर परिणाम पुढीलपैकी कोणत्याही अवस्थेत होऊ शकतो : (१) लक्षणविरहित संसर्ग, (२) अपूर्ण अथवा अप्रगत अवस्था, (३) पक्षाघातपूर्व किंवा पक्षाघातविहीन अवस्था आणि (४) पक्षाघातयुक्त अवस्था.
लक्षणविरहित अवस्था : या अवस्थेत कोणतेही रोगलक्षण आढळत नाही परंतु नासा-ग्रसनी (घसा) व आंत्रमार्गात व्हायरसांचे अस्तित्व असते, अशा व्यक्तीला रोगवाहक म्हणतात.
अपूर्ण अथवा अप्रगत अवस्था : या अवस्थेत ज्वर, पडसे, अंगदुखी, सांधेदुखी, भूक मंदावणे, अतिसार वा बद्धकोष्ठ यांसारखी अनिश्चित स्वरुपाची लक्षणे आढळतात आणि ती अल्पकाळ टिकतात. बालपक्षाघाताच्या साथीच्या दिवसात व शंका असल्यास अशा रुग्णांना ७ ते १० दिवस पूर्ण विश्रांती घेण्याचा सल्ला देणे हितावह असते.
पक्षाघातपूर्व अथवा पक्षाघातविहीन अवस्था : या अवस्थेत लक्षणे अपूर्ण अवस्थेप्रमाणेच असतात परंतु अधिक गंभीर असतात. मान, हात व पाय यांचे स्नायू ताठर बनतात. काही स्नायुगटांत वेदना होतात व स्पर्शासह्यत्व (हाताने दाबून पाहिल्यास वेदना होणे) असते. रोगी लंगडत चालतो व हातात किंवा पायात कंप सुरू होतो. बद्धकोष्ठ किंवा मूत्रावधारण (मूत्राशयात मूत्र तुंबणे) होते. रोग्यास पडल्या जागी उठून बसावयास सांगितल्यास ती कृती कष्टप्रद होते आणि दोन्ही हात पाठीकडे नेऊन तो त्यांच्या आधाराचा टेकू घेऊनच बसतो. ⇒ प्रतिक्षेपी क्रियांपैकी काही वाढतात, तर काही मंद होतात. रोगी पुष्कळ वेळा अस्वस्थ व चिंताग्रस्त झाल्याचेही आढळते. मस्तिष्कमेरुद्रवाच्या (मेंदू व मेरुरज्जू यांना यांत्रिक आधार देणाऱ्या द्रवाच्या) तपासणीत कोशिकावृद्धी व प्रथिनवृद्धी झाल्याचे आढळते. ही अवस्था कोणताही दोष न उरता २ ते ३ आठवड्यांत पूर्णपणे बरी होते.पक्षाघातयुक्त अवस्था : या अवस्थेत एका किंवा अधिक स्नायुगट अशक्त बनतात. ही अवस्था जलद वाढते व बहुतकरून पायातील स्नायूंवर दुष्परिणाम होतो. पक्षाघात असममित प्रकारचा असून खोल (गाढ) अथवा कंडरा संबंधित (स्नायू अस्थींना उपस्थींनाकूर्चांना-घट्ट बांधणाऱ्या तंतुसमूहांशी संबंधित असलेल्या) प्रतिक्षेपी क्रिया नाहीशा होतात. संवेदी तंत्रिका तंत्राव
पृष्ठवंशीय बालपक्षाघात : पृष्ठवंशात (पाठीच्या कण्यात) असलेल्या मेरूरज्जूतील तंत्रिका कोशिकांवर प्रामुख्याने दुष्परिणाम होत असल्यामुळेया प्रकाराला हे नाव दिले आहे आणि तो सर्व प्रकारांत अधिक आढळतो. यात बाहू व पाय यांतील मोठ्या स्नायुगटांवर दुष्परिणाम होतो. आजाराच्या तिसऱ्या दिवसापासून स्नायुशैथिल्य व अशक्तपणा उदभवतो. पक्षाघाताचे प्रमाण मेरुरज्जूच्या अग्र शृंगातील प्रेरक तंत्रिकांच्या नाशावर अवलंबून असते. काही महिन्यांनंतर संबंधित स्नायूंची अपवृद्धी होते व ते आकारमानाने लहान बनतात.
श्वसनक्रियेत भाग घेणारे अंतरापर्शुक (बरगड्यांच्या मधे असणारे) स्नायू व मध्यपटल (वक्ष व उदर यांना अलग करणारे स्नायुमय पटल) यांचा पक्षाघात गंभीर स्वरुपाचा असून कधीकधी कृत्रिम यांत्रिक श्वसनक्रिया उपकरण वापरावे ला ग ते. मूत्रावधारणा व बद्धकोष्ठ अल्पकालीन असतात. सर्वसाधारणपणे ज्वर उतरल्यानंतर पक्षाघाताची प्रगती थां ब ते आणि काही दिवसांनतर हळूहळू सुधारणा दिसू लागते. सुधारणेचा अंदाज शक्ती परत येणे व खोल प्रतिक्षेपी क्रियांतील बदल यांवरून करता येतो. १२ आठवड्यांत जा स्ती त जास्त सुधारणा होते. ३ ते ६ महिन्यानंतर उरणारा पक्षाघात बहुतकरून कायम स्वरुपाचा असतो. पक्षाघात झा ले ल्या स्ना यूं ती ल झीज सर्वसाधारणपणे ४ ते ६ आठवड्यांनंतर सुरू होते.
मस्तिष्क स्तंभीय बालपक्षाघात : मस्तिष्क स्तंभामध्ये म स्ति ष्क तंत्रिकांची प्रेरक केंद्रके तसेच श्वसन केंद्रक, रक्ताभिसरण केंद्रक यांसारखी महत्त्वाची जीवनाश्यक केंद्रे असतात. यामुळे तेथील तंत्रिका कोशिकांवर दुष्परिणाम झाल्यास गंभीर स्वरुपाची लक्षणे उदभवतात. गिळणे, बोलणे इ. क्रियांवर परिणाम होऊन त्या अशक्य बनतात. घशात श्लेष्मासंचय होतो, आवाज घोगरा आणि अनुनासिक बनतो. श्लेष्मासंचयामुळे श्वासनलिका बंद होऊन रोगी गुदमरण्याची शक्यता असते. डोळ्यांचे स्नायू व जबड्यांचे स्नायू यांचा पक्षाघात होण्याचा संभव असतो. अशक्तपणामुळे किंवा पक्षाघातामुळे मृदू तालू, ग्रसनी व स्वरयंत्राचे स्नायू आणि ध्वनिरज्जू यांच्याशी संबंधित असलेल्या क्रियांवर गंभीर परिणाम होतात. श्वसन केंद्रक व रक्तवाहिनी प्रेरक (रक्तवाहिन्यांच्या भित्तीचे प्रसरण व आकुंचन यांवर नियंत्रण ठेवणारे) केंद्रक यांवरील दुष्परिणामामुळे श्वसनक्रिया व रक्तदाब यांवर गंभीर परिणाम होतो. कष्टश्वसन, अनियमित नाडी, अवसाद नीलवर्णता, संभ्रम व बेशुद्धी यांसारखी गंभीर लक्षणे उदभवतात व रोगी श्वसननिष्फलतेमुळे दगावतो.
स्तंभीय प्रकार बहुधा गिलायु-उच्छेदन किंवा ग्रसनी गिलायु-उच्छेदन शस्त्रक्रियेनंतर अक्षदंड प्रसाराद्वारे उदभवतो. कधीकधी पृष्ठवंशीय व स्तंभीय प्रकार मिश्र अवस्थेत एकाच रुग्णात दिसतात. स्तंभीय प्रकार घातक असला, तरी त्याची तीव्रावस्था संपताच रोगी पूर्णपणे बरा होण्याची शक्यता अधिक असते. अनेक वेळा दोन ते सहा वर्षे वयाच्या प्रतिरक्षित मुलातही फक्त सातव्या मस्तिष्क तंत्रिकेचा (आनन-चेहऱ्याच्या स्नायूंशी संबंधित असलेल्या-तंत्रिकेचा) पक्षाघातही आढळतो.
मस्तिष्कशोथ : इतर कोणत्याही कारणामुळे उदभवणाऱ्या मस्तिष्कशोथाप्रमाणेच पोलिओ व्हायरसजन्य मस्तष्कशोथातील लक्षणे असतात [⟶ तंत्रिका तंत्र]. चिडखोरपणा, झापड, निद्रा, कंप, मान ताठ होणे, बेशुद्धी, झटके, अर्धांगवात आणि मस्तिष्क तंत्रिका पक्षाघात यांपैकी लक्षणे उदभवतात. हा प्रकार स्वतंत्र किंवा वरील दोन्ही प्रकारांबरोबर मिश्र स्वरुपातही आढळतो.
निदान : वर वर्णन केलेली लक्षणे, साथीची शंका इत्यादींवरून पक्षाघातपूर्व अवस्थेत निदान करणे शक्य असते. घशातील श्लेष्म्याची तपासणी तसेच विष्ठा-संवर्धन (विष्ठेतील व्हायरसाचे कोशिका माध्यमात केलेले संवर्धन) निदानास मदत करतात. मस्तिष्क-मेरुद्रवातील कोशिका संख्यावृद्धी व प्रथिनवृद्धी निदानास उपयुक्त असतात. मात्र त्याकरिता करावा लागणारा कटि-सूचिवेध (तिसऱ्या व चौथ्या मणक्यांच्या मध्ये सुई खुपसणे) अगदी जरूर असल्यासच करावा. तीव्र अवस्थेनंतर तीन आठवड्यांनी केलेल्या रक्ततपासणीत रक्तद्रवातील प्रतिपिंडाच्या प्रमाणातील वाढ निदानास पुष्टी देते.
फलानुमान : स्तंभीय प्रकारात तसेच अंतरापर्शुक स्नायू व मध्यपटल यांचा पक्षाघात झालेल्यांपैकी ६ ते १० % रोगी दगावतात. बालपक्षाघाताच्या एकूण रुग्णांपैकी ८० % रोगी लक्षणविरहित अवस्थेतच बरे होतात. पक्षाघात झालेल्या रोग्यांत काही प्रमाणात स्नायूंची शक्ती पूर्ववत होते. आजाराच्या तीव्रावस्थेत किती प्रमाणात सुधारणा होईल हे सांगणे कठीण असते. सुरुवातीस ज्या मानाने पक्षाघात झालेल्या स्नायूचा शक्तिऱ्हास झाला असेल, त्यावर स्नायू पूर्ववत होणे अवलंबून असते. उदा., स्नायुशक्ती शून्यावर आली असेल, तर सुधारणा होणे जवळजवळ कठीण असते. तीन महिन्यांच्या आत स्नायुशक्ती वाढू लागल्यास बरीच सुधारणा होण्याची शक्यता असते. हातातील स्नायूंपेक्षा पायातील स्नायू सुधारण्याची शक्यता जास्त असते. ज्या स्नायूंच्या तंत्रिका पुरवठ्याचा कायमचा नाश होतो त्यांचे जलददुष्पोषण होते आणि त्यांचे अवकुंचन (कायमचे आकुंचन) होऊन अपंगत्व वाढते. लहान मुलात पक्षाघात झालेल्या अवयवाची वाढ खुंटते. रोग एकदा होऊन गेलेल्या व्यक्तीत तो सहजा पुन्हा उदभवत नाही.
चिकित्सा : बालपक्षाघात संसर्गजन्य असल्यामुळे रोग्यास इतरांपासून अलग ठेवून प्रतिबंधात्मक रुग्णपरिचर्या करणे जरूरीचे असते. पोलिओ व्हायरसाच्या विरूद्ध कोणतेही विशिष्ट औषध उपलब्ध नाही. यामुळे रुग्णपरिचर्या व पक्षाघातयुक्त प्रकारात स्नायूंच्या सुधारणेवर अवलंबून असलेले व्यावसायिक चिकित्सात्मक उपाय महत्त्वाचे असतात. पक्षाघात, गिळणे, बोलणे, श्वसनक्रिया इत्यादींवर काळजीपूर्वक लक्ष ठेवणे जरूरीचे असल्यामुळे रोग्यास रुग्णालयात ठेवणे हितावह असते.
पक्षाघातयुक्त प्रकारात पुढील गोष्टी महत्त्वाच्या असतात : (१) रोगी आणि त्याचे माता पिता व नातलग यांच्या मनावरील रोगासंबंधीच्या भीतीचे दडपण हलके करून त्यांना दिलासा द्यावा. (२) एकापेक्षा अधिक अवयवांतील पक्षाघात, वाढता पक्षाघात, कष्टश्वसन, स्तंभीय प्रकाराची लक्षणे आढळल्यास रोग्यास रुग्णालयात हलवावे. (३) रोग वाढू नये म्हणून रुग्णास पूर्ण विश्रांती देऊन काळजीपूर्वक रुग्णपरिचर्या करावी. (४) विद्रुपता प्रतिबंधाकरिता शरीरस्थितीकडे लक्ष द्यावे. दोन्ही पावले पायाशी काटकोनात ठेवून गुडध्यात अल्पसा बाक असावा. श्रोणिसंधी व पृष्ठवंश सरळ असावेत. अंथरुणाखाली लाकडी फळी ठेवावी. वाळूने भरलेल्या पिशव्या आणि हलके बंधफलक योग्य त्या ठिकाणी व जरूरीप्रमाणे वापरावीत. (५) अवकुंचन प्रतिबंधाकरिता पक्षाघातयुक्त अवयवात परकृत (दुसऱ्याच्या मदतीने) हालचाल चालू ठेवावी व तो पूर्णपणे निष्क्रिय राहणार नाही याकडे लक्षद्यावे. (६) मूत्रावधारण व बद्धकोष्ठ यांवर उपाय योजावेत. रोगाची क्रियाशील अवस्था चालू असताना तीन आठवड्यांपर्यंत वरील इलाज चालू ठेवावेत आणि त्यानंतर दीर्घकालीन उपचार भौतिकी चिकित्सक व विकलांग चिकित्सक [⟶ भौतिकी चिकित्सा विकलांग चिकित्सा] यांच्या सल्ल्याने चालू ठेवावेत.
स्तंभीय प्रकारात पुढील गोष्टींकडे विशेष लक्ष द्यावे लागते : (१) श्वसनमार्ग अडथळाविरहित ठेवणे. लाळ, अन्न किंवा उलटीतील द्रव श्वसनमार्गात न शिरण्याची दक्षता घेणे. (२) रोग्यास विशिष्ट अंगस्थितीत ठेवून गुरूत्वाकर्षणाद्वारे स्त्राव उत्सर्जित होण्यास मदत करणे. जरूर तेव्हा यांत्रिक शोषकाच्या मदतीने घशातील स्त्राव शोषून घेणे. (३) अंतर्नीला द्रावणांचा (शिरेतून द्यावयाच्या द्रावणांचा) उपयोग करून रक्तद्रवातील पाणी व विद्युत् विच्छेद्य पदार्थ (ज्यांच्या द्रावणातून विद्युत् प्रवाह पाठविला असता ज्यांचे घटक अलग होतात असे पदार्थ) यांचे संतुलन कायम ठेवणे. (४) जरूर तेव्हा श्वासनाल-छिद्रीकरण शस्त्रक्रिया करणे. (५) श्वसन निष्फलतेकरिता कृत्रिम श्वसनयंत्र वापरणे.
प्रतिबंधात्मक उपाय : भारतात बालपक्षाघात हा अजूनही बालवयातील रोग असल्यामुळे सर्व लहान मुलांवर रोगप्रतिबंधक उपाय योजणे योग्य व शक्य आहे. भारतात दर दहा हजारांत एक मूल या रोगाने अपंग बनते, असे आढळले आहे. मोठ्या प्रमाणावर केलेल्या रक्तद्रव तपासणीवरून असे आढळले आहे की, बहुतेक सर्व प्रौढांत रोगप्रतिकारक्षमता उत्पन्न झालेली आहे. अर्भकावस्थेपासून तयार होत जाणारी रोगप्रतिकारक्षमता वयाच्या पाचव्या ते सातव्या वर्षापर्यंत योग्य त्या प्रमाणात तयार होते.
जगातील प्रगत व श्रीमंत राष्ट्रांनी प्रतिबंधक लशीचा योग्य वापर करून या रोगाचे पूर्ण उच्चाटन केले आहे. भारतासारख्या प्रगतिशील देशांतून रोग साथीच्या व प्रदेशनिष्ठ स्वरुपात आढळतो म्हणून प्रतिबंधक उपाय महत्त्वाचे ठरतात. रोग्यास दोन ते तीन आठवडे अलग ठेवणे, संपर्कित व्यक्तींना तीन आठवडे विलग्नवासात ठेवणे (रोगाचा प्रसार होऊ नये म्हणून इतर व्यक्तींपासून अलग ठेवणे) व मोठा जनसमुदाय जमा होऊ न देणे या गोष्टी महत्त्वाच्या असल्या, तरी भारतासारख्या देशांतून त्यांची अंमलबजावणी जवळजवळ अशक्य असते.
मृत किंवा हतप्रभ (रोगोत्पादक शक्ती क्षीण केलेल्या परंतु जिवंत) व्हायरसांचा उपयोग करून शरीरात रोगप्रतिकारक्षमता निर्माण करता येते. १९५५ पासून अशा व्हायरसांपासून बनविलेल्या लशींचा उपयोग करून अमेरिकेने या रोगास पूर्ण प्रतिबंध केला आहे. सुरुवातीस मृत व्हायरसांपासून बनविलेली व जोनास सॉल्क या शास्त्रज्ञांच्या नावावरून ‘सॉल्क लस’ हे नाव दिलेली लस वापरात होती परंतु तिच्यात काही दोष आढळल्यामुळे तसेच ती अधिक खर्चाची असल्यामुळे, हतप्रभ व्हायरसांपासून बनविलेली व अल्बर्ट साबिन या शास्त्रज्ञांचे नाव दिलेली ‘साबिन लस’ वापरण्यात येऊ लागली. पहिले अंत:क्षेपणानेच देता येई, तर दुसरी तोंडाने देता येते.
या लशीत तीनही प्रकारचे व्हायरस असतात व म्हणून तिन्ही विरूद्ध प्रतिकारक्षमता निर्माण होते. नैसर्गिक प्रतिकारक्षमतेप्रमाणेच या लशीमुळे उत्पन्न होणारी प्रतिकारक्षमता असते. ती जलद तयार होते व अधिक काळ टिकते. याशिवाय ती आंत्रमार्गात वारंवार होणाऱ्या संसर्गाविरुद्ध प्रतिरोध निर्माण करते. या लशीची ठराविक मात्रा साखरेत मिसळून तोंडाने देतात. वयाच्या चौथ्या ते सहाव्या महिन्यांपासून चार ते सहा आठवड्यांच्या अंतराने तीन ते चार वेळा मात्रा देतात. वयाच्या तिसऱ्या ते पाचव्या वर्षांच्या दरम्यान एक किंवा दोन मात्रा पुन्हा देतात. साथीच्या वेळी आणखी एखादी मात्रा देण्यास हरकत नाही.
साथीच्या काळात गिलायू किंवा ग्रसनी गिलायू काढून टाकण्याची शस्त्रक्रिया करू नये. संसर्गजन्य रोगाची रुग्णालये व रुग्णचिकित्सा प्रयोगशाळा यांत काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनी दर पाच-सहा वर्षांनी लशीची वर्धक मात्रा घेतल्यास त्यांची रोगप्रतिकारक्षमता योग्य पातळीवर राहते.
वागळे, चं. शं. कुलकर्णी, श्यामकांत भालेराव, य. त्र्यं.
आयुर्वेदीय वर्णन व चिकित्सा : हा विकार बहुधा लहान मुलांना होत असतो. हा अर्धांगवातासारखाच विकार आहे पण तो एखाद्याच अंगाला किंवा उपांगाला किंवा त्यातील एखाद्या स्नायूला होत असतो. जो भाग लुळा असतो त्या भागावर जळवा लावाव्यात म्हणजे त्यातील मारक विष निघून जाईल. गाढवी किंवा घोडी ह्यांचे दूध रुग्ण मुलाला नियमाने पचेल तसे पाजले पाहिजे. तो अवयव शेकून नारायण तेल, निर्गुड्यादि तेल किंवा चंदनबलालाक्षादि तेल ह्यांचे अभ्यंग करून हळूवार मर्दन करून त्या भागात जिरविले पाहिजे किंवा शेकून मर्दन केले पाहिजे. लाकडी पट्ट्या लावून गरम कापड्याने तो अवयव बांधून ठेवावा. शेळी, कोंबडा, कबूतर इत्यादींचे मांस शिजवून त्यांच्या पोटीसाने सौम्य असा शेक द्यावा. वातनाशक द्रव्यांनी महाघृत सिद्ध करून त्यातून किंवा नारायण तेलातून एकांगवीर समीरपन्नग, राजवल्लभ वातागजांगकुश ह्यांपैकी योग्य ते औषध द्यावे. वरील तेलांचा मात्रावस्तीही देत असावे.
4. कुलकर्णी, एस्. एस्, शोधक दृष्टीतून आधुनिक वैद्यकशास्त्रातील काही आजार, पुणे, १९७९.
आपल्या मित्रपरिवारात शेअर करा..
मँक्सवेल विद्युत् चुंबकीय समीकरणे
उड्या व उड्यांचे खेळ
उद्योग व व्यापार (331)
वस्त्रे व भूषणे (28)
+खेळ आणि मनोरंजन (148)
खेळ व मनोरंजन (32)
+भाषा आणि साहित्य (2166)
+अमेरिकन भा. सा. (33)
अमेरिकन भा. सा. (23)
गेलिक भा. सा. (1)
चिली भा. सा. (1)
जॉर्जियन भा. सा. (2)
फ्‍लेमिश भा. सा. (3)
फ्लेमिश-बेल्जियन भा. सा. (3)
+आशियाई भा. सा. (109)
अरबी भा. सा. (6)
चिनी भा. सा. (17)
जपानी भा. सा. (14)
तुर्की भा. सा. (4)
फार्सी भा. सा. (10)
+यूरोपीय भा. सा. (715)
इंग्रजी भा. सा. (217)
इटालियन भा. सा. (16)
ग्रीक भा. सा. (21)
चेक भा. सा. (6)
जर्मन भा. सा. (49)
डच भा. सा. (10)
डॅनिश भा. सा. (19)
नॉर्वेजियन भा. सा. (4)
पोर्तुगीज भा. सा. (14)
पोलिश भा. सा. (20)
फिनिश भा. सा. (6)
फ्रेंच भा. सा. (96)
यूरोपीय भा. सा. (1)
रशियन भा. सा. (43)
रूमानियन भा. सा. (3)
लॅटिन भा. सा. (24)
स्पॅनिश भा. सा. (33)
स्वीडिश भा. सा. (13)
हंगेरियन भा. सा. (8)
हिब्रू भा. सा. (5)
+भारतीय भाषा व साहित्य (570)
असमिया भा. सा. (41)
उर्दू भा. सा. (26)
ओडिया भा. सा. (50)
कन्नड भा. सा. (47)
काश्मीरी भा. सा. (12)
कोकणी भा. सा. (13)
गुजराती भा. सा. (36)
तमिळ भा. सा. (40)
तेलुगू भा. सा. (54)
पंजाबी भा. सा. (14)
बंगाली भा. सा. (71)
भारतीय भा. सा. (1)
मलयाळम् भा. सा. (29)
राजस्थानी भा. सा. (2)
सिंधी भा. सा. (12)
हिंदी भा. सा. (81)
+भाषा व लिपी (112)
मराठी भा. सा. (265)
+संस्कृत व प्राकृत (251)
अपभ्रंश भा. सा. (15)
अर्धमागधी भा. सा. (12)
पाली भा. सा. (20)
पैशाची भा. सा. (1)
प्राकृत भा. सा. (6)
मागधी भा. सा. (2)
माहाराष्ट्री भा. सा. (20)
शौरसेनी भा. सा. (16)
संस्कृत भा. सा. (159)
© मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ - सर्व हक्क राखीव | अनन्या मल्टीटेक प्रायवेट लिमिटेड द्वारा विकसित


Aurangabad Marathi News, Latest Aurangabad News in Marathi, Aurangabad Breaking News Headlines & Updates | औरंगाबाद मराठी बातम्या | Loksatta

नाशिक / उत्तर महाराष्ट्र
आवर्जून वाचा PM CARES फंडवर सरकारची मालकी नाही, मोदी सरकारची न्यायालयात माहिती
आवर्जून वाचा आर्थिक सर्वेक्षण अहवाल संसदेत सादर, जाणून घ्या प्रमुख मुद्दे काय
आवर्जून वाचा जगभरातल्या श्रीमंतांमधला अदाणी-अंबानींचा दबदबा संपला टॉप १० मधून बाहेर, पाहा नवीन यादी
नाशिक / उत्तर महाराष्ट्र
जयदत्त क्षीरसागर भाजपच्या उंबरठ्यावर
योग गुरु रामदेव बाबांचे विमानतळावर योगासनाचे धडे
औरंगाबाद विमानतळावर योग गुरु रामदेव बाबांनी औद्योगिक सुरक्षा बल च्या जवानांशी संवाद साधत योगासनाचे धडे दिले
ना आढावा ना चर्चा, मुख्यमंत्र्यांचा मराठवाडा दौरा केवळ सत्संगासाठी
ठाण्यात राजकारण आणि मराठवाड्यात महाराजांच्या गाठीभेटी या मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या कार्यशैलीवरून आता प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जाता अहेत.
औरंगाबाद : जन्मदात्याने जुळ्या मुलांना विष पाजून स्वतःचे जीवन संपविले
भागवत पंजाजी काळे (३४) असं विष पिऊन आत्महत्या केलेल्या व्यक्तीचे नाव आहे. तर भक्ती आणि वेद अशी उपचार सुरू असलेल्या…
औरंगाबाद : खूनप्रकरणी सहा आरोपींना जन्मठेप
मारहाणीत जखमी झालेल्या दोघांपैकी एका मृत्यू झाल्याप्रकरणात दाखल खुनाच्या गुन्ह्यात आरोपी ठरवलेल्या सहा जणांना जन्मठेप आणि प्रत्‍येकी दोन हजार रुपयांचा…
औरंगाबाद शिक्षकमधील भाजपची मरगळ दूर
औरंगाबाद शिक्षक मतदारसंघ तीन वेळा ताब्यात ठेवणाऱ्या राष्ट्रवादीच्या विरोधात भाजपा ही निवडणूक गांभीर्यपूर्वक लढवत आहे की नाही, यावर शंका व्यक्त…
शरद पवार यांच्या उपस्थितीत मुस्लिम विचारवंत परिषद
गेल्या काही वर्षापासून मुस्लिम समाजात निर्माण झालेली असुरक्षिततेची भावना, मतदार म्हणून बदलेली भावना याचा विचार समजून घेण्यासाठी तसेच मुस्लिम समाजाच्या…
जुन्या निवृत्तिवेतन योजनेबाबत सकारात्मक उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे प्रतिपादन
शिक्षक मतदारसंघाच्या निवडणुकीत काँग्रेस व राष्ट्रवादीकडून ‘जुनी पेन्शन’ योजनेचा मुद्दा प्रचाराच्या केंद्रस्थानी आणला जात आहे
औरंगाबाद: आधी देवाला नमस्कार केला मग दानपेटी केली रिकामी; चोरट्यांचा प्रताप CCTV कॅमेऱ्यात कैद
औरंगाबाद जिल्ह्यात चोरीची एक विचित्र घटना समोर आली आहे.
“गच्चीवरून शिट्टी वाजवणे लैंगिक अत्याचार ठरत नाही”, औरंगाबाद उच्च न्यायालयानं नोंदवलं मत; काय आहे प्रकरण
“चुकीच्या पद्धतीने…”, असेही निरीक्षण न्यायालयानं नोंदवलं
औरंगाबादेतील कॉलसेंटरमध्ये तलवारींसह आढळली घातक शस्त्रे, दोघांविरोधात गुन्हा दाखल
पोलिसांनी घेतलेल्या झडतीत दोन तलवारी, दोन धारदार चाकू, एक एअरगन, रिव्हॉल्वरची मॅग्जीन, ११ राऊंड असा मुद्देमाल सापडला आहे.
औरंगाबाद : प्रवासी वाहतूक करणाऱ्या खासगी बसला आग
सुदैवाने यामध्ये कुठलीही जीवित हानी झाली नाही. ही घटना नगर नाक्यावरील केंद्रीय विद्यालयासमोर शनिवारी सकाळी ७.३० च्या सुमारास घडली.
ब्रिजभूषण सिंह यांच्यावर लैंगिक शोषणाचे आरोप, मनसेची पहिली प्रतिक्रिया; म्हणाले…
“ब्रिजभूषण सिंह यांनी उत्तर प्रदेश आणि केंद्र सरकारला…”
“शिंदे गटाच्या उठावामुळे राजकीय अस्थिरता” बच्चू कडूंच्या विधानावर शंभूराज देसाईंची प्रतिक्रिया; म्हणाले…
Shanti Bhushan : माजी केंद्रीय कायदा मंत्री आणि ज्येष्ठ वकील शांती भूषण यांचे निधन
पुणे : महाविकास आघाडीच्या संयुक्त बैठकीचा मुहूर्त ठरेना
रागात एकाने कंडोमसह गिळलं केळ; CT स्कॅन अहवाल पाहून डॉक्टरांनाही बसला धक्का
‘मैत्री’ कक्षाबाबतच्या विधेयकास मंत्रिमंडळ बैठकीत मान्यता; राज्यात औद्योगिकीकरणाला मिळणार चालना
Photos : बॉलिवूडचे दिग्गज कलाकार मूग गिळून बसले होते तेव्हा प्रीती झिंटाने अंडरवर्ल्डच्या विरोधात उचललं होतं पाऊल
“मी साडेचार वर्षांपूर्वी डेटवर…”, प्राजक्ता माळीचा खासगी आयुष्याबाबत खुलासा
Photos : चित्रपटातील भूमिकांसाठी ‘या’ कलाकारांनी केली ‘ही’ विशेष गोष्ट; जाणून घ्या
सिंहगडावरच्या विक्रेत्यांनी वन खात्याचं काय बिघडवलंय
गुंतवणुकीचे फुगे फुगतात कसे
अग्रलेख : यात्रेनंतरच्या यातना
न्यायसंस्था कह्यत करण्याचे कारस्थान
अन्वयार्थ : सुवर्णपर्वाची सुरुवात
पहिली बाजू : मोदींवरील हल्ल्याचा फुसका बार
उलटा चष्मा : अमृत-सूत्र
चिंतनधारा : सर्वोदय कार्याची फलश्रुती
“आत्ता निवडणूक आयोगाने कुठलाही निर्णय देऊ नये, कारण १६ आमदार…”, कायदेतज्ज्ञ उल्हास बापटांचं महत्त्वाचं विधान
“पंजाबचा कारभार दिल्लीच्या रिमोटने चालवू नका” म्हणणाऱ्या राहुल गांधींना भगवंत मान यांचं प्रत्युत्तर, म्हणाले…
विश्लेषण : मुस्लीम मुली वयात आल्यानंतर आवडत्या व्यक्तीशी विवाह करू शकतात का
Video : राहुल गांधींच्या सुरक्षेत पुन्हा हलगर्जीपणा पंजाबमध्ये तरुण थेट जवळ आला अन्…
Photos: शाहरुख खानचा ‘पठाण’ बॉक्स ऑफिसवर दाखवणार का आपली जादू ‘या’ चित्रपटांनी परदेशात केली विक्रमी कमाई
“महाराष्ट्र केसरीची कुस्ती माझ्या सिकंदरनेच मारली होती, पण…”, सिकंदर शेखच्या वडीलांना अश्रू अनावर
Babar Azam Leaked Video: “बाबर आझमने मला प्रेग्नेंट केले अन्…”, महिलेने PCBकडे केली कडक कारवाईची मागणी
Maharashtra News : पुन्हा तारीख पे तारीख शिवसेना पक्षनाव अन् धनुष्यबाण चिन्हासंदर्भात पुढील सुनावणी २० जानेवारीला
१३ मार्चपर्यंत ‘या’ राशी होतील अपार श्रीमंत ५६ दिवस ‘या’ रूपात मंगळ देऊ शकतो बक्कळ धनलाभ
घरबसल्या मोबाईलवर मिळवा डिजिटल वोटर आयडी; कसे डाउनलोड करायचे जाणून घ्या
नाशिक / उत्तर महाराष्ट्र


बीड जिल्ह्यात आजपासून मनाई आदेश लागू; मोर्चा, आंदोलनावर बंदी | Purogami Ekta

Home बीड बीड जिल्ह्यात आजपासून मनाई आदेश लागू; मोर्चा, आंदोलनावर बंदी
बीड जिल्ह्यात आजपासून मनाई आदेश लागू; मोर्चा, आंदोलनावर बंदी
✒नवनाथ आडे(जिल्हा प्रतिनिधी बीड)मो:-9075913114
बीड(दि.11फेब्रुवारी):- जिल्ह्यात कायदा व सुव्यवस्था अबाधित रहावी, या दृष्टीने आजपासून जिल्ह्यात मनाई आदेश आदेश जारी करण्यात आले आहेत. या दरम्यान पाचपेक्षा अधिक व्यक्तींना एकत्र येण्यास मनाई करण्यात आली असून या काळात शस्त्र बाळगणे, आंदोलन करणे, मोर्चे काढणे,भडकावू भाषण करण्यावर बंदी घालण्यात आली आहे. जिल्हाधिकारी राधाबीनोद शर्मा यांनी हे आदेश जारी केले असून अप्पर जिल्हाधिकारी संतोष बनकर यांच्या सहीने हा आदेश काढण्यात आला आहे.
राज्यातील अनेक भागांमध्ये दोन समाजात तेढ निर्माण होण्याचे प्रयत्न केले जात असल्याचं समोर आलं आहे. याच पार्श्वभूमीवर बीड जिल्ह्यात तणावपूर्ण वातावरण निर्माण होऊ नये म्हणून, जिल्हाधिकारी शर्मा यांनी आजपासून येणाऱ्या 24 फेब्रुवारीपर्यंत, जिल्ह्यात पाचपेक्षा अधिक व्यक्तींना एकत्र येण्यास मनाई केली आहे.
दरम्यान मुंबई पोलीस अधिनियम 1951 च्या कलम 37 (1) (3) नुसार हे प्रतिबंधात्मक आदेश देण्यात आले आहेत.या दरम्यान शस्त्र, काठी, तलवार, बंदूक, दाहक पदार्थ जवळ बाळगण्यावर बंदी घालण्यात आली आहे. तर दोन समाजात तेढ निर्माण होईल अशी भाषण करणे त्याचबरोबर आंदोलन,मोर्चे , रस्ता रोको करण्यावरही बंदी घालण्यात आली आहे. दरम्यान आदेश मोडणाऱ्या व्यक्तींवर कायदेशीर कारवाई केली जाईल. असा इशारा देखील देण्यात आला आहे.
Previous articleमनमाड लासलगाव रोडवरील खूणाचा उलगडा बारा तासात संशयित आरोपी केला जेरबंद
Next articleभारतातील सर्व शाळा महाविद्यालयात सावित्री आई च्या प्रतिमा हव्यात – पँथर डॉ. राजन माकणीकर
पुसद पटवारी संघाची कार्यकारणी बिनविरोध घोषीत
पाथ’ (Programme for Appropriate Technology in Health) माध्यमातून होणार आरोग्य संस्थांचे बळकटीकरण
गुड शेपर्ड स्कुलमध्ये दहावीच्या विद्यार्थांना समारंभ संपन्न…
पुसद पटवारी संघाची कार्यकारणी बिनविरोध घोषीत
गुड शेपर्ड स्कुलमध्ये दहावीच्या विद्यार्थांना समारंभ संपन्न…
विद्यार्थ्यांमध्ये स्वावलंबनाचे धडे शिकविणारी रासेयो शिबीर- श्री. अशोकजी भैया
नेत्रचिकित्सा आणि रक्त तपासणी शिबिर हा आदर्श उपक्रम : किरण कांबळे
पुसद पटवारी संघाची कार्यकारणी बिनविरोध घोषीत
गुड शेपर्ड स्कुलमध्ये दहावीच्या विद्यार्थांना समारंभ संपन्न…
भारत सरकारने फेब्रुवारी 2021 पासून अधिसूचित केलेल्या नव्या माहिती तंत्रज्ञान IntermediaryGuidelines and Digital Media Ethics Code) Rules 2021 (मध्यस्थ मार्गदर्शक सूचना आणि डिजिटल माध्यमांसाठीची आचार संहिता) नियम 2021 अंतर्गत सदर न्यूजपोर्टल Digital Media & News Portal Publishers Grievance Council of India” स्वनियमन संस्थेकडे ( Rule १८नुसार) नोंदणीकृत आहे. डिजिटल माध्यमांसाठीच्या आचारसंहितेनुसार आम्ही पालन करतो. तरीही एखाद्या बातमीविषयी आपली तक्रार असल्यास भारत सरकारच्या कायद्यानुसार स्वनियमन संस्थेकडे विहित नमुन्यात अर्ज करू शकता. तक्रारीसाठी ईमेल – [email protected]
यह वेबसाईट मे प्रकाशित सामुग्री का हक संपादक/संचालक सुयोग सुरेश डांगे इनके पास सुरक्षित हैं  पुरोगामी एकता में प्रकाशित किसी भी सामुग्री पर संपादक सहमत ही हो यह आवश्यक नही. प्रकाशित किसी भी लेखन पर आपत्ती होने पर उसका निस्तारण सिर्फ चिमूर न्यायालय के अंतर्गत होगा. पुरोगामी एकता वेब पोर्टलपर प्रकाशित समग्री पर किसी प्रकार की आपत्ती/शिकायत होने पर [email protected] पर पंजीकृत की जायेगी पुरोगामी एकता में प्रकाशित किसी भी सामुग्री पर संपादक सहमत ही हो यह आवश्यक नही. प्रकाशित किसी भी लेखन पर आपत्ती होने पर उसका निस्तारण सिर्फ चिमूर न्यायालय के अंतर्गत होगा. पुरोगामी एकता वेब पोर्टलपर प्रकाशित समग्री पर किसी प्रकार की आपत्ती/शिकायत होने पर [email protected] पर पंजीकृत की जायेगी संपादक/प्रकाशक के Whats App नंबर अथवा पोर्टल के कॅमेंट बाँक्स मे की गयी सूचना/शिकायत/आपत्ती का निपटारा किया जाए यह आवश्यक नही है  संपादक/प्रकाशक के Whats App नंबर अथवा पोर्टल के कॅमेंट बाँक्स मे की गयी सूचना/शिकायत/आपत्ती का निपटारा किया जाए यह आवश्यक नही है  - प्रकाशक/आपत्ती निवारण अधिकारी
मार्गदर्शक | (महाराष्ट्र शासन अधिस्वीकृती धारक पत्रकार) संपादक | साप्ताहिक पुरोगामी संदेश | मो. 8605592830
संपादक/प्रकाशक | साप्ताहिक पुरोगामी एकता | मो. 9423608179


फलदायी कार्यसंस्कृती – Dilipraj Prakashan Pvt. Ltd.

Home / Motivational | Self Help | प्रेरणादायी / फलदायी कार्यसंस्कृती
लेखक : डॉ. यशवंतराव पाटील
भक्ती, ज्ञान आणि कर्म यांच्या योग्य आणि विवेकी समन्वयातून कुणाही व्यक्तीस स्वीकृत करण्यात सर्वोत्तम यश मिळत असते. खरं तर काम हेच व्यक्तीच्या प्रसन्न चैतन्याचं लक्षण आहे. कामातील अखंडत्व आणि त्यातील सातत्य हाच त्या व्यक्तीचा आयुष्याचा ऊर्जास्त्रोत असतो. याच्याच विविध पैलूंवर साध्या, सोप्या, सरळ, रसाळ; परंतु वैचारिक सूत्रावर आधारित मांडणी ‘फलदायी कार्यसंस्कृती’ या पुस्तकात केली आहे. अंतिमतः प्रत्येकालाच आयुष्यात सुख, समाधान, शांती आणि आनंद मिळवावयाचा असतो. ‘फलदायी कार्यसंस्कृती’ या पुस्तकात लेखकाने हेच विचारधन कर्मसूत्रे, स्पष्टीकरण आणि सारांशरूपाने साध्या-साध्या उदाहरणांतून, व्यापक दृष्टिकोनातून मांडलेले आहे. आपण गरीब राहावे आणि अयशस्वी व्हावे, असं कधीच वाटत नाही. सकारात्मक, प्रेरणादायी विचारांची आणि दृष्टिकोनाची अगदी सहज पेरणी या ‘फलदायी कार्यसंस्कृती’ पुस्तकामधून केली आहे. या पुस्तकाच्या मनन, चिंतन आणि प्रत्यक्ष कृतीतून स्वतःचा व इतरांचा आपल्या कामामुळे फायदा होण्याचा उदात्त विचार या पुस्तकात मांडला आहे. ‘फलदायी कार्यसंस्कृती’ स्वीकारण्यावर अथवा नाकारण्यावरच व्यक्तीचं यशापयश दिग्दर्शित करणारं आणि कामाचं तत्त्वज्ञान मांडणारं हे पुस्तक आहे .


धामणी प्रकल्पाचे काम वर्षभरात पूर्ण ः आबिटकर |Dhamani Water Project

Dhamani Water Project : धामणी प्रकल्पाचे काम वर्षभरात पूर्ण ः आबिटकर
३४० कोटींचे टेंडर मंजूर झाल्याने प्रकल्पासाठीच्या पैशाचाही प्रश्न निर्माण होणार नाही.
धामोड, जि. कोल्हापूर : गेल्या वीस वर्षांपासून रखडलेल्या धामणी मध्यम प्रकल्पाचे काम येत्या वर्षभरात पूर्ण होईल. प्रकल्पात पाणी साठवणूक करून परिसर सुजलाम् सुफलाम् होणार असून, धामणीवासीयांचे स्वप्न सत्यात उतरणार असल्याचे प्रतिपादन आमदार प्रकाश आबिटकर यांनी केले.
Water Project : इच्छागव्हाण धरणाचे काम लवकर करा
राई (ता. राधानगरी) येथे प्रकल्पस्थळावर प्रलंबित कामांच्या उद्‍घाटनप्रसंगी ते बोलत होते. खासदार संजय मंडलिक प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते.
आमदार आबिटकर यांनी या प्रकल्पाचा आढावा घेताना आतापर्यंतच्या सर्व सरकारांनी व जिल्ह्यातील सर्वच आजी-माजी लोकप्रतिनिधींनी या प्रकल्पासाठी योगदान दिले असून, सरकार कोणत्याही बाबतीत कमी पडणार नाही.
तसेच, ३४० कोटींचे टेंडर मंजूर झाल्याने प्रकल्पासाठीच्या पैशाचाही प्रश्न निर्माण होणार नाही, असे सांगितले. ते म्हणाले, की धामणी खोऱ्यास लागणारे एक टीएमसी पाणी सोडून उर्वरित पाणी हे लाभक्षेत्राबाहेरील क्षेत्रास खास बाब म्हणून उपसा सिंचन योजनेद्वारे दिले जाईल.
प्रकल्प पूर्णत्वाबरोबरच पुनर्वसनाचा प्रश्न पूर्णपणे सोडविला जाईल. त्यासाठी या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पास सर्वांनी आपापले योगदान द्यावे.
या वेळी प्रभारी जिल्हाधिकारी संजय शिंदे, ‘गोकुळ’चे संचालक अभिजित तायशेटे आदींनी मनोगते व्यक्त केले. या कार्यक्रमात प्रकल्पग्रस्तांना भूखंड व जमीन वाटपाचे आदेश प्रातिनिधिक स्वरूपात देण्यात आले.
Contaminated Water : अमरावती जिल्ह्यातील ६६७ पाणीस्रोतांचे नमूने दूषित
या वेळी जिल्हा पुनर्वसन अधिकारी अश्विनी जिरंगे, प्रांताधिकारी सुशांत बनसोडे, पाटबंधारेचे कार्यकारी अभियंता एस. आर. पाटील, जिल्हा बँकेचे संचालक प्राचार्य अर्जुन आबिटकर, उपस्थित होते. पाटबंधारे विभागाचे अधीक्षक अभियंता महेश सुर्वे यांनी स्वागत व प्रास्ताविक केले. अभियंता एस. एन. पाटील यांनी आभार मानले.
ताज्या घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम आणि टेलिग्रामवर आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.


Grapes Crop : द्राक्षाला बदलत्या वातावरणा धोका
राज्यात द्राक्षाचा हंगाम सुरु झाला. यंदा हंगामाच्या दरम्यान कमी पावसाची शक्यता असल्याने अनेक शेतकऱ्यांनी हा हंगाम धरला.
आतापर्यंत द्राक्ष पिकाला पोषक हवामान होते. त्यामुळे मणी लागण, मण्यांची वाढ चांगल्या प्रकारे झाली आहे.
मात्र मागील तीन ते चार दिवसांपासून राज्यात ढगाळ हवामान होते. त्यामुळे द्राक्ष उत्पादक शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे.
राज्यााच्या काही भागात आजपासून पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्याची धास्ती द्राक्ष उत्पादकांना आहे.
नाशिक जिल्ह्यातील शेतकरी काटेकोर नियोजनातून भरघोस द्राक्ष उत्पादन घेण्यात आघीडवर आहेत. चालू हंगामातही शेतकऱ्यांनी नियोजन करून पीक फुलवले आहे.
द्राक्ष उत्पादक शेतकऱ्यांना यंदा चांगल्या उत्पादनाची आशा आहे. मात्र शेतकऱ्यांची आशा वातावरण तसेच बाजारात मिळणाऱ्या दरावर अवलंबून आहे.


Digital Sakshar – The Free Learning App.

मी दिपक भांगे , जिल्हा परिषद ,नांदेड च्या शाळेत शिक्षक आहे . माझ्या शाळेतील गोरगरिबांच्या लेकराना आपल्या विडियो च्या म्मदतीने उच्च तम शिक्षण देण्याचा ध्यास घेतला आहे .खरोखर आपले हे शेक्षणिक विडियो फार छान आहेत .असेच विडियो आपण भविष्यात तयार करत रहावेत हीच सदिच्या बाळगतो .आपलाच ऋणी --- Deepak Bhange Nanded
मला आपले सर्व Videos खूप खूप आवडले मी एक खेडयामधे काम करणारी प्राथमिक शिक्षिका आहे .मला आपले app खूप उपयुक्त आहे सर्व विषय मराठी व हिंदी चेही वीडिओज बनवावेत इतर विषय देखिल लवकरच पुर्ण करावेत आम्हीं आतुरतेने वाट पाहत आहोत . आपल्या कामास shubhechha. -- Pratima Satre


कन्या राशीत तयार होईल सूर्य शुक्र संयोग, उघडू शकते या 3 राशींचे भाग्य - Live 65 Media

1 फेब्रुवारी 2023 चे राशिभविष्य : महिन्याचा पहिल्या दिवशी 5 राशींचे भाग्य चमकणार; जाणून घ्या भविष्य
कुंभ राशीत त्रिग्रही योग तयार होईल; या 3 राशींच्या लोकांना आर्थिक लाभ होण्याचे संकेत
31 जानेवारी चे राशिभविष्य: संकटमोचन या 4 राशीच्या अडचणी करणार दूर; जाणून घ्या 12 राशींचे भविष्य
31 जानेवारी 2023 चे राशिभविष्य : या 4 राशींच्या लोकांचे आज भाग्य चमकणार; जाणून घ्या भविष्य
मासिक राशिभविष्य फेब्रुवारी 2023: या राशींच्या लोकांसाठी विशेष राहील हा महिना; जाणून घ्या
30 जानेवारी चे राशिभविष्य: तूळ, कुंभ राशीच्या नोकरदारांना खुशखबर मिळेल; जाणून घ्या 12 राशींचे भविष्य
30 जानेवारी 2023 चे राशिभविष्य : वृषभ, वृश्चिक राशीच्या व्यक्तींना चांगली बातमी मिळेल; जाणून घ्या भविष्य
साप्ताहिक राशिभविष्य 30 जानेवारी – 5 फेब्रुवारी 2023: या 5 राशींना येणाऱ्या काळात मोठी संधी मिळू शकते
29 जानेवारी चे राशिभविष्य: मिथुन, तूळ राशीना अडकलेला पैसा मिळण्याची शक्यता; जाणून घ्या 12 राशींचे भविष्य
29 जानेवारी 2023 चे राशिभविष्य : आजचा दिवस या 6 राशींच्या लोकांना चांगला राहील; जाणून घ्या भविष्य
Home/राशीफल/कन्या राशीत तयार होईल सूर्य शुक्र संयोग, उघडू शकते या 3 राशींचे भाग्य
कन्या राशीत तयार होईल सूर्य शुक्र संयोग, उघडू शकते या 3 राशींचे भाग्य
Vishal V 4:19 pm, Wed, 14 September 22 राशीफल Comments Off on कन्या राशीत तयार होईल सूर्य शुक्र संयोग, उघडू शकते या 3 राशींचे भाग्य
कन्या राशीमध्ये सूर्य आणि शुक्र ग्रह संयोग : ज्योतिषशास्त्रानुसार , सूर्य ग्रह प्रत्येक महिन्यात एका राशीतून दुसऱ्या राशीत प्रवेश करतात . त्याच वेळी, जेव्हा एखादा ग्रह आपली राशी बदलतो तेव्हा त्याचा प्रभाव सर्व राशींवर पडतो.
17 सप्टेंबरला सूर्य कन्या राशीत प्रवेश करेल, त्यानंतर काही दिवसांनी सुख आणि वैभव देणारा शुक्र ग्रह 24 सप्टेंबरला कन्या राशीत प्रवेश करेल आणि सूर्य आणि शुक्राचा संयोग तयार होईल. . ज्याचा सर्व राशींवर परिणाम होईल. त्याच वेळी, अशा 3 राशी आहेत ज्यांना यावेळी विशेष धन मिळू शकते. चला जाणून घेऊया कोणत्या आहेत ही राशी.
धनु : शुक्र आणि सूर्य ग्रहाच्या संयोगामुळे तुम्हाला करिअर आणि व्यवसायात चांगले यश मिळू शकते. कारण या ग्रहांचा तुमच्या राशीशी संयोग दशम भावात होणार आहे. ज्याला काम, व्यवसाय आणि नोकरीची जाण समजली जाते. त्यामुळे या काळात तुम्हाला नवीन नोकरीची ऑफर मिळण्याची शक्यता आहे.
तसेच, तुम्ही नोकरी करत असाल तर तुम्हाला बढती आणि वेतनवाढ मिळू शकते. त्याच वेळी, आपण कामाच्या ठिकाणी लक्ष्य प्राप्त करण्यास सक्षम असाल. यामुळे कामाच्या ठिकाणी तुमचे कौतुक केले जाऊ शकते. यावेळी, तुम्हाला मुलाकडून काही चांगली बातमी मिळू शकते. यावेळी तुम्ही पुष्कराज रत्न घालू शकता. जो तुमच्यासाठी वाकी दगड ठरू शकतो.
सिंह : शुक्र आणि सूर्य ग्रहाचा संयोग तुमच्यासाठी फायदेशीर ठरू शकतो. कारण तुमच्या संक्रमण कुंडलीवरून हा संयोग दुसऱ्या घरात तयार होत आहे. जे धन आणि वाणीचे स्थान मानले जाते. त्यामुळे या काळात तुम्हाला अचानक आर्थिक लाभ होऊ शकतो. तसेच, व्यवसायात चांगली ऑर्डर मिळाल्याने पैसे मिळू शकतात. तर ज्या लोकांची कारकीर्द भाषण क्षेत्राशी संबंधित आहे.
उदाहरणार्थ (फिल्म लाइन, मीडिया, शिक्षक किंवा मार्केटिंग) ही वेळ त्यांच्यासाठी चांगली असू शकते. तसेच शेअर मार्केट, सट्टा आणि लॉटरीमध्ये गुंतवणूक करायची असेल तर कोण करू शकते. काळ अनुकूल आहे. त्याच वेळी, आपण यावेळी टायगर स्टोन घालू शकता. जे तुमच्यासाठी भाग्यवान रत्न सिद्ध होऊ शकते.
वृश्चिक : शुक्र आणि रवि ग्रहाचा संयोग तुमच्यासाठी शुभ सिद्ध होऊ शकतो. कारण हा संयोग तुमच्या संक्रमण कुंडलीतून 11व्या घरात तयार होणार आहे. जे उत्पन्न आणि नफ्याचे मूल्य मानले जाते. त्यामुळे या काळात तुमच्या उत्पन्नात चांगली वाढ होण्याची शक्यता आहे. तसेच, यावेळी तुम्ही अनेक माध्यमातून पैसे कमवू शकाल.
दुसरीकडे, व्यवसायातील महत्त्वाच्या कराराला अंतिम रूप दिल्यास चांगला नफा मिळू शकतो. या काळात तुम्हाला कोर्ट केसेसमध्येही यश मिळू शकते. जर तुम्हाला नवीन व्यवसाय सुरू करायचा असेल तर तुम्ही तो सुरू करू शकता. या काळात तुम्ही नीलमणी दगड घालू शकता जे तुमच्यासाठी फायदेशीर ठरू शकते.
नियमित आपल्यासाठी सर्वोत्तम माहिती घेऊन येण्याचा आमचा नेहमीच प्रयत्न असतो. जर आमचा हा प्रयत्न आपल्याला आवडला असेल तर आपण आम्हाला फेसबुकवर फॉलो करू शकता.
Previous वृश्चिक, कुंभ राशीच्या लोकांसाठी आर्थिक लाभ आणि मोठे अचानक यश मिळण्याचे संकेत आहेत
Next राशीभविष्य : या 4 राशीच्या लोकांना कार्यक्षेत्रात मोठे यश मिळेल, कसा राहील तुमचा दिवस
1 फेब्रुवारी 2023 चे राशिभविष्य : महिन्याचा पहिल्या दिवशी 5 राशींचे भाग्य चमकणार; जाणून घ्या भविष्य
कुंभ राशीत त्रिग्रही योग तयार होईल; या 3 राशींच्या लोकांना आर्थिक लाभ होण्याचे संकेत
31 जानेवारी चे राशिभविष्य: संकटमोचन या 4 राशीच्या अडचणी करणार दूर; जाणून घ्या 12 राशींचे भविष्य


चौथा शार्ल, फ्रान्स - विकिपीडिया

प्रवेश करा(लॉग इन करा)
चौथा शार्ल (मराठी लेखनभेद: चौथा चार्ल्स ; फ्रेंच: Charles IV de France, शार्ल ०४ द फ्रॉंस) (१८/१९ जून, इ.स. १२९४ - १ फेब्रुवारी, इ.स. १३२८) हा इ.स. १३२२ ते इ.स. १३२८ दरम्यान फ्रान्सचा राजा होता.
३ जानेवारी, इ.स. १३२२ – १ फेब्रुवारी, इ.स. १३२८
१८ जून, इ.स. १२९४
१ फेब्रुवारी, इ.स. १३२८ (वय: २९)
शेवटचा बदल २९ मार्च २०२० तारखेला १०:४४ वाजता झाला
या पानातील शेवटचा बदल २९ मार्च २०२० रोजी १०:४४ वाजता केला गेला.
इतर काही नोंद केली नसल्यास,येथील मजकूर CC BY-SA 3.0च्या अंतर्गत उपलब्ध आहे.


डॉ. भाऊ दाजी लाड - संपूर्ण माहिती मराठी | Dr. Bhau Daji Lad Information in Marathi - Marathi Phondia

सामग्रीवर जा मेनू बंद
जानेवारी 22, 2023 जीवनचरित्र
आपण या आर्टिकल मध्ये महाराष्ट्रातील समाजसुधारक डॉ. रामकृष्ण विठ्ठल लाड उर्फ भाऊ दाजी लाड (1824-1874) यांची संपूर्ण माहिती सोप्या मराठी भाषेत जाणून घेणार आहोत. जर तुम्हाला Bhau Daji Lad बद्दल पुरेशी माहिती नसेल तर नक्की हे आर्टिकल पूर्ण वाचा.
डॉ. भाऊ दाजी लाड कोण होते
डॉ. रामकृष्ण विठ्ठल लाड उर्फ भाऊ दाजी लाड हे प्रख्यात डॉक्टर, संस्कृत विद्वान आणि पुरातन वास्तू अभ्यासक होते. त्यांनी भारताच्या राजकीय घडामोडींमध्ये तीव्र आणि सक्रिय रस घेतला. Bombay Association आणि East Indian Association ची बॉम्बे शाखा त्यांचे अस्तित्व त्यांच्या कर्तृत्व आणि परिश्रमासाठी ऋणी आहेत.
त्यांना इंग्लंड, फ्रान्स, जर्मनी आणि अमेरिकेतील विविध वैज्ञानिक संस्थांचे सदस्यत्व देण्यात आले. त्यांनी Royal Asiatic Society च्या बॉम्बे शाखेच्या जर्नलमध्ये अनेक पेपर्सचे योगदान दिले. Mumbai Victoria आणि Albert Museum हे 1975 मध्ये त्यांच्या नावावर ठेवण्यात आले आणि कला आणि वारसा क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाची साक्ष आहे.
प्रारंभिक जीवन (Early Life)
भाऊ दाजी लाड यांचा जन्म 7 सप्टेंबर 1824 रोजी गोव्यातील मांद्रीम येथील गौड सारस्वत ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्याचे बुद्धिबळातील कौशल्य पाहून एका इंग्रजाने आपल्या वडिलांना मुलाला इंग्रजी शिकवण्यास सांगितले.
भाऊ मुंबईत आले आणि त्यांनी Elphinstone Institute मध्ये शालेय शिक्षण पूर्ण केले. याच सुमारास त्यांना भ्रूणहत्येवरील निबंधासाठी पारितोषिक मिळाले आणि त्यांची एल्फिन्स्टन संस्थेत व्याख्याता म्हणून नियुक्ती झाली. त्यानंतर त्यांनी ग्रँट मेडिकल कॉलेजमध्ये वैद्यकीय शिक्षण घेतले. त्या कॉलेज मधील त्यांची पहिली पदवीधर बॅच (1850) होती.
भाऊ दाजी लाड यांचे मूळ नाव रामकृष्ण विठ्ठल लाड होते, पण ते भाऊ दाजी लाड या नावाने खास ओळखले जातात. भाऊ दर्जी यांचे वडील मूळचे गोव्यातील पेडणे तालुक्यातील पारसे गावचे रहिवासी होते, पण नंतर ते गाव सोडून कामाच्या शोधात मुंबईत आले आणि तिथेच कायमचे स्थायिक झाले.
भाऊ दाजींचे सर्व शिक्षण मुंबईत झाले. विद्यार्थ्यांमध्ये हुशार विद्यार्थी म्हणून त्यांची ओळख होती. त्याने प्रत्येक परीक्षेत उच्च गुण मिळवले होते. त्यामुळे ते अनेक पुरस्कारांचे मानकरी होते. पदवी परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर भाऊ दाजींनी 1843 ते 1845 अशी दोन वर्षे मुंबईतील Elphinstone Institute मध्ये विज्ञान शिक्षक म्हणून काम केले.
पुढे 1845 मध्ये मुंबईत Grant Medical College ची स्थापना झाली. त्यानंतर भाऊ दाजींनी शिक्षकाची नोकरी सोडून ग्रँट मेडिकल कॉलेजमध्ये विद्यार्थी म्हणून प्रवेश घेतला. 1851 मध्ये त्यांनी याच महाविद्यालयातून G. G. M. C. ही वैद्यकीय पदवी प्राप्त केली.
त्यानंतर त्यांनी वैद्यकीय महाविद्यालयात Sub-Assistant Surgeon आणि माध्यमिक शिक्षक म्हणून काही काळ काम केले. मात्र नंतर त्यांनी नोकरी सोडून स्वत:चा वैद्यकीय व्यवसाय सुरू केला.
भाऊ दाजींनी वैद्यकीय व्यवसायात चांगले नाव कमावले. त्यावेळी मुंबईतील एक विख्यात बँकर म्हणून त्यांची ओळख होती, पण त्यांनी व्यवसायाकडे केवळ व्यवसाय म्हणून न पाहता समाजसेवेचे साधन म्हणून पाहिले.
समाजातील गरीब आणि निराधार लोकांना त्यांनी मोफत औषध दिले. आपल्या काही मित्रांच्या मदतीने त्यांनी गरिबांसाठी एक धर्मादाय दवाखाना सुरू केला. भाऊ दाजी लाड यांचे 31 मे 1874 रोजी निधन झाले.
डॉ. भाऊ दाजी लाड यांचे सामाजिक कार्य
भाऊ दाजी लाड यांनी भारतीय समाजातील अनिष्ट प्रथा आणि परंपरांना विरोध करून सामाजिक सुधारणेचा आग्रह धरला. सामाजिक प्रश्नांकडे त्यांचा दृष्टीकोन अतिशय पुरोगामी होता. विधवाविवाहाला त्यांनी उघडपणे पाठिंबा दिला.
आपल्या समाजातील अनिष्ट रूढी-परंपरांचा त्याग केल्याशिवाय आपल्या लोकांच्या सध्याच्या परिस्थितीत सुधारणा होणार नाही, असे प्रतिपादन त्यांनी केले व या रूढी-परंपरांना आळा घालण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले.
समाजातील गरीब आणि गरजू लोकांना त्यांनी नेहमीच मदतीचा हात पुढे केला. या कामात त्यांचा व्यवसाय त्यांना खूप उपयोगी पडला. इ. 1855 च्या अँग्लो-अफगाण युद्धात शहीद झालेल्या भारतीय सैनिकांच्या कुटुंबीयांच्या मदतीसाठी त्यावेळी मुंबईत एक निधी उभारण्यात आला. या कामात भाऊ दाजींनी पुढाकार घेतला. व्यसनाधीनतेविरुद्ध मोहीम सुरू करण्यातही त्यांनी पुढाकार घेतला.
डॉ.भाऊ दाजी लाड हे स्त्री शिक्षणाचे पुरस्कर्ते होते. त्यांनी मुंबईत मुलींसाठी शाळा सुरू करण्याचा प्रयत्न केला होता. भाऊ दाजी लाड हे इंग्रजी राजवटीचे समर्थक होते. अर्थात, त्यावेळच्या परिस्थितीनुसार त्यांची भूमिकाही तशीच होती.
एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात घडलेल्या बहुतेक समाजसुधारकांनी इंग्रजी राजवटीचे समर्थन केले, कारण इंग्रजी सत्तेमुळेच आपल्या लोकांना प्रगतीचा मार्ग खुला झाला आहे, असे त्यांचे प्रामाणिक मत होते.
इंग्रजी सत्तेचा पुरेपूर फायदा घेऊन आपल्या समाजात सुधारणा घडवून आणून येथील सर्वसामान्यांचे कल्याण केले पाहिजे, असे प्रतिपादन त्यांनी केले. भाऊ दाजी देखील अशाच विचारवंतांपैकी एक होते. मात्र, भाऊ दाजींनी ब्रिटिश सत्तेला साथ देताना भारतीय जनतेच्या हिताकडे दुर्लक्ष होऊ दिले नाही.
उलट येथील जनतेला त्यांचे न्याय्य हक्क मिळाले पाहिजेत, असा त्यांचा आग्रह होता. इंग्रजांच्या राजवटीत हिंदी लोकांबद्दल खूप दुराग्रह होता.
प्रशासनात वर्णभेदाची धोरणे प्रचलित होती. अशा वेळी निंदक सरकारला न्यायालयात आणून हिंदी जनतेला न्याय मिळवून देण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या नेत्यांमध्ये भाऊ दाजी लाड यांचे नाव अग्रक्रमाने घ्यावे लागेल.
Bombay Association ची स्थापना 26 ऑगस्ट 1852 रोजी हिंदी लोकांवर होणारा अन्याय दूर करण्याच्या प्रयत्नाचा एक भाग म्हणून झाली. या संघटनेच्या स्थापनेमागचा मुख्य उद्देश हिंदी लोकांवर होणारा अन्याय दूर करून त्यांच्या तक्रारी सरकारच्या निदर्शनास आणून देणे हा होता. त्याची स्थापना सामाजिक कार्यकर्ते दादाभाई नौरोजी, जगन्नाथ शंकरशेठ, भाऊ दाजी लाड यांनी केली.
या संस्थेचे सचिव म्हणून भाऊ दाजी यांनी काम पाहिले. ब्रिटीश राजवटीच्या स्थापनेनंतर Bombay Association ला भारतातील पहिली राजकीय संघटना म्हणून संबोधले जाते. या संघटनेच्या वतीने भारतीय लोकांचे कारण अनेकदा ब्रिटिश संसदेसमोर मांडण्यात आले.
बॉम्बे असोसिएशनप्रमाणे, ईस्ट इंडिया असोसिएशन ही एक संघटना आहे ज्याची स्थापना सनदी पद्धतीने हिंदी लोकांच्या हितासाठी कार्य करण्याच्या उद्देशाने केली गेली आहे. या संस्थेच्या कार्यात भाऊ दाजी लाड यांचाही सहभाग होता.
डॉ. भाऊ दाजी लाड यांचे राजकीय कार्य
East India Association ची स्थापना दादाभाई नौरोजी यांनी 1866 मध्ये लंडनमध्ये केली होती. भारतीय लोकांच्या आर्थिक समस्यांचा विचार करणे आणि त्या प्रश्नावर इंग्लंडमधील जनमत तिच्या बाजूने आणणे हा त्याचा मुख्य उद्देश होता. 22 मे 1869 रोजी मुंबईत East India Association ची शाखा सुरू झाली.
या शाखेचे अध्यक्ष डॉ.भाऊ दाजी हेच होते. परवाना विधेयकाला विरोध भाऊ दाजी हे जरी इंग्रजी सत्तेचे समर्थक असले तरी त्यांनी ब्रिटिश राज्यकर्त्यांच्या भारतीय हिताच्या विरोधात केलेल्या कृतींना विरोध करण्यासाठी कधीच मागे वळून पाहिले नाही. License Bill ला त्यांचा जाहीर विरोध हे त्याचे ठळक उदाहरण आहे.
1859 मध्ये, ब्रिटीश सरकारने भारतातील व्यापार आणि उद्योगांवर कर लादण्यासाठी ‘License Bill’ म्हणून ओळखले जाणारे विधेयक लागू केले. या विधेयकाचा भारतीय व्यापार आणि उद्योगावर विपरीत परिणाम होणार होता.
साहजिकच भारतभर License Bill विरोधात तीव्र प्रतिक्रिया उमटल्या. या विधेयकाच्या निषेधार्थ मुंबईत बैठक बोलावण्यात आली होती. भाऊ दाजी यांनी सभेला संबोधित करून सरकारने हे विधेयक मागे घेण्याची मागणी केली.
1848 मध्ये Elphinstone College, मुंबईच्या काही विद्यार्थ्यांनी ‘ज्ञानप्रसारक सभा’ नावाची संस्था स्थापन केली. आपल्या देशवासीयांमध्ये आधुनिक ज्ञानाचा प्रसार करून सामाजिक जाणीव निर्माण करणे हा त्याचा मुख्य उद्देश होता. दादोबा पांडुरंग हे ज्ञानप्रसारक सभेचे पहिले अध्यक्ष होते.
पुढे डॉ.भाऊ दाजी लाड, रावसाहेब नारायण, विश्वनाथ मंडलिक आदींनी या संस्थेच्या कार्यात सहभाग घेऊन संस्थेचे नाव चांगलेच गाजवले. भाऊ दाजींची तळमळ अशी होती की आपल्या लोकांनी आधुनिक विचार स्वीकारावेत, त्यांचे अज्ञान दूर करावे आणि आजूबाजूच्या जगाकडे उघड्या डोळ्यांनी पहावे; त्यामुळे वरील उद्देशाला पूरक ठरणाऱ्या प्रत्येक उपक्रमात त्यांचा सक्रिय सहभाग होता.
डॉ. भाऊ दाजी लाड यांचे शैक्षणिक कार्य
डॉ.भाऊ दाजींचाही शिक्षण क्षेत्राशी जवळचा संबंध होता. मुंबई विभागातील शिक्षणावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी सरकारने स्थापन केलेल्या Board of Education चे सदस्य म्हणून त्यांची नियुक्ती करण्यात आली.
सरकारने त्यांची मुंबई विद्यापीठ फेलो म्हणून नियुक्तीही केली होती. इतिहासकार म्हणूनही ते प्रसिद्ध होते. त्यांनी भारतातील अनेक शिलालेख वाचले होते आणि त्याबद्दल त्यांचे स्वतंत्र विचार व्यक्त केले होते. इंग्रजी इतिहासकारांनी केलेल्या काही चुका त्यांनी निदर्शनास आणून दिल्या.
ऐतिहासिक संशोधनावरील त्यांचे लेख Royal Asiatic Society च्या जर्नल्समध्ये प्रकाशित झाले. मुंबईत Grant Medical Society च्या स्थापनेत त्यांचा मोलाचा वाटा होता. त्या संस्थेचे ते काही काळ उपाध्यक्ष होते.
मुंबईच्या Literary and Scientific Society of Mumbai च्या स्थापनेतही त्यांचा सहभाग होता. त्यामुळे मुंबईतील अनेक सार्वजनिक संस्थांशी त्यांचा जवळचा संबंध होता. थोडक्यात, महाराष्ट्रात इंग्रजी राजवटीच्या सुरुवातीच्या काळात डॉ. दाजी लाड यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती.
हे सुद्धा वाचा –
लोकहितवादी गोपाळ हरी देशमुख
शिर्डी साई बाबा – संपूर्ण मराठी माहिती
रणजित देसाई – संपूर्ण माहिती मराठी
जगातील सर्वात श्रीमंत देश कोणता आहे टॉप 10 लिस्ट 2023
PUC Certificate: पीयूसी प्रमाणपत्र म्हणजे काय आणि ते ऑनलाइन कसे बनवायचे
Duplicate Driving Licence ऑनलाइन कसे बनवावे, जाणून घ्या पूर्ण प्रक्रिया
संतुलित आहार म्हणजे काय


बूनेर जिल्हा - विकिपीडिया

नवीन खाते तयार करा
नवीन खाते तयार करा
प्रवेश करा(लॉग इन करा)
येथे काय जोडले आहे
पाकिस्तानच्या नकाशावर बूनेर जिल्हा (लाल रंगात)
बूनेर हा पाकिस्तान देशाच्या नॉर्थवेस्ट फ्रंटियर प्रॉव्हिन्स ह्या प्रांतातील एक जिल्हा आहे. एप्रिल २००९ मध्ये तालिबानने ह्या जिल्ह्यावर कब्जा मिळवला व तेथे शारिया कायदा अमलात आणण्यास सुरुवात केली. पाकिस्तान सरकारने तालिबानसोबत केलेल्या युद्ध्यबंदीच्या तहामुळे तेथे तालिबानविरुद्ध लष्करी कारवाई करण्यात आली नाही.
या पानातील शेवटचा बदल २७ मार्च २०२२ रोजी २२:३९ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन-शेअरअलाईक लायसन्स अंतर्गत उपलब्ध आहे; अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. हे संकेतस्थळ वापरुन आपण याच्या वापरण्याच्या अटी आणि गोपनीयता धोरणांचे पालन करण्यास आपली सहमती देत आहात. Wikipedia® हे Wikimedia Foundation, Inc. एक ना-नफा ना-तोटा संस्थेचे नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे.


TOD Marathi - लोकांकडून लोकांसाठी टॉप मराठी बातम्या

; महाराष्ट्रात आज 60 हजाराहून अधिक रुग्ण कोरोनामुक्त
; महाराष्ट्रात आज 60 हजाराहून अधिक रुग्ण कोरोनामुक्त
टिओडी मराठी, मुंबई, दि. 9 मे 2021 – महाराष्ट्र राज्यात नव्या कोरोना रुग्णांमध्ये घट झाल्याचं आढळत आहे. तर कोरोनातून मुक्त झालेल्यांची संख्या वाढली आहे. राज्यात मागील 24 तासांत 48 हजार 401 नवे कोरोना रुग्ण आढळले असून राज्यात आज 60 हजार 226 रुग्णांनी कोरोनावर मात केलीय.
राज्यातील रुग्ण बरं होण्याचं प्रमाण ८६.४ टक्के इतकं झालंय. यात मुंबईने लक्षवेधी कामगिरी केली आहे. मुंबईतील कोरोना रुग्ण बरं होण्याचं प्रमाण आता ९१ टक्क्यांवर गेलं आहे. मुंबईत गेल्या काही दिवसांपासून कोरोना रुग्णांचं प्रमाण कमी होत असल्याचं दिसून येत आहे.
राज्यात आतापर्यंत ४४ लाख ७ हजार ८१८ रुग्णांनी कोरोनावर मात केली आहे. तर राज्यात आज ५७२ कोरोना बाधितांचा मृत्यू झाल्याने सध्या राज्यातील मृत्यूदर १.४९ टक्के इतका आहे.
सध्या राज्यात ३६,९६,८९६ व्यक्ती होमक्वारंटाईनमध्ये तर, २६,९३९ व्यक्ती संस्थात्मक क्वारंटाईनमध्ये आहेत. महाराष्ट्र राज्यात आज एकूण ६ लाख १५ हजार ७८३ सक्रीय रुग्ण आहेत.
Previous 11 वीमध्ये प्रवेश कसा मिळणार, शिक्षण विभाग सीईटी घेणार, शिक्षण विभाग सीईटी घेणार
Next महाराष्ट्रातील सहकारी साखर कारखान्यांना हवंय ‘या’ निकषांपेक्षा अधिक कर्ज; आज मंत्रालयात बैठक
अनुदानासाठी सरकारवर अवलंबून का राहता चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त विधान
‘गोष्ट एका पैठणीची’च्या निमित्ताने पूर्ण झाले ‘पैठणी’ जिंकण्याचे स्वप्न
सरदेशमुखांचा वाडा शापमुक्त होणार
अनुदानासाठी सरकारवर अवलंबून का राहता चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त विधान
‘गोष्ट एका पैठणीची’च्या निमित्ताने पूर्ण झाले ‘पैठणी’ जिंकण्याचे स्वप्न
सरदेशमुखांचा वाडा शापमुक्त होणार
उपरणं, हातात धागा अन् माथी टिळा; आमिरने केली पूजा…


t20 world cup cricketers who have played for both india and pakistan | T20 WC : गंमत वाटेल, पण 'हे' क्रिकेटपटू भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांकडून खेळलेत! | Loksatta

नाशिक / उत्तर महाराष्ट्र
आवर्जून वाचा PM CARES फंडवर सरकारची मालकी नाही, मोदी सरकारची न्यायालयात माहिती
आवर्जून वाचा आर्थिक सर्वेक्षण अहवाल संसदेत सादर, जाणून घ्या प्रमुख मुद्दे काय
आवर्जून वाचा जगभरातल्या श्रीमंतांमधला अदाणी-अंबानींचा दबदबा संपला टॉप १० मधून बाहेर, पाहा नवीन यादी
T20 WC : गंमत वाटेल, पण ‘हे’ क्रिकेटपटू भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांकडून खेळलेत
विशेष म्हणजे हे क्रिकेटपटू अष्टपैलू खेळाडूंमध्ये गणले जायचे.
Written by लोकसत्ता ऑनलाइन
आयसीसी टी-२० विश्वचषक-२०२१ स्पर्धेमध्ये आज भारत आपल्या मोहिमेची सुरुवात कट्टर प्रतिस्पर्धी पाकिस्तानविरुद्धच्या सामन्याने करणार आहे. दोन्ही शेजारी देश दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियमवर काही वेळेत समोरासमोर असतील. भारत आणि पाकिस्तान सध्या फक्त आयसीसी स्पर्धांमध्ये एकमेकांशी भिडतात.
आज तकच्या वृत्तानुसार, १९५२ मध्ये दिल्लीत झालेल्या कसोटी सामन्याने दोन्ही देशांमधील क्रिकेट संबंधांची सुरुवात झाली. तेव्हापासून भारत आणि पाकिस्तान दरम्यान अनेक मनोरंजक सामने झाले आहेत, विशेष गोष्ट अशी आहे, की भारत आणि पाकिस्तान या दोघांसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारे तीन खेळाडू होते. याचे कारण म्हणजे १९४मध्ये फाळणीनंतर पाकिस्तानसाठी २३ कसोटी सामने खेळले गेले.
 रात्रीच्या वेळी गाडी चालवताय, मग ‘हा’ धक्कादायक व्हिडीओ एकदा पाहाच
“यावेळी आमच्या हाती घोटाळ्याचा भक्कम पुरावा लागलाय”, मनसेचा मोठा दावा; थेट ED ला पाठवलं पत्र
DMart business strategy: डी मार्टला इतर सुपरमार्केटच्या तुलनेत इतकं स्वस्त सामान विकणं कसं परवडतं
“तर २०२४ च्या निवडणुकीनंतर नरेंद्र मोदी – अमित शहांना तुरुंगात टाकू”, प्रकाश आंबेडकर यांचे खळबळजनक वक्तव्य
कोण होते हे खेळाडू
अब्दुल हफीज कारदार हे पाकिस्तान क्रिकेटचे जनक मानले जातात. कारदार भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळले, त्यांनी फाळणीपूर्वी भारतासाठी ३ कसोटी सामने आणि १९४७ मध्ये फाळणीनंतर पाकिस्तानसाठी २३ कसोटी सामने खेळले.
पाकिस्तानच्या पहिल्या २३ कसोटी सामन्यांमध्ये कारदार यांनी संघाचे नेतृत्व केले. त्यांनी आपला शेवटचा कसोटी सामना वेस्ट इंडिजविरुद्ध १९५८ मध्ये खेळला. विशेष गोष्ट म्हणजे त्याच्या नेतृत्वाखाली त्यांनी पाकिस्तानला कसोटी खेळणाऱ्या प्रत्येक संघाविरुद्ध विजय मिळवून दिला. २६ कसोटी सामन्यांमध्ये कारदार यांनी २३.७६च्या सरासरीने ९२७ धावा केल्या आणि २१ बळी घेतले.
हेही वाचा – भारताचा ‘डाय हार्ट फॅन’ सुधीरनं दिल्या संघाला शुभेच्छा; म्हणाला, “पाकिस्तानविरुद्ध…
भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेल्या खेळाडूंमध्येही अमीर इलाहीचे नाव नोंदवले गेले आहे. इलाही यांनी मध्यम वेगवान गोलंदाज म्हणून आपली कारकीर्द सुरू केली, पण नंतर ते लेगस्पिनर बनले. त्यांनी १९४७ मध्ये सिडनी येथे ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध भारताकडून एकमेव कसोटी खेळली. फाळणीनंतर ते पाकिस्तानात गेले आणि १९५२ मध्ये पाकिस्तान संघाकडून कसोटी पदार्पण केले. त्याच्या कारकिर्दीत, इलाही यांनी एकूण ६ कसोटी सामने खेळले आणि ७ विकेट्स नावावर केल्या.
एक चमकदार फलंदाज असण्याव्यतिरिक्त, गुल मोहम्मद एक महान गोलंदाज आणि क्षेत्ररक्षक होते. प्रथम श्रेणी क्रिकेटमधील उत्कृष्ट कामगिरीमुळे त्यांना १९४६मध्ये वरिष्ठ संघात स्थान मिळाले. त्यांनी इंग्लंडविरुद्ध लॉर्ड्सच्या ऐतिहासिक मैदानावर पदार्पण केले. यानंतर गुल मोहम्मद यांनी भारतासाठी आणखी ७ कसोटी सामन्यांमध्ये भाग घेतला. या दरम्यान, त्यांनी पाकिस्तान संघाविरुद्ध दोन कसोटी सामनेही खेळले.
त्यानंतर गुल मोहम्मद यांनी १९५५ मध्ये पाकिस्तानात स्थायिक होण्याचा निर्णय घेतला. यानंतर, ते कराची येथे ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध १९५६ च्या कसोटी सामन्यात पाकिस्तान संघाचा एक भाग बनले, पाकिस्तानने हा सामना ९ गडी राखून जिंकला. मात्र, ऑस्ट्रेलियाविरुद्धचा हा सामना गुल मोहम्मदचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय सामना ठरला. गुल मोहम्मद यांनी ९ कसोटी सामन्यांमध्ये २०५ धावा करण्यासोबतच दोन विकेट्स घेतल्या.
मराठीतील सर्व क्रीडा ( Krida ) बातम्या वाचा. मराठी ताज्या बातम्या (Latest Marathi News) वाचण्यासाठी डाउनलोड करा लोकसत्ताचं Marathi News App.
“भारतीय संघाला झोपेच्या गोळ्या खायला घाला”; शोएब अख्तरचा पाकिस्तानी संघाला सल्ला
४ कसोटीत ५९ बळी, ‘या’ दोन भारतीय गोलंदाजांचा कांगारुंनी घेतलाय धसका, सिडनीत सुरू आहे विशेष तयारी, पाहा VIDEO
R Ashwin: “बोलणं सोपं असत पण करणं…”, सचिनचे उदाहरण देऊन अश्विनने रोहित-विराटवर केले मोठं वक्तव्य, चाहते नाराज
Shahid Afridi: पाकिस्तान बोर्डाचा अजब कारभार प्रशिक्षकाच्या निर्णयावर शाहीद आफ्रिदी संतापला म्हणाला, “आता काय ऑनलाईन क्रिकेट…”
ILT20: एकाने चेंडू घेऊन पळ काढला, तर एकाने परत केला… रोहितच्या जिगरी दोस्ताने केली गोलंदाजांची धुलाई, Video व्हायरल
IND vs NZ 3rd T20I: इशानची ‘ती’ एक कृती अन् पृथ्वी शॉ झाला निराश, अहमदाबादला पोहचताच BCCIने Video केला जाहीर
Women U19 WC: विश्वचषकाला घातली गवसणी जगावर वर्चस्व प्रस्थापित करत भारतीय महिलांची नेत्रदीपक कामगिरी
IND vs NZ 2nd T20: त्रिशतक झळकावणाऱ्या सलामीवीराची टीम इंडियात होणार एंट्री; दुसऱ्या टी-२० सामन्यात न्यूझीलंडच्या अडचणी वाढणार
Photos: के. एल. राहुलनंतर अक्षर पटेलची पडली विकेट क्रिकेटरच्या विवाहसोहळ्यातील फोटो व्हायरल
अर्थसंकल्प १ फेब्रुवारी आणि सकाळी ११ वाजाता सादर करण्यामागे ‘हे’ आहे कारण
Pathaan Press Conference: ‘पठाण’च्या यशावर शाहरूख पहिल्यांदाच मनमोकळेपणाने बोलला
फक्त India: The Modi Question नव्हे तर ‘या’ माहितीपटांवरही घातली होती सरकारने बंदी
Maharashtrachi Hasyajatra फेम Prabhakar More राष्ट्रवादीत, अजित पवारांच्या उपस्थितीत पक्षात प्रवेश
Sheetal Mhatre on Sanjay Raut: संजय राऊतांना चांगल्या उपचाराची गरज, म्हात्रेंचा खोटच टोला
“शिंदे गटाच्या उठावामुळे राजकीय अस्थिरता” बच्चू कडूंच्या विधानावर शंभूराज देसाईंची प्रतिक्रिया; म्हणाले…
Shanti Bhushan : माजी केंद्रीय कायदा मंत्री आणि ज्येष्ठ वकील शांती भूषण यांचे निधन
पुणे : महाविकास आघाडीच्या संयुक्त बैठकीचा मुहूर्त ठरेना
रागात एकाने कंडोमसह गिळलं केळ; CT स्कॅन अहवाल पाहून डॉक्टरांनाही बसला धक्का
‘मैत्री’ कक्षाबाबतच्या विधेयकास मंत्रिमंडळ बैठकीत मान्यता; राज्यात औद्योगिकीकरणाला मिळणार चालना
“आत्ता निवडणूक आयोगाने कुठलाही निर्णय देऊ नये, कारण १६ आमदार…”, कायदेतज्ज्ञ उल्हास बापटांचं महत्त्वाचं विधान
“पंजाबचा कारभार दिल्लीच्या रिमोटने चालवू नका” म्हणणाऱ्या राहुल गांधींना भगवंत मान यांचं प्रत्युत्तर, म्हणाले…
विश्लेषण : मुस्लीम मुली वयात आल्यानंतर आवडत्या व्यक्तीशी विवाह करू शकतात का
Video : राहुल गांधींच्या सुरक्षेत पुन्हा हलगर्जीपणा पंजाबमध्ये तरुण थेट जवळ आला अन्…
Photos: शाहरुख खानचा ‘पठाण’ बॉक्स ऑफिसवर दाखवणार का आपली जादू ‘या’ चित्रपटांनी परदेशात केली विक्रमी कमाई
“महाराष्ट्र केसरीची कुस्ती माझ्या सिकंदरनेच मारली होती, पण…”, सिकंदर शेखच्या वडीलांना अश्रू अनावर
Babar Azam Leaked Video: “बाबर आझमने मला प्रेग्नेंट केले अन्…”, महिलेने PCBकडे केली कडक कारवाईची मागणी
Maharashtra News : पुन्हा तारीख पे तारीख शिवसेना पक्षनाव अन् धनुष्यबाण चिन्हासंदर्भात पुढील सुनावणी २० जानेवारीला
१३ मार्चपर्यंत ‘या’ राशी होतील अपार श्रीमंत ५६ दिवस ‘या’ रूपात मंगळ देऊ शकतो बक्कळ धनलाभ
घरबसल्या मोबाईलवर मिळवा डिजिटल वोटर आयडी; कसे डाउनलोड करायचे जाणून घ्या
Shahid Afridi: पाकिस्तान बोर्डाचा अजब कारभार प्रशिक्षकाच्या निर्णयावर शाहीद आफ्रिदी संतापला म्हणाला, “आता काय ऑनलाईन क्रिकेट…”
Women T20 World Cup: “ज्युनियर विश्वचषक जिंकल्याने आम्हाला अतिरिक्त प्रेरणा…”, हरमनब्रिगेड टी२० विश्वचषकासाठी सज्ज
४ कसोटीत ५९ बळी, ‘या’ दोन भारतीय गोलंदाजांचा कांगारुंनी घेतलाय धसका, सिडनीत सुरू आहे विशेष तयारी, पाहा VIDEO
ICC T20 Rankings: भारतीय महिला क्रिकेट संघाची गोलंदाज दीप्ती शर्माचा ICC T20 क्रमवारीत जलवा, अव्वल स्थानापासून फक्त एक पाऊल दूर
IPL 2023: पिंक सिटीनंतर आयपीएलचे आयोजन राजस्थानच्या ब्लू सिटीमध्ये BCCI नियोजनासाठी पाठवणार टीम, आरसीबीचे काही सामने होणार
IND vs NZ 3rd T20I: इशानची ‘ती’ एक कृती अन् पृथ्वी शॉ झाला निराश, अहमदाबादला पोहचताच BCCIने Video केला जाहीर
IND vs AUS Test series: भारत दौरा सुरू होण्यापूर्वी कांगारूंची आरडाओरड विश्वास नाही म्हणून सराव सामना…, लावला अजब तर्क
Shoaib Malik: ‘अभी तो मे जवान हू’ शोएब मलिकने पुनरागमनाबद्दल केले मोठे विधान म्हणाला, “२५ वर्षीय खेळाडूशी …”
IND vs NZ: पिच क्युरेटर बनला हार्दिकच्या रागाचा शिकार, न्यूझीलंडविरुद्धच्या सामन्यानंतर झाला गोंधळ, नोकरी गेली, करिअर संपले
ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या मालिकेआधी विराट कोहली तीर्थयात्रेवर, पत्नी अनुष्कासोबत पोहोचला मोदींच्या गुरुच्या आश्रमात
Shahid Afridi: पाकिस्तान बोर्डाचा अजब कारभार प्रशिक्षकाच्या निर्णयावर शाहीद आफ्रिदी संतापला म्हणाला, “आता काय ऑनलाईन क्रिकेट…”
Women T20 World Cup: “ज्युनियर विश्वचषक जिंकल्याने आम्हाला अतिरिक्त प्रेरणा…”, हरमनब्रिगेड टी२० विश्वचषकासाठी सज्ज
४ कसोटीत ५९ बळी, ‘या’ दोन भारतीय गोलंदाजांचा कांगारुंनी घेतलाय धसका, सिडनीत सुरू आहे विशेष तयारी, पाहा VIDEO
ICC T20 Rankings: भारतीय महिला क्रिकेट संघाची गोलंदाज दीप्ती शर्माचा ICC T20 क्रमवारीत जलवा, अव्वल स्थानापासून फक्त एक पाऊल दूर
IPL 2023: पिंक सिटीनंतर आयपीएलचे आयोजन राजस्थानच्या ब्लू सिटीमध्ये BCCI नियोजनासाठी पाठवणार टीम, आरसीबीचे काही सामने होणार
IND vs NZ 3rd T20I: इशानची ‘ती’ एक कृती अन् पृथ्वी शॉ झाला निराश, अहमदाबादला पोहचताच BCCIने Video केला जाहीर
नाशिक / उत्तर महाराष्ट्र


Lokarogya Marathi News, Lokarogya Latest Marathi News, Lokarogya News Headlines & Updates | लोकआरोग्य मराठी ताज्या बातम्या at Loksatta.com | Loksatta

नाशिक / उत्तर महाराष्ट्र
आवर्जून वाचा PM CARES फंडवर सरकारची मालकी नाही, मोदी सरकारची न्यायालयात माहिती
आवर्जून वाचा आर्थिक सर्वेक्षण अहवाल संसदेत सादर, जाणून घ्या प्रमुख मुद्दे काय
आवर्जून वाचा जगभरातल्या श्रीमंतांमधला अदाणी-अंबानींचा दबदबा संपला टॉप १० मधून बाहेर, पाहा नवीन यादी
वर्षभर खाण्यापिण्याची चंगळ केली. मात्र आता जानेवारीत चौरस आहाराचे व्रत सुरू करायचे आहे.
सामान्यत: संधिवात म्हटला जातो तो सांध्यांना सूज येणे, ताठरता येणे आणि वेदना.
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आकडेवारीनुसार जगभरात दरवर्षी होणाऱ्या मृत्यूंपैकी सहा टक्के मृत्यूचे कारण मद्यपान आहे.
‘‘डॉक्टर, तुम्हीच सायकॉलॉजिस्ट ना, मग तुम्हीच का नाही करत समुपदेशन
मासिक पाळीत वापरात येणारी विविध साधने सध्या बाजारात उपलब्ध आहेत.
लहान मुलांमधील ताप काळजी करायला लावणारा असतो.
नैसर्गिक किंवा सिझेरियन पद्धतीने प्रसूती झाली तरी आईच्या स्तनांमध्ये दूध उतरण्यासाठी दोन ते तीन दिवस लागतात.
हिवाळ्यातल्या गुलाबी थंडीत दमछाक होत नाही, खूप घाम येत नाही.
लहान मुला-मुलींनी विद्यार्थिदशेत व्यायाम का करावा, असा प्रश्न अनेक पालकांना भेडसावत असतो.
भारतातील तरुणांमध्ये सध्या पक्षाघात हा आजार वाढत आहे. लठ्ठपणा, मधुमेह, अतिरिक्त मद्यपान, धूम्रपान ही त्याची प्रमुख कारणे आहेत.
मन:शांती : व्यवसोपचार अत्यावश्यक उपाय
व्यवसोपचारासाठी जेव्हा रुग्णाला पाठवले जाते, तेव्हा त्याची आधी संपूर्ण माहिती घेतली जाते.
राहा फिट : मधुमेहींच्या डोळ्यांची काळजी
सर्वसामान्य व्यक्तींच्या तुलनेत मधुमेहींमध्ये (डायबेटिक) दृष्टी गमावण्याचा धोका २५ टक्के अधिक असतो.
“शिंदे गटाच्या उठावामुळे राजकीय अस्थिरता” बच्चू कडूंच्या विधानावर शंभूराज देसाईंची प्रतिक्रिया; म्हणाले…
Shanti Bhushan : माजी केंद्रीय कायदा मंत्री आणि ज्येष्ठ वकील शांती भूषण यांचे निधन
पुणे : महाविकास आघाडीच्या संयुक्त बैठकीचा मुहूर्त ठरेना
रागात एकाने कंडोमसह गिळलं केळ; CT स्कॅन अहवाल पाहून डॉक्टरांनाही बसला धक्का
‘मैत्री’ कक्षाबाबतच्या विधेयकास मंत्रिमंडळ बैठकीत मान्यता; राज्यात औद्योगिकीकरणाला मिळणार चालना
Photos : बॉलिवूडचे दिग्गज कलाकार मूग गिळून बसले होते तेव्हा प्रीती झिंटाने अंडरवर्ल्डच्या विरोधात उचललं होतं पाऊल
“मी साडेचार वर्षांपूर्वी डेटवर…”, प्राजक्ता माळीचा खासगी आयुष्याबाबत खुलासा
Photos : चित्रपटातील भूमिकांसाठी ‘या’ कलाकारांनी केली ‘ही’ विशेष गोष्ट; जाणून घ्या
सिंहगडावरच्या विक्रेत्यांनी वन खात्याचं काय बिघडवलंय
गुंतवणुकीचे फुगे फुगतात कसे
अग्रलेख : यात्रेनंतरच्या यातना
न्यायसंस्था कह्यत करण्याचे कारस्थान
अन्वयार्थ : सुवर्णपर्वाची सुरुवात
पहिली बाजू : मोदींवरील हल्ल्याचा फुसका बार
उलटा चष्मा : अमृत-सूत्र
चिंतनधारा : सर्वोदय कार्याची फलश्रुती
“आत्ता निवडणूक आयोगाने कुठलाही निर्णय देऊ नये, कारण १६ आमदार…”, कायदेतज्ज्ञ उल्हास बापटांचं महत्त्वाचं विधान
“पंजाबचा कारभार दिल्लीच्या रिमोटने चालवू नका” म्हणणाऱ्या राहुल गांधींना भगवंत मान यांचं प्रत्युत्तर, म्हणाले…
विश्लेषण : मुस्लीम मुली वयात आल्यानंतर आवडत्या व्यक्तीशी विवाह करू शकतात का
Video : राहुल गांधींच्या सुरक्षेत पुन्हा हलगर्जीपणा पंजाबमध्ये तरुण थेट जवळ आला अन्…
Photos: शाहरुख खानचा ‘पठाण’ बॉक्स ऑफिसवर दाखवणार का आपली जादू ‘या’ चित्रपटांनी परदेशात केली विक्रमी कमाई
“महाराष्ट्र केसरीची कुस्ती माझ्या सिकंदरनेच मारली होती, पण…”, सिकंदर शेखच्या वडीलांना अश्रू अनावर
Babar Azam Leaked Video: “बाबर आझमने मला प्रेग्नेंट केले अन्…”, महिलेने PCBकडे केली कडक कारवाईची मागणी
Maharashtra News : पुन्हा तारीख पे तारीख शिवसेना पक्षनाव अन् धनुष्यबाण चिन्हासंदर्भात पुढील सुनावणी २० जानेवारीला
१३ मार्चपर्यंत ‘या’ राशी होतील अपार श्रीमंत ५६ दिवस ‘या’ रूपात मंगळ देऊ शकतो बक्कळ धनलाभ
घरबसल्या मोबाईलवर मिळवा डिजिटल वोटर आयडी; कसे डाउनलोड करायचे जाणून घ्या
नाशिक / उत्तर महाराष्ट्र


भन्नाटच! व्हॉट्सअ‍ॅपवर इंटरनेटशिवाय करा बिंधास्त चॅटिंग - Sinhgad Express News

जेष्ठ साहित्यिक नागनाथ कोत्तापल्ले यांचे निधन
ज्येष्ठ अभिनेते विक्रम गोखले यांचे निधन ,मराठी चित्रपटसृष्टीत असा नट पून्हा: होने नाही
QR Code स्कॅनमधील एक चूक …. तुमचं करेल मोठ नुकसान
नाशिक मध्ये चिंतामणी ट्रॅव्हल्सच्या बसला भीषण आग, आगीत 11 प्रवाशांचा होरपळून मृत्यु 38…
हिंदुत्व करत गायीवर बोलता, महागाईवर बोला… : उद्धव ठाकरे यांचा विरोधकावर हल्लाबोल
शिवसेना फक्त बाळासाहेबांच्या विचारांची आहे, तुम्ही प्रॉपर्टीचे वारसदार, पण आम्ही विचारांचे
पुण्यात 50 लाखांची फसवणूक: ट्रेडमार्क नियमांचे उल्लंघन प्रकरणी तिघांविरूद्ध गुन्हा दाखल
मानधन खात्यात जमा करा; विमा संरक्षण प्रदान करा: ग्राम रोजगार सेवक संघटनेचे जिल्हाधिकारी…
Personality Test: तुमच्या पर्सनॅलिटीचं रहस्य कपाळावरून जाणून घ्या , सिक्रेट माहिती आता आली…
गरबा दांडियाचा उत्साह शिगेला; विमानतळावरच प्रवाशांनी गरब्यावर धरला ठेका
 व्हॉट्सअ‍ॅपवर इंटरनेटशिवाय करा बिंधास्त चॅटिंग
 व्हॉट्सअ‍ॅपवर इंटरनेटशिवाय करा बिंधास्त चॅटिंग
WhatsApp without internet: यूजर्सला चॅटिंगमध्ये नवीन अनुभव देण्यासाठी व्हॉट्सअ‍ॅप सातत्याने नवनवीन फीचर आणत असते. आता कंपनी यूजर्ससाठी एक हटके फीचर्स आणण्याच्या तयारीत आहे. यूजर्स आता इंटरनेटशिवाय या प्लॅटफॉर्मचा वापर करू शकतात. व्हॉट्सअ‍ॅप ने नवीन वर्षाच्या निमित्ताने एक अपडेट जोडले आहे, ज्यानंतर युजर्स इंटरनेटशिवाय देखील व्हॉट्सअ‍ॅप वापरू शकतील. प्रॉक्सी सपोर्टच्या मदतीने व्हॉट्सअ‍ॅप युजर्स इंटरनेटशिवायही कनेक्टेड राहू शकणार आहेत.
प्रॉक्सी नेटवर्कशी (WhatsApp Proxy Setting) कनेक्ट राहण्यासाठी, तुम्हाला व्हॉट्सअ‍ॅप सेटिंग्जमध्ये जावे लागेल. येथे तुम्हाला स्टोरेज आणि डेटाचा पर्याय मिळेल. तुम्हाला प्रॉक्सी या पर्यायावर क्लिक करावे लागेल. आता तुम्हाला Use Proxy च्या पर्यायावर क्लिक करावे लागेल आणि प्रॉक्सी अॅड्रेस टाकून सेव्ह करावे लागेल. काही कारणास्तव प्रॉक्सी कनेक्शन जोडल्यानंतरही तुम्ही मेसेज पाठवू शकत नसाल, तर ते ब्लॉक केले जाण्याची शक्यता आहे. अशात, तुम्हाला दुसरे प्रॉक्सी नेटवर्क वापरावे लागेल.
कसं वापरलं हे फिचर –
व्हॉट्सअ‍ॅपच्या सेटिंगमध्ये नवीन फिचर असेल. त्याासाठी तुम्हाला व्हॉट्सअ‍ॅप अपडेट करावं लागेल. व्हॉट्सअ‍ॅप म्हणते, जर तुमच्याकडे इंटरनेट एक्सेस असेल, तर सोशल मीडिया या सर्च इंजिनवर सुरक्षित प्रॉक्सी सोर्स शोधू शकता. पॉक्सी नेटवर्क कनेक्ट राहण्यासाठी तुम्हाला WhatsApp Setting मध्ये जावं लागेल. तिथं तुम्हाला Storage and Data हा पर्याया मिळेल. त्यानंतर तुम्हाला Proxy च्या पर्यायावर क्लीक करावं लागेल. त्यानंतर Use Proxy या पर्यायावर क्लिक करा… Proxy Address टाकून सेव्ह करावं लागेल. अशापद्धतीनं तुम्ही नेटचवर्कचा वापर करु शकता. जर कनेक्शन फेल झालं तर तुम्हाला चेकमार्क दिसेल. जर तुम्ही प्रॉक्सी कनेक्ट केल्यानंतरही मेसेज पाठवू शकत नाहीत, अथवा मिळत नाहीत तर प्रॉक्सीला ब्लॉक केलेलं असू शकतं. अशा परिस्थितीत तुम्हाला नवीन प्रॉक्सी नेटवर्क वापरावं लागेल.
हे फीचर देखील लाँच –
गेल्या काही दिवसांपूर्वी व्हॉट्सअ‍ॅपनं नवीन फीचर आणलं होतं. त्यामध्ये चुकून डिलीट केलेले मेसेज UNDO केले जाऊ शकतात. WhatsApp ने ‘Accidental delete’ या नावाने फीचर आणलं होतं. त्याशिवाय गेल्या महिन्यात व्हॉट्सअ‍ॅपने भारतात ‘मेसेज युवर सेल्फ’ फीचर लॉन्च करण्याची घोषणा केली. या फीचरमध्ये नोट्स, रिमांइडर आणि अपडेट पाठवण्यासाठी तुमचा स्वतःचा नंबर मेसेज करण्याची सुविधा देते. या फीचर्समुळे युजर्स व्हॉट्सअॅपवर त्यांची टू-डू लिस्ट मॅनेज करण्यासाठी नोट्स, रिमाइंडर्स, शॉपिंग लिस्टसारखे मेसेज देखील पाठवू शकतात.
फोटो दिसणार आणखी क्लिअर आणि स्मार्ट; सॅमसंगने लॉन्च केला 200MP इमेज सेन्सर
SpaceX : अमेरिकन सैन्याचं गुप्त मिशन, SATCOM 2 सॅटेलाईट लाँच
फास्ट चार्जिंग सपोर्टआणि किंमतही कमी; ‘हे’ आहेत बेस्ट मिड-रेंज गेमिंग स्मार्टफोन
हिवाळ्यात तुमचा स्मार्टफोन वारंवार गरम होत आहे का मग सावध व्हा तुमचं बँक खातं होऊ शकतं रिकामं
हिंदुत्व करत गायीवर बोलता, महागाईवर बोला… : उद्धव ठाकरे यांचा विरोधकावर हल्लाबोल
स्वदेशी BharOS अँड्रॉइड OS पेक्षा किती आहे वेगळा जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
सॉफ्ट ड्रिंक नाही तर स्मार्टफोन लाँच करतेय कोका-कोला कंपनी; पाहा पहिली झलक
BuzzFeed आता क्विज आणि कंटेंट तयार करण्यासाठी करणार चाटजीपीटीचा वापर
‘या’ दिवशी लॉन्च होईल OnePlus Pad, मिळणार जबरदस्त फीचर्स
स्वदेशी BharOS अँड्रॉइड OS पेक्षा किती आहे वेगळा जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
‘पठाण’ ICE फॉरमॅटवर रिलीज होणारा हा देशातील पहिला चित्रपट
सॉफ्ट ड्रिंक नाही तर स्मार्टफोन लाँच करतेय कोका-कोला कंपनी; पाहा पहिली झलक
BuzzFeed आता क्विज आणि कंटेंट तयार करण्यासाठी करणार चाटजीपीटीचा वापर
‘या’ दिवशी लॉन्च होईल OnePlus Pad, मिळणार जबरदस्त फीचर्स
स्वदेशी BharOS अँड्रॉइड OS पेक्षा किती आहे वेगळा जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
‘पठाण’ ICE फॉरमॅटवर रिलीज होणारा हा देशातील पहिला चित्रपट
सॉफ्ट ड्रिंक नाही तर स्मार्टफोन लाँच करतेय कोका-कोला कंपनी; पाहा पहिली झलक
BuzzFeed आता क्विज आणि कंटेंट तयार करण्यासाठी करणार चाटजीपीटीचा वापर
‘या’ दिवशी लॉन्च होईल OnePlus Pad, मिळणार जबरदस्त फीचर्स
स्वदेशी BharOS अँड्रॉइड OS पेक्षा किती आहे वेगळा जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
‘पठाण’ ICE फॉरमॅटवर रिलीज होणारा हा देशातील पहिला चित्रपट
सॉफ्ट ड्रिंक नाही तर स्मार्टफोन लाँच करतेय कोका-कोला कंपनी; पाहा पहिली झलक
BuzzFeed आता क्विज आणि कंटेंट तयार करण्यासाठी करणार चाटजीपीटीचा वापर
‘या’ दिवशी लॉन्च होईल OnePlus Pad, मिळणार जबरदस्त फीचर्स
स्वदेशी BharOS अँड्रॉइड OS पेक्षा किती आहे वेगळा जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
‘पठाण’ ICE फॉरमॅटवर रिलीज होणारा हा देशातील पहिला चित्रपट


स्केलवर स्थिरता: लँडस्केप दृष्टिकोनाचे फायदे शोधणे - उत्तम कापूस

वापरकर्तानाव किंवा ईमेल पत्ता
लोगोच्या मागे काय आहे
आम्हाला निधी कसा दिला जातो
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बेटर कॉटन हा कापूससाठी जगातील आघाडीचा शाश्वत उपक्रम आहे. पर्यावरणाचे संरक्षण आणि पुनर्संचयित करताना, कापूस समुदायांना टिकून राहण्यास आणि भरभराट करण्यास मदत करणे हे आमचे ध्येय आहे.
'उत्तम' परिभाषित करणे: आमची तत्त्वे आणि निकष
शेतकऱ्यांना प्रशिक्षण देणे: क्षमता वाढवणे
अनुपालन आणि सतत सुधारणा प्रदर्शित करणे: आश्वासन कार्यक्रम
पुरवठा आणि मागणी जोडणे: कस्टडीची साखळी
विश्वासार्ह कम्युनिकेशन्सचे समर्थन करणे: दावा फ्रेमवर्क
परिणाम आणि प्रभाव मोजणे: देखरेख, मूल्यमापन आणि शिक्षण
कृषी समुदायांमध्ये गुंतवणूक: उत्तम कापूस वाढ आणि नवोपक्रम निधी
केवळ 10 वर्षांमध्ये आम्ही जगातील सर्वात मोठा कापूस टिकाव कार्यक्रम बनलो आहोत. आमचे ध्येय: पर्यावरणाचे संरक्षण आणि पुनर्संचयित करताना कापूस समुदायांना टिकून राहण्यास आणि भरभराट करण्यास मदत करणे.
जिथे उत्तम कापूस पिकवला जातो
एकाधिक आफ्रिकन देश (CmiA)
आज जगभरातील 24 देशांमध्ये उत्तम कापूस पिकवला जातो आणि जागतिक कापूस उत्पादनात 20% वाटा आहे. 2020-21 कापूस हंगामात, 2.2 दशलक्ष परवानाधारक शेतकऱ्यांनी 4.7 दशलक्ष मेट्रिक टन उत्तम कापूस पिकवला.
परिणाम आणि प्रभाव प्रदर्शित करणे
जैवविविधता आणि जमीन वापर
कीटकनाशके आणि पीक संरक्षण
किरकोळ विक्रेता आणि ब्रँड सदस्यत्व
पुरवठादार आणि उत्पादक सदस्यत्व
आज बेटर कॉटनचे 2,400 पेक्षा जास्त सदस्य आहेत, जे उद्योगाची व्यापकता आणि विविधता दर्शवतात. शाश्वत कापूस शेतीचे परस्पर फायदे समजणाऱ्या जागतिक समुदायाचे सदस्य. ज्या क्षणी तुम्ही सामील व्हाल, त्या क्षणी तुम्हीही याचा भाग व्हाल.
किरकोळ विक्रेता आणि ब्रँड सदस्यत्व
पुरवठादार आणि उत्पादक सदस्यत्व
संसाधने - उत्तम कापूस परिषद 2022
उत्तम कापूस कार्यक्रमात सहभागी व्हा
आम्हाला संपर्क केल्याबद्दल आभारी आहोत
उत्तम कापूस डेटा गोपनीयता धोरण
उत्तम कापूस कुकी धोरण
कापूस आणि त्याची शेती करणाऱ्या लोकांसाठी निरोगी शाश्वत भविष्य हे त्याच्याशी संबंधित असलेल्या प्रत्येकाच्या हिताचे आहे हा बेटर कॉटनचा पाया आहे.
तुम्ही जे शोधत आहात ते शोधण्यात आम्हाला मदत करूया
साठी परिणाम {वाक्यांश} ({परिणाम_काउंट} of {परिणाम_गणना_ एकूण})
प्रदर्शित करीत आहे {परिणाम_काउंट} च्या परिणाम {परिणाम_गणना_ एकूण}
होम पेज » ब्लॉग » स्केलवर स्थिरता: लँडस्केप दृष्टिकोनाचे फायदे एक्सप्लोर करणे
स्केलवर स्थिरता: लँडस्केप दृष्टिकोनाचे फायदे एक्सप्लोर करणे
होम पेज » ब्लॉग » स्केलवर स्थिरता: लँडस्केप दृष्टिकोनाचे फायदे एक्सप्लोर करणे
स्केलवर स्थिरता: लँडस्केप दृष्टिकोनाचे फायदे एक्सप्लोर करणे
नोव्हेंबर 26, 2020 टिकाव
या वर्षाच्या सुरुवातीला बीसीआयला दोन वर्षांचे अनुदान देण्यात आले होते ISEAL इनोव्हेशन्स फंड* BCI च्या सध्याच्या प्रणाली आणि उत्तम कॉटन स्टँडर्ड हे लँडस्केप किंवा अधिकार क्षेत्राशी कसे जुळवून घेतले जाऊ शकतात हे शोधण्यासाठी.
BCI च्या ATLA (लँडस्केप ऍप्रोचचे अनुकूलन) प्रकल्पाचा भाग म्हणून, BCI ने दोन वर्षांच्या करारावर स्वाक्षरी केली. प्रोफॉरेस्ट पुढाकार, जे लँडस्केप अनुकूलनासाठी BCI च्या जागतिक धोरणाला समर्थन देईल आणि पाकिस्तान आणि तुर्कीमधील दोन पायलट प्रकल्पांवर देखरेख करेल. या ब्लॉगमध्ये, आम्ही BCI मधील स्टँडर्ड आणि लर्निंग मॅनेजर ग्रेगरी जीन यांच्याशी बोलतो, BCI साठी लँडस्केप दृष्टीकोन म्हणजे काय हे जाणून घेण्यासाठी.
लँडस्केप (किंवा अधिकार क्षेत्र) दृष्टीकोन काय आहे
लँडस्केप दृष्टिकोनाचा उद्देश संबंधित भागधारकांना (जसे की उत्पादक, सोर्सिंग कंपन्या, सरकार, नागरी समाज, एनजीओ आणि गुंतवणूकदार) एकत्र आणणे, स्थिरता लक्ष्यांवर सहमती देणे, क्रियाकलाप संरेखित करणे आणि लक्ष्य आणि लक्ष्यांचे निरीक्षण आणि सत्यापन सामायिक करणे. हा दृष्टिकोन ओळखतो की पाण्याचा कारभार, निवासस्थानाचे रूपांतरण, जमिनीचे हक्क आणि ग्रामीण विकास यासारख्या समस्यांना एका शेतात किंवा उत्पादक घटकाच्या शाश्वततेकडे पाहण्याऐवजी मोठ्या प्रमाणावर हाताळले जाते. पर्यावरणीय आणि सामाजिक दृष्टीकोनातून, हा मुद्दा या वास्तविकतेद्वारे बळकट केला जातो की शेततळे आणि उत्पादक युनिट्स एकाकीपणे कार्य करत नाहीत परंतु ते विस्तृत, एकमेकांशी जोडलेल्या भूदृश्यांचा भाग आहेत.
BCI ने हा दृष्टिकोन शोधण्याचा निर्णय का घेतला
इतर शेती-स्तरीय शाश्वतता मानकांप्रमाणे, आम्ही अशा संधी शोधण्यासाठी खुले आहोत जे शेतीच्या पलीकडे असलेल्या व्यापक पर्यावरणीय आणि सामाजिक समस्यांवर आपला प्रभाव मजबूत करण्यास मदत करतील. कापूस शेतात आणि उत्पादक युनिट्स (त्याच समुदायाच्या किंवा प्रदेशातील लहान- किंवा मध्यम आकाराच्या शेतातील BCI शेतकऱ्यांचे गट) एकाकी अस्तित्वात नाहीत – ते एका व्यापक परस्परसंबंधित भूदृश्यांचा भाग आहेत. BCI ATLA प्रकल्प BCI ला उत्तम कापूस मानक प्रणाली शेतीच्या पातळीच्या पलीकडे कशी लागू केली जाऊ शकते आणि विद्यमान शेततळे आणि उत्पादक युनिट्सच्या पलीकडे सकारात्मक पर्यावरणीय आणि सामाजिक परिणाम देण्यासाठी योग्य आहे की नाही हे शोधण्याची संधी प्रदान करेल.
लँडस्केप पद्धतीचा BCI शेतकऱ्यांना कसा फायदा होऊ शकतो
लहान शेतकर्‍यांना अधिक जबाबदार आणि शाश्वत शेती पद्धती अंमलात आणण्याचे सर्वात मोठे आव्हान असते कारण त्यांच्याकडे सहसा प्रशिक्षण, विशिष्ट तंत्रज्ञान किंवा वित्तपुरवठा यासारख्या आवश्यक संसाधनांमध्ये प्रवेश नसतो. यामुळे सर्वोत्तम पद्धतींचा अवलंब कमी होऊ शकतो आणि अधिक प्रभावी पर्याय विकसित करण्यात थोडी प्रगती होऊ शकते. लँडस्केप किंवा अधिकार क्षेत्रीय उपक्रमाद्वारे, शेतकरी मोठ्या प्रमाणावर सामूहिक कृतीचा फायदा घेऊ शकतात, सामान्य आव्हानांना संबोधित करू शकतात आणि शाश्वत वित्त पर्याय आणि व्यावसायिक संधींमध्ये प्रवेश मिळवू शकतात. लँडस्केप किंवा अधिकारक्षेत्रातील पुढाकार हे फार्म गेटच्या पलीकडे लागू असलेल्या टिकाऊपणाच्या आवश्यकतांचे समर्थन, कृती आणि देखरेख यांचे संयोजन प्रदान करू शकतात, जे जबाबदार पुरवठा साखळींमध्ये लहान शेतकरी समाविष्ट करण्याचा अधिक प्रभावी मार्ग प्रदान करतात.
आगामी पायलट प्रोजेक्ट्सबद्दल आम्हाला अधिक सांगा. बीसीआय आणि प्रोफॉरेस्ट इनिशिएटिव्ह जमिनीवर काय एक्सप्लोर/चाचणी करणार आहेत
तुर्कस्तानमध्ये, BCI ने बुयुक मेंडेरेस बेसिनमध्ये एकात्मिक लँडस्केप दृष्टिकोनाचा वापर करण्यासाठी WWF सह भागीदारी केली आहे. समन्वित स्टेकहोल्डर प्रतिबद्धता, क्षमता वाढवणे आणि प्रदेशात वकिली सोबतच, आम्ही बेसिनमध्ये इकोसिस्टम सेवांचे (उदाहरणार्थ, माती टिकवून ठेवण्यासाठी आणि पाण्याच्या गुणवत्तेमध्ये जंगलांची भूमिका) मूल्यांकन करू आणि नवीन कार्यप्रदर्शन आणि निरीक्षण निर्देशकांची चाचणी करू जे येथे लागू आहेत. लँडस्केप पातळी.
पाकिस्तानमध्ये, बेटर कॉटन स्टँडर्ड सिस्टीम पाकिस्तानच्या राज्य व्यवस्थेमध्ये किती प्रमाणात अंतर्भूत होऊ शकते याचे मूल्यांकन करण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे, अधिकारक्षेत्राच्या दृष्टिकोनातून संबंधित भागधारकांशी संलग्नता. BCI धोरणात्मक सल्ला देण्यासाठी आणि BCI दृष्टीकोन विद्यमान सरकारी फ्रेमवर्क आणि विस्तार सेवांमध्ये समाकलित करण्यासाठी मदत करण्यासाठी राष्ट्रीय स्टेकहोल्डर कौन्सिलचे आयोजन करेल. हा पायलट BCI ला आमची राष्ट्रीय एम्बेडिंग रणनीती परिष्कृत करण्यास, सरकारी संस्था, उद्योग आणि उत्पादक संघटनांची क्षमता वाढवून, बेटर कॉटन स्टँडर्ड सिस्टमच्या अंमलबजावणीची पूर्ण मालकी घेण्यास अनुमती देईल.
हा दृष्टिकोन बीसीआयच्या प्रणाली आणि मानकांना मजबूत करेल अशी तुमची कल्पना कशी आहे
लँडस्केप दृष्टीकोन बीसीआयला भागीदारांच्या विस्तृत श्रेणीसह (सरकारांसह) काम करण्याची संधी प्रदान करू शकतो, आमच्या क्रियाकलाप मोठ्या प्रमाणात संरेखित करू शकतो आणि विविध प्रकारचे समर्थन एकत्र करू शकतो ज्यात अनेक मार्गांनी अधिक जबाबदार कापूस उत्पादनात योगदान देण्याची क्षमता आहे. . वैयक्तिक कापूस शेतकर्‍यांच्या नियंत्रणाबाहेर असलेल्या आव्हानांवर हा दृष्टिकोन संभाव्य उपाय प्रदान करू शकतो, उदाहरणार्थ, संवर्धन क्षेत्रांचे संरक्षण करणे किंवा सामुदायिक अधिकारांना मान्यता देणे. असे उपक्रम नवीन सार्वजनिक-खाजगी भागीदारींसाठी एक व्यासपीठ देखील देऊ शकतात, जे बदलासाठी समर्थन आणि प्रोत्साहन प्रदान करू शकतात, मोठ्या प्रमाणावर परिवर्तन साध्य करू शकतात आणि क्षेत्राचा दीर्घकालीन प्रशासन सुधारू शकतात.
लँडस्केप दृष्टिकोनाकडे वळण्यासाठी जमिनीवर बदल घडवून आणण्यासाठी आणि सक्षम परिस्थिती निर्माण करण्यासाठी (ज्यामध्ये सरकार एकत्र करणे, जमीन वापराचे नियोजन आयोजित करणे, किंवा हवामान निधी आणि शाश्वत वित्त सुरक्षित करणे आणि त्याचा लाभ घेणे समाविष्ट असू शकते) यासाठी सहयोगी भागीदारी तयार करणे आवश्यक आहे. क्षेत्र किंवा अधिकार क्षेत्रामध्ये अधिक टिकाऊ पद्धतींचा अवलंब. बहु-स्‍टेकहोल्डर मॉडेल आणि सदस्‍यत्‍व संरचनेच्‍या माध्‍यमातून, बीसीआय अशा बदलांचे नेतृत्व करण्‍यासाठी सुस्‍ठित आहे.
लँडस्केप आणि अधिकार क्षेत्राच्या दृष्टिकोनांबद्दल अधिक जाणून घ्या येथे.
2021 मध्ये लँडस्केप ऍप्रोच पायलटसाठी BCI च्या रुपांतराबद्दल पुढील अद्यतनांसाठी पहा.
*हा प्रकल्प आयएसईएएल इनोव्हेशन फंडाच्या अनुदानामुळे शक्य झाला, ज्याला स्विस राज्य सचिवालय आर्थिक घडामोडींचे समर्थन आहे. SECO.
ATLA लँडस्केप दृष्टिकोन प्रश्नोत्तर
आमची उद्दिष्टे आणि धोरण
लोगोच्या मागे काय आहे
किरकोळ विक्रेता आणि ब्रँड सदस्यत्व
पुरवठादार आणि उत्पादक सदस्यत्व
संसाधने - उत्तम कापूस परिषद 2022
उत्तम कापूस कार्यक्रमात सहभागी व्हा
आम्हाला संपर्क केल्याबद्दल आभारी आहोत
उत्तम कापूस डेटा गोपनीयता धोरण
उत्तम कापूस कुकी धोरण
'उत्तम' परिभाषित करणे: आमचे मानक
शेतकऱ्यांना प्रशिक्षण देणे: क्षमता वाढवणे
अनुपालन आणि सतत सुधारणा प्रदर्शित करणे: आश्वासन कार्यक्रम
पुरवठा आणि मागणी जोडणे: कस्टडीची साखळी
विश्वासार्ह कम्युनिकेशन्सचे समर्थन करणे: दावा फ्रेमवर्क
परिणाम आणि प्रभाव मोजणे: देखरेख, मूल्यमापन आणि शिक्षण
कृषी समुदायांमध्ये गुंतवणूक: उत्तम कापूस वाढ आणि नवोपक्रम निधी
फील्ड स्तर परिणाम आणि प्रभाव
परिणाम आणि प्रभाव प्रदर्शित करणे
कापूस कुठे पिकवला जातो
एकाधिक आफ्रिकन देश (CmiA आणि SCS)
उत्तम कापूस तत्त्वे आणि निकष: पुनरावृत्ती
संसाधने - उत्तम कापूस परिषद 2022
उत्तम कापूस कार्यक्रमात सहभागी व्हा
आम्हाला संपर्क केल्याबद्दल आभारी आहोत
उत्तम कापूस डेटा गोपनीयता धोरण
उत्तम कापूस कुकी धोरण
जगातील सर्वात मोठा कापूस टिकाव कार्यक्रम कोणता आहे हे तुम्हाला जाणून घ्यायचे आहे का नवीनतम घडामोडींसह अद्ययावत रहा आणि नवीन BCI त्रैमासिक वृत्तपत्रामध्ये BCI शेतकरी, भागीदार आणि सदस्यांकडून ऐका. BCI सदस्यांना मासिक सदस्य अद्यतन देखील प्राप्त होते.
खाली काही तपशील द्या आणि तुम्हाला पुढील वृत्तपत्र प्राप्त होईल.
हे पृष्ठ सामायिक करा
फेसबुक ट्विटर संलग्न ई-मेल
आम्ही आमच्या साइटवर आणि ट्रॅकिंगच्या उद्देशाने तुमचा अनुभव सुधारण्यासाठी कुकीज वापरतो. आमची वेबसाइट वापरणे सुरू ठेवून तुम्ही आम्हाला तसे करण्याची परवानगी देता. कुकीज आणि निवड रद्द करण्याच्या पर्यायांबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी, कृपया आमचा संदर्भ घ्या कुकी धोरण.
जीडीपीआर कुकी सेटिंग्ज बंद करा
3 रा पक्ष कुकीज
ही वेबसाइट कुकीज वापरते जेणेकरून आम्ही शक्य तितका सर्वोत्तम वापरकर्ता अनुभव प्रदान करू शकू आपल्या ब्राउझरमध्ये कुकी माहिती संग्रहित केली जाते आणि आपण आमच्या वेबसाइटवर परत येतो तेव्हा आपल्याला ओळखणे आणि आपल्याला सर्वात मनोरंजक आणि उपयुक्त असलेल्या वेबसाइटचे कोणते विभाग आपल्याला समजून घेणे हे आमच्या संघाला मदत करण्यासारख्या कार्य करते.
काटेकोरपणे आवश्यक कुकी नेहमीच सक्षम असली पाहिजे जेणेकरून आम्ही कुकी सेटिंग्जसाठी आपली प्राधान्ये जतन करू शकू.
कुकीज सक्षम किंवा अक्षम करा
आपण ही कुकी अक्षम केल्यास आम्ही आपली प्राधान्ये जतन करू शकणार नाही. अर्थात प्रत्येक वेळी आपण या वेबसाइटला भेट देता तेव्हा आपल्याला पुन्हा कुकीज सक्षम किंवा अक्षम करण्याची आवश्यकता असेल.
3 रा पक्ष कुकीज
साइटवर अभ्यागतांची संख्या आणि सर्वात लोकप्रिय पृष्ठे यासारखी निनावी माहिती संकलित करण्यासाठी ही वेबसाइट गूगल ticsनालिटिक्सचा वापर करते.
ही कुकी सक्षम ठेवल्याने आमची वेबसाइट सुधारण्यात मदत होते.
कुकीज सक्षम किंवा अक्षम करा
कृपया आधी कडकपणे आवश्यक कुकी सक्षम करा जेणेकरून आम्ही तुमची प्राधान्ये जतन करू शकू