चिपळुणात तीन शिक्षक पॉझिटिव्ह, दोन दिवसात ६१० जणांची तपासणी - Marathi News | Three teachers tested positive in Chiplun, 610 tested in two days | Latest ratnagiri News at Lokmat.com

मंगळवार १९ जानेवारी २०२१
कोरोना लसीकरणाबाबत सुप्रिया सुळेंचे मुख्यमंत्र्यांना पत्र, केली मोठी मागणी
Mumbai Metro : चालकरहित स्वदेशी मेट्रो मुंबईत आगमनासाठी सज्ज
Maharashtra Gram Panchayat Election Results: "ग्रामीण महाराष्ट्र 'मनसे' धन्यवाद; तुम्ही करुन दाखवले, आता आमची बारी"
"अर्णब गोस्वामीला तात्काळ अटक करा", सचिन सावंतांची गृहमंत्र्यांकडे मागणी
"...तर सोलापूर, सांगली आमच्याकडे घेऊ"; कर्नाटकच्या गृहमंत्र्यांची महाराष्ट्राला पोकळ धमकी
जॅकलिन फर्नांडिसने फोटो शेअर करताना केली ही मोठी चूक, नेटिझन्सच्या आली लक्षात
चिंकी व मिंकीचा बोल्ड अवतार, फोटो पाहून चाहत्यांना फुटला घाम
सायली संजीव घेऊन आलीय लग्नाचा रंगतदार ‘बस्ता’
मेरा कुछ सामान... या गाण्यात झळकलेली अभिनेत्री आता करते हे काम, या अभिनेत्याची आहे पत्नी
साजनमध्ये सलमानसोबत झळकलेली ही अभिनेत्री आहे आता त्याच्या बेस्ट फ्रेंडची पत्नी
भारतीय संघाचा ऑस्ट्रेलियामध्ये ऐतिहासिक मालिका विजय | India VS Australia 4th Test | Brisbane Test
वयाच्या ७३ व्या वर्षी १०व्यांदा जिंकली ग्रामपंचायत निवडणूक |Grampanchayat Election | Haridwar Khadke
पूर्ण दिवस घरी राहिल्यानं शरीराचं होतंय मोठं नुकसान; मानसोपचार तज्ज्ञांची धोक्याची सुचना
हिवाळ्यात आजारांना ४ हात लांब ठेवण्यासाठी फायदेशीर गाजराचा हलवा; इतर फायदे वाचून व्हाल अवाक्
Covid Vaccination: ‘कोव्हॅक्सिन’नंतर आता सीरमनंही दिला इशारा; ‘या’ लोकांनी ‘कोविशिल्ड’ लस घेऊ नका
मृत्यूचं कारण ठरू शकतं नाकातील केस कापणं; तुम्हीसुद्धा असंच करत असाल तर वेळीच सावध व्हा
 आता गांजा वाचवू शकतो कोरोनाग्रस्तांचा जीव, रिसर्चमधून दावा
निवडणूक झाली, सरपंचपदाचं आरक्षण कधी जाहीर होणार हसन मुश्रिफ यांनी केली मोठी घोषणा
'होश वालों को खबर क्या....', जॉन मॅथ्यू बनवणार 'सरफरोश'चा दुसरा भाग
राज्यात आज कोरोनाचे २२९४ नवे रुग्ण, तर ५० जणांचा मृत्यू.
Bird Flu : नागपूर आणि गडचिरोलीतील कोंबड्यांची कत्तल करण्याचा निर्णय
जम्मू-काश्मीर: जैश-ए-मोहम्मदच्या सक्रिय दहशतवाद्याला पोलिसांकडून अटक
उदयनराजेंचं पुन्हा एकदा वादग्रस्त विधान, म्हणाले, मी असा तसा नाही, तर...
चिनी लष्करानं अरुणाचल प्रदेशमध्ये घुसखोरी करून बांधकामं केली आहेत; त्याबद्दल पंतप्रधान मोदी गप्प का- एमआयएम खासदार असदुद्दीन ओवेसी
ब्रिटनमध्ये आढळलेल्या नव्या कोरोना स्ट्रेनची लागण झालेल्या देशातील रुग्णांचा आकडा १४१ वर
यवतमाळ : डोर्ली ग्रामपंचायत निवडणूक भांडणातून जिल्हा परिषदेच्या माजी अध्यक्षाविरुद्ध यवतमाळ शहर पोलीस ठाण्यात मंगळवारी गुन्हा दाखल.
जगभरात कोरोनामुळे आतापर्यंत तब्बल 2,049,957 लोकांना गमावावा लागला जीव
उल्हासनगरातील कायदा व सुव्यवस्था ऐरणीवर भाजपा शिष्टमंडळाचे विरोधी पक्षनेत्यांना साकडे
जगभरात कोरोनाचा कहर, कोरोना रुग्णांची संख्या 96,029,459 वर
मीरारोड - मीरा भाईंदर महापालिकेच्या परिवहन समिती सभापती आणि महिला बालकल्याण समितीच्या सभापती व उपसभापती पदासाठी बुधवारी निवडणूक होणार
गडचिरोली : गोंडवाना विद्यापीठाचा आठवा दीक्षांत समारंभ अखेर गडचिरोलीतच होणार, चंद्रपूरमधील कार्यक्रमाला तीव्र विरोध झाल्याने फिरवला निर्णय
संरक्षण क्षेत्राबद्दलची गोपनीय माहिती अर्णब गोस्वामींना माहीत असणं अतिशय गंभीर आणि धक्कादायक- राष्ट्रवादीचे प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील
निवडणूक झाली, सरपंचपदाचं आरक्षण कधी जाहीर होणार हसन मुश्रिफ यांनी केली मोठी घोषणा
'होश वालों को खबर क्या....', जॉन मॅथ्यू बनवणार 'सरफरोश'चा दुसरा भाग
राज्यात आज कोरोनाचे २२९४ नवे रुग्ण, तर ५० जणांचा मृत्यू.
Bird Flu : नागपूर आणि गडचिरोलीतील कोंबड्यांची कत्तल करण्याचा निर्णय
जम्मू-काश्मीर: जैश-ए-मोहम्मदच्या सक्रिय दहशतवाद्याला पोलिसांकडून अटक
उदयनराजेंचं पुन्हा एकदा वादग्रस्त विधान, म्हणाले, मी असा तसा नाही, तर...
चिनी लष्करानं अरुणाचल प्रदेशमध्ये घुसखोरी करून बांधकामं केली आहेत; त्याबद्दल पंतप्रधान मोदी गप्प का- एमआयएम खासदार असदुद्दीन ओवेसी
ब्रिटनमध्ये आढळलेल्या नव्या कोरोना स्ट्रेनची लागण झालेल्या देशातील रुग्णांचा आकडा १४१ वर
यवतमाळ : डोर्ली ग्रामपंचायत निवडणूक भांडणातून जिल्हा परिषदेच्या माजी अध्यक्षाविरुद्ध यवतमाळ शहर पोलीस ठाण्यात मंगळवारी गुन्हा दाखल.
जगभरात कोरोनामुळे आतापर्यंत तब्बल 2,049,957 लोकांना गमावावा लागला जीव
उल्हासनगरातील कायदा व सुव्यवस्था ऐरणीवर भाजपा शिष्टमंडळाचे विरोधी पक्षनेत्यांना साकडे
जगभरात कोरोनाचा कहर, कोरोना रुग्णांची संख्या 96,029,459 वर
मीरारोड - मीरा भाईंदर महापालिकेच्या परिवहन समिती सभापती आणि महिला बालकल्याण समितीच्या सभापती व उपसभापती पदासाठी बुधवारी निवडणूक होणार
गडचिरोली : गोंडवाना विद्यापीठाचा आठवा दीक्षांत समारंभ अखेर गडचिरोलीतच होणार, चंद्रपूरमधील कार्यक्रमाला तीव्र विरोध झाल्याने फिरवला निर्णय
संरक्षण क्षेत्राबद्दलची गोपनीय माहिती अर्णब गोस्वामींना माहीत असणं अतिशय गंभीर आणि धक्कादायक- राष्ट्रवादीचे प्रदेशाध्यक्ष जयंत पाटील
All post in लाइव न्यूज़
चिपळुणात तीन शिक्षक पॉझिटिव्ह, दोन दिवसात ६१० जणांची तपासणी
coronavirus, teacher, educationsector, chiplun, ratnagirinews येत्या सोमवारपासून तालुक्यातील शाळा व महाविद्यालये सुरु करण्याच्या पार्श्वभूमीवर शिक्षकांची स्वॅब व अँटिजेन तपासणी केली जात आहे. दोन दिवसांत ६१० जणांची तपासणी करण्यात आली असून, त्यापैकी तीन शिक्षक पॉझिटिव्ह आढळून आले आहेत.
चिपळुणात तीन शिक्षक पॉझिटिव्ह, दोन दिवसात ६१० जणांची तपासणी
ठळक मुद्देचिपळुणात तीन शिक्षक पॉझिटिव्ह, दोन दिवसात ६१० जणांची तपासणी शाळा सुरू होण्याच्या पार्श्वभूमीवर कार्यवाही
चिपळूण : येत्या सोमवारपासून तालुक्यातील शाळा व महाविद्यालये सुरु करण्याच्या पार्श्वभूमीवर शिक्षकांची स्वॅब व अँटिजेन तपासणी केली जात आहे. दोन दिवसांत ६१० जणांची तपासणी करण्यात आली असून, त्यापैकी तीन शिक्षक पॉझिटिव्ह आढळून आले आहेत.
२३ नोव्हेंबरपासून शाळा, महाविद्यालये सुरु होणार असल्याने प्रत्येक शिक्षकाला वैद्यकीय तपासणी बंधनकारक केली आहे. त्याबाबतचा वैद्यकीय अहवाल दिल्याशिवाय शिक्षकांना शाळा किंवा महाविद्यालयात प्रवेश दिला जाणार नाही.
गेल्या दोन दिवसांत कामथे उपजिल्हा रुग्णालयात प्राध्यापक व शिक्षकांची तपासणी केली जात आहे. तसेच पवन तलाव मैदान येथील केंद्र व तालुक्यातील ९ प्राथमिक आरोग्य केंद्रात ६१० जणांची तपासणी केली. यामध्ये तीन शिक्षकांचा अहवाल पॉझिटिव्ह आला आहे. त्यामुळे येथील प्रशासकीय यंत्रणा पुन्हा एकदा खडबडून जागी झाली आहे.
विद्यार्थ्यांच्या पालकांकडून स्वतःच्या जबाबदारीवर पाल्याला शाळा किंवा महाविद्यालयात पाठविण्यात येत असल्याचे लेखी पत्र घेतले जात आहे. शिवाय एका वर्गात ४० विद्यार्थ्यांची बैठक व्यवस्था केली जाणार आहे.
Coronavirus UnlockTeacherEducation SectorChiplunRatnagiriलॉकडाऊन अनलॉकशिक्षकशिक्षण क्षेत्रचिपळुणरत्नागिरी
फिर्याद देणारी महिलाच निघाली खरी चोर
जिल्ह्यात ७८ कोटी २६ लाखाची थकबाकी
चिपळुणातील ८ अनधिकृत खोक्यांना सील
तुमची वीजच नको मोहीम, वीजमाफीसाठी मनसेचे आंदोलन
आनंद आंबेकर यांची बोर्ड ऑफ स्टुडेंट डेव्हलपमेंट समितीवर निवड
१२०० शाळांची सोमवारी वाजणार घंटा
मंदिर निधी समर्पणाच्या शुभारंभादिवशी जमला लाखाचा निधी
रत्नागिरी नगर परिषद तयार करणार घनकचरा प्रकल्पाचा फेरआराखडा
Corona vaccine-जिल्ह्यात पाच केंद्रांवर ५०० जणांना लसीकरण
रत्नागिरी शहरात आढळले तीन मृत पक्षी, तपासणीसाठी पुण्याला
रत्नागिरी जिल्ह्यातील ॲग्रिकल्चर झोनला तात्पुरती स्थगिती
लोटेतील दुर्गा केमिकल कंपनीत भीषण आग
धनंजय मुंडे यांनी नैतिक जबाबदारी स्वीकारून राजीनामा द्यावा, अशी मागणी भाजपाने केली आहे. तुम्हाला काय वाटतं
राजीनामा द्यायला हवा राजीनाम्याची गरज नाही
राजीनामा द्यायला हवा (2029 votes)
राजीनाम्याची गरज नाही (1608 votes)
लोणावळा ट्रिपसाठी 'ही' ठिकाणे List मध्ये असायलाच हवीत | Lonavala Tourist Places | Lokmat Oxygen
भारतीय संघाचा ऑस्ट्रेलियामध्ये ऐतिहासिक मालिका विजय | India VS Australia 4th Test | Brisbane Test
Whatsapp अकाउंट कसं डिलीट करायचं How to Delete WhatsApp account
हिप्नोटिक स्पेल म्हणजे काय जीवनाशी त्याचा संबंध कसा जीवनाशी त्याचा संबंध कसा
विविधता परमेश्वराचे ऐश्वर्य का आहे Why diversity is glory of god
दिव्य जाणीव व नेणीव म्हणजे काय What is divine awareness and Neniv
वयाच्या ७३ व्या वर्षी १०व्यांदा जिंकली ग्रामपंचायत निवडणूक |Grampanchayat Election | Haridwar Khadke
केजीएफ २ फेम रॉकी भाई उर्फ अभिनेता यश मालदीवमध्ये फॅमिलीसोबत एन्जॉय करतोय व्हॅकेशन, पहा फोटो
महाभारत युद्धावेळी श्रीकृष्णाचे नेमके किती वय होते
छोट्या पडद्यावरील या संस्कारी सुना खऱ्या आयुष्यात आहेत खूपच बोल्ड, पाहा हे फोटो
 गुगलचा एचआर मॅनेजर असल्याचे सांगून ५० हून अधिक मुलींवर केला शारीरिक अत्याचार
मीरा राजपूतने आरशासमोर काढला सेल्फी, गोवा व्हॅकेशनचे फोटो झाले व्हायरल
चिंकी व मिंकीचा बोल्ड अवतार, फोटो पाहून चाहत्यांना फुटला घाम
प्रदीप खरेरासह लग्नाच्या बेडीत अडकली मानसी नाईक, बघा लग्नसोहळ्याचे खास क्षण
लग्नाचा हॉल बनला 'मिर्जापूर', आत सुरु होता गोळीबार तर बाहेर कारमध्ये बसून राहिले वर-वधू
 बायडन अमेरिकेचे अध्यक्ष होताच पहिल्याच दिवशी मोठा निर्णय घेणार
 आता घरबसल्या करा ड्रायव्हिंग लायसन्स रिन्यू; 'ही' आहे अतिशय सोपी पद्धत
नैराश्याला कंटाळून तरुणाची विद्युत खांबाला गळफास घेऊन आत्महत्या
अब इंग्लंड की बारी कांगारुंनंतर इंग्लंडला लोळविण्यासाठी भारत सज्ज; संघाची घोषणा
चित्रपटसृष्टीपासून दूर पण सोशल मीडियावर कायम चर्चेत असते आमिषा पटेल; BOLD PHOTO नी सर्वांचं लक्ष घेते वेधून
 आता सामन्यांनाही विधीमंडळ पाहता येणार; 'ज्युनिअर ठाकरें'चा निर्णय, पटोलेंची सहमती
निवडणूक झाली, सरपंचपदाचं आरक्षण कधी जाहीर होणार हसन मुश्रिफ यांनी केली मोठी घोषणा
 आता सामन्यांनाही विधीमंडळ पाहता येणार; 'ज्युनिअर ठाकरें'चा निर्णय, पटोलेंची सहमती
निवडणूक झाली, सरपंचपदाचं आरक्षण कधी जाहीर होणार हसन मुश्रिफ यांनी केली मोठी घोषणा
अब इंग्लंड की बारी कांगारुंनंतर इंग्लंडला लोळविण्यासाठी भारत सज्ज; संघाची घोषणा
Gram Panchayat Election Results: आम्हीच 'नंबर वन'; ५,७८१ ग्रामपंचायती जिंकल्याचा भाजपाचा दावा
'होश वालों को खबर क्या....', जॉन मॅथ्यू बनवणार 'सरफरोश'चा दुसरा भाग
कोरोना लसीकरणाबाबत सुप्रिया सुळेंचे मुख्यमंत्र्यांना पत्र, केली मोठी मागणी


आठ दिवसात ‘तूर हमीभाव केंद्र’ सुरू न झाल्यास शिवसेनेच्या वतीने ‘तूर फेको आंदोलन’ करणार- महेश दादा चिवटे
पदवीधर मदारसंघाच्या निवडणुकीवर महाविद्यालयीन शिक्षकेतर कर्मचारी बहिष्कार टाकणार
पदवीधर मदारसंघाच्या निवडणुकीवर महाविद्यालयीन शिक्षकेतर कर्मचारी बहिष्कार टाकणार
करमाळा माढा न्यूजच्या सर्व बातम्या मिळवण्यासाठी क्लिक करून फॉलो करा : फेसबुक | ट्विटर | इंस्टाग्राम | टेलिग्राम  युट्युब
पदवीधर मदारसंघाच्या निवडणुकीवर महाविद्यालयीन शिक्षकेतर कर्मचारी बहिष्कार टाकणार
जेउर( प्रतिनिधी); महाविद्यालयीन कर्मचाऱ्यांच्या प्रलंबित प्रश्नाकडे सत्ताधारी आणि विरोधी पक्षानेही दुर्लक्ष केल्यामुळे येत्या १ डिसेंबर रोजी होणाऱ्या पुणे पदवीधर मदारसंघाच्या निवडणुकीवर सोलापूर शहर व जिल्ह्यातील ७५० महाविद्यालयीन कर्मचारी आणि त्यांचे कुटुंब बहिष्कार टाकणार असल्याची माहिती कॉलेज कर्मचारी युनियन सोलापूरचे अध्यक्ष राजेंद्र गोटे यांनी दिली. यावेळी उपाध्यक्ष दत्ता भोसले, सरचिटणीस अजितकुमार संगवे व कार्याध्यक्ष राजेंद्र गिड्डे, आनंद व्हटकर, महेश सुरवसे आदी उपस्थित होते.
यावेळी अधिक माहिती सांगताना गोटे म्हणाले, आघाडी सरकारने घेतलेला शासन निर्णय युती शासनाने रद्द केला. कारण काय तर सेवांतर्गत आश्र्वासित प्रगती योजनेचा हा शासन निर्णय लागू करण्यापूर्वी उच्च व तंत्र शिक्षण खात्याने वित्त विभागाची परवानगी घेतली नाही.
सेवांतर्गत आश्र्वासित प्रगती योजनेचे रद्द झालेले हे शासन निर्णय पुनर्जीवित करण्यासाठी सुरवातीस युती शासनाकडे आणि नंतर महाविकास आघाडी शासनाकडे पाठपुरावा करूनही दोन वर्षापासून आश्र्वासनाशिवाय महाविद्यालयीन कर्मचाऱ्यांना काहीही मिळाले नाही. त्यामुळे नाईलाजाने आम्हाला बहिष्कार टाकावा लागत आहे.
युती शासन असताना महाविद्यालयीन कर्मचाऱ्यांनी यासाठी तीन दिवसांचा संपही केला होता. तेव्हा उच्च व तंत्र शिक्षण मंत्री विनोद तावडे यांनी आश्वासन दिले होते. आताचे मंत्री उदयजी सामंत यांनाही वेळोवेळी निवेदन दिले. राज्यातील सुमारे १०० आमदारांनी मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्री व शिक्षणमंत्री याना निवेदने दिली.
या राज्य शासनाने सर्व सरकारी कर्मचारी व प्राध्यापकांना सातवा वेतन आयोग लागू केला. परंतु महाविद्यालयीन कर्मचाऱ्यांना अर्धवट लागू केला. ७० टक्के कर्मचारी अद्याप सहाव्या वेतन आयोगानुसार वेतन घेत आहेत. तर १० टक्के कर्मचारी सहाव्या वेतन आयोगावरच सेवानिवृत्त झाले. काहींनी सेवानिवृती वेतन मिळण्याचा प्रस्ताव पाठविला नाही.
शेवटच्या वेतनावर सेवानिवृत्त कर्मचारी यांना निवृत्ती वेतन सुरू करू असे आश्वासन मंत्री उदयजी सामंत यांनी दिले होते. तेही अजुन सुरू झाले नाही. प्राध्यापकांना सातवा वेतन आयोग लागू आणि महाविद्यालयीन कर्मचाऱ्यांसाठी लागू नाही या भेदभावामुळे महाविद्यालयीन शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांमध्ये संतापाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. शासनाच्या वेळकाढु पणाच्या धोरणांमुळे कर्मचार्‍यांचे आर्थिक नुकसान होत आहे.
हे शासन निर्णय पुनर्जीवित केल्यास शासनास कोणताही आर्थिक भार पडणार नाही. कारण आजही संबंधित कर्मचाऱ्यांना त्याच योजनेच्या अनुषंगाने शासन त्यांचे वेतन आजही देत आहे.
त्यामुळे सेवांतर्गत आश्वासित प्रगती योजनेचे उच्च व तंत्रशिक्षण विभागाचे ७ डिसेंबर २०१८ व १६ फेब्रुवारी २०१९ चे शासन निर्णय महाविकास आघाडी शासनाने पुनर्जीवित करावे, अन्यथा महाविद्यालयीन कर्मचाऱ्यांना बहिष्कार टाकण्याशिवाय आमच्याकडे कोणताही
केम रेल्वे पुलाखाली खड्डेच खड्डे; वाहनचालकांना करावी लागतेय तारेवरची कसरत
करमाळा: लव्हे येथे उद्या कर्मवीर चषक टेनिस बॉल क्रिकेट स्पर्धेचे आयोजन
आता सरपंच पदाची लॉटरी कोणाला. सर्वांच्याच नजरा सरपंचपद आरक्षण सोडतीकडे
कामाची बातमी- आरोग्य विभागात लवकरच ‘इतकी’ पदे भरणार; आरोग्य मंत्र्यांनी दिली माहिती
राज्यात सर्वाधिक ग्रामपंचायती जिंकत ‘या’ पक्षाने मारली बाजी
पुस्तके जीवनाचे शिल्पकार- प्रतिष्ठित नागरिक दादासाहेब निकम यांचे प्रतिपादन
सोलापूर जिल्ह्यातील ‘या’ गावात रामदास आठवलेंची हवा; सगळ्या जागा जिंकल्याना भावा.
सोलापूर जिल्ह्यातील ‘या’ २१ वर्षाच्या तरुणाने पॅनल उभा केला आणि दणदणीत विजय ही मिळवला; बडेबुजुर्ग गार..
माढा तालुक्यात आज १२ कोरोना पाॅझिटिव्ह;१५ डिश्चार्ज
निमगाव(ह)चा ‘असा’ लागला निकाल, ‘हे’ आहेत विजयी उमेदवार
ब्रेकिंग न्यूज; सरपंच कोण हे कळणार ‘या’ तारखेला; आरक्षण सोडत तारीख ठरली
ग्रामपंचायत निकाल; करमाळा तालुक्यात जगताप व आ.शिंदे गटाचे ‘या’ १४ गावात वर्चस्व
‘या’ २७ ग्रामपंचायती वर नारायण पाटील गटाची एकहाती सत्ता; वाचा सविस्तर
आदर्श सरपंच पेरे पाटील यांच्या गावात धक्कादायक निकाल; वाचा सविस्तर
वाचा तालुक्यातील ‘या’ ५ गावांचा निकाल
उमरडमध्ये बदेंना बहुमत पण.. वाचा सर्व विजयी उमेदवार नावे व विश्लेषण
ढोकरीत पाटील गटाची बाजी; वाचा विजयी उमेदवार नावे
फिसरे गावात झालेल्या अटीतटीच्या लढतीत सेनेची बाजी; वाचा विजयी उमेदवारांची नावे
प्रेरणादायी:तीन फूट उंचीची जिल्हाधिकारी;ही त्या 3 फूट मुलीची कहाणी आहे जी समाजाचे टोमणे खाऊन आयएएस अधिकारी झाली
ग्रामपंचायत रणधुमाळी; तालुक्यातील विजयी उमेदवारांनो मिरवणूक आणि डीजे आवरा अन्यथा..
माढा तालुक्यात आज २ कोरोना पाॅझिटिव्ह;डिश्चार्ज ३
माढा तालुक्यातील ग्रामपंचायत मतमोजणी कुर्डुवाडीत नव्हे तर..


Current Affairs 29 April 2018 - Banking, SSC, UPSC Affairs

(PHD) महाराष्ट्र सार्वजनिक आरोग्य विभाग भरती 2021 (BARC) भाभा अणु संशोधन केंद्रात 321 जागांसाठी भरती [मुदतवाढ] (Indian Navy) भारतीय नौदल भरती 2021 (AAI) भारतीय विमानतळ प्राधिकरणात 368 जागांसाठी भरती [मुदतवाढ] (Indian Army) भारतीय सैन्य भरती मेळावा 2021 [ARO कोल्हापूर] भारतीय रेल्वे मेगा भरती - (CEN) No.01/2019-NTPC प्रवेशपत्र (SBI) भारतीय स्टेट बँकेत 452 जागांसाठी भरती [मुदतवाढ] (IAF Airmen) भारतीय हवाई दल एयरमन भरती 2021 महाराष्ट्र पोस्टल सर्कल भरती परीक्षा प्रवेशपत्र (SSC CGL) स्टाफ सिलेक्शन कमिशन मार्फत संयुक्त पदवीधर स्तर परीक्षा 2020 [6506 जागा] (Pune Metro Rail) पुणे मेट्रो रेल्वेत 139 जागांसाठी भरती
वर्तमान भरती: 2021 | प्रवेशपत्र | निकाल
डालमिया भारत लिमिटेडने ‘अॅडॉप्ट अ हेरिटेज’ प्रकल्पाअंतर्गत लाल किल्ला (दिल्ली) आणि गांधीकोटा किल्ला (आंध्र प्रदेश) हाती घेण्यासाठी पर्यटन मंत्रालयाशी सामंजस्य करार केला आहे. डालमिया भारत लि. पुढील पाच वर्षांसाठी या वारसा स्थानांची देखभाल करेल.
महाराष्ट्र शासनाने दोन देशांमधील शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक सहकार्य मजबूत करण्यासाठी ब्रिटीश परिषदेसह एक सामंजस्य करार केला आहे.
कृष्ण कुमार यांना नॉर्वेच्या भारताचे राजदूत म्हणून नियुक्त करण्यात आले आहे.
राजीव कुमार नागपाल वेनेजुएलामध्ये भारताचे पुढील राजदूत म्हणून नियुक्त करण्यात आले आहे.
भारतीय फुटबॉल संघाचे माजी कर्णधार बाइचुंग भुतिया यांनी ‘हमरो सिक्किम’ या आपल्या राजकीय पक्षाची स्थापना केली आहे.
वाचकहो, 'माझीनोकरी'ला टेलिग्रामवर फॉलो करताय ना... अजून जॉईन केलं नसेल तर क्लिक करा (@MajhiNaukriOfficial) आणि मिळवा महत्त्वाचे अपडेट्स
» (SSC CGL) स्टाफ सिलेक्शन कमिशन मार्फत संयुक्त पदवीधर स्तर परीक्षा 2020 [6506 जागा]
» (ICG) भारतीय तटरक्षक दलात 358 जागांसाठी भरती
» (Pune Metro Rail) पुणे मेट्रो रेल्वेत 139 जागांसाठी भरती
» (Job Fair) महाराष्ट्र राज्यातील रोजगार मेळावा-2020
» (SBI PO) भारतीय स्टेट बँक प्रोबेशनरी ऑफिसर भरती-2020- मुख्य परीक्षा प्रवेशपत्र
» (BECIL) ब्रॉडकास्ट इंजिनिअरिंग कंसल्टेंट्स इंडिया लि. मध्ये 727 जागांसाठी भरती परीक्षा प्रवेशपत्र
» IBPS – ऑफिसर स्केल-I मुख्य परीक्षा प्रवेशपत्र
» (SBI PO) भारतीय स्टेट बँक 2000 प्रोबेशनरी ऑफिसर (PO) भरती 2020 पूर्व परीक्षा निकाल
» (SSC CHSL) संयुक्त उच्च माध्यमिक स्तर (10+2) CHSL परीक्षा 2019 Tier I निकाल
» IBPS मार्फत ‘PO/MT’ भरती पूर्व परीक्षा निकाल (CRP- PO/MT-X)
» महाराष्ट्र सार्वजनिक आरोग्य विभागातील भरतीबाबत सविस्तर माहिती लवकरच उपलब्ध होईल.
» MPSC सुधारित वेळापत्रक
» MPSC परीक्षा देणाऱ्यांसाठी मर्यादा
नोकरीची माहिती मिळवा Email मध्ये  Subscribe केल्यानंतर आपल्या Email Inbox मध्ये जाऊन Activation Link वर क्लिक करा.
या संकेतस्थळावरील माहितीचे सर्व हक्क राखीव आहेत. यावरील माहिती इतर संकेतस्थळावर वापरल्याचे आढळून आल्यास Copyright Act, 1957 नुसार कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल. More Info »


philosophy – Sheetal Uwach

अथेन्स – भाग ४ – लोक आणि लोकशाही
अथेन्स – भाग ३ – संस्कृतीचे स्तंभ
अथेन्स – भाग २ – गुढरम्य डेल्फी
ज्ञानपीठ अथेन्स – भाग १
ओळख वेदांची – भाग ८
ओळख वेदांची – भाग ७
ओळख वेदांची – भाग ६
ओळख वेदांची – भाग ५
ओळख वेदांची – भाग ४
ओळख वेदांची - भाग ४
अंतरंग - भगवद्गीता - भाग ३
अंतरंग - भगवद्गीता - भाग ५
ओळख वेदांची - भाग २
अंतरंग - भगवद्गीता - १
अंतरंग - भगवद्गीता - भाग २
मॅक्सम्युल्लर ने केम्ब्रिज विद्यापीठात दिलेल्या व्याख्यानातील या एका वाक्यातूनच वेद, वेदवाङ्मय आणि पर्यायाने भारतीय संस्कृतीचा प्रभाव किती क्षितिजांवर विस्तारला होता हे लख्खपणे दिसते. केवळ तत्वज्ञानच नव्हे तर साहित्य, संगीत, कला, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान या सर्व विद्याशाखांत मानवाने साधलेला समतोल पहायचा तर भारताकडे पहा असे तो म्हणतो. सर्वार्थाने पृथ्वीवरील स्वर्ग अशी उपमा भारतीय भूमीला तो देतो.
एक पाश्चात्य विद्वान प्राचीन भारतीय भाषा आणि वाङ्मयाची बाजू इतकी पोटतिडकीने मांडतो हे विस्मयकारक आहे. त्याहीपेक्षा ज्या अर्थी तो ही बाजू मांडतोय त्या अर्थी आपण जुनं म्हणून दुर्लक्षित केलेल्या वाङ्मय तितकं टाकाऊ नक्कीच नसणार. बरं ही भाषणं तो पुराणातल्या गोष्टी ऐकायला आलेल्या भजनी मंडळातल्या बायकांसमोर देत नाहीये. केम्ब्रिज सारख्या मान्यवर विद्यापीठाने इ.स. १८८० च्या दशकात खास आयोजित केलेल्या व्याख्यानमालेतील भाषणांत त्याने हे उद्गार काढलेत. व्याख्यान ऐकणारे श्रोते केवळ पुस्तकी प्राध्यापक नव्हते. भारतात नुकतीच स्थिरावलेली इंग्रजी सत्ता राबवणारे मंत्री, राजकारणी, प्रशासकीय अधिकारी (Civil Servants) असे भारताशी प्रत्यक्ष संबंध येणारे आणि भारतात काम करणारे इंग्लिश लोकही त्यात होते.
भाषणात अनेक विषयांचा उल्लेख मॅक्सम्युल्लर करतो. जसे भूशास्त्र (Geology), वनस्पतीशास्त्र (Botany), प्राणीशास्त्र (Zoology), मानवंशशास्त्र (Ethnology), पुरातत्वशास्त्र (Archaeology), नाणकशास्त्र (Numismatics), न्यायशास्त्र (Jurisprudence) आणि अर्थातच तत्वज्ञान (Philosophy). या आणि अशा अऩेक विद्यांच्या अभ्यासासाठी भारत ही एक मोठी प्रयोगशाळाच आहे. केवळ अभ्यासाचा विषय म्हणून नव्हे तर अनेक मार्गदर्शक तत्वांचा उगम या भूमीत होतो म्हणून भारताकडे पहावे असे तो सांगतो. इतकेच काय पण पाश्चात्य जगताच्या ज्ञानाचा उगम मानल्या जाणाऱ्या ग्रीसमधील्या अनेक बोधकथा, दंतकथा मूळच्या भारतीय बौद्ध आणि इतर संप्रदायातील असू शकतात असा तर्क तो मांडतो.
गेल्या आठ लेखात आपण वेद आणि वेदवाङ्मयाची ओळख करून घेतली. आपण हेही पाहिलं की केवळ अध्यात्म नव्हे तर ज्ञान, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान अशा अनेक विद्या शाखांचा विचार आणि अभ्यास प्राचीन भारतीय ऋषीमुनी करत होते हे ही वेदवाङ्मयात दिसून येते. वेदकालीन ऋषींनी मानव जीवनाशी संबंधीत जवळपास सर्व विषयांवर भाष्य केलेले आहे. यात शिकारीपासून ते शेतीपर्यंत, युद्धापासून ते वैद्यकापर्यंत आणि यज्ञापासून ते ज्योतिषापर्यंत अनेकविध विषय कौशल्याने हाताळले गेले आहेत. इतके की त्या विषयांचे सखोल ज्ञान या ऋषींना होते हे सहज कळून येते.
पण मग वैद्यक, ज्योतिष, तत्त्वज्ञान वगैरे विषयांवरील ग्रंथ पाश्चात्य संस्कृतीतही आहेतच की आजच्या लेखात आपण इतकंच पाहणार आहोत की विज्ञान आणि तंत्रज्ञानानी समृद्ध होणाऱ्या पाश्चात्य आणि भारतीय संस्कृतीत असा काय फरक आहे की ज्यायोगे आज हजारो वर्षानंतरही जगभरातील विद्वान त्या वाङ्मयाचा अभ्यास करतात आजच्या लेखात आपण इतकंच पाहणार आहोत की विज्ञान आणि तंत्रज्ञानानी समृद्ध होणाऱ्या पाश्चात्य आणि भारतीय संस्कृतीत असा काय फरक आहे की ज्यायोगे आज हजारो वर्षानंतरही जगभरातील विद्वान त्या वाङ्मयाचा अभ्यास करतात केवळ तत्त्वज्ञानच नव्हे तर विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि वैद्यकासारख्या अत्याधुनिक ज्ञानशाखातील संशोधकही कमी अधिक प्रमाणात वेदवाङ्मयाचा अभ्यास करतात. त्यांना मार्गदर्शक असे कोणते ज्ञान किंवा विचार वेदवाङ्मय पुरवते
एखाद्या विषयाची पद्धतशीर हाताळणी करून त्याची वेगळी विद्याशाखा बनवणे आणि त्याचा काटेकोर अभ्यास करणे ही तर पाश्चात्यांची देणगी आहे. अगदी उदाहरण द्यायचे तर आधुनिक विज्ञानाची कोणतीही शाखा घ्या, जसे जीवशास्त्र (Biology) या विषयाची पद्धतशीर हाताळणी करून वनस्पतीशास्त्र(Botany), सूक्ष्मजीवशास्त्र(Microbiology), जनुकिय विज्ञान(Genetics) वगैरे विद्याशाखा पाश्चात्यांनी बनवल्या, त्याचे अभ्यासक्रम बनवले, पदव्या (मराठीत डिग्र्या) निर्माण केल्या. वैद्यकातही डोक्यापासून पायापर्यंत प्रत्येक अवयवाची वेगळी शाखा बनवली. अगदी चव आणि गंध निर्माण करणारी शास्त्रेही विकसित केली गेली. वैज्ञानिक प्रगती हे ध्येय समोर ठेऊन विभागशः अनेक विद्याशाखा पाश्चात्यांनी दिल्या. अशा वैज्ञानिक प्रगतीचा मुख्य उद्देश अर्थातच मानव जातीचे कल्याण हा होता. मग तो उद्देश साधला गेला का) निर्माण केल्या. वैद्यकातही डोक्यापासून पायापर्यंत प्रत्येक अवयवाची वेगळी शाखा बनवली. अगदी चव आणि गंध निर्माण करणारी शास्त्रेही विकसित केली गेली. वैज्ञानिक प्रगती हे ध्येय समोर ठेऊन विभागशः अनेक विद्याशाखा पाश्चात्यांनी दिल्या. अशा वैज्ञानिक प्रगतीचा मुख्य उद्देश अर्थातच मानव जातीचे कल्याण हा होता. मग तो उद्देश साधला गेला का
विज्ञान जितके अधिक प्रगल्भ आणि प्रगत झाले तितकेच ते संहारकही झाले. मानवजातीचे कल्याण हा मूळ उद्देश बाजूला पडला आणि मानवजात किंवा विशिष्ट मानव समुदायाला इतर समुदाय आणि जीवजंतूंपेक्षा अधिक शक्तीमान बनवणे हा स्वार्थी उद्देश प्रबळ झाला. वर्चस्वाच्या हव्यासापोटी विज्ञानाच्या शाखांची इतकी अजस्त्र वाढ झाली की प्रत्येक शाखा मानवाच्याच नव्हे संपूर्ण जीवसृष्टीच्या मुळावर उठावी इतकी संहारक होऊ लागली. आधी अण्वस्त्रे, मग रासायनिक अस्त्रे(Chemical Weapons), जैविक अस्त्रे(Biological Weapons) आणि आता तर जनुकिय तंत्रज्ञान (Genetics) यासारख्या अत्याधुनिक आयुधांनी मानवाच्या सुखापेक्षा चिंताच अधिक वाढवल्या. निसर्गाचा घटक म्हणून जन्माला आलेला मानव निसर्गावरच विजय मिळविण्याच्या अघोरी मार्गाला लागला आणि आता ते थांबवणे त्याच्या स्वतःच्याही हातात राहिले नाही. वैज्ञानिक प्रगती हा देशागणिक मानवी संस्कृतींच्या स्पर्धेचा विषय बनला. या स्पर्धेत टिकण्याची आणि जिंकण्याची इर्षा इतकी पराकोटीला गेली की मानवानेच त्याच्या आणि पर्यायाने पृथ्वीच्याही संहाराची बीजे पेरली. परीणामी आज आपण प्रदूषण(ध्वनी, वायु, पाणी आणि विचारसुद्धा), अस्त्र-शस्त्र, रोगराई, विकृत-दहशतवाद अशा अनेक समस्यांनी घेरलो गेलो आहोत.
वैदिक ऋषीमुनी हे जसे तत्त्ववेत्ते होते तसेच शास्त्रवेत्तेही होते. वैज्ञानिक प्रगती वेदकाळातही होत होतीच. परंतु भारतीय शास्त्रवेत्त्यांचे मोठेपण यात आहे की त्यांनी या प्रगतीचा आणि निसर्गाचा योग्य समतोल राखणे महत्वाचे आहे हे जाणले आणि प्रत्येक शास्त्र हे विकसित होताना त्यातून निसर्ग, पर्यावरण आणि व्यापक सृष्टीशी माणसाची नाळ तुटणार नाही याची खबरदारी घेतली. त्यांनी वैद्यक विकसित केले पण औषधांनी होणारे अनुषंगिक परीणाम (Side Effects) टाळण्याचा जास्तीत जास्त प्रयत्न करूनच. औषधी विकसित केल्या पण त्या नैसर्गिक तत्त्वांशी तादात्म्य बाळगून. त्यांनी आयुर्वेद हा निरोगी आयुष्य जगण्यासाठीचे शास्त्र म्हणून विकसित केला. रोगांवर इलाज करण्याची पॅथी म्हणून नव्हे. त्यामुळे आहार(Diet), व्यायाम(Exercise), साधना (Meditation) आणि औषधी(Medicine) अशा सर्व अंगांनी समतोल साधणारी ज्ञानशाखा म्हणून आयुर्वेदाकडे पाहीले जाते. याच प्रकारे योग असो ज्योतिष असो किंवा अध्यात्म…..
प्रगती साधताना तिची दिशा आणि ध्येय हे एका सूत्रात बांधून निसर्गाच्या सर्व घटकांच्या कल्याणाचे उद्दीष्ट्य साध्य करणे ही वेदवाङ्मय आणि पर्यायाने भारतीय शास्त्रांची देणगी आहे. विद्या, कला आणि तंत्र अतिरेकी अनियंत्रित आणि संहारक न होता विकसित करण्याचे तारतम्य वेदवाङ्मयाने जगाला शिकवले.
त्यामुळेच रसायनशास्त्र (Chemistry), पदार्थविज्ञान(Physics), वैद्यक(Medicine), जीवशास्त्र(Biology), वनस्पतीशास्त्र(Botany), धातुशास्त्र (Metallurgy) असो किंवा अगदी अणुविज्ञान (Automic Science), या सर्व शास्त्रांचा भारतीय भूमीतील उगम आणि विकास हा याच तत्त्वांना अनुसरुन झाला. तुकड्या तुकड्यात वेगवेगळी शास्त्रे म्हणून विकसित न होता ती कल्याणकारक आणि सर्वसमावेशक जीवनवेद म्हणून विकसित झाली. आपल्याला वेदांसह अनेक ग्रंथात हे सर्वच विषय कमीअधीक प्रमाणात आढळतात ते यामुळेच. जीवनाशी संबंधीत असे ज्ञान असल्याने त्याचा केवळ वेगळी विद्याशाखा म्हणून अभ्यास करणे जितके गरजेचे आहे तितकेच ते ज्ञान सृष्टीचा समतोल राखण्यात किती यशस्वी ठरते हेही काटेकोरपणे अभ्यासणे गरजेचे मानले गेले. त्यामुळे शास्त्रे विकसितही झाली आणि त्यांची अनुषंगिक संहारकताही सीमीत केली गेली. वैज्ञानिक प्रगती आणि विवेकी तत्वज्ञान यांचा हा समतोल…..
आधुनिक जगात सातत्याने नवनवीन शोध लागत आहेत, तंत्रज्ञान विकसित होत आहे पण ते विवेकाने वापरण्याचे किंवा त्याचा गैरवापर टाळण्याचे शिक्षण देणारी मुल्यव्यवस्थाच अस्तीत्व हरवून बसली आहे. त्यामुळे प्रगतीच्या पायरीगणीक आपण विनाशाच्या चिंतेने अधिकाधिक ग्रासले गेलो आहोत. हा विवेक जागवणारी आणि प्रसृत करणारी तत्वप्रणाली वेदवाङ्मयाने दिली.
सर्वेSपि सुखिनः सन्तु, सर्वे सन्तु निरामयाः, सर्वे भद्राणि पश्यन्तु, मा कश्चित् दुःख भाग्भवेत्
यासारख्या प्रार्थनातून साधकाच्या मनावर हे तत्त्व कायम बिंबवले गेले की प्रत्येक कार्य, प्रत्येक पाऊल हे विश्वकल्याणाच्या हेतूतून उचलायचे आहे. संपुर्ण वसुधा (पृथ्वी) हे एकच कुटुंब आहे. यातील भूतमात्रांसह आपण सर्वजण एकाच साखळीतील कड्या आहोत. एक जरी कडी कमकुवत झाली तरी ही संपूर्ण साखळी दुर्बल होणार आहे. त्यामुळे प्रगती मग ती वैज्ञानिक असो तांत्रिक असो किंवा तात्त्विक तिच्यातून ही साखळी अधिक मजबूतच झाली पाहीजे. भौतिक आणि अध्यात्मिक प्रगती, मानवी जीवन आणि निसर्ग तसेच पर्यायाने मन आणि शरीर यांचा समतोल साधला तरच ज्या सुखाच्या अपेक्षेने अधिकाधिक विकासाची ईर्षा आपण बाळगतो ते चिरंतन सुख प्राप्त होईल. हा विचार निःसंशयपणे प्राचीन भारतीय वेदवाङ्मयाने जगाला दिला.
तात्पर्य काय तर आज विकसनशील वगैरे शिक्का असलेल्या भारताने स्वतःच जगाला दिलेल्या विवेकी अभ्यासकाच्या भूमिकेत परत शिरुन आपल्याच प्राचीन वाङ्मयाचा आणि आधुनिक विद्यांचा तारतम्याने अभ्यास करणे ही काळाची गरज आहे. धर्मग्रंथ म्हणून नुसते अंधश्रद्धेने कवटाळून बसणे हे जसे चुकीचे आहे तसेच ते जुने कालबाह्य वाङ्मय म्हणून झिडकारणेही तितकेच चुकीचे आहे. कोणत्याही टोकाच्या भूमिकेपेक्षा विवेकी वृत्तीने चतुरस्त्र अभ्यास करून वेद आणि वैदिक साहित्यातून मिळणारे सर्वांगीण ज्ञान प्राप्त करण्याचा प्रयत्न करणे गरजेचे आहे.
समारोपापुर्वी मॅक्सम्युल्लरच्या भाषणातील काही उतारे जसेच्या तसे वानगीदाखल देत आहे. त्याच्या भाषांतराची गरज पडू नये कारण अर्थातच आपल्याकडे इंग्रजी मराठीपेक्षा अधिक अभ्यासली जाते
ओळख वेदांची – भाग ८
आरण्यक या नावातून अनेक अर्थ ध्वनीत होतात. त्या सर्व अर्थांचा समुच्चय केला तर आरण्यक म्हणजे काय हे समजणे सोपे जाईल.
पहिला अर्थ – अर्थातच अरण्यात किंवा जंगलात लिहिले गेलेले ग्रंथ, असा सोपा अर्थ निघतो. ‘अरण्ये भवम् इति आरण्यकम्
दुसरा अर्थ सायणाचार्यांच्या भाष्यात येतो तो म्हणजे – वेदाचा जो अंश अरण्यात पठण/मनन केला जातो त्याला आरण्यक म्हणता येईल.
 अरण्ये तदधीयीतेत्येवं वाक्यं प्रवक्ष्यते
(तैत्तिरिय आरण्यक भाष्य श्लोक ६)
हे झाले शब्दाची फोड करणारे अर्थ. अरण्यात माणूस कशासाठी जातो शांतता मिळविण्यासाठी, चिंतन/तप करण्यासाठी. निसर्गाच्या सहवासात माणसाला परमात्म्याचा सहवास अधिक प्रकर्षाने जाणवतो. (**जंगलातील शांततेचा अनुभव घेतलेल्यांना हे चटकन् पटावे) अर्थातच नागरी जीवन आणि मोहाचा त्याग करून तत्वचिंतनात आयुष्य घालविण्यासाठी लोक अरण्याची वाट धरतात. म्हणूनच तत्वचिंतन हा विषय सांभाळणारे कोणते वैदिक ग्रंथ त्याने वाचावेत तर आरण्यके शांतता मिळविण्यासाठी, चिंतन/तप करण्यासाठी. निसर्गाच्या सहवासात माणसाला परमात्म्याचा सहवास अधिक प्रकर्षाने जाणवतो. (**जंगलातील शांततेचा अनुभव घेतलेल्यांना हे चटकन् पटावे) अर्थातच नागरी जीवन आणि मोहाचा त्याग करून तत्वचिंतनात आयुष्य घालविण्यासाठी लोक अरण्याची वाट धरतात. म्हणूनच तत्वचिंतन हा विषय सांभाळणारे कोणते वैदिक ग्रंथ त्याने वाचावेत तर आरण्यके हा आरण्यकांचा विषय सांगणारा अर्थ आहे.
आधीच्या भागात (वाचा – ब्राह्मण ग्रंथ) आपण पाहिलेत की वेदातील मंत्रांचा यज्ञीय कर्मकांडाशी निगडीत अर्थ लावण्याचे काम ब्राह्मण ग्रंथ करतात. याच कर्मकांडांचा तात्विक अभिप्राय मांडण्याचे काम आरण्यके करतात. कर्मकांड सांगणाऱ्या ब्राह्मण ग्रंथांना पूरक असे तत्वज्ञान सांगणे आणि पुढे येणा-या उपनिषदांची नांदी करणे असे दुहेरी कार्य आरण्यके करतात. त्यामुळे आरण्यके ही वेदवाङ्मयातीला कर्मकांड आणि ज्ञानकांड यांची सांगड घालणारा दुवा आहेत. वेदवाङ्मयात आरण्यकांचे स्थान अतिशय महत्वाचे आहे. उपनिषदे जर भारतीय तत्त्वज्ञानाचा पाया मानली तर आरण्यके ही या उपनिषदांचा पाया मानायला हरकत नाही असे म्हणतात.
(**जाता जाता हे ही सांगायला हवे की भाषिकदृष्ट्या पाहिल्यास आरण्यके ही वैदिक आणि लौकिक संस्कृत भाषेतीला दुवा मानली जातात)
सर्वसाधारणपणे ब्राह्मण किंवा उपनिषदांप्रमाणेच प्रत्येक वेदांशी निगडीत अशीच आरण्यकांची रचना झाली असे मानतात त्यामुळेच ब्राह्मण ग्रंथांप्रमाणेच शाखा उपशाखा व्यापून आरण्यकांची संख्याही ११३० च्या आसपास असावी असा विचार मांडला जातो. परंतू दुर्दैवाने आज उपलब्ध असणाऱ्या आरण्यकांची संख्या केवळ ७ आहे.
ऋग्वेद – ऐतरेय आरण्यक, शांखायन आरण्यक
शुक्लयजुर्वेद – माध्यंदिन बृहदारण्यक, काण्व बृहदारण्यक
(बृहदारण्यक हे वास्तविक आरण्यक आहे. परंतु त्याचा आकार, विषयव्याप्ती इ. अनेक कारणांमुळे त्याची गणना उपनिषदांमध्ये होते.)
कृष्णयजुर्वेद – तैत्तिरिय आरण्यक, मैत्रायणी आरण्यक
) (जैमिनीय) आरण्यक, छान्दोग्य आरण्यक
अथर्ववेदाची आरण्यके उपलब्ध नाहीत किंवा त्याबद्दल पुरेशी माहितीही नाही.
नवनीतं यथा दध्नो मलयाच्चंदनं यथा, आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्योsमृतं यथा
(साधारण अर्थ) – दह्याचे (सार) जसे लोणी, मलयवृक्षाचे (सार) जसे चंदन किंवा औषधी(वनस्पतीं)चे (सार) जसे अमृत तसे वेदांचे (सार) आरण्यकांमध्ये आहे.
महाभारतातील या श्लोकातील उक्ती योग्य की अतिशयोक्ती, यात न पडता जर अर्थ पाहिला तर आरण्यकांचा विषय आणि त्याचे महत्व दोन्ही लक्षात येते. वर सांगितल्याप्रमाणे यज्ञकर्म आणि तत्वज्ञान हे आरण्यकांचे प्रमुख विषय आहेत. यज्ञातील विधी, त्यातील वैदिक मंत्र आणि त्यांचे तत्त्वज्ञान असा एक विषय आहे. ब्राह्मण ग्रंथातील यज्ञ हे अनेक विधी, समारंभ इ. नी परीपूर्ण आणि गुंतागुंतीचे आहेत. आरण्यकातील यज्ञ मात्र अतिशय साधे व सोपे असून अरण्यवासी ऋषीमुनी किंवा सामान्य माणसालाही सहज साध्य आहेत.
सृष्टीची उत्पत्ती या विषयावर विस्तृत मंथन आरण्यकात आढळते. वेदांप्रमाणेच आरण्यकातही ‘प्राण’ याच तत्त्वाला दृष्य अदृष्य सृष्टी आणि महाभूतांचे मूळ मानले गेले आहे. ऐतरेय आरण्यकात –
स्थूल आणि सूक्ष्म सर्वकाही प्राण तत्वातून उगम पावते, अंतरीक्ष आणि वायुचेही सर्जन प्राणातूनच होते असे वर्णन आहे.
प्राणेन सृष्टावन्तरिक्षं च वायुच्क्षान्तरिक्षं वा……….
मैत्रायणी संहितेत प्राण तत्वालाच सर्व तत्वांचा जनक म्हणले आहे.
त्वं ब्रह्म त्वं च वै विष्णुः, त्वं रुद्रस्त्वं प्रजापति त्वमाग्नि वरुणो वायुः, त्वार्मन्द्रस्त्वं निशाकरः
मनुष्यासह संपूर्ण चराचर सृष्टीच्या मुळाशी प्राण हे एकच तत्व आहे. त्यामुळेच सृष्टीतील या सर्व घटकांशी सहभावनेने राहणे हे आपले प्रमुख कर्तव्य आहे हा विचार ऐतरेय आरण्यकात येतो. केवळ माणसा माणसात नव्हे तर सृष्टीच्या प्रत्येक दृष्य अदृष्य घटकातील हे साधर्म्य लक्षात घेऊन त्यांच्यासह कृतज्ञभावनेने राहण्याचा आग्रह आरण्यके करतात. याच कर्तव्याचा विसर पडल्याने मनुष्याला आज पर्यावरण आणि निसर्गाच्या अवकृपेचा सामना करावा लागतोय. आजकाल पर्यावरण, प्रदुषण, वायु उत्सर्जन, कार्बन न्युट्रल वगैरे शब्द वापरून सर्वत्र प्रसिद्ध होत चाललेल्या चळवळी ज्या गोष्टी घसा फोडून सांगत आहेत त्याचे मूळ तत्व आरण्यकात अतिशय साध्या आणि सोप्या शब्दात उभं केलंय. आरण्यकात याच तत्वाला अनुसरुन पंचमहाभूत यज्ञाची कल्पना मांडली आहे. हे पाच यज्ञ किंवा त्याला अनुसरुन नेहमी वागले पाहिजे असे आरण्यकात आवर्जून सांगितले आहे
पंच वा एते महायज्ञः सतति प्रजायन्ते
हे यज्ञ म्हणजे केवळ हवन नसून वर सांगितल्याप्रमाणे चराचर सृष्टीशी बांधिलकी जपण्याचे कार्य आहे. ब्रह्मयज्ञ – ऋषींबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे / कृतज्ञ राहणे
पितृयज्ञ – पूर्वज/पितरांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे / कृतज्ञ राहणे
देवयज्ञ – देवतांबद्दल यज्ञाच्या माध्यमातून कृतज्ञता व्यक्त करणे / कृतज्ञ राहणे
भूतयज्ञ – प्राणीमात्र आणि वनस्पतींबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे / कृतज्ञ राहणे
अतिथियज्ञ – अभ्यागतांचा आदर करणे.
या यज्ञांच्या माध्यमातून भोवतालच्या परिसरासह पर्यावरणाशी एकरूप राहणे महत्वाचे आहे हे आज भयानक वास्तव म्हणून समोर आलेले ज्ञान आरण्यकांनी शेकडो वर्षांपूर्वी सांगितले आहे. सृष्टीतील प्रत्येक तत्व जसे वायु, पाणी, अग्नि आणि वनस्पती यांचे महत्व जवळपास सर्व आरण्यकांमध्ये येते. वायुचे महत्व सांगताना अशुद्ध वायुमुळे आजारपण येते हे ऐतरेय आरण्यक सांगते. इतकेच नव्हे तर यज्ञातील समिधा निवडताना भोवतालचा वायु शुद्ध करणाऱ्या औदुंबर किंवा पळसासारख्या वनस्पती वापराव्यात असे सांगून यज्ञकर्माचेही महत्व स्पष्ट करते. यज्ञकर्म आणि तत्वज्ञान याची सांगड घालून वेद आणि उत्तरवेदकालीन समाजाला संतुलित धर्म कसा असतो याचा वस्तुपाठ आरण्यके घालून देतात. म्हणूनच ज्ञानकर्मसमुच्चय या उपनिषदांच्या प्रमुख विषयाची बीजे आरण्यकात आढळतात असे म्हटले जाते.
अशाप्रकारे वेदवाङ्मय ही केवळ कोणत्याही एका धर्मासाठी किंवा विशिष्ट पंथासाठी रचलेली धार्मिक ग्रंथसंपदा नसून विश्वकल्याणाच्या उदात्त हेतून प्रेरित झालेल्या तत्कालिन ऋषीमुनीनी उभे केलेले जीवनकोश आहेत. वेदवाङ्मयाच्या महत्वाविषयी पुढील भागात……
१.	महाभारत, शांतिपर्व ३३१-३
२.	ऐतरेय आरण्यक २/१/७
ओळख वेदांची – भाग ७
छान्दोग्य उपनिषदात एक सुंदर गोष्ट आहे. गुरुगृही शिक्षण समाप्त करून श्वेतकेतु आश्रमातून परत येतो. ज्ञानप्राप्तीचा गर्व त्याच्या चेहेऱ्यावर दिसत असतो. त्याचे वडील आरुणि ऋषी चिंतेत पडतात. केवळ लौकिक शिक्षणानंतर आपला मुलगा अहंकारी बनला तर पारलौकिक किंवा आत्मविद्येचे ज्ञान त्याला कसे होणार त्याला पुढील टप्पा गाठायला उद्युक्त कसे करणार त्याला पुढील टप्पा गाठायला उद्युक्त कसे करणार त्यांना एक युक्ती सुचते. ते श्वेतकेतुला बोलावतात. छाती पुढे काढून अतिशय उत्साहात श्वेतकेतु येतो.
आरुणि – बाळ श्वेतकेतु, गुरुकुलातून आल्यापासून तू किंचित गर्विष्ठ वाटत आहेस.
श्वेतकेतु – नाही बाबा, मी सखोल अभ्यासाने विद्या प्राप्त केली आहे. या ज्ञानामुळे मी परीपक्व झालोय. मला याचा अभिमान आहे गर्व नाही.
आरुणि – तू गुरुकुलातून उच्च ज्ञान प्राप्त करून आला आहेस. इतक्याच अभ्यासाचा तूला अभिमान वाटतोय हरकत नाही, तर मग मला हे सांग की अशी कोणती गोष्ट आहे जी जाणल्यावर अप्राप्यही प्राप्त होते किंवा अज्ञातही ज्ञात होते
हा प्रश्न ऐकल्यावर श्वेतकेतु गोंधळात पडतो. अज्ञातही ज्ञात होण्याची विद्या कोणती हे त्याला गुरुकुलात शिकवलेले नसते.
आरुणि – बाळा, विद्या शिकल्याने प्राप्त होणारे ज्ञान हे श्रेष्ठ असतेच परंतू ते अंतिम ज्ञान नव्हे. तू गुरुकुलात जे ज्ञान शिकलास ते बाह्य जगाबद्दलचे ज्ञान होते. ते जग जे आपल्याला पाहता येते तसेच स्पर्श, रस आणि गंध यांच्या माध्यमातून अनुभवता येते. परंतु त्या जगाचे अंतरंग आपल्या दृष्टीस पडत नाही. ते जाणून घेण्याची विद्या साध्य करता आली पाहिजे.
श्वेतकेतु – मी पुरेसे समजलो नाही बाबा. आपण थोडे विस्ताराने सांगाल काय
आरुणि – हे तांब्याचे पात्र पहा. आपल्या डोळ्यांसमोर हे पात्र आहे. त्याचा उपयोग आपण करतो. अशा अनेक तांब्याच्या वस्तू आपण वापरतो. ही पात्रे आणि त्याचे उपयोग वेगवेगळे आहेत. मात्र त्याचे मूळ मात्र ‘ताम्र’ हा एकमेव धातूच आहे. तसेच आपल्याला दिसणारे जग हे सुद्धा वेगवेगळ्या स्वरुपात दिसत असले तरी त्याचे मूळ हे एकच तत्त्व आहे. ते तत्वच एकदा जाणले की संपूर्ण सृष्टीचे स्वरूप उलगडेल. पाण्यात विरघळलेले मीठ आपल्याला दिसत नाही परंतु त्याच्या खारट चवीवरून आपण ओळखतो तसेच सृष्टीतील प्रत्येक घटकात हे तत्व अंतर्भूत आहेच. सृष्टीच्या अंतरंगात शिरून ते जाणण्याचे ज्ञान म्हणजे आत्मज्ञान.
छान्दोग्य उपनिषदातील ही कथा/संवाद केवळ छान्दोग्यच नव्हे तर सर्वच उपनिषदांच्या विषयावर प्रकाश टाकते. सृष्टीचे कोडे उलगडण्यासाठी तिच्या अंतरंगात डोकावण्याचे कार्य उपनिषदे करतात. त्यामुळेच उपनिषदांचे विषय हे अदृष्याचे ज्ञान, आत्मज्ञान, तत्त्वज्ञान, ज्ञानोपासना असेच आहेत.
(** यावरून हे ही लक्षात यायला हरकत नाही की उपनिषदांचा विषय फक्त आणि फक्त आत्मानुभूतीचे तत्वज्ञान आहे. कोणत्याही देवाची उपासना किंवा पर्यायाने धर्माचा उपदेश प्रमुख उपनिषदात येत नाही. त्यामुळेच जगातील जवळपास सर्व जाती, धर्म आणि पंथाच्या तत्त्वज्ञांना उपनिषदे आकर्षित करतात.)
आपण मागच्या लेखात पाहिले की उपनिषद शब्दाचा अर्थ (गुरुजवळ) बसून प्राप्त केलेले ज्ञान असा होतो. याच अर्थाला साजेसे असे हे संवाद सर्व प्रमुख उपनिषदांमध्ये येतात. गुरु-शिष्य, पिता-पूत्र, पती-पत्नी किंवा देव-मानव अशा अनेक प्रकारच्या संवादातून उपनिषदे अतिशय सहज सोप्या भाषेत गहन तत्वज्ञान मांडतात. आजकाल जसे Talk Shows किंवा Expert Interviews/Dialogues होतात तसेच.
आरुणि – श्वेतकेतु प्रमाणेच
याज्ञवल्क्य – मैत्रेयी (बृहदारण्यक उपनिषद),
याज्ञवल्क्य – गार्गी (बृहदारण्यक उपनिषद),
याज्ञवल्क्य – जनक राजा (*सीता फेम नसावा पण त्याच वंशातला) (बृहदारण्यक उपनिषद),
अजातशत्रु – गार्ग्य बालाकि (कौषितकी उपनिषद),
शौनक – अंगिरस (मुण्डकोपनिषद),
कामलायन – सत्यकाम जाबाल (छान्दोग्य उपनिषद),
नारद – सनत्कुमार (छान्दोग्य उपनिषद)
असे अनेक संवाद उपनिषदांमध्ये येतात.
उपनिषदांची एकूण संख्या किती आणि त्यातील प्रमुख उपनिषदे कोणती हा नेहेमीच चर्चेचा विषय राहिला आहे. वेदवाङ्मयाचा भाग असल्याकारणाने प्रत्येक वेद व त्याच्या सर्व शाखांची उपनिषदे होती असा एक मतप्रवाह आहे. त्यानुसार उपनिषदांची संख्या जवळपास ११८० च्या आसपास भरते. मुक्तिकोपनिषदात १०८ उपनिषदांची नावे सांगितली आहेत त्यातील पहिल्या श्लोकात दहा प्रमुख प्राचीन उपनिषदे येतात. ती अशी
 ऐतरेयम् च छान्दोग्यं बृहदारण्यकम् तथा (ईश, केन, कठ, प्रश्न, मुण्ड/मुण्डक, माण्डूक्य, तैत्तिरिय, ऐतरेय , छान्दोग्य तसेच बृहदारण्यक)
आदि शंकराचार्यांनी ११ उपनिषदांवर भाष्ये लिहीली यात वरील १० आणि श्वेताश्वतर उपनिषदाचा समावेश होतो. याखेरीज निरनिराळ्या विद्वानांनी गौरवलेली कौषीतकी, प्रश्न, मैत्री अशी इतरही काही उपनिषदे प्रमुख मानली जातात. यातील ईश, कठ आणि मुण्डक ही उपनिषदे पद्य तर बाकीची गद्य स्वरूपात आहेत.
संख्या आणि विषयाची खोली लक्षात घेता उपनिषदातील विषयांवर भाष्य करणे हे एका लेखाचे काम नव्हे. बाह्य सृष्टी आणि ब्रह्मरुप आत्मा या दोन्हीचे यथार्थ स्वरूप उपनिषदे मांडतात. श्वेतकेतु, मैत्रेयी, नचिकेत या सारख्या अनेक जिज्ञासुंच्या शंका आणि त्याचे गुरुतुल्य ऋषींनी विस्तृतपणे केलेले समाधान अशी मांडणीची सोपी पद्धत उपनिषदे अंमलात आणतात. मी कोण हे जग कसे निर्माण झाले हे जग कसे निर्माण झाले याचा कर्ता कोण आहे याचा कर्ता कोण आहे अशा वरवर साध्या वाटणाऱ्या परंतु अत्यंत गुढ अशा या शंका आहेत.
याखेरीज उत्कृष्ट वचने (वाक्ये), गोष्टी, वर्णने आणि भाष्य या माध्यमांचाही उपनिषदात उपयोग होतो.
आत्मा आणि ब्रह्मज्ञान हा उपनिषदांचा मुख्य विषय असला तरी त्या अनुषंगाने सृष्टीच्या जवळपास प्रत्येक घटकाचा तात्त्विक अंगाने उपनिषदे अभ्यास करतात.
साधे उदाहरण घ्यायचे तर आजकाल प्रसिद्धीस आलेल्या ‘योग’ (आजच्या भाषेत योगा (Yoga)) चे मूळ हे श्वेताश्वतर उपनिषदात आढळते. प्राणाचा अवरोध, इंद्रियदमन आणि समाधी स्थिती यावर विस्तृत भाष्य या उपनिषदाच्या दुसऱ्या अध्यायात येते. अगदि योगाभ्यासासाठी योग्य जागेच्या निवडीपासून ते समाधी स्थितीतील जीवात्म्याला होणाऱ्या परमात्म्याच्या दर्शनपर्यंतचे विचार या उपनिषदात मांडले आहेत. अशाच प्रकारे ॐकार (प्रणव) तसेच इतर प्रतीकांची उपासना, यज्ञ, कर्म, वर्तन, वाणी, विचार अशा असंख्य विषयांवरचे तत्वज्ञान उपनिषदातून मिळते.
ब्रह्म आणि आत्मा हे एकच आहेत. तांब्याच्या पात्राच्या उदाहरणात सांगितल्याप्रमाणे – स्वतः कोण आहोत याचे रहस्य जाणणे म्हणजेच सृष्टीचे रहस्य जाणणे होय. ही उपनिषदांची शिकवण आहे. या अर्थाची जी वाक्ये उपनिषदात येतात त्यांना महावाक्ये म्हणतात. प्रत्येक वाक्य एकेका वेदाशी संबंधित उपनिषदात येते.
 (ऐतरेय उपनिषद) (प्रकट ज्ञान हेच ब्रह्म आहे)
 (बृहदारण्यक उपनिषद) (मी (आत्मा) ब्रह्म आहे),
 (ईशोपनिषद) (तो मीच आहे)
 (छान्दोग्य उपनिषद) (ते (ब्रह्म) तू आहेस)
 (माण्डूक्य उपनिषद) (हा आत्मा ब्रह्म आहे)
गूढ तसेच अर्थगर्भ अशी ही वाक्ये वाचली की उपनिषदांना भारतीय तत्त्वज्ञानाचा पाया का म्हणतात ते लक्षात येते.
आपल्या भारताच्या राष्ट्रीय चिन्हातील ‘सत्यमेव जयते’१ हे वाक्य उपनिषदातलेच आहे. आश्चर्याचा भाग म्हणजे याच अर्थाचे Pravda vítězí (सत्याचाच विजय होतो) हे वाक्य चेक प्रजासत्ताकाच्या राष्ट्रीय चिन्हात येते.
आपण नेहेमी म्हणत आलेला –
भ॒द्रं कर्णे॑भिः श‍ृणुयाम देवा भ॒द्रं प॑श्येमा॒क्षभि॑र्यजत्राः  स्थि॒रैरङ्गै॑स्तुष्टु॒वांस॑स्त॒नूभि॒र्व्य॑शेम दे॒वहि॑तं॒ यदायुः॑
हा ऋग्वेदाच्या पहिल्या मंडलातला मंत्र माण्डूक्य उपनिषदाच्या सुरुवातीला येतो. ‘स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः’ हा स्वस्तिमंत्र याच उपनिषदात पुढे येतो.
केवळ भारतीयच नव्हे तर तत्वज्ञानाच्या एकूणच इतिहासात उपनिषदांचे स्थान अजोड आहे. दारा शिकोह ने स्वतःच म्हटल्याप्रमाणे ‘नव्याने प्रचलित होणा-या अनेक धर्मांची शिकवण ही केवळ उपनिषदातील तत्वांचेच पुनःप्रक्षेपण आहे.’ पाश्चात्य आणि पौर्वात्य अशा सर्वच विद्वानांनी उपनिषदांचा गौरव केला आहे. यात केवळ तत्त्वज्ञच नव्हे तर कवि, लेखक, शास्त्रज्ञांसह सर्व धर्मीय अभ्यासकांचा समावेश होतो. उपनिषदांचा हा प्रचंड प्रभाव १७९६ च्या पहिल्या पाश्चात्य भाषांतरानंतर केवळ गेल्या २०० वर्षात पडलाय. यावरून हजारो वर्षांपूर्वी हे तत्त्वज्ञान सोप्या आणि सहज मांडणाऱ्या भारतीय ऋषींच्या बुद्धीसामर्थ्याची कल्पना येते.
१.	सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः
येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ (मुण्डकोपनिषद – तृतीय मुण्डक – खंड १ मंत्र ६)
२.	भ॒द्रं कर्णे॑भिः श‍ृणुयाम देवा भ॒द्रं प॑श्येमा॒क्षभि॑र्यजत्राः
स्थि॒रैरङ्गै॑स्तुष्टु॒वांस॑स्त॒नूभि॒र्व्य॑शेम दे॒वहि॑तं॒ यदायुः॑ ॥ ऋग्वेद मंडल १.सूक्त ८९ ऋचा ०८
ओळख वेदांची – भाग ६
शहाजहान बादशहाचे नाव घेतले की दोन गोष्टी अपरिहार्यपणे समोर येतात. एक अर्थातच ताजमहाल आणि दुसरा औरंगजेब त्यापैकी ताजमहाल हा शहाजहान बादशहाने भारताला दिला की तो आधीपासूनच अस्तीत्वात होता हा वादाचा विषय आहे आणि औरंगजेब………… असो त्यापैकी ताजमहाल हा शहाजहान बादशहाने भारताला दिला की तो आधीपासूनच अस्तीत्वात होता हा वादाचा विषय आहे आणि औरंगजेब………… असो परंतु फार प्रसिद्ध नसलेली आणि केवळ आपल्या कार्यामुळे भारताला उपयुक्त ठरलेली शहाजहानची आणखी एक देणगी म्हणजे त्याचा ज्येष्ठ पुत्र – दारा शिकोह.
इतिहासाच्या पाठ्यपुस्तकात औरंगजेबाने मारलेल्या भावंडाच्या यादीतला एक भाऊ, केवळ इतकाच काय तो दाराचा आणि आपला परिचय. यापेक्षा त्याबद्दल अधिक काही वाचनात येत नाही.
भारतीय तत्त्वज्ञानाचा पाया असणारी उपनिषदे पाश्चात्य जगतापर्यंत पोचवण्यात सिंहाचा वाटा असणारा पहिला ऐतिहासिक दुवा म्हणून दारा शिकोह चे नाव घेतले तर आश्चर्य वाटेल की नाही
पण हे खरं आहे. हिंदु आणि इस्लाम या दोन्ही धर्मांचा तौलनिक अभ्यास दारा शिकोह ने केला होता. १६५७ च्या आसपास दारा शिकोह ने जवळपास ५० उपनिषदांची पर्शियन भाषेत भाषांतरे केली. पाश्चात्यांना पुरेशी माहीती नसणाऱ्या या महान ग्रंथांची ही भाषांतरे अब्राहम अंकेतिल द्युपरॉं (Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron) या फ्रेंच विद्वानाच्या हाती आली. त्याने १७९६ पर्यंत या सर्व भाषांतरीत उपनिषदांची लॅटिन भाषेत Oupnek’hat या नावाने भाषांतरे केली आणि पाश्चात्य जगताला भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या या थोर परंपरेची ओळख करून दिली.
उपनिषदांवर खरेतर लिहायला लागू नये इतकी ती आता प्रसिद्ध झाली आहेत. जगभरात भारतीय तत्त्वज्ञानाचा कोणताही उल्लेख हा उपनिषदांशिवाय पूर्णच होत नाही. शॉपेनहाउएर (Arthur Schopenhauer) पासून आजतागायत अनेक पाश्चात्य विद्वानांनी उपनिषदांचा आणि त्यातील तत्त्वज्ञानाचा गौरव केला आहे.
आत्तापर्यंत आपण चारही वेद आणि ब्राह्मण ग्रंथांबाबत माहिती घेतली. यातून वैदिक धर्म, त्यातील देवता, यज्ञसंस्था, वेदकालीन लोक, त्यांचे जीवन या सर्व गोष्टींचा परिचय करून घेतला. यात वैदिक धर्मातील कर्मकांडांचा भागही आला. आता थोडे पुढे जाउयात. वैदिक धर्माची ज्ञानकांडे म्हणजे उपनिषदे.
उत्तरवेदकाळात यज्ञसंस्थेचे महत्व वाढत गेले. निरनिराळ्या देवता यज्ञ केल्याने संतुष्ट होऊन यज्ञ करणाऱ्या यजमानाच्या इच्छा पूर्ण करतात अशी धारणा पक्की होत गेली. परंतु त्यामुळे सुरुवातीला असणारे यज्ञसंस्थेचे उदात्त स्वरूप बदलले. अनेक प्रकारचे यज्ञ प्रचारात येऊन यज्ञसंस्थेची आणि पर्यायाने कर्मकांडाची बेसुमार वाढ होऊ लागली. देवदेवतांचे ‘प्रस्थ’ प्रमाणाबाहेर वाढत गेले. यातूनच देवाच्या अस्तीत्वाबद्दलच संशय निर्माण होऊ लागला. देव किंवा प्रत्यक्ष परमात्मा म्हणजे नक्की काय या संदर्भातील जिज्ञासा वाढीस लागली. कर्मकांडरहित शुद्ध ज्ञान, ज्ञानोपासना आणि ब्रह्मजिज्ञासा दृढ होत गेली. हाच उपनिषदांचा आरंभ होय. आत्मा किंवा ब्रह्म यांचे एकरुपत्व स्पष्ट करणारे ज्ञान विस्तृतपणे मांडणे या उद्देशाने उपनिषदांची रचना झाली असे म्हणता येईल.
उपनिषदांमध्ये दोन प्रकारच्या विद्यांचा उल्लेख येतो.
परा विद्या – आत्मज्ञान किंवा ब्रह्मज्ञानाशी संबंधित विद्येला परा१ विद्या अशी संज्ञा आहे.
अपरा विद्या – आपल्या डोळ्यासमोर असणाऱ्या दृष्यमान जगताशी संबंधित विद्येला अपरा विद्या म्हणता येईल.
**(जाता जात हे ही सांगायला हरकत नाही की परा किंवा परोक्ष म्हणजे मागे किंवा दृष्टीआड आणि अपरा किंवा अपरोक्ष म्हणजे समोर. आपल्याकडे मराठीत हाच अपरोक्ष शब्द सर्वस्वी उलट अर्थाने वापरला जातो
उपनिषदांचा मुख्य विषय पराविद्य़ा हाच आहे.
उपनिषद या शब्दाचेही अनेक अर्थ प्रचलित झाले. यातील समजण्यासाठी सगळ्यात सोपा अर्थ म्हणजे – उप + नि + सद् अर्थात जवळ बसणे, म्हणजेच गुरुच्या जवळ बसून साधकाने प्राप्त केलेले ज्ञान. आदि शंकराचार्यांच्या मते अज्ञान नाहीसे करणारी ब्रह्मविद्या म्हणजे उपनिषद्.
उपनिषदांचा विषय त्याच्या नावातूनच नीट स्पष्ट होतो. डोळ्यासमोर असणाऱ्या दृष्यमान जगाच्या पलिकडे जाऊन तर्क आणि बुद्धीसामर्थ्याने ही सृष्टी समजून घेण्याचे ज्ञान म्हणजेच उपनिषदे.
वेदान्त – उपनिषदांना वेदान्त अशीही संज्ञा आहे. साधारणपणे वेदवाङ्मयाचे जर भाग पाडायचे झाले तर मंत्र, कर्म आणि ज्ञान असे तीन विभाग करता येतील. याची ग्रंथविभागणी खालीलप्रमाणे होईल.
मंत्र – मंत्रमय संहिता (प्रत्यक्ष वेद) कर्म – कर्मकांड आणि उपासनापद्धतीचे वर्णन करणारी ब्राह्मणे आणि आरण्यके ज्ञान – ज्ञानस्वरूप उपनिषदे
अशाप्रकारे उपनिषदे वेदवाङ्मायाच्या अंतिम टप्प्यात येतात म्हणून त्यास वेदान्त अशी संज्ञा वापरली जाते.
मुक्तिकोपनिषदात भगवान श्रीराम व हनुमंताचा संवाद आहे. कैवल्यरूप मुक्ति कोणत्या उपायाने प्राप्त होईल असे हनुमंताने विचारल्यावर भगवान राम उत्तर देतात –
इयं कैवल्यमुक्तिस्तु केनोपायेन सिद्ध्यति  माण्डूक्यमेकमेवालं मुमुक्षूणां विमुक्तये ॥ २६॥
तथाप्यसिद्धं चेज्ज्ञानं दशोपनिषदं पठ ज्ञानं लब्ध्वा चिरादेव मामकं धाम यास्यसि ॥ २७॥
मोक्षाची इच्छा करणाऱ्या साधकांना मुक्ती देण्यासाठी (एकटे) माण्डूक्य उपनिषद पुरेसे आहे. त्यातूनही जर ज्ञान किंवा उपरती साध्य झाली नाही तर (मात्र) दहा उपनिषदांचे अध्ययन कर. त्यामुळे (आत्म)ज्ञानासह माझे परमधाम (वैकुंठ
ही दहा उपनिषदे कोणती आणि त्यात काय सांगितले आहे. हे पुढील भागात……………
१.	अथ परा, यया तदक्षरमधिगम्यते
ओळख वेदांची – भाग ३
मागील दोन भागात आपण ऋग्वेद आणि यजुर्वेदाची माहिती करून घेतली. वेद परिवारातले तिसरे भावंड म्हणजे ‘सामवेद’. मुर्ती लहान पण किर्ती महान असे हे बालक आहे. प्रत्यक्ष भगवंताने गीतेतील विभूतियोगात “वेदानां सामवेदोऽस्मि”१ असं म्हणून सामवेदाचं महत्व अधोरेखित केलं आहे. शतपथ ब्राह्मण२, बृहद्देवता३ असे अनेक ग्रंथ सामवेदाचा गौरव करतात. मुख्यतः भारतीय संगीताचा उगम म्हणून सामवेदाकडे पाहिले जाते.
साम हा शब्द सा (ऋचा) + अम् (आलाप) असा तयार होतो. वेदातील ज्या ऋचांवर आलाप किंवा गायन करायचे त्यांचा संग्रह म्हणजे सामवेद असे म्हणता येईल. ऋचा आणि साम हे एकमेकांशिवाय असूच शकत नाहीत. त्यामुळे हे दोघे जणु पति पत्नीच आहेत असे म्हटले आहे४ याचाच अर्थ गायन हे आपल्या उपासनापद्धतीचा एक अविभाज्य अंगच होते.
सामवेदाची रचना कशी आहे
पूर्वार्चिक व उत्तरार्चिक असे सामवेदाचे दोन भाग आहेत. सामवेदातील मंत्रांची संख्या साधारण १८७५ असून त्यातील ९९ मंत्र सोडले तर बाकी सर्व मंत्र ऋग्वेदातील आहेत. पुर्वार्चिकात देवतांच्या स्तुतीपर मंत्र आहेत तर उत्तरार्चिकात यज्ञात आवश्यक असणा-या ऋचांचा संग्रह आहे.
ज्या मंत्रांच्या आधारावर गायन केले जाते त्याला योनिमंत्र म्हणतात. यालाच आपण आजच्या भाषेत थाट म्हणू शकतो. अशा एका योनिमंत्रावर अनेक गाणी गायली जाऊ शकतात. ऋग्वेदातील एकाच मंत्राचे गायन गौतम किंवा कश्यप असे ऋषीं त्यांच्या त्यांच्या शैलीने करत असत. जसे आज दोन भिन्न घराण्यातील गायक एकच राग त्यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण पद्धतीने मांडतात.
उदाहरणार्थ ऋग्वेदातील एक मंत्र आपण सामयोनिच्या नोटेशनसकट पाहुयात५
अग्न॒ आया॑हि वी॒तये॑ गृणा॒नो ह॒व्यदा॑तये नि होता॑ सत्सि ब॒र्हिषि॑ ॥ (ऋ ६.०१६.१०)
आता हाच मंत्र गाण्यासाठी योनिमंत्र म्हणून सामवेदात कसा दिसतो ते पाहु
अक्षरांच्या वरील अंक हे उदात्त, अनुदात्त, स्वरित इ. स्वर दर्शवतात. हा झाला योनिमंत्र किंवा थाट. आता या चलनाचा आधार घेऊन जेव्हा मंत्र म्हटले जात तेव्हा त्याचा मूळ गाभा तसाच ठेऊनही वेगवेगळ्या प्रकारे गायन मांडले जायचे. यात शब्दांची किंचित ओढाताण होत असे.
उदाहरणार्थ हाच मंत्र गौतम कुलाच्या गायनात असा दिसेल
अशाप्रकारे सामगायनाचे किमान एक हजार प्रकार अस्तीत्वात होते, असे उल्लेख आहेत६. यावरून त्याकाळची गायनकला किती समृद्ध होती याचा अंदाज येतो. भारतीय संगीतातील श्रुतींसारख्या सूक्ष्म आणि घराण्यांसारख्या व्यापक विविधतेचे मूळ अशाप्रकारे सामवेदात आढळते.
हा गायनाचा प्रकार त्याकाळी नक्की कसा असावा याचा अंदाज आज करणे अवघड आहे. कारण सामगायन करणा-या परंपरा जवळपास लुप्त झाल्या आहेत. परंतु मौखिक परंपरेने जे जतन केले गेले आहे त्यातील एक छोटी क्लिप ऐकून आपण अंदाज घेऊ शकतो.
आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे हिंदु धर्म अभिमानाने मिरविणा-या बाली बेटावर एका केचक नृत्यामध्ये असाच रंगलेला आलाप अलिकडेच ऐकायला मिळाला.
सामवेदात आपल्याला परिचयाचे काय आहे
साम, दाम, दंड, भेद या म्हणीतील साम या शब्दाचा अर्थ गोड बोलणे असा होतो. सामगायनातील गोडवा या अर्थानेच हा शब्द रुढ झाला.
कुंदनलाल सैगल (चित्रपट – तानसेन) आणि मन्ना डे (चित्रपट – संगीत सम्राट तानसेन) यानी अजरामर केलेले सप्त सुरन तीन ग्राम हे गाणं आठवतंय का या गाण्यातील स्वरमंडलाचे वर्णन हे सामवेदातील स्वरमंडलाचे नारदीय शिक्षेत आलेले वर्णन आहे.
सप्तस्वराः त्रयो ग्रामाः मूर्छनास्त्वेकविंशति
देवळात गायलेल्या आरतीपासून ते मैफिलीत गायलेल्या रागापर्यंत भारतीय संगीताचे मूळ सामगायनातच आहे. गायन हा देवाच्या उपासनेचा सर्वोत्तम मार्ग आहे त्यामुळे संगीताला नादब्रह्म मानले जाते. वेदातील आकाराने लहान भावंड असूनही भारतीय संगीत आणि उपासना पद्धतीचा पाया सामवेदाने उभा केला. म्हणूनच तर श्रीकृष्णासह जवळपास प्रत्येक थोर ऋषीमुनींनी सामवेदाला भारतीय ज्ञानवाङ्मयात उच्च स्थान दिलेले आहे.
१.गीता अध्या. १० श्लोक २२
२.	सर्वेषामं वा एष वेदानाम् रसो यत् साम (शतपथ ब्राह्मण १२.८.३.२३)
३.	सामानि यो वेत्ति त वेद तत्त्वम्
४.	अमोSहमस्मि सा त्वं, सामाहमस्मि ऋक् त्वं द्यौरहं पृथिवी त्वं ताविह संभवाव, प्रजामाजनयावहै (अथर्ववेद १४/२/७१)
५. सामवेद – म.म पं. श्रीपाद दामोदर सातवळेकर (पृ,क्र ६)
६.	एकशतमध्वर्युशाखाः, सहस्रवर्त्मा सामवेदः ॥ महाभाष्य
ओळख वेदांची – भाग २
ऋग्वेदाची ओळख मागील भागात आपण करून घेतली. पहिला वेद म्हणून त्यातल्या त्यात ऋग्वेद आपल्याला माहिती असतो. यजुर्वेदाच्या नशीबात ते नाही. देशस्थ कोकणस्थ वादाशिवाय यजुर्वेद किंवा यजुर्वेदी वगैरे शब्दच कानी पडत नाहीत वास्तविक सर्वांगीण जीवनाचे दर्शन घडवणारा जीवनवेदच म्हणावा इतकं यजुर्वेदाचं महात्म्य आहे. ते शब्दात मांडायचा प्रयत्न करु यात.
यजुर्वेदातील मंत्रांना ‘यजु’ असे म्हणतात हे मंत्र गद्यात्मक आहेत. यजुर्वेदातले पद्यात्मक मंत्र प्रामुख्याने ऋग्वेद आणि अथर्ववेदातून घेतले आहेत. यज् या संस्कृत धातूपासून यजु शब्द तयार होते. यज् याचे तिन अर्थ१ पाणिनी सांगतो. देवाची पूजा, एकत्र येणे आणि दान. यजुर्वेदाचा प्रमुख वापर हा यज्ञकर्मासाठी केला जातो. ऋचांनी प्रशंसा करावी व यजुंनी यज्ञ अशा अर्थाचे संस्कृत वचन निरुक्तात२ आढळते.
यज्ञामध्ये प्रत्येक वेदाचा भाग सांभाळणारा एक प्रमुख वैदिक/ पुरोहीत असतो त्याला ऋत्विज असे म्हणतात. ऋत्विजांची वेदानुसार नावे अशी –
ऋग्वेद – होता (हे नाव आहे), यजुर्वेद – अध्वर्यु, सामवेद – उद्गाता, अथर्ववेद – ब्रह्मा. अध्वर्यु ज्या वेद मंत्रांचा प्रयोग करतात तोच यजुर्वेद म्हणून यजुर्वेदाला ‘अध्वर्युवेद’ असेही म्हणतात.
शुक्ल आणि कृष्ण असे यजुर्वेदाचे दोन भाग पडतात. शुक्लयजुर्वेदात केवळ मंत्र आहेत तर कृष्णयजुर्वेदात मंत्र आणि त्यांच्या विनियोगाची माहीती आहे.
कृष्णयजुर्वेदाच्या निर्मितीची एक कथा आहे. वैशंपायन ऋषींनी याज्ञवल्क्यांना वेदाचे शिक्षण दिले. परंतु दोघांमध्ये वेदार्थनिर्णयावरून काही वाद निर्माण झाला. वाद वाढल्यावर संतप्त झालेल्या वैशंपायन ऋषींनी याज्ञवल्क्यांना दिलेले ज्ञान परत मागितले. याज्ञवलक्यांनी ते ज्ञान ओकून टाकले. वैशंपायनांच्या काही शिष्यांनी तित्तिर पक्षाचे रुप घेऊन ते ज्ञान ग्रहण केले. वैशंपायनांनी याज्ञवल्क्यांना जे ज्ञान दिले ती मूळ संहिता म्हणजे शुक्लयजुर्वेद तर तित्तिर पक्षांनी ग्रहण करून जे स्वीकारले ते ज्ञान म्हणजे कृष्ण यजुर्वेद असे मानतात. नवे व जुने ज्ञान आणि त्यांचे संपादन यामुळे यजुर्वेदाच्या काही शाखा आणि त्यांच्या संहिता निर्माण झाल्या जसे वाजसनेयी, तैत्तिरीय इ. याच्या अधिक तपशीलात न जाता आपण दोन्ही मिळून यजुर्वेदाची ओळख करून घेउ यात.
यजुर्वेदाची रचना अध्यायात केली आहे. एकूण ४० अध्याय आहेत. त्यात मुख्यत्वेकरून यज्ञासंबंधी माहिती आहे.
यज्ञ– यज्ञासाठी वेदी, कुंड तसेच इतर साधने तयार करणे, हवन, हवनसामग्री तसेच त्यासंबंधीचे नियम आणि मंत्र यजुर्वेदात विस्ताराने येतात. गाईचे दूध काढणे, पाणी आणणे येथपासून ते यज्ञकुंडाची जागा, वेदी उभी करणे, यज्ञसाहित्य निवडणे, वेगवेगळ्या आहुति देणे येथपर्यंत प्रत्येक बारीक सारीक कृतींची माहीती यजुर्वेदात येते.
आपल्या ऐकण्यात विशेषकरून येणारे ‘अश्वमेध’ आणि ‘राजसूय’ (युधिष्ठिराने महाभारतात केलेला) हे यज्ञ संपूर्ण विधिवत यजुर्वेदात येतात. याखेरीज दर्श पूर्णमास (अमावस्या आणि पौर्णिमेला करायचे याग/यज्ञ), अग्निष्टोम (पाच दिवसांचा मिनि यज्ञ), चातुर्मास्य, काम्येष्टी, वाजपेय, नक्षत्रेष्टि अशा अनेक छोट्या मोठ्या यज्ञांचा अंतर्भाव यजुर्वेदात होतो.
यजुर्वेदातील माहितीचा परीघ किती मोठा होता हे समजून घेण्यासाठी यज्ञ ही काय संस्था होती हे पाहिले पाहिजे. त्याकाळातील यज्ञ हा केवळ एक धार्मिक विधी नव्हता. आधी सांगितल्याप्रमाणे ‘यज’ याचा एक अर्थ एकत्र येणे असाही होतो. त्यामुळेच यज्ञ हा एक प्रकारचे सामाजिक समारंभ (मराठीत सोशल गॅदरींग) असे. यात विविध विधींसह अनेक मनोरंजक खेळ किंवा स्पर्धाही असत. जसे सामगायन असेल, रथांची शर्यत असेल, वाद्य वादन असेल अगदी पाण्याच्या घागरी घेतलेल्या दासींच्या नृत्यापासून ते रस्सीखेच सारख्या खेळांपर्यंत मनोरंजनाचे अनेक कार्यक्रम यज्ञात होत. यज्ञ हे संपुर्ण समाजाचे एकत्रिकरण करणे, त्यांचे मनोरंजन करणे, त्यांच्यात एकी आणि समभाव वाढवणे आणि त्यांचे सर्वांगिण कल्याण साधणे अशी उद्दीष्ट्ये साध्य करण्याचे साधन होते. हिलेब्रॅन्ट (Hillebrandt) सारखा विद्वान या खेळांची तुलना थेट ऑलिम्पिकशी (प्राचीन) करतो ३.
अश्वमेध किंवा राजसूय यज्ञ करणारा राजा आहुति देताना म्हणत असे
आ ब्रह्म॑न् ब्राह्म॒णो ब्र॑ह्मवर्च॒सी जा॑यता॒मा रा॒ष्ट्रे रा॑ज॒न्यः शूर॑ इष॒व्योऽतिव्या॒धी म॑हार॒थो जा॑यतां॒ योगक्षे॒मो न॑: कल्पताम् यजुर्वेद मा.वा संहिता अ २२.२२
संपूर्ण मंत्र मोठा आहे पण याचा अर्थ असा की – ‘ब्रह्मतेजाने संपन्न आणि शूर असे वीर आमच्या राष्ट्रात उत्पन्न होवोत, आमचा योगक्षेम (निर्वाह) उत्तम चालो.’
गोष्टी – यजुर्वेदाचा प्रमुख विषय यज्ञ असल्याने ऋग्वेदाइतक्या गोष्टी यजुर्वेदात नाहीत. पण निरनिराळ्या विषयांवरील काही आख्यायिका यजुर्वेदाच्या चर्चेत येतात. इंद्राने वायुदेवतेच्या मदतीने देवांच्या भाषेचे व्याकरण लिहिले अशी एक आख्यायिका४ यजुर्वेदात आहे. पुर्वी देव जी भाषा बोलत असत ती काहीशी नियमविरहीत किंवा व्याकरणरहीत होती. देवांच्या विनंतीवरून इंद्राने वायुदेवतेच्या सहाय्याने त्या भाषेला नियमबद्ध व व्याकृत केले असा उल्लेख यजुर्वेदात आहे.यजुर्वेदात मांडलेल्या विषयांचा विस्तारही यातून लक्षात येतो.
यजुर्वेदात आपल्या परीचयाचे काय आहे
आपण निरनिराळ्या वेळी ऐकलेला आणि वापरलेला –
भूर्भुव॒: स्व॒: तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दया॑त्धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दया॑त् हा गायत्री मंत्र यजुर्वेदातला आहे. (अध्याय ३६, मंत्र ३)
ग॒णानां॑ त्वा ग॒णप॑ति हवामहे हा अजून एक माहितीतला मंत्र यजुर्वेदातीलच आहे. (अध्याय२३-मंत्र १९)
आपण घरी किंवा महादेवाच्या देवळात ऐकलेले ‘रुद्र पठण’ हे यजुर्वेदातील आहे. (अध्याय १६)
भाषेतील चमत्कृती म्हणून सांगायचे तर वाजपेय या यज्ञात सहभागी असणारे किंवा तो यज्ञ करणारे म्हणून ‘वाजपेयी’ हे नाव रुढ झाले.
हाच वाजपेय यज्ञ पुण्यात १९५५ साली संपुर्ण विधिवत अगदी रथांच्या शर्यतीसकट एक प्रयोग म्हणून करण्यात आला हे ही जाता जाता सांगायला हरकत नाही.
वैदिकांच्या कर्मकांडाचे स्वरूप, त्यामागचा उदात्त विचार आणि त्याचे व्यापक तत्त्वज्ञान यजुर्वेदाच्या सर्व म्हणजे ४० अध्यायात येतेच. विशेषतः आपल्याला माहिती असलेला भाग म्हणजे ‘ईशावास्योपनिषद’ जे यजुर्वेदाच्या वाजसनेयी संहितेचा ४० वा अध्याय आहे.
ईशावास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत्  तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम्
या प्रसिद्ध मंत्रातून परमेश्वर सर्वव्यापी आहे. माणसाने संग्रह न करता आवश्यकतेनुसार पदार्थांचा उपभोग घ्यावा असा उपदेश केला आहे.
अशाप्रकारे मनोरंजनासह आयुष्याचा आनंद घेत तत्त्वज्ञान शिकवणारा यजुर्वेद… अगम्य तर नाहीच किंबहूना चतुरस्त्र जीवनशैली (मराठीत वर्क लाईफ बॅलन्स) शिकवणा-या आजच्या युगातील कोणत्याही पुस्तकावर मात करणारा पुस्तकरुपी जीवनवेदच आहे.
१. यज देवपूजा – संगतिकरण – दानेषु (अष्टाध्यायी ३.३.९०)
२. यजुर्भिः सामभिः यत् एनम् ऋग्भिः शंसन्ति यजुर्भिः यजन्ति सामभिः स्तुवन्ति
३. Alfred Hillebrandt एक जर्मन विद्वान त्याच्या Vedische Mythologie (१, २४७) या पुस्तकात हा उल्लेख आढळतो.
४. तैत्तिरिय संहिता ७/४
वेद म्हटलं की प्रत्येक भारतीयाचे हात जोडले जातात. यातले श्रद्धेने जितके असतात तितकेच अज्ञानाने वेद हे काहीतरी अतिशय अवघड आणि गुंतागुंतीचे प्रकरण असून त्याच्या वाटेला न जाणे बरे वेद हे काहीतरी अतिशय अवघड आणि गुंतागुंतीचे प्रकरण असून त्याच्या वाटेला न जाणे बरे ते काम विद्वान, अभ्यासक आणि पुरोहीत इत्यादिंवर सोपवून त्यानी सांगितले की हात जोडायचे इतकंच काम अनेकजण करतात. एकदा वेदात सांगितलंय म्हटलं की झालं मग कोणी त्याच्या वाटेला जाणार नाही
वेद खरोखर इतके अगम्य आणि अवघड आहेत का नक्कीच नाहीत. एकाच वेळी अत्युच्च दर्जाचे तत्त्वज्ञान सांगणारे आणि साहित्याचा अजोड नमुना असणारे वेदांसारखे दुसरे ग्रंथ सापडणे खरोखर कठीण आहे. केवळ अगम्य धार्मिक पुस्तके इतके तोकडे स्वरूप वेदांचे नक्की नाही.अत्यंत सुंदर प्रार्थना, रसाळ कथा, मजेदार वर्णने, कलाकुसर, तत्कालीन तंत्रज्ञान, चालीरिती, समारंभ आणि अर्थातच गहन तत्त्वज्ञान हे सर्वकाही वेदात आढळते. या लेखमालेत सर्वप्रथम वेद आणि वेदवाङ्मयाची प्राथमिक माहिती करून देणे हा उद्देश आहे.
आपल्याकडे १४ विद्या आणि ६४ कला असा वाक्प्रचार खुपदा ऐकण्यात येतो. या चौदा विद्या कोणत्या
४ वेद, ६ वेदांगे, न्याय, मीमांसा, पुराण आणि धर्मशास्त्रे अशा एकूण चौदा विद्या किंवा विद्याशाखा होत. यातील वेद सोडून इतर ग्रंथ तूर्तास दूर ठेऊयात.
संस्कृतात विद् म्हणजे जाणणे, वेद हा शब्द येथून उगम पावला. वेद ४ आहेत. ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद.
ऋग्वेद हा प्राचीनतम वेद आहे. ऋग्वेद म्हणजे ऋचांचा वेद किंवा ऋचांनी बनलेला वेद१. देवतांना आवाहन करण्यासाठीच्या मंत्रांना (आजच्या भाषेत श्लोकांना) ऋक्२ किंवा ऋचा असे म्हणता येईल.
ऋग्वेदात अनेक सूक्ते आहेत. सूक्त म्हणजे ज्या मंत्रातून ऋषींची कामना पूर्णपणे व्यक्त होते असा ऋचांचा समूह (आजच्या भाषेत स्तोत्र). ऋषीसूक्त, देवतासूक्त, अर्थसूक्त आणि छंदसूक्त असे सूक्तांचे प्रकार आहेत. ऋग्वेदात जवळजवळ अशी १०२८ सूक्ते (स्तोत्रे) आहेत एकूण ऋचांची संख्या ही १०५८० इतकी भरते.
हे सर्व मंत्र एकाच ऋषींनी रचले का अर्थातच नाही. असे मानतात की वेद हे लिहिले गेले नसून ते ऋषींना आसमंतात दिसले आणि त्यांनी ते परंपरेने जपले. म्हणून वेदांना अपौरुषेय३ म्हणजेच पुरुषाने (माणसाने) न रचलेले असेही म्हणतात.
आजच्या व्हॉटसॅप आणि फेसबुकच्या युगात एखादी माहीती किंवा बातमी जर सकाळी सांगितली तर संध्याकाळपर्यंत त्याला इतके फाटे फुटतात की खरं खोटं तर दूर मूळ बातमी काय होती हे ही विसरायला होतं अशा वेळी ऋग्वेदासारखा ग्रंथ हजारो वर्षांपूर्वी जसा रचला गेला तसाचा तसा बदल न होता आपल्यापर्यंत पोचलाच कसा अशा वेळी ऋग्वेदासारखा ग्रंथ हजारो वर्षांपूर्वी जसा रचला गेला तसाचा तसा बदल न होता आपल्यापर्यंत पोचलाच कसा याचे उत्तर ऋग्वेदाच्या रचनेत आहे. असे म्हणतात की ऋग्वेदाच्या रचनेच्या काळात लेखनकलाच अस्तीत्त्वात नव्हती. शाकल (शाकाल नव्हे याचे उत्तर ऋग्वेदाच्या रचनेत आहे. असे म्हणतात की ऋग्वेदाच्या रचनेच्या काळात लेखनकलाच अस्तीत्त्वात नव्हती. शाकल (शाकाल नव्हे) सारख्या ऋषींनी ऋग्वेदाची रचना आणि पठणाच्या पद्धतींची मांडणी अशा पद्धतीने केली की त्यात कोणताही पाठभेदच होणार नाहीत.
आता ऋग्वेदाची रचना थोडी समजाऊन घेऊ. ऋग्वेदात १० मंडले आहेत. मंडल म्हणजे अध्यायासारखे विभाग. प्रत्येक मंडलाला नाव आहे. २ ते ८ ही मंडले ऋषींच्या नावाने आहेत. यात त्या त्या ऋषीकुलातील ऋषींचे मंत्र आहेत. १ले आणि १० वे मंडल संमिश्र म्हणजे वेगवेगळ्या ऋषींच्या मंत्रांचे आहे. ९ व्या मंडलात केवळ सोमरसावरची निरनिराळ्या ऋषींची सूक्ते येतात. ही दहा मंडले खालील प्रमाणे. १)	संमिश्र २) गृत्समद ३) विश्वामित्र ४) वामदेव ५) अत्रि ६) भरद्वाज ७)वसिष्ठ ८) कण्व व अंगिरस() ९) पवमानसोम (संमिश्र) १०) संमिश्र
प्रत्येक मंडलातील सूक्ते ही देवता, शब्दसंख्या इ च्या पूर्वनिश्चित क्रमाने येतात त्यामुळे त्यातही मागेपुढे होण्याचा संभव नाही.
काय आहे या सूक्तात
 चांदोबातसुद्धा नसतील इतक्या रंजक कथा ऋग्वेदात आहेत. निसर्गाशी, देवतांशी आणि आपापसातल्या संवादाच्या, सण समारंभांच्या, भक्तीच्या, युद्धांच्या, धर्माच्या अगदी लग्न, शर्यती, राजकारण, शाब्दिक कोट्यांपासून ते थेट देवतांच्या उत्पत्तीपर्यंत अनेक गोष्टी वेदात आढळतात.
तत्त्वज्ञान…. ऋग्वेदात जितके तत्कालिन समाजजीवनाचे प्रतिबिंब आढळते तितकेच तत्कालिन मानवाच्या प्रगल्भ तत्वचिंतनाचेही. सृष्टीची उत्पत्ती, जडणघडण, चलनवलन, देवतांचे स्वरूप, नश्वर तसेच शाश्वत तत्त्वे, परमात्मा अशा अनेक गुढ विषयांवरचे चिंतनही ऋग्वेदातील सूक्तांत आढळते.
देवता… उषा, अश्विनौ, भग, पूषन्, अर्यमा, सोमरस, सूर्य, सविता, रुद्र, सोम (ग्रह), ब्रह्मणस्पती, अदिती, इंद्र, मरुत्, मित्रावरुण अशा अनेक देवतांची स्तुती ऋग्वेदातले मंत्र करतात. त्याकाळी देवतास्वरुपात प्रामुख्याने निसर्गाच्या विविध रुपांची पुजा केली जात असे. अशा देवतांना आवाहन करणारी, त्यांची स्तुती करणारी अनेक सूक्ते ऋग्वेदात आहेत. एकाच देवतेच्या संदर्भात येणा-या मंत्रांच्या गटाला देवतासूक्त म्हणतात.
ऋग्वेदातील अनेक मंत्र आपल्या परिचयाचे आहेत पण ते ऋग्वेदातले आहेत याचा आपल्याला पत्ता नसतो. उदाहरणार्थ
आपल्याकडे हिंदी किंवा मराठी मालिकांमध्ये बारशापासून ते अंत्येष्टीपर्यंत काहीही मंगल अमंगल कार्य असले की ते भटजी एक मंत्र म्हणताना दाखवतात, ‘स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः….’ हा ऋग्वेदातला मंत्र आहे. विश्वकल्याण आणि सर्वांच्या सुखाची प्रार्थना करणा-या ऋग्वेदातल्या पहिल्या मंडलातल्या १० मंत्रांचा तो समूह आहे.
पुर्वी दुरदर्शनवर लागणा-या ‘भारत एक खोज’ या मालिकेचे शीर्षकगीत (मराठीत टायटल सॉंग) आठवतंय का ‘पृथ्वीसे पहीले सत नही था……’ ऋग्वेदातल्या नासदीयसूक्ताचे ते भाषांतरीत गाणं होतं. ऋग्वेदातल्या काही गोष्टीही या मालिकेत दाखवल्या होत्या… सृष्टीच्या उत्पत्तीविषयक गुढ चर्चा करणारे हे सूक्त आहे.
याचप्रकारे पुरुषसूक्तासारखे आपल्या ऐकण्यातले सूक्त हे ही ऋग्वेदातलेच आहे.भारतीय नौदलाचे ‘शं नो वरूणः’ हे बोधवाक्यही ऋग्वेदातलेच आहे.
एकुण काय तर वेद हे अपौरुषेय आहेत की नाहीत हा मुद्दा वादाचा असला तरी ते अगम्य आणि अज्ञेय नक्कीत नाहीत.. यजुर्वेदासह इतर वेदांबद्दल पुढील भागात……
१.	ऋचां समूहो ऋग्वेदः २.	ऋच्यते – स्तूयते प्रतिपाद्यः अर्थः यथा या ऋक् ३.	अपौरुषेयम् वाक्यं वेद २.	ऋच्यते – स्तूयते प्रतिपाद्यः अर्थः यथा या ऋक् ३.	अपौरुषेयम् वाक्यं वेद
नमस्कार, लेखमालेला दिलेल्या उदंड प्रतिसादाबद्दल सर्व वाचकांचे मनःपुर्वक आभार. या लेखांच्या संदर्भात अनेक प्रतिक्रिया आल्या. अनेकांनी अधिक माहीतीसाठी प्रश्नही विचारले. काही शब्द, संकल्पना किंवा ओळींसंदर्भात अधिक स्पष्टीरकणही मागीतले. या सगळ्या चर्चेतून शंका समाधानासाठी हे पान तयार करत आहे.
फोरमवरील लेखांसंदर्भात काही प्रश्न किंवा सूचना असल्यास तुम्ही या लिंकवर (प्रश्न विचारा) पाठवू शकता. उत्तरे वाचण्यासाठी प्रश्नावर क्लिक करा …
गीता अध्याय २ श्लोक १४ चा अर्थ अधिक स्पष्ट करून हवाय
अक्षौहीणी सैन्याची विभागणी कशी होते
भगवद्‌गीतेतील सर्वोत्तम श्लोक कोणते आहेत
धर्माची नेमकी व्याख्या कशी करावी मुख्य लक्षणे कोणती असली पाहिजेत मुख्य लक्षणे कोणती असली पाहिजेत ही व्याख्या आणि लक्षणे यानुसार कोणते प्रचलित धर्म कसोटीवर उतरतात हे सांगू शकाल का
भगवद्गीतेतील श्लोक २.४६ चा अर्थ अधिक स्पष्ट करून सांगाल काय
मनुस्मृती या ग्रंथाबद्दल सतत नकारात्मक चर्चा कानावर पडते त्यात कितपत तथ्य आहे
गीता अध्याय २ श्लोक १४ चा अर्थ अधिक स्पष्ट करून हवाय
मूळ श्लोक – मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाःआगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत
अन्वय – (हे) कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः मात्रास्पर्शाः तु आगमापायिनः (च) अनित्याः (अतः) भारत तान् तितिक्षस्व
अर्थ – हे कुन्तीपुत्रा इंद्रियांचे विषयांशी संयोग हे थंडी-उष्णता आणि सुख-दुःख देणारे आहेत. ते उत्पन्न होतात व नाहीसे होतात म्हणून अनित्य आहेत. तेव्हा हे भारता इंद्रियांचे विषयांशी संयोग हे थंडी-उष्णता आणि सुख-दुःख देणारे आहेत. ते उत्पन्न होतात व नाहीसे होतात म्हणून अनित्य आहेत. तेव्हा हे भारता ते तू सहन कर.
तितिक्षा हा शब्द वापरून माणसाने आयुष्यातील सुख दुःखावर कशी मात केली पाहीजे हे या श्लोकात सांगितले आहे.
आदि शंकराचार्य विवेकचुडामणी आणि अपरोक्षानुभूति या दोन ग्रंथांत तितिक्षा या शब्दाची व्याख्या करतात.
सहनम् सर्वदुःखानाम् अप्रतिकारपूर्वकम् चिन्ताविलापरहीतं सा तितिक्षा निगद्यते२४
चिन्ता किंवा शोकरहीत तसेच प्रतिकाराशिवाय सर्व दुःख सहन करणे म्हणजे तितिक्षा
विषयेभ्य: परावृति: परमोपरतिही सा |सहनं सर्वदुखानाम तितिक्षा सा शुभा मता७
विषयापासून विमुख होणे ही उपरति ची उच्चावस्था आहे, सर्व दुःख किंवा त्रास सहन करणे म्हणजेच तितिक्षा होय जी आनंद/प्रसन्नता वाढवते.
स्पर्श, गंध किंवा चव या निरनिराळ्या माध्यमातून माणसाला सुख किंवा दुःख अनुभवास येते. जसे चांगला किंवा वाईट गंध किंवा चांगली किंवा वाईट चव. हे किंवा असे सर्वच सुख-दुःख, जय-पराजय किंवा शीतउष्णभाव हे क्षणिक असून ते केवळ इंद्रियांद्वारे आपल्याला वाटणारे भ्रम आहेत. त्यामुळे हर्ष किंवा शोक न करता ते भोगून पार केले पाहीजेत. सुख प्राप्तिमुळे होणारा आनंद किंवा दुःख प्राप्तिमुळे होणारा त्रास दोन्हीचाही परिणाम न होता ते निस्संग मनोवृत्तीने सहन करणारा व्यक्ती मोक्ष प्राप्त करतो असा साधारण अर्थ या श्लोकातून व्यक्त होतो.
ज्ञानदेवांनी याचे सुरेख विश्लेषण केले आहे.
 तेथ हर्ष शोकु उपजती ते अंतर आप्लविती
तेथ दुःख आणि कांहीं
देखें हे शब्दाची व्याप्ति  निंदा आणि स्तुति
 जे स्पर्शाचे दोन्ही गुण जे वपूचेनि संगे कारण संतोषखेदां ॥
 हें रुपाचें स्वरूप देख  उपजवी सुखदुःख
जो घ्राणसंगे विषादु –
देखें इंद्रियां आधीन होईजे तें शीतोष्णांते पाविजे
 आणीक सर्वथा रम्य नाहीं ऐसा स्वभावोचि पाहीं
हे विषय तरी कैसे  रोहिणीचें जळ जैसें
हा सर्वथा संगु न धरीं
अक्षौहीणी सैन्याची विभागणी कशी होते
महाभारताच्या सभापर्व आणि आदिपर्वात सैन्यगणतीची परिमाणे आढळतात.
यथावच्चैव नो ब्रूहि सर्व हि विदितं तव॥
पायदळ, रथ, अश्व आणि हत्ती अशा चार विभागांचे मिळून चतुरंग सैन्य मानले जाते. संख्या आणि विभागवार वाटणीवरून सैन्याचे गट पडतात ते खालीलप्रमाणे
पत्ती १ हत्ती + १ रथस्वार + ३ घोडे + ५ पदाती
सेनामुख (३ x पत्ती)- ३ हत्ती + ३ रथस्वार + ९ घोडे + १५ पदाती
गुल्म (३ x सेनामुख)- ९ हत्ती + ९ रथस्वार + २७ घोडे + ४५ पदाती
गण (३ x गुल्म)- २७ हत्ती + २७ रथस्वार + ८१ घोडे + १३५ पदाती
वाहीनी (३ x गण)- ८१ हत्ती + ८१ रथस्वार + २४३ घोडे + ४०५ पदाती
पृतना (३ x वाहिनी)- २४३ हत्ती + २४३ रथस्वार + ७२९ घोडे + १२१५ पदाती
चमू (३ x पृतना)- ७२९ हत्ती + ७२९ रथस्वार + २१८७ घोडे + ३६४५ पदाती
अनीकिनी (३ x चमू)- २१८७ हत्ती + २१८७ रथस्वार + ६५६१ घोडे + १०९३५ पदाती
अक्षौहिणी (१० x अनीकिनी)- २१८७० हत्ती + २१८७० रथस्वार + ६५६१० घोडे + १०९३५० पदाती
साधारण १८ अक्षौहिणी म्हणजे जवळजवळ ३९,३६,६०० इतके सैन्य होते.
भगवद्‌गीतेतील सर्वोत्तम श्लोक कोणते आहेत
गीता हे सार्वकालिक तत्त्वज्ञान आहे. सफल आणि समाधानी आयुष्य जगण्याचा मार्ग आणि त्यासंबंधीचे ज्ञान गीतेतून प्राप्त होते. ज्ञान, कर्म असे निरनिराळे मार्ग, स्थितप्रज्ञासारखी वृत्ती, सत्व, रज आदि गुण अशा अनेक विषयांवर गीता भाष्य करते. प्रत्येक अध्याय हा स्वतःचे वैशिष्ट्य जपतो आणि संपूर्ण गीतेचा भागही होतो. गीता आपण कोणत्या दृष्टीकोनातून अभ्यासतो तसेच त्यातील आपल्याला भावणारा विषय कोणता यावर प्रत्येकाच्या आवडीचे श्लोक ठरतात. कोणताही एक श्लोक दुस-यापेक्षा जास्त किंवा कमी उत्तम असा ठरवणे अशक्य वाटते.
उदाहरणादाखल काही श्लोक पाहू
१. कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन  मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ २-४७ ॥
२. सुखदु:खे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ  ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि  ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि
३. योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय  सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ २-४८
४. बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ २-५० ॥
हे सर्व श्लोक ज्ञान आणि कर्मावर भाष्य करतात
५. वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही
६. नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः
हे श्लोक आत्म्याच्या स्वरूपावर भाष्य करतात.
८. अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ ३-१४ ॥
९. कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ ३-१५ ॥
हे श्लोक सृष्टी आणि कर्मचक्रावर भाष्य करतात.
१०. दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः  वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ २-५६ ॥
स्थितप्रज्ञाची लक्षणे हा तर केवळ गीतेतच आलेला विषय आहे.
११. अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना
यासारखे गुढ श्लोक आहेत.
याव्यतिरीक्त बोधवाक्ये म्हणून वापरले गेलेले अनेक श्लोकही आहेत जसे
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते
अशी अनेक उदाहरणे देता येतील. या सर्व श्लोकांची आपसात तुलना करणे केवळ अशक्य आहे कारण त्यात केलेले भाष्य, काव्य, विचार आणि संकल्पना या सर्वार्थानी अद्वितीय आहेत. माझ्या गीतेच्या अध्ययनात ७०० पैकी असा एकही श्लोक आढळलेला नाही जो उत्तम नाही
धर्माची नेमकी व्याख्या कशी करावी मुख्य लक्षणे कोणती असली पाहिजेत मुख्य लक्षणे कोणती असली पाहिजेत ही व्याख्या आणि लक्षणे यानुसार कोणते प्रचलित धर्म कसोटीवर उतरतात हे सांगू शकाल का
धर्म हा शब्द धृ या संस्कृत धातुपासून तयार होतो. याचा अर्थ धारण करणे असा होतो. धारण किंवा धारणा या अर्थाने हा शब्द येतो. धर्म ही भाषेप्रमाणेच ठरवून तयार करण्याची गोष्ट नव्हे. मनुष्यस्वभावाच्या निरनिराळ्या धारणा म्हणजेच समजांच्या आधारे प्राचीन धर्म उत्क्रांत होत गेले.
शिकार करणारा, भटका आणि गुहेत राहणारा असा आदिम मानव, प्राथमिक अवस्थेत निसर्गाच्या कृपेवरच अवलंबून होता. ऊन, पाऊस, वीजेचा लखलखाट, नद्यांचे लोट, वणवा, वादळे, मोठाले वृक्ष या निसर्गाच्या विविध रुपांबद्दल त्याला सहाजिकच कुतुहल, भीती आणि आश्चर्य वाटत असे. आपले आयुष्य अवलंबून असणा-या या निसर्गालाच त्याने आपले पहीले दैवत मानले. नदी, वृक्ष, सूर्य, प्राणी यासारख्यांना देव मानून त्यांची पूजा करणे ही धर्मव्यवस्थेची पहीली पायरी जवळपास प्रत्येक मानवी संस्कृतीमध्ये आढळते. चिनी, इजिप्शिअन, वैदिक भारतीय, ग्रीक किंवा माया अशा सर्व प्राचीन संस्कृतींमध्ये धर्मविचार याच मार्गाने रुढ होत गेला.
शेतीच्या शोधानंतर जसे मानवाच्या जीवनाला अधिकाधिक स्थैर्य प्राप्त झाले तसेच प्रथम निसर्ग आणि त्यानंतर निसर्गरुपांची प्रतीकात्मक पूजा करण्यात येऊ लागली. यात मुर्ती किंवा प्रतीके वापरली जात असत. येथूनच उपासनांच्या विविध पद्धती आणि अर्थातच ती करणारा वर्ग निर्माण झाला. साधारणतः सर्वात प्राचीन धर्म हे अशाप्रकारे उत्त्क्रांत म्हणजेच अत्यंत सावकाश व क्रमाने उभे राहीले.
परंतु हे सर्व अर्थातच नैसर्गिकपणे कोणत्याही व्याख्या किंवा नियमप्रणालीशिवाय झाले कारण आधी घडलेल्या कोणत्याही समान व्यवस्थेचा येथे संदर्भ, व्याख्या किंवा प्रणाली अस्तीत्त्वातच नव्हती. जीवन जसे आणि जे घडवत आणि शिकवत गेले तसे ते समाज स्वीकारत गेला. तो त्याच्या संस्कृतीचा आणि पर्यायाने पुढे धर्माचा भाग बनला. त्यामुळेच निसर्ग आणि प्राणीपूजा, बळी, दफन किंवा दहनविधी, यात्रा, पुजारी वर्ग यासारख्या कित्येक गोष्टी सर्व प्राचीनतम धर्मात समान आहेत.
व्यापार व संघर्षाच्या निमित्ताने जेव्हा दोन संस्कृतींची एकमेकांशी जवळीक होत असे त्यातून मग सांस्कृतीक चिन्हे, विचार, धर्म, भाषा आणि मुल्ये यांची देवाणघेवाण होत राहीली. धर्म हा कालांतराने समाजव्यवस्थेचा भाग आणि सांस्कृतिक व्यवस्थेची ओळख बनत गेला. निरनिराळे पंथ उपपंथही यात निर्माण झाले. मनुष्यसमाजही तोपर्यंत विस्तृत आणि प्रगत बनलेला होता.
भाषेप्रमाणेच प्रथा आणि परंपरा आधी रुढ झाल्या आणि मगच त्यांना धर्माच्या धाग्यात गुंफले गेले. त्यामुळे धर्माच्या अनेक व्याख्या किंवा लक्षणे तत्त्वज्ञांनी नंतरच्या काळात सांगितली. जसे
धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचं इन्द्रियनिग्रहः  धीर्विद्या सत्यं अक्रोधो दशकं धर्मलक्षणम्  धीर्विद्या सत्यं अक्रोधो दशकं धर्मलक्षणम्  (मनुस्मृति अध्याय ६ – श्लोक ९२)
अहिंसा सत्यं अस्तेयं शौचम् इन्द्रियनिग्रहः दानं दमो दया क्षान्तिः सर्वेषां धर्मसाधनम्दानं दमो दया क्षान्तिः सर्वेषां धर्मसाधनम्
उत्तम धर्माची लक्षणे जरी सांगितली गेली त्यांचा सर्वस्वी योग्य तोच अर्थ तत्कालिन समाजव्यवस्थेने घेतला गेला असे नाही. उदा. अक्रोध, अहींसा किंवा सत्य यासारख्या तत्त्वे निरनिराळ्या अर्थानी वापरली गेली. धर्मव्यवस्थेचे अवडंबर जेव्हा जेव्हा समाजातील घटकांवर वर्चस्व गाजवू लागले तेव्हा तेव्हा धर्मांमध्ये पंथ उपपंथ किंवा नवीन धर्म निर्माण झाले. ख्रिश्चन, इस्लाम किंवा बौद्ध हे धर्म आधीच्या व्यवस्थेच्या विरुद्ध चळवळ म्हणून उभे राहीले. त्यामुळेच त्यांना आधारभूत अशी व्यवस्था निर्माण करण्यासाठी आधीची व्यवस्था मार्गदर्शक ठरली. त्यांनी आधीच्या व्यवस्थेतील त्याकाळातील त्यांना अयोग्य वाटणारे घटक दुर करून नवीन प्रणाली निर्माण केली. कालांतराने त्याही धर्मांमध्ये उपपंथ निर्माण झाले. तत्त्वे तीच राहीली पण अर्थ/व्य़ाख्या बदलत राहीली.
त्यामुळेच धर्माची लक्षणे किंवा व्याख्या ही केवळ अल्पजीवी व कालसुसंगत तत्त्वे असून ती कायम बदलत राहतात. त्यामुळेच एक निश्चित अशी व्याख्या आणि एकच कसोटी ज्यावर धर्म ही संकल्पना पडताळून पाहता येणे अशक्य आहे. प्रत्येक धर्मात उभे राहणारे नवीन पंथ उपपंथ ती व्या्ख्या अधिक सुधारीत करत असतात किंवा कालांतराने नवीन धर्मप्रणाली उभी राहते.
आश्चर्याची बाब ही की आजच्या युगात कोणताही धर्म हा प्राचीन धर्माच्या कोणत्याच व्य़ाख्येत पूर्णपणे बसत नाही हे जितके खरे तितकेच हेही खरे की जगात अनेक नवेजुने धर्म आले, लुप्त झाले आणि येत राहतील परंतु प्रत्येक धर्माचे मूलतत्त्व हे एकच राहील मानवजातीचे आणि पर्यायाने सर्वांचे कल्याण. म्हणून या तत्त्वावर निष्ठा ठेऊन असेल त्या धर्माचे पालन करणे जास्त योग्य राहील.
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः  इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ २-६० ॥
 स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ २-६३ ॥
 आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ २-६४ ॥
भगवद्गीतेतील श्लोक २.४६ चा अर्थ अधिक स्पष्ट करून सांगाल काय
श्लोक – यावानर्थे उदपाने सर्वतः सम्प्लुतोदके तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतःतावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः
अन्वय – सर्वतः सम्प्लुतोदके (प्राप्ते सति) उदपाने, यावान् अर्थः (अस्ति) विजानतः ब्राह्मणस्य सर्वेषु वेदेष तावान् (अर्थः अस्ति)
शब्दार्थ – सर्वतः = सर्व बाजूंनी, सम्प्लुतोदके = परिपूर्ण असा जलाशय, (प्राप्ते सति) = प्राप्त झाला असताना, उदपाने = लहानशा जलाशयात (माणसाचे), यावान् = जितके, अर्थः = प्रयोजन, (अस्ति) = असते, विजानतः = ब्रह्माला तत्त्वतः जाणणाऱ्या, ब्राह्मणस्य = ब्रह्मज्ञान्याचे, सर्वेषु = समस्त, वेदेषु = वेदांमध्ये, तावान् = तितकेच, (अर्थः) = प्रयोजन, (अस्ति) = असते ॥ २-४६ ॥
अर्थ – सर्व बाजूंनी भरलेला मोठा जलाशय मिळाल्यावर लहान जलाशयाची मनुष्याला जेवढी गरज असते, तेवढीच गरज चांगल्या प्रकारे ब्रह्म जाणणाऱ्या ब्रह्मज्ञान्याला वेदांची उरते. ॥ २-४६ ॥
हे भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे मोठेपण समजावून सांगण्यासाठी एक साधी सोपी कल्पना वापरली आहे की परमात्मा म्हणजेच आत्मा (आत्मन्) चे ज्ञान स्वतःच पूर्ण आहे आणि ते एखाद्याच्या जीवनाचे मुख्य उद्दिष्ट्य पूर्ण करते. जर एखाद्याने ते प्राप्त केले तर त्याला नंतर इतर कोणत्याही शास्त्रवचनाचा किंवा मजकूर किंवा उपदेशाचा अवलंब करावा लागणार नाही. जसे एकदा पाण्याचा जलाशय प्राप्त केला की मग आपल्याला तहान भागवण्यासाठी पुन्हा पेलाभर पाणी वेगळे शोधायची आवश्यकता भासत नाही.
सोपे उदाहरण घेऊ यात. जेव्हा आपण एखाद्या हॉटेलमध्ये जातो तेव्हा तेथील मेन्यूकार्डवर (Menu Card) अनेक पदार्थ असतात. त्यातला कोणत्याही पदार्थाने आपण भूक भागवू शकतो. आपण त्यातला एक पदार्थ निवडतो आणि तो खाऊन आपली भूक भागवतो आणि आनंदी होतो. आता मेन्युकार्डवरील इतर अनेक पदार्थ आपल्याला दिसत असले तरी एकदा भूक भागल्यानंतर त्यांचा आपण उपयोग करत नाही कारण त्याची गरजच उरलेली नाही. असा विचार करू यात की आपल्याला आता कधीच भूक लागणार नाही तर मग आपल्याला कोणत्याची पदार्थाची, मेन्युकार्डची किंवा हॉटेलची गरज लागणार नाही. परमात्मप्राप्ती हा अक्षय आऩंद आहे. तो एकदा प्राप्त झाला की मग मेन्युकार्डवरील इतर कर्मकांडे, जपतप इतकेच काय वेद, उपनिषदे इ. ची गरजच उरणार नाही. एकदा त्या प्रकाशाने तुमचे जीवन उजळून गेले की पुन्हा वेगळा दिवा लावायची गरजच काय.
बृहदारण्यक उपनिषदात याज्ञवल्क्य ऋषी राजा जनकाला वर्णन करून सांगतात की एकदा हे ज्ञान झाले की कोणतीच इच्छा, तहान किंवा भूक अपूर्ण रहात नाही ना इतर काही साध्य करायची इच्छा. कारण हे परीपूर्ण असा परमानंद देणारे अनंत आणि अवीट ज्ञान आहे.
सलिल एको द्रष्टाद्वैतो भवति, एष ब्रह्मलोकः सम्राडिति हैनमनुशशास याज्ञवल्क्यः, एषास्य परमा गतिः, एषास्य परमा संपत्, एषोऽस्य परमो लोकः, एषोऽस्य परम आनन्दः; एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति (बृहदारण्यक उपनिषद अध्याय ४, ब्राह्मण ३ श्लोक ३२)
हे राजा, तो परमात्मा समुद्रासारखा एकमेवाद्वीतीय आहे. (आत्म्यासाठी परमात्मप्राप्ती) हाच ब्रह्मलोक आहे. असा उपदेश याज्ञवल्क्याने (जनक) राजाला केला. ब्रह्मप्राप्ती हीच या जीवात्म्याची परम गती (अवस्था/ध्येय) होय. हीच त्याची सर्वोत्तम संपत्ती आहे. हेच जीवात्म्याचे परम (श्रेष्ठ/अंतिम) साध्य आहे. हाच याचा सर्वोत्कृष्ट आनंद आहे. समस्त प्राणीमात्र याच आनंदाचा अंश घेऊन जीवन जगतात. (म्हणजेच जीवात्मा हा याच परमात्म्याचा अंशरुप आहे)
अशाप्रकारे गीतेतील या श्लोकातून भगवान श्रीकृष्ण – साध्य आणि साधने यातील भेद, आत्मज्ञानप्राप्तीची साधने/मार्ग आणि साधकाचा दृष्टीकोन या विषयांवर भाष्य करतात. वेदात सांगितल्या प्रमाणे ‘एकं सत् विप्रा बहुदा वदन्ति’ म्हणजेच परमात्मा एकच आहे जरी तो आपण निरनिराळ्या रुपात पाहतो. तसेच परमात्मप्राप्ती हे एकमेव साध्य आहे जे आपण निरनिराळ्या साधनांनी प्राप्त करू शकतो. कोणत्याही एका साधनाने आत्मा आणि परमात्मा एकरूप झाल्यावर पुन्हा इतर साधनांची आवश्यकता भासत नाही हेच या श्लोकातून भगवंताला सुचवायचे आहे.
मनुस्मृती या ग्रंथाबद्दल सतत नकारात्मक चर्चा कानावर पडते त्यात कितपत तथ्य आहे
भारतीय तत्वज्ञानातील ग्रंथांपैकी ज्याविषयी सगळ्यात जास्त गैरसमज असणारा आणि पुरेसा अभ्यास न करता एकांगी मते मांडण्यासाठी अनेकांनी वापर केलेला ग्रंथ म्हणजे म्हणजे मनुस्मृती.
प्रथम स्मृती म्हणजे काय ते जाणून घेऊ यात. ‘श्रुती स्मृती पुराणोक्त’ असा वाक्प्रचार आपण अनेकदा ऐकतो. वेदांना श्रुती म्हणतात. ते अपौरुषेय आहेत. म्हणजेच त्यांचे लेखक नाहीत. स्मृती म्हणजे ग्रंथ जे त्यांच्या लेखकाच्या नावांवरूनच ओळखले जातात. जसे याज्ञवल्क्य स्मृती, पराशर स्मृती इ. स्मृतीग्रंथ हे निरनिराळ्या काळात विविध विषयांना अनुसरुन थोर ऋषींनी किंवा ऋषीकुलांनी लिहीलेले ज्ञानाचे कोष आहेत. यातील ज्ञान हे त्या ऋषींनी स्वतः प्राप्त केलेले, शिकलेले किंवा संपादित केलेलेही असते. त्यामुळे स्मृतीग्रंथांतील माहीती ही ग्रंथांच्या पूर्वसूरींनी संकलीत केलेली, त्याकाळी प्रचलित असलेली किंवा परंपरेने शिक्षणआणि इतर व्यवस्थेचा भाग झालेली असते.
आता मनुस्मृती संबंधी गैरसमज पाहू
१ ) मनुस्मृती हा हिंदुंचा धर्मग्रंथ आहे – हा एक अर्धवट माहीतीवर आधारीत गैरसमज आहे. मुळात हिंदू धर्म हि संज्ञाच मनुस्मृती लिहीली गेली तेव्हा अस्तीत्वात नव्हती. भारतीय संस्कृतीला हिंदू धर्म किंवा संस्कृती ही संज्ञा पाश्चात्यांनी वापरली. भारतीय धर्म हा वैदिक धर्म होता आणि वेद हेच त्याचे प्रमाण ग्रंथ मानले जातात. किंबहूना मनुस्मृतीतही असेच लिहीले आहे.
वेदोऽखिलो धर्ममूलं स्मृतिशीले च तद्विदाम्  आचारश्चैव साधूनामात्मनस्तुष्टिरेव च ॥ मनुस्मृती २.६॥
मनुस्मृतीतील विवेचन हे परंपरा, तत्कालीन प्रचलीत व्यवस्था, समाजमन आणि पुर्वसूरींचे विचार यांचे संकलन आहे. त्यामुळेच धर्माचा प्रमाण विचार वेदात व्यक्त होतो असेच स्वतः मनुस्मृतीही सांगते.
२) मनुस्मृती जातीपाती आणि वर्णव्यवस्थेतून भेदभाव शिकवते – याउलट मनुस्मृतीत केवळ जन्माने व्यक्ती ब्राह्मण किंवा शिष्ट होत नाही तर योग्य शिक्षणाने होतो असे प्रतिपादन केले आहे.
सहस्रशः समेतानां परिषत्त्वं न विद्यते ॥ १२.११४॥
श्रेष्ठतेचे कारण जन्म नसून विद्या आणि त्याधारीत व्यवसाय आहे असे स्पष्टपणे मनुस्मृतीत लिहीले आहे.
अज्ञेभ्यो ग्रन्थिनः श्रेष्ठा ग्रन्थिभ्यो धारिणो वराः धारिभ्यो ज्ञानिनः श्रेष्ठा ज्ञानिभ्यो व्यवसायिनः ॥ १२.१०३॥
असे किमान २५ श्लोक मनुस्मृतीतून देता येतील जे ज्ञान, विद्या किंवा कौशल्याला प्राधान्य देतात जात किंवा जन्मकुलाला नाही.
३) मनुस्मृती स्त्रीयांना दुय्यम स्थान दिले आहे – हा अत्यंत हास्यास्पद समज आहे. सुभाषित म्हणून वापरला जाणारा खालील श्लोक मनुस्मृतीतला आहे.
यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः  यत्रैतास्तु न पूज्यन्ते सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः ॥ ३.५६॥
त्याअनुषंगाने पुढे येणारे अनेक श्लोक स्त्रीयांच्या सन्मानाबद्दल तसेच त्यांना विशेष अधिकार देण्याबदद्ल बोलतात त्यामुळे यावर काही लिहायची आवश्यकता नाही.
हे झाले मनुस्मृतीबद्दलच्या गैरसमजांवर. धर्म सोडून या ग्रंथात दुसरे काहीच नाही का आहे. अनेक विषय आहेत. राजा, प्रजा, व्यवहार जगाच्या उत्पत्तीपासून ते माणसाच्या अंत्येष्टीपर्यंत अनेक विषयांवर मनुस्मृती भाष्य करते जे आजही मार्गदर्शक ठरू शकते. येथे हे ध्यानात ठेवले पाहीजे की हे सर्व विवेचन तत्कालिन समाज, राज्य आणि धर्मव्यवस्थेला अनुसरुन केलेले संकलन आहे. त्यामुळे एकच एक मनुस्मृती हाच धर्मग्रंथ आहे आणि त्यात लिहिलेले सर्वकाही धार्मिकच लेखन आहे असे मानणे गैर आहे.
अशाप्रकारे अनेक विषयात मार्गदर्शक ठरु शकणारा आणि मूल्यव्यस्थांचे योग्य निरुपण करणारा ग्रंथ म्हणजे मनुस्मृती. केवळ अयोग्य भाषांतर किंवा अर्थप्रतिपादन केल्याने या ग्रंथांचे अयोग्य विद्रुपीकरण करण्यात आले आहे. संपूर्ण मनुस्मृती वाचून त्यातील श्लोकांचा अर्थ समजाऊन घेऊन नंतर त्यावर टिका करण्याचा प्रयत्न आजतागायत तरी झाल्याचे ऐकीवात नाही.
प्राचीन ग्रंथ आणि त्यातील ज्ञान याचा गैरवापर कोणी केला याची चर्चा जितकी होते त्यापेक्षा अधिक प्रयत्न आज ते ग्रंथ भाषांतरासहीत उपलब्ध असताना वाचून समजून घेण्यासाठी करण्याने समाजाचे कल्याण होणार आहे.
न जायते म्रियते वा कदाचिन्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे २
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम्
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि
तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही २
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः २
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ २
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥२
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति
नासदासीन्नो सदासीत्तदानीं नासीद्रजो नो व्योमा परो यत्
किमावरीवः कुह कस्य शर्मन्नम्भः किमासीद्गहनं गभीरम्
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः  न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम्  न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम्


In a year vegetable dome in chhatrapati shivaji vegetable market

वर्षभरात छ. शिवाजी मंडईत भाजी ओटे व डोम
वर्षभरात छ. शिवाजी मंडईत भाजी ओटे व डोम
सातपूर l Satpur (प्रतिनिधी)
येथील छत्रपती शिवाजी मंडई च मध्यभागी असलेल्या भाजी बाजारावर नवीन डोम उभारण्याची प्रक्रिया येत्या आठवड्यात सुरू होणार असून यामुळे रस्त्यावरील भाजी बाजार बंद होण्यास मदत होईल असा विश्वास प्रशासन व्यक्त केला आहे.
छ. शिवाजी मंडईमध्ये सुरुवातीला 80 ओटे उघडण्यात आले होते. याठिकाणी व्यवसायिकांची गर्दी कमी असल्याने खाली बसूनच व्यवसाय करू लागले कालांतराने व्यवसायिकांची गर्दी वाढल्यानंतर जागा अपुरी पडत असल्याने कोठे तोडून त्या ठिकाणी व्यवसायिकांना बसण्याची व्यवस्था करण्यात आली.
मात्र रस्त्यावर फळ विक्रेते व भाजीविक्रेत्यांची मोठी गर्दी होऊ लागल्याने बाहेर असलेल्या व आत बसलेल्या सर्व व्यवसायिकांची बायोमेट्रिक नोंदणी करण्यात आली त्या अनुषंगाने आता गाळे उभारणीचे नियोजन करण्यात आले असून एक एप्रिल 2021 पर्यंत हे काम पूर्ण करण्याचे निर्देश ठेकेदारांना देण्यात आले आहे.
नगरसेवक सलीम शेख, योगेश शेवरे, नगरसेविका सिमा निगळ व दीक्षा लोंढे स्वीकृत नगरसेवक विजय भंदुरे यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून हा प्रश्न निकाली निघाला आहे दोन कोटी 87 लाख रुपये खर्चाच्या निविदाही पूर्ण झाले असून इनोव्हेटिव्ह इन्फ्रास्ट्रक्चर या कंपनीने हे काम घेतलेले आहे.
आठ फूट बाय सहा फूट मापाचे 190 ओटे याठिकाणी उभारले जाणार असून दोन मजली गाळ्यांच्या उंचीप्रमाणे डोम उभारला जाणार आहेया गाण्याच्या उभारणीमुळे सध्या बकाल झालेल्या बाजारपेठेला खऱ्या अर्थाने चांगला दर्जा प्राप्त होईल.


हतनूर धरणाचे तिसर्‍या दिवशी दहा दरवाजे पूर्णपणे उघडले | Janshakti Newspaper

ग्रामपंचायत निवडणुकीत जिल्ह्यात आम्हीच नंबर वन
विधानसभा लढविणाऱ्या उमेदवाराचा ग्रा.पं.निवडणुकीत पराभव
एरंडोलमधील खडके खुर्दमध्ये सुनेकडून सासूचा पराभव
ग्रामपंचायत निवडणूक: जिल्ह्यात महाजनांची सरशी; खडसेंची पिछाडी
अभूतपूर्व: भादलीत तृतीयपंथी उमेदवार विजयी
जिल्ह्यात ६८७ ग्रामपंचायतींसाठी ७८.११ टक्के मतदान
६८७ ग्रामपंचायतींसाठी दुपारी ३.३० पर्यंत ६६.४७ टक्के मतदान
देवपिंप्री येथे निवडणुकीला गालबोट; एकावर चाकूने वार
दुपारी १.३० पर्यंत ४८.३४ टक्के मतदान
ग्रामपंचायत निवडणुकीत जिल्ह्यात आम्हीच नंबर वन
विधानसभा लढविणाऱ्या उमेदवाराचा ग्रा.पं.निवडणुकीत पराभव
एरंडोलमधील खडके खुर्दमध्ये सुनेकडून सासूचा पराभव
ग्रामपंचायत निवडणूक: जिल्ह्यात महाजनांची सरशी; खडसेंची पिछाडी
अभूतपूर्व: भादलीत तृतीयपंथी उमेदवार विजयी
जिल्ह्यात ६८७ ग्रामपंचायतींसाठी ७८.११ टक्के मतदान
६८७ ग्रामपंचायतींसाठी दुपारी ३.३० पर्यंत ६६.४७ टक्के मतदान
देवपिंप्री येथे निवडणुकीला गालबोट; एकावर चाकूने वार
दुपारी १.३० पर्यंत ४८.३४ टक्के मतदान
हतनूर धरणाचे तिसर्‍या दिवशी दहा दरवाजे पूर्णपणे उघडले
भुसावळ- लाभ क्षेत्रात सुरू असलेल्या पावसामुळे धरणाचे दरवाजे उघडण्यात आले असून सलग तिसर्‍या दिवशी शुक्रवारी धरणाचे 10 दरवाजे उघडण्यात आले असून पाण्याचा विसर्ग सुरू असल्याने तापी नदीला पूर आला आहे. गेल्या दोन दिवसांपासून हतनूरचे 36 दरवाजे उघडून विसर्ग केला जात होता मात्र शुक्रवारी सकाळपासून धरणाच्या पाणलोटक्षेत्रात पाण्याची आवक कमी झाल्याने 26 दरवाजे बंद करण्यात आले. सध्या दहा दरवाजे पूर्णपणे उघडून 682 क्युमेक्स 24 हजार 088 क्युसेस प्रतीसेकंद वेगाने नदीपात्रात विसर्ग करण्यात येत आहे तर उजव्या तट कालव्यातून 11.33 क्युमेक्स वेगाने विसर्ग होत आहे. धरणात विसर्गानंतर 209.570 मीटर जलपातळी कायम असून 181.40 दलघमी जलसाठा ठेवण्यात आला आहे.
तुकाराम महाराज पालखी सोहळ्यात केले अन्नदान
भुसावळातून चोरट्यांनी दुचाकी लांबवली
ग्रामपंचायत निवडणुकीत जिल्ह्यात आम्हीच नंबर वन
विधानसभा लढविणाऱ्या उमेदवाराचा ग्रा.पं.निवडणुकीत पराभव
भुसावळातून चोरट्यांनी दुचाकी लांबवली
भुसावळात धूम स्टाईल मंगळसूत्र लांबवले


अहमदनगर ब्रेकिंग : दहावीच्या विद्याथ्र्याचे अपहरण ! - Ahmednagarlive24.com

संगमनेर तालुक्यातील ‘या’ ग्रामपंचायतीवर शेतकरी विकास मंडळाचे वर्चस्व
अहमदनगर कोरोना अपडेट्स : आज वाढले इतके रुग्ण
पुतळ्याची विटंबना करणाऱ्या समाजकंटकांवर देशद्रोहाचा गुन्हा दाखल करा
निवडणुकीचा अर्ज भरून पुन्हा तुरुंगात गेला, पण निकाल आला तेव्हा…
खोदलेल्या रस्त्यांबाबत शिवराष्ट्र सेना आक्रमक; रस्ते पुर्वव्रत करण्याची केली मागणी
जिल्हा सहकारी बँक निवडणुकीसाठी इच्छुकांची धावपळ
कोरोना ‘कॉलर ट्यून’ मुळे दररोज तीन कोटी तास वाया यामुळे लोक झाले त्रस्त
वाहतूक नियमांचे पालन केल्यास अपघात टळू शकतात
जिल्हा बँकेसाठी राष्ट्रवादीच्या ‘या’ नेत्याचा पहिला अर्ज
शेततळ्यात पडून चार वर्षाच्या चिमुकलीचा मृत्यू
Home/Ahmednagar News/अहमदनगर ब्रेकिंग : दहावीच्या विद्याथ्र्याचे अपहरण
अहमदनगर ब्रेकिंग : दहावीच्या विद्याथ्र्याचे अपहरण
श्रीरामपूर ;- श्रीरामपुरातून इयता दहावीत शिकणाऱ्या आबासाहेब राजधर बाळापूरकर (वय १५) याचे अज्ञात व्यक्तीने अपहरण केल्याची फिर्याद वडील राजधर बाळापूरकर यांनी श्रीरामपूर पोलीस ठाण्यात दिली आहे.
फिर्यादीत त्यांनी म्हटले आहे की, दि. २ डिसेंबर रोजी दुपारी एकच्या सुमारास श्रीरामपूर एस.टी. स्टँड येथे मुलगा आबासाहेब बाळापूरकर यास बसमध्ये बसवले असता कोणीतरी अज्ञात व्यक्तीने अज्ञात कारणासाठी कशाचीतरी फुस लावून पळवून नेले आहे.
पुढील तपास उपनिरीक्षक डी. बी. उजे करीत आहेत. दरम्यान, तपासी अधिकारी उपनिरीक्षक उजे यांच्याशी संपर्क साधला असता त्यांनी सांगितले, सदर मुलाच्या पालकांनी सांगितले की, या मुलाला त्यांनी औरंगाबाद बसमध्ये बसून दिले होते.
आपण सदर बसच्या वाहकाशी संपर्क साधून चौकशी केली असता असा कुठलाही मुलगा मध्ये उतरला नसल्याचे सांगितले. यावरून तो औरंगाबाद येथे पोहोचला असावा त्यावरून पुढील तपास सुरू आहे. मात्र त्याचेकडे मोबाइलही नसल्याने त्याचे लोकेशन घेण्यासही पोलिसांना अडचणीचे ठरणार आहे.
No1 News Network Of Ahmednagar जगभरातील लाखो वाचक असलेले अहमदनगर जिल्ह्यातील सर्वाधिक लोकप्रिय व विश्वासार्ह न्यूज पोर्टल.
संगमनेर तालुक्यातील ‘या’ ग्रामपंचायतीवर शेतकरी विकास मंडळाचे वर्चस्व
अहमदनगर कोरोना अपडेट्स : आज वाढले इतके रुग्ण
पुतळ्याची विटंबना करणाऱ्या समाजकंटकांवर देशद्रोहाचा गुन्हा दाखल करा
निवडणुकीचा अर्ज भरून पुन्हा तुरुंगात गेला, पण निकाल आला तेव्हा…
अहमदनगर ब्रेकिंग : त्या बहुचर्चित खून प्रकरणातील गुन्हेगारास अखेर अटक
मोठी बातमी : कार दहा फुट खड्ड्यात जावून उलटली कारमधील पाचही व्यक्ती ...
दिड लाखाची बुलेट पेटविलेला तो तरुण आठवतोय  पहा काय झाले आज त्याच्यासोबत ...
संगमनेर तालुक्यातील ‘या’ ग्रामपंचायतीवर शेतकरी विकास मंडळाचे वर्चस्व
अहमदनगर कोरोना अपडेट्स : आज वाढले इतके रुग्ण
पुतळ्याची विटंबना करणाऱ्या समाजकंटकांवर देशद्रोहाचा गुन्हा दाखल करा
निवडणुकीचा अर्ज भरून पुन्हा तुरुंगात गेला, पण निकाल आला तेव्हा…
खोदलेल्या रस्त्यांबाबत शिवराष्ट्र सेना आक्रमक; रस्ते पुर्वव्रत करण्याची केली मागणी
जिल्हा सहकारी बँक निवडणुकीसाठी इच्छुकांची धावपळ
कोरोना ‘कॉलर ट्यून’ मुळे दररोज तीन कोटी तास वाया यामुळे लोक झाले त्रस्त


sony tv banned Comedian Bharti Singh from the kapil sharma show here is the reason | ड्रग्ज प्रकरणात अडकल्यामुळे कॉमेडियन भारती सिंहची ‘कपिल शर्मा शो’मधून हकालपट्टी? - Divya Marathi

आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत
ADS Free बातम्या वाचण्यासाठी आताच इंस्टॉल करा दिव्य मराठी अ‍ॅप
ड्रग्ज प्रकरण भोवणार:ड्रग्ज प्रकरणात अडकल्यामुळे कॉमेडियन भारती सिंहची ‘कपिल शर्मा शो’मधून हकालपट्टी
या शोमध्ये कोणत्याही वादग्रस्त व्यक्तींनी सहभागी नसावे, अशी चॅनेलची इच्छा आहे.
कॉमेडियन भारती सिंह आणि तिचा नवरा हर्ष लिंबाचिया हे मागील काही दिवसांपासून ड्रग्ज प्रकरणामुळे चर्चेत आहेत. भारती आणि हर्ष यांनी ड्रग्जचे सेवन केल्याची कबुली एनसीबीकडे दिली आहे. त्यानंतर त्यांना अटकदेखील झाली होती. सध्या दोघेही जामीनावर बाहेर आहेत. या सर्व घटनेमुळे भारतीवर सर्व स्तरातूनआता टिका होऊ लागली आहे. यामुळे सोनी टीव्हीने आता भारतीवर बंदी घालण्याचा निर्णय घेतल्याचे वृत्त आहे. सूत्रांच्या माहितीनुसार ड्रग्ज प्रकरणात अडकल्यामुळे सोनी टीव्हीने भारतीची ‘द कपिल शर्मा शो’मधूनही हकालपट्टी केल्याचे कळते आहे. मात्र अद्याप चॅनेलकडून यासंदर्भात अधिकृत घोषणा झालेली नाही.
भारती कपिल शर्मा शोमध्ये दिसणार नसल्याचे समजते. मात्र चॅनेलचा हा निर्णय कपिलला मान्य नाही. सोनी टीव्हीने ‘द कपिल शर्मा शो’मध्ये भारतीवर बंदी घालू नये, असे कपिलचे म्हणणे आहे. कपिल शर्मा शो हा फॅमिली शो आहे. त्यामुळे या शोमध्ये कोणत्याही वादग्रस्त व्यक्तींनी सहभागी नसावे, अशी चॅनेलची इच्छा आहे.
सोनी टीव्हीने एखाद्या कलाकाराशी बंदी घालण्याची ही पहिली घटना नाही. यापूर्वी प्रसिद्ध संगीतकार अनु मलिकवर अनेक सेलिब्रिटींनी ‘मीटू’ आरोप केले तेव्हा सोनी टीव्हीने त्यांना चॅनेलमधून बाहेरचा मार्ग दाखवला होता.
ड्रग्ज प्रकरणात कसे समोर आले होते भारती आणि हर्षचे नाव
अभिनेता सुशांत सिंह राजपूत मृत्यू प्रकरणाच्या चौकशीत बॉलिवूड ड्रग्ज प्रकरण समोर आले. एनसीबीने शनिवारी सकाळी खार दांडा परिसरात छापा घातला होता. कारवाईत अंमली पदार्थांचा पुरवठा करणाऱ्या 21 वर्षीय तरुणाला अटक करण्यात आली होती. त्याच्याकडून 15 एलएसडी डॉट्स, 40 ग्रॅम गांजा आणि नायट्रोझेपाम औषध आदी अंमली पदार्थ एनसीबीने हस्तगत केले होते. त्याच्या चौकशीतून भारती आणि तिच्या नव-याचे नाव समोर आले होते.
21 नोव्हेंबर रोजी अंमली पदार्थ विरोधी पथकाने भारतीच्या घरावर छापा टाकला होता. त्यावेळी तिच्या घरात अंमली पदार्थ आढळून आल्यामुळे एनसीबीने दोघांनाही चौकशीसाठी ताब्यात घेतले होते. चौकशीत भारती आणि तिचा पती हर्ष यांनी अमली पदार्थांचे सेवन करत असल्याची कबुली दिली होती. त्यानंतर एनसीबीने एनडीपीएस कायदा 1985, कलम 20 अ, 20 ब 2 आणि 27 अंतर्गत त्यांच्यावर गुन्हा दाखल करुन त्यांना अटक केली होती. या दोघांनाही मुंबई किल्ला कोर्ट न्यायालयाने 14 दिवसांची म्हणजे 4 डिसेंबरपर्यंत न्यायलयीन कोठडी सुनावली होती. मात्र नंतर दोघांनीही जामिनासाठी अर्ज केला होता. 23 नोव्हेंबर रोजी दोघांना जामीन मंजूर झाला होता.


Facebook's survey user said- The most visible content is the worst for the world; Finally Zuckerberg brought the sort | फेसबुकच्या सर्व्हेत युजर म्हणाले- सर्वाधिक दिसणारा कंटेंट जगासाठी सर्वात वाईट; अखेर झुकेरबर्ग यांनी आणली क्रमवारी - Divya Marathi

आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत
ADS Free बातम्या वाचण्यासाठी आताच इंस्टॉल करा दिव्य मराठी अ‍ॅप
दिव्य मराठी विशेष:फेसबुकच्या सर्व्हेत युजर म्हणाले- सर्वाधिक दिसणारा कंटेंट जगासाठी सर्वात वाईट; अखेर झुकेरबर्ग यांनी आणली क्रमवारी
आक्षेपार्ह, दिशाभूल करणाऱ्या मजकुरामुळे फेसबुकवर बदल करण्यासाठी दबाव
केविन रूज, माइक आयसेक, शिरा फ्रँकल
फेसबुकवर चुकीची माहिती देणे व आक्षेपार्ह वक्तव्यास चालना देण्याचे आरोप होत आहेत. मात्र, झुकेरबर्गला त्याच्याशी देणेघेणे नाही. मात्र, फेसबुकच्याच एका सर्व्हेने त्यांना आरसा दाखवला आहे. कंपनीने त्यांच्या युजर्ससाठी एक सर्व्हे केला की, फेसबुकच्या बहुतांश पोस्टला ते जगासाठी चांगले मानतात की वाईट. बहुतांश युजर म्हणाले, फेसबुकवर सर्वाधिक दिसणारा मजकूरच जगासाठी सर्वात वाईट असतो.
सर्व्हेच्या निकालांनी फेसबुकला धक्का बसला. खरे म्हणजे कंपनीच्या धोरणांशी तडजोड न करता खोटी माहिती कशी कमी करता येईल यासाठी फेसबुकची टीम झगडत आहे. अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष निवडणुकीनंतर झुकेरबर्ग व फेसबुकच्या कर्मचाऱ्यांची निवडणुकीसंदर्भात खोट्या बातम्या व्हायरल होण्याबाबत बैठक झाली. टीमने न्यूज फीड करण्याच्या अल्गोरिदममध्ये बदल करण्याचा प्रस्ताव दिला. झुकेरबर्गही त्याला तयार झाले. यात सिक्रेट इंटर्नल रँकिंगची न्यूज इकोसिस्टिम क्वालिटी लागू करण्यात आली. यातून बातमी प्रसारित करणाऱ्याला त्यांच्या मजकुराच्या गुणवत्तेवरून क्रमवारी दिली जाते. एका कर्मचाऱ्यानुसार हा बदल फेसबुकच्या ‘ब्रेक ग्लास’ योजनेचा भाग आहे. त्यानंतर फेसबुकवर सीएनएन, न्यूयॉर्क टाइम्स व एनपीआरसारख्यांचा मजकूर वाढला, तर चुकीची माहिती पसरवणाऱ्या उजव्या विचारसरणीचा मजकूर कमी झाला.
युजर कोणत्या पोस्टला वाईट म्हणू शकतो याबाबत पूर्वानुमान लावणारा अल्गोरिदम फेसबुकने मशीन-लर्निंगद्वारे तयार केला. यातून अशा पोस्टला चालना मिळत नाही. यामुळे सुरुवातीला आक्षेपार्ह मजकूर कमी करण्यात यश आले. मात्र, यामुळे लोक फेसबुकवर येण्याचे प्रमाणही कमी झाले. फेसबुकच्या एका अधिकाऱ्यानुसार, परिणाम चांगला होता, मात्र सेशन्स घटले. यानंतर दुसऱ्या योजनेवर काम करण्यात आले. असे बदल कायमचे लागू करावेत असे फेसबुकच्या कर्मचाऱ्यांना वाटते.
युजरची खासगी माहिती लीक, फेसबुकला ४५ कोटी रु. दंड
सेऊल | दक्षिण काेरियाने फेसबुकला ४५ कोटी रुपये (६.१ मिलियन डाॅलर) दंड ठोठावला आहे. देशातील खासगी माहितीचे संरक्षण करणाऱ्या पर्सनल इन्फर्मेशन प्रोटेक्शन कमिशनने म्हटले आहे की, मे २०१२ ते जून २०१८ दरम्यान फेसबुकने देशातील १.८ कोटीपैकी ३३ लाख युजर्सची माहिती त्यांच्या परवानगीशिवाय इतर आॅपरेटरांना दिली. फेसबुकच्या लाॅगइनद्वारे दुसऱ्या एखाद्या ऑपरेटरची सेवा वापरल्यास युजरच्या फेसबुक फ्रेंड्सची खासगी माहिती फेसबुकने त्या ऑपरेटरला दिली होती.


Pfizer allowed to be used after Trump administration | ट्रम्प प्रशासनाच्या धमकीनंतर फायझरच्या वापराला परवानगी, पहिल्या टप्प्यात 64 लाख डाेस - Divya Marathi

आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत
ADS Free बातम्या वाचण्यासाठी आताच इंस्टॉल करा दिव्य मराठी अ‍ॅप
लसीकरण:ट्रम्प प्रशासनाच्या धमकीनंतर फायझरच्या वापराला परवानगी, पहिल्या टप्प्यात 64 लाख डाेस
फायझरच्या लसीकरणासाठी परवानगी देणारा अमेरिका सहावा देश
फायझर व बायाेएनटेकच्या लसीला आपत्कालीन परिस्थितीत वापरास अमेरिकेत परवानगी देण्यात आली आहे. तज्ञांनी या लसीच्या वापरासाठी हिरवा कंदील दाखवला हाेता. परंतु नंतर त्याबाबतचा निर्णय अमेरिकेतील सर्वाेच्च एफडीएच्या विचाराधीन हाेता. अनेक तास त्यावर चर्चा सुरू असतानाच ट्रम्प प्रशासनाने दबाव वाढवला. त्यामुळे एफडीएलादेखील आपली मंजुरी द्यावी लागली.व्हाइट हाऊसचे चीफ आॅफ स्टाफ मार्क मिडाेज यांनी एफडीएचे कमिशनर स्टीफन हान यांच्याशी फाेनवरून संभाषण केले. सायंकाळपर्यंत लसीकरणाला परवानगी देण्यात यावी किंवा राजीनामा देऊन दुसरी नाेकरी शाेधावी, असे सांगण्यात आले हाेते. त्यामुळेच एफडीएने परवानगी दिल्याचे सांगितले जाते. या लसीला मंजुरी देणारा अमेरिका सहावा देश ठरला आहे.
ब्रिटन, बहरिन, कॅनडा, साैदी अरेबिया, मेक्सिकाेने या लसीला परवानगी दिली आहे. युराेपीय संघदेखील लवकरच त्याच्या वापराबाबत निर्णय घेणार आहे. फायझरने भारतातदेखील आपत्कालीन वापराची परवानगी मागितली आहे. आज आमच्या देशाने वैद्यकीय क्षेत्रात चमत्कार करून दाखवला आहे. केवळ नऊ महिन्यांत लाेकांना सुरक्षित व प्रभावी लस उपलब्ध हाेणार आहे, अशी प्रतिक्रिया ट्रम्प यांनी दिली आहे. चाेवीस तासांत लसीकरण सुरू हाेईल, अशी घाेषणाही ट्रम्प यांनी दिली.
पहिल्या टप्प्यात 64 लाख डाेस म्हणजे ३२ लाखांवर लसीकरण
अमेरिकेत डिसेंबरअखेर ६४ लाख डाेस देण्याची फायझरची याेजना आहे. एका व्यक्तीला दाेन डाेस दिले जातील. म्हणजेच ३२ लाखांवर लसीकरण केले जाईल.
अमेरिकेची लाेकसंख्या ३३ काेटी आहे. सुरुवातीच्या टप्प्यात २.१ काेटी आराेग्य कर्मचाऱ्यांचे लसीकरण करण्यात येणार आहे. त्याबाबत अमेरिकेत सहमती आहे. मात्र त्यानंतर डाेस वृद्धांना द्यावा की गरजू कर्मचाऱ्यांना द्यावा, याबाबत सहमती दिसत नाही. फायझर मार्चपर्यंत अमेरिकेला १० काेटी डाेस उपलब्ध करून देईल. माॅडर्नाच्या लसीलादेखील लवकरच परवानगी मिळू शकते. २०२१ च्या जुलै-आॅगस्टपर्यंत संपूर्ण लसीकरण कार्यक्रम पूर्ण करण्याची अमेरिकेची याेजना आहे.
युरोपात एकाच दिवसात ५ ,४९४ जणांनी गमावले प्राण
अमेरिकेत संसर्ग अद्याप थांबलेला नाही. त्यामुळे सरकारसमाेर अनेक समस्या आहेत. शुक्रवारी २.४६ लाख नवे रुग्ण आढळून आले आहेत. या महामारीने अमेरिकेत आतापर्यंत ३ लाख २ हजार ७६२ जणांना प्राण गमवावे लागले. दुसरीकडे जगभरात दर चाैथ्या दिवशी १२ हजारांवर लाेकांचा मृत्यू झाला. शुक्रवारी एकूण १२ हजार ३९९ जणांचा मृत्यू झाला. युराेपात २.३३ नवे रुग्ण आढळून आले. ५ हजार ४९४ जणांनी एकाच दिवसात प्राण गमावले.


The glacier cave was open to tourists, with 60 percent of the ground covered in snow | हिमनदीची गुहा पर्यटकांसाठी झाली खुली, 60 टक्के जमिनीवर हिमपर्वत - Divya Marathi

आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत
ADS Free बातम्या वाचण्यासाठी आताच इंस्टॉल करा दिव्य मराठी अ‍ॅप
स्वित्झर्लंड:हिमनदीची गुहा पर्यटकांसाठी झाली खुली, 60 टक्के जमिनीवर हिमपर्वत
स्वित्झर्लंडमधील अल्प पर्वतीय भागांत हिमनदीच्या वितळलेल्या पाण्यापासून बनलेली नैसर्गिक गुहा सर्वांसाठी खुली करण्यात आली आहे. चारही बाजूंनी बर्फच बर्फ असलेल्या पर्वतीय क्षेत्रात ही गुहा आहे. ही गुहा पाहण्यासाठी लाेक या ठिकाणी भेट देत आहेत. ‘द मिल’ असे या गुहेचे नाव असून लाेकांनी स्वत: जाेखीम पत्करून गुहेचा दाैरा करण्याचा इशारा प्रशासनाने दिला आहे.
२० मीटर लांब व ५ मीटर खाेल अशा स्वरूपाची ही गुहा आहे. दरवर्षी या गुहेचा आकार बदलताे, असे स्थानिक लाेक सांगतात. ही गुहा स्की रिसाॅर्टपासून पंधरा मिनिटांच्या अंतरावर आहे. त्यामुळेच येथे दरवर्षी लाखाे पर्यटक भेट देतात.
60 टक्के जमिनीवर हिमपर्वत
स्वित्झर्लंडमधील ६० टक्के जमिनीवर हिमपर्वत दिसून येतात. असा युराेपातील हा पहिलाच देश आहे. येथे माेठ्या प्रमाणात बर्फवृष्टी हाेते. सुंदर पर्वत, गावे, तलावांचा देश म्हणूनच दरवर्षी लाखाे लाेक येथे पर्यटनासाठी येतात.


बीड जिल्हा; 73 पॉझिटिव्ह

बीड जिल्हा; 73 पॉझिटिव्ह
कोरोना अपडेट न्यूज ऑफ द डे बीड
बीड : दि.9 काल शंभरी पार केल्यानंतर आज पुन्हा कोरोना पॉझिटिव्हचा आकडा घसरला आहे. कोरोना पॉझिटिव्हची आकडेवारी कमी जास्त होत असली तरीही नागरिकांनी काळजी घेण्याची गरज आहे. सोमवारी (दि.9) 73 पॉझिटिव्ह रुग्ण आढळून आले आहेत.
प्रशासनाला 589 अहवाल प्राप्त झाले होते. त्यापैकी 516 निगेटिव्ह आढळून आले. तर 73 पॉझिटिव्ह आढळून आले. त्यामध्ये अंबाजोगाई 13, आष्टी 14, बीड 25, धारुर 5, गेवराई 2, केज 6, माजलगाव 1, परळी 2, पाटोदा 1, शिरुर 2, वडवणी 2 असे रुग्ण आढळून आले आहेत.
बीड शहरातील एलआयसी ऑफिस जळून खाक
बीडमधील एसटी चालकाने रत्नागिरीत केली आत्महत्या
बीड जिल्हा : आज १३३ कोरोना पॉझिटिव्ह
नाथसागराच्या आपत्कालीन दरवाजांसह 27 दरवाजे पुन्हा उघडले
जैन दिवाकर शिक्षण प्रसारक मंडळामध्ये गैरप्रकार
अभिनेता सुशांतसिंग राजपूतने केली आत्महत्या
June 14, 2020 June 14, 2020 Comments Off on अभिनेता सुशांतसिंग राजपूतने केली आत्महत्या
..तर सरकारी कर्मचार्‍यांचे वेतन कापणार
वडवणी न.प.च्या मुख्याधिकार्‍यास मारहाण
जिल्हाधिकारी राहुल रेखावार यांची बदली
कल्याणहून लग्नाचे वऱ्हाड घेऊन जाणारी बस उलटली; २० जखमी
पोलीस कर्मचार्‍याने परळीतील उड्डाणपूलावरुन मारली उडी
ग्रामपंचायत निवडणूक : पोपटराव पवार अन् पेरे पाटलांच्या गावात काय झालं
अभिनेता सुशांतसिंग राजपूतने केली आत्महत्या
June 14, 2020 June 14, 2020 Comments Off on अभिनेता सुशांतसिंग राजपूतने केली आत्महत्या
..तर सरकारी कर्मचार्‍यांचे वेतन कापणार
वडवणी न.प.च्या मुख्याधिकार्‍यास मारहाण
जिल्हाधिकारी राहुल रेखावार यांची बदली
कल्याणहून लग्नाचे वऱ्हाड घेऊन जाणारी बस उलटली; २० जखमी
पोलीस कर्मचार्‍याने परळीतील उड्डाणपूलावरुन मारली उडी
ग्रामपंचायत निवडणूक : पोपटराव पवार अन् पेरे पाटलांच्या गावात काय झालं
अभिनेता सुशांतसिंग राजपूतने केली आत्महत्या
June 14, 2020 June 14, 2020 Comments Off on अभिनेता सुशांतसिंग राजपूतने केली आत्महत्या
..तर सरकारी कर्मचार्‍यांचे वेतन कापणार
बीडमधील 1, केजचे चौघे पॉझिटिव्ह
सलूनच्या दुकानात करंट उतरल्याने युवकाचा मृत्यू
June 15, 2020 June 15, 2020 Comments Off on सलूनच्या दुकानात करंट उतरल्याने युवकाचा मृत्यू
बियाणे घेवून परतणार्‍या दोन शेतकर्‍यांचा अपघाती मृत्यू
June 15, 2020 June 15, 2020 Comments Off on बियाणे घेवून परतणार्‍या दोन शेतकर्‍यांचा अपघाती मृत्यू
बीड जिल्हा : आणखी दोन पॉझिटीव्ह
बालविवाह,भटजीसह चाळीस वर्‍हाडीमंडळीवर गुन्हा दाखल
June 17, 2020 June 17, 2020 Comments Off on बालविवाह,भटजीसह चाळीस वर्‍हाडीमंडळीवर गुन्हा दाखल
दैनिक कार्यारंभ चे हे लाईव्ह न्यूज पोर्टल आहे.
अभिनेता सुशांतसिंग राजपूतने केली आत्महत्या
June 14, 2020 June 14, 2020 Comments Off on अभिनेता सुशांतसिंग राजपूतने केली आत्महत्या
..तर सरकारी कर्मचार्‍यांचे वेतन कापणार
वडवणी न.प.च्या मुख्याधिकार्‍यास मारहाण
जिल्हाधिकारी राहुल रेखावार यांची बदली