भल्या सकाळी अजित पवार मैदानात, बारामतीत नुकसानीची पाहणी, तातडीने पंचनाम्याचे आदेश Ajit Pawar visit to Baramati flood affeccted area and orders to officers prepare report of damage during flood

बिहारमध्ये ‘JDU’ आणि ‘RJD’त 77 जागांवर थेट टक्कर, भाजपला फायदा होणार
Mumbai Corona | मुंबईकरांना दिलासा, कोरोना रुग्ण दुप्पट होण्याचा कालावधी वाढला
एकनाथ खडसेंच्या राष्ट्रवादी प्रवेशाचा मुहूर्त ठरला; कार्यकर्त्यांना मुंबईत येण्याच्या सूचना
भल्या सकाळी अजित पवार मैदानात, बारामतीत नुकसानीची पाहणी, तातडीने पंचनाम्याचे आदेश
भल्या सकाळी अजित पवार मैदानात, बारामतीत नुकसानीची पाहणी, तातडीने पंचनाम्याचे आदेश
बारामती शहरासह तालुक्यातील अतिवृष्टी आणि पुरामुळे बाधित झालेल्या भागांची उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी आज सकाळी प्रत्यक्ष घटनास्थळी जाऊन पहाणी केली.Ajit Pawar visit to Baramati
टीव्ही 9 मराठी डिजीटल टीम
बारामती: बारामती शहरासह तालुक्यातील अतिवृष्टी आणि पुरामुळे बाधित झालेल्या भागांची उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी आज सकाळी प्रत्यक्ष घटनास्थळी जाऊन पाहणी केली. यावेळी त्यांनी स्थानिकांशी संवाद साधला. या पुरामुळे बाधित झालेल्या रस्ते-पुलांच्या दुरुस्तीची कामे तातडीने करण्याच्या सूचना संबंधित अधिकाऱ्यांना देत, शेती पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे करण्याचे निर्देशही त्यांनी दिले. (Ajit Pawar visit to Baramati flood affeccted area and orders to officers prepare report of damage during flood)
सोलापूर आणि इंदापूरमध्ये अतिवृष्टीमुळे शेतकऱ्यांचे प्रचंड नुकसान झाले आहे. अजित पवारांच्या दौऱ्यानंतर तेथील शेतकऱ्यांना दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.
उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी आज सकाळी 7 वाजताच बारामती शहरातील भिगवण रस्त्यावरुन बाधित क्षेत्राची पाहणी करण्यास सुरुवात केली. त्यानंतर त्यांनी भिगवण रस्त्यावरील अमरदीप हॉटेल, तांदुळवाडी भागातील वृध्दाश्रम, पंपहाऊस येथील चांदगुडे वस्ती, कऱ्हानदीवरील खंडोबा नगर येथील पूल, कऱ्हावागज-अंजनगाव पूल आणि बंधारा, बारामती-फलटण रोडवरील पाहुणेवाडी, गुणवडी आणि इंदापूर ओढ्यावरील पुलाच्या परिसराची पाहणी केली.
अजित पवार नुकसानग्रस्त भागाची पाहणी करताना.
हवामान खात्याच्या अंदाजानुसार दोन दिवस पाऊस पडण्याची शक्यता लक्षात घेवून प्रशासकीय यंत्रणांना सतर्क रहाण्याच्या सूचना उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी दिल्या. पुढील काळात पूरस्थिती टाळण्यासाठी नदीचे खोलीकरण करणे, नदीच्या आणि ओढ्याच्या काठावरील अतिक्रमण हटविणे, नदीच्या आणि ओढ्याच्या काठी पूररेषेच्या आत अतिक्रमणे होणार नाहीत याची खबरदारी घेण्याच्या सूचना त्यांनी अधिकाऱ्यांना दिल्या.
अजित पवार सरकारी अधिकाऱ्यांशी चर्चा करताना.
बारामती तालुक्यातील कऱ्हावागज-अंजणगाव येथील बंधाऱ्याजवळील पुलाचा भराव खचला आहे. तसेच बारामती-फलटण रस्त्यावरील पाहुणेवाडी येथील रस्त्याचा भराव खचला असून या दोन्ही ठिकाणची वाहतूक ठप्प झाली आहे. या ठिकाणची दुरुस्तीची कामे तातडीने करुन याठिकाणची वाहतुक सुरळीत करण्याच्या सूचनाही त्यांनी अधिकाऱ्यांनी दिल्या. शेतपिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे तातडीने करण्याच्या सूचनाही त्यांनी दिली. यावेळी सार्वजनिक बांधकाम विभागाचे अधीक्षक अभियंता अतुल चव्हाण, उपविभागीय अधिकारी दादासाहेब कांबळे, तहसिलदार विजय पाटील, नगरपरिषदेचे मुख्याधिकारी किरणराज यादव, सार्वजनिक बांधकाम विभागाचे कार्यकारी अभियंता मिलींद बारभाई, उपविभागीय अभियंता विश्वास ओव्हाळ, नगरसेवक सचिन सातव यांच्यासह विविध विभागांचे अधिकारी, पदाधिकारी मान्यवर उपस्थित होते.
ईडी सिंचन घोटाळ्याची चौकशी करणार; अजित पवार पुन्हा गोत्यात
अजित पवारांच्या मनमानीमुळे सिंचन घोटाळा, प्रस्ताव मंजुरीचे परिपत्रकच रद्द केले
एकनाथ खडसेंच्या राष्ट्रवादी प्रवेशाचा मुहूर्त ठरला; कार्यकर्त्यांना मुंबईत येण्याच्या सूचना
केंद्र सरकार निश्चित मदत करेल, पण आपण काय करणार आहात
फडणवीसांकडून 'लाव रे तो व्हिडीओ', जुने दाखले देत मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्र्यांना…
ठाणे महापालिकेच्या कोव्हिड-19 रुग्णालयात मुन्ना भाई एमबीबीएस, पालिका अधिकाऱ्यांकडून उडवाउडवीची…
शरद पवार बांधावर जाणार नाहीत तर बंगल्यात बसून राहतील काय
दिल्या घरी सुखी राहा उस्मानाबादच्या पाटील कुटुंबाला आता राष्ट्रवादीत नो…
LIVE UPDATE | पवारांकडून सरकारची पाठराखण, बारामतीतून देवेंद्र फडणवीसांचा निशाणा,…
अतिवृष्टी ते राजकारण; शरद पवारांच्या पत्रकार परिषदेतील 10 महत्त्वाचे मुद्दे
कराटेमध्ये पदक मिळविणाऱ्या विमला मुंडावर दारू विकण्याची वेळ
विदर्भातील काश्मिरात धुक्याची चादर, चिखलदरा पर्यटकांनी फुलले
त्या' व्हिडीओवरून ट्रोल; आमिरची कन्या नेटकऱ्यांवर भडकली
पावसाने पुण्याची दाणादाण; रस्ते उखडले, घरं भरली, रुग्णालयातही पाणी तुंबलं
हैदराबादेत तुफान पाऊस, आतापर्यंत 12 जणांचा मृत्यू, रस्ते जलमय, अनेक…
Tanishq Advertisement : 'तनिष्क'वर कंगना भडकली, जाहिरातीतून लव्ह-जिहादला प्रोत्साहन दिल्याचा…
बिहारमध्ये ‘JDU’ आणि ‘RJD’त 77 जागांवर थेट टक्कर, भाजपला फायदा होणार
Mumbai Corona | मुंबईकरांना दिलासा, कोरोना रुग्ण दुप्पट होण्याचा कालावधी वाढला
एकनाथ खडसेंच्या राष्ट्रवादी प्रवेशाचा मुहूर्त ठरला; कार्यकर्त्यांना मुंबईत येण्याच्या सूचना
राहुल गांधींनी शब्द पाळला, सर्वस्व गमावलेल्या बहिणींना दिल्या घराच्या चाव्या
Photo : 360 मशालींच्या प्रकाशानं ‘प्रतापगड’ उजळला, भवानीमातेच्या मंदिराला 360 वर्ष पूर्ण
बिहारमध्ये ‘JDU’ आणि ‘RJD’त 77 जागांवर थेट टक्कर, भाजपला फायदा होणार
Mumbai Corona | मुंबईकरांना दिलासा, कोरोना रुग्ण दुप्पट होण्याचा कालावधी वाढला
एकनाथ खडसेंच्या राष्ट्रवादी प्रवेशाचा मुहूर्त ठरला; कार्यकर्त्यांना मुंबईत येण्याच्या सूचना
राहुल गांधींनी शब्द पाळला, सर्वस्व गमावलेल्या बहिणींना दिल्या घराच्या चाव्या
पुण्यावर अस्मानी संकट, पुढच्या 4 दिवसांसाठी हवामान खात्याकडून ‘यलो अलर्ट’
मोठी बातमी: पुण्यात ढगफुटीसदृश पाऊस; उरुळी कांचनमध्ये भयानक परिस्थिती
 पुण्यातील टेक सेंटरमध्ये नव्या 1000 इंजिनिअर्सच्या जागांची भरती
मुलीच्या जन्माचा आनंदोत्सव, शिक्रापूरच्या शेख कुटुंबीयांकडून चिमुकलीचं अनोखं स्वागत
पावसाने पुण्याची दाणादाण; रस्ते उखडले, घरं भरली, रुग्णालयातही पाणी तुंबलं
पुण्यात मुसळधार पावसाने घेतला चौघांचा बळी, बाईकसह पाण्याच्या प्रवाहात वाहिले


10 ways to prevent debit card and online fraud cyber crime

परवलीचा शब्द परत मिळवा
घर अर्थजगत कामाची बातमी: डेबिट कार्ड फ्रॉडपासून वाचण्यासाठी या १० गोष्टी लक्षात ठेवा
कामाची बातमी: डेबिट कार्ड फ्रॉडपासून वाचण्यासाठी या १० गोष्टी लक्षात ठेवा
डिजिटल बँकिंगचा बोलबोला वाढत चालला आहे. बँकेतून पैसे काढण्यासाठी रांग लावण्यामध्ये हल्ली कुणालाच रस नसतो. त्यापेक्षा प्लास्टिक मनी खिशात असेल तर कधीही कुठेही पैसे काढता येतात, बिल भरता येते, खरेदी करता येते. त्यामुळे डेबिट आणि क्रेडिट कार्डचा वापर वाढायला लागला आहे. त्यासोबतच वाढत आहेत ऑनलाईन आणि कार्ड पेमेंटचे गुन्हे. तंत्रज्ञान जसं बदलतं तस चोर लोकही स्वतःला अपडेट करत असतात. लोकांना लुटण्यासाठी ते नवे नवे फंडे शोधून काढतात. त्यामुळे ऑनलाईन फ्रॉडची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे. मात्र या गुन्ह्यांची उकल करणे कठिण होत आहे. त्यामुळे आपल्या पैशांचे रक्षण आपल्यालाच करायला हवे.
तुम्ही जेव्हा एखाद्या दुकानात खरेदी केल्यानंतर कार्ड पेमेंट करता, तेव्हा फ्रॉड होण्याची शक्यता अधिक वाढते. तसं बँक नेहमीच आपल्या ग्राहकांना मेसेज पाठवून सचेत करत असते. फ्रॉडपासून वाचण्यासाठी आपल्या डेबिट किंवा क्रेडिट कार्डचा पिन नंबर कुणालाही सांगू नका, असे बँकेतून वारंवार सांगण्यात येते. मात्र याशिवाय आणखी काही दक्षता घेतल्यास तुम्ही ऑनलाईन फ्रॉडपासून सुरक्षित राहू शकता.
१) जेव्हा तुम्ही एखाद्या एटीएममध्ये जाल तेव्हा एका हाताने पिन नंबर टाकत असताना दुसऱ्या हाताने मशीनचे किपॅड झाकण्याचा प्रयत्न करा. जेणेकरुन एटीएम बाहेर उभ्या असलेल्या व्यक्तिला किंवा कॅमेऱ्यामध्ये पिन नंबर दिसणार नाही.
२) आपला पिन नंबर कुठेही लिहून ठेवू नका किंवा सांगू नका
३) शॉपिंग आणि एटीएममधून आलेली रिसीट जपून ठेवा किंवा फाडून फेकून द्या.
४) कार्डवर कधीही पिन नंबर लिहून ठेवू नका किंवा कार्डवर असलेल्या नंबरपैकी चार आकडे पिन म्हणून ठेवू नका.
५) कार्डच्या माहितीबाबत जर फोन किंवा ईमेल आला तर त्याला कोणतेही उत्तर देऊ नका.
६) कार्डचा पिन जनरेट करताना जन्मदिनांक किंवा फोन नंबर किंवा चालू वर्षाचा पिन देणे टाळा.
७) किपॅडच्या हेरफार पासून वाचण्यासाठी हीट मॅपिंगचा वापर करा
८) ATM वापरत असताना सोबत कुणालाही उभे राहून देऊ नका. जर तिथे कुणी असेल तर त्याला बाहेर जाण्याची विनंती करा.
९) ऑनलाईन वेबसाटईवर डेबिट कार्डची माहिती टाकताना विश्वासार्ह साईटवरून खरेदी करा.
१०) तुमच्या अकाऊंटवर होणाऱ्या प्रत्येक ट्रॅन्झॅक्शनबाबत SMS सर्विस सुरु करुन घ्या.
ताज्या घडामोडी आणि लेटेस्ट व्हिडिओंसाठी 'माय महानगर'चे Android App डाऊनलोड करा
क्लिनअप कर्मचारी विना मास्क करतायत दंड वसूल
मराठी कलाकार आणि त्यांचे वडील
रॉयल चॅलेंजर्स बँगलोर vs किंग्ज इलेव्हन पंजाब प्रीव्ह्यू
तरुणाचा भयानक स्टंट; पाहून तुम्हालाही भरेल धडकी
Photo – कोरोनामुक्त रुग्णांसाठी राज्यातील पाहिले Post Covid Centre ठाण्यात
समुद्रकाठी सोनाली पतीसोबत करतेय व्हेकेशन एन्जॉय
भाजप कार्यकर्त्यांनी आंदोलनात उडवला सोशल डिस्टन्सिंगचा फज्जा
Photo – मायानगरीत Power Cut; शहरात अशी झाली होती स्थिती
Photo – राज्यातील महिलांच्या वाढत्या अत्याचाराविरोधात भाजपचे आंदोलन
Photo: ठाण्यात नवरात्रौत्सवाची लगबग सुरू


झनक झनक पायल बाजे - विकिपीडिया

झनक झनक पायल बाजे
झनक झनक पायल बाजे
झनक झनक पायल बाजे हा व्ही. शांताराम दिग्दर्शित १९५५ सालचा बॉलिवूड चित्रपट आहे. यात शांतारामची पत्नी संध्या शांताराम आणि नर्तक गोपी कृष्ण मुख्य भूमिकेत आहेत. हा भारतातील रंगीत चित्रपटांच्या सुरुवातीच्या काळात बनवलेल्या चित्रपटांपैकी एक आहे. या चित्रपटाने १९५५च्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार महोत्सवात सर्वोत्कृष्ट हिंदी चित्रपटाचे प्रमाणपत्र जिंकले.[१] सोबतच फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा पुरस्कार पण मिळविला.[२] बॉक्स ऑफिस इंडिया येथे या चित्रपटाला ‘सुपर हिट’ घोषित करण्यात आले होते.
शास्त्रीय नृत्य गुरु मंगल (केशवराव दाते) नीलाने (संध्या शांताराम) बांधलेल्या भव्य हवेलीतील नृत्याच्या कार्यक्रमात एके ठिकाणी अडखळतात. ते आपला प्रतिभावंत मुलाला गिरधर (गोपी कृष्ण) यांना शास्त्रीय नृत्य करण्याची खरी पद्धत प्रेक्षकांना दाखवून देण्याचे आदेश देतो. गिरधरच्या कौशल्यामुळे नीला स्वतःला मंगल गुरूजींची विद्यार्थिनी म्हणून प्रवेश द्यायला विनवणी करते. शेवटी मंगल गुरूजी दोन अटींवर सहमत होतात: तिने आपले आयुष्य कलेसाठी समर्पित केले पाहिजे आणि तिने आगामी नृत्य स्पर्धेच्या तांडवनृत्यात गिरधरला सोबत दिली पाहिजे. दोघे मिळून सराव करताना ती गिरधरच्या प्रेमात पडू लागते. स्वतःला नीला मिळावी ही अपेक्षा बाळगणारा श्रीमंत व मत्सरी मनीलाल (मदन पुरी) हे दोघे प्रेमात पडत आहे असा इशारा मंगलला देतो पण तो त्याकडे दुर्लक्ष करतो. मंगळ या जोडीसाठी नवीन पोशाख विकत घेण्यासाठी काही काळासाठी निघून जातो तेव्हा ते एकमेकांबद्दल असलेल्या प्रेमाची कबुली देतात आणि नाचण्याकडे दुर्लक्ष करतात. मंगल परततो आणि त्याला हे दोघे प्रेमात असल्याचे समजते. गिरधरच्या नृत्यकलेत भंग पडला आहे असा विश्वास ठेवत तो आता कधीही "भारत नटराजन" ही पदवी जिंकणार नाही, असा मंगलचा समज होतो. म्हणून तो आपल्या मुलाचा त्याग करतो.
तिने गिरधरच्या कारकिर्दीला नुकसान पोहचवले या भीतीने निराश होऊन नीला ढोंग करतो की ती मनीलाल वर प्रेम करते आणि गिरधरचा विश्वासघात करते. गिरधर आपल्या वडिलांकडे आणि त्याच्या कलेकडे परततो. उद्ध्वस्त झालेली नीला स्वतःला नदीत बुडवण्याचा प्रयत्न करते, पण एक दयाळू साधू (नाना पळशीकर) तिची सुटका करतो. ती मीराबाईच्या उदाहरणाचे अनुकरण करण्याचा निर्णय घेते आणि कृष्णावर आपले जीवन समर्पित करते. गिरधर तिला विसरू शकत नाही असे जाहीर करतो पण ती त्याला ओळखत नाही असे दर्शवते ज्याने तो संतापतो. त्याचे वडील त्याला घेऊन जातात. नीला आजारी पडते आणि साधू आणि नीलाला ज्या मंदिरात नृत्य स्पर्धा असते तेथे नेतात. शेवटचा डाव म्हणुन मनिलाल गिरधरच्या सोबतच्या नर्तकीला स्पर्धेतून बाहेर पडण्यासाठी लाच देतो. तांडव नृत्यात नीला तिचे स्थान घेते आणि मंगलला समजते की तिने स्पर्धेत विजय मिळविण्यासाठी गिरधरची मदत केली. त्यानंतर मंगल आपल्या मुलाला नीलाला दुसरी संधी देण्यासाठी पटवतो. नीलाच्या मदतीने गिरधर ही स्पर्धा जिंकतो आणि मंगल या जोडप्याला लग्न करण्याचा आशीर्वाद देतो.
चित्रपटास वसंत देसाई यांनी संगीत दिले असून हसरत जयपुरी यांनी गीत लिहिले आहेत. मीराबाईंवर प्रेरित असलेले गीत "जो तुम तोडो पिया" हे नंतर १९८१ च्या सिलसिला या हिंदी चित्रपटात देखील वापरले गेले. या चित्रपटात पद्मश्री आणि पद्मविभूषण प्राप्त संगीतकार शिवकुमार शर्मा यांनी संतूरची साथ दिली आहे.
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट हिंदी चित्रपट
झनक झनक पायल बाजे (१९५५)
दो आँखे बारा हात (१९५७)
श्री ४२० आणि देवदास (१९५५)
मदर इंडिया आणि मुसाफिर (१९५७)
लाजवंती आणि कारीगार (१९५८)
जिस देश मे गंगा बहती है आणि कानून (१९६०)
साहिब बीबी और गुलाम (१९६२)
शतरंज के खिलाडी (१९७७)
कस्तुरी आणि जुनून (१९७८)
गंगा जमुना आणि प्यार की प्यास (१९६१)
मेरे मेहबूब आणि गुमराह (१९६३)
यादें आणि गीत गाया पत्थरों ने (१९६४)
ऊंचे लोग आणि गाइड (१९६५)
(१९६५ नंतर बंद झाले)
सलिम लंगडे पे मत रो (१९८९)
दिक्षा आणि धारावी (१९९१)
सुरज का सातवा घोडा (१९९२)
हजार चौरासी की मा (१९९७)
दिल चाहता है (२००१)
द लेजंड औफ भगत सिंग (२००२)
खोसला का घोसला (२००६)
दो दूनी चार (२०१०)
दम लागा के हईशा (२०१५)
भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारविजेते
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट हिंदी चित्रपट
इ.स. १९५५ मधील हिंदी भाषेमधील चित्रपट
विकिडाटा माहितीचौकट वापरणारी पण चित्र नसलेली पाने
विकिडाटा माहितीचौकट वापरणारी पाने
आल्याची नोंद केलेली नाही(लॉग इन केलेले नाही)
नवीन खाते तयार करा
प्रवेश करा(लॉग इन करा)
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २९ मार्च २०२० रोजी १२:२९ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन-शेअरअलाईक लायसन्स अंतर्गत उपलब्ध आहे; अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. हे संकेतस्थळ वापरुन आपण याच्या वापरण्याच्या अटी आणि गोपनीयता धोरणांचे पालन करण्यास आपली सहमती देत आहात. Wikipedia® हे Wikimedia Foundation, Inc. एक ना-नफा ना-तोटा संस्थेचे नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे.


लंडनला जाणारा पहिला मराठी माणूस माहितेयं? सातारच्या छत्रपतींचा 'हा' सेनापती डायरेक्‍ट लंडनला! - The First Marathi Person Who Went To London Was Sent By Satara Chhatrapati Pratapsinghraje | Marathi Live News Updates - eSakal

लंडनला जाणारा पहिला मराठी माणूस माहितेयं सातारच्या छत्रपतींचा 'हा' सेनापती डायरेक्‍ट लंडनला
लंडनला गेलेल्या शिष्टमंडळासोबत एक मुस्लिम गृहस्थही होते. या शिष्टमंडळास लंडनला फारसे यश प्राप्त झालं नाही, त्यामुळे त्यांना अपयशी माघारी परतावं लागलं होतं.
सातारा : सातारा जिल्हा म्हणजे शूरांची आणि वीरांची कर्मभूमी. हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक आणि युगपुरुष म्हणून समाज ज्यांच्याकडे पाहतो त्या थोर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पद स्पर्शाने पावन झालेला हा जिल्हा नैसर्गिक सौंदर्याचे वरदान लाभलेल्या सह्याद्रीच्या कुशीत वसला आहे. उज्ज्वल परंपरा, देदिप्यमान इतिहास आणि थोर पराक्रमाची पार्श्वभूमी लाभलेल्या ह्या जिल्ह्यात महान साधूसंत आणि थोर ज्ञानी, पराक्रमीही होऊन गेले. यामध्ये कन्हेरखेड (सातारा) महर्षी शिंदे , फलटणच्या सईबाई निंबाळकर, तळबीडचे (कराड) हंबीररावजी मोहिते, खटावचे प्रतापराव गुजर भोसरे, गोडवलीचे तानाजी मालुसरे, कोंडवळीचे (वाई) जिवाजी महाले, धावडशीच्या महाराणी लक्ष्मीबाई , तळबीडच्या रणमर्दिनी महाराणी ताराबाई, नायगावच्या सावित्रीबाई फुले, साताऱ्याचे छत्रपती प्रतापसिंहराजे भोसले, सेनापती यशवंतराव शिर्के अशी असंख्य उदाहरण देता येतील.
स्वराज्यात शिर्के घराण्याचे मोठं योगदान आहे. छत्रपती प्रतापसिंहराजे भोसले यांचे सेनापती यशवंतराव शिर्के हे त्यातीलच एक उदाहरण प्रतापसिंहराजेंचा 1793 ते 1800-80 इतका कालखंड.. इंग्रज भारतात आल्यानंतर भारत आणि इंग्लंड या दोन्ही देशात व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाले. ज्याप्रमाणे इंग्लंडहून गोरे साहेब लोक भारतात येत होते, तसे भारतातून आणि प्रामुख्याने महाराष्ट्रातून मोठ्या संख्येने लोक इंग्लंडला जात होते. महाराष्ट्रातून सर्वप्रथम ब्रिटनला जाणारे व्यक्ती म्हणून रंगो बापूजी गुप्ते आणि भोर संस्थानचे पंतसचिव भगवंतराव पंडित यांचे नाव घेतले जाते. परंतु यांच्याही चार वर्ष आधी 19 मार्चला 1835 यशवंतराव शिर्के हे सातारहून लंडनला जाऊन पोहचले होते. इंग्रज महाराष्ट्रात आल्यानंतर त्यांना इथल्या जनतेशी संवाद साधायला अडचण येत होती, त्यामुळे त्यांनी इथल्या काही लोकांना इंग्रजीचे शिक्षण दिले.
सर्च-रिसर्च - शतायुषींच्या देशातील ‘सुपरफूड’
स्वराज्याचे दुसरे छत्रपती संभाजी महाराजांना इंग्रजी ज्ञात असल्याचे अनेक ठिकाणी उल्लेख आढळून येतात. सातारा गादीला एलीफिस्टन याने ग्रॅंड डफ याला रेसिडेंट म्हणून नेमले. छत्रपती सातारा सोडून काशीला असताना ग्रॅंड डफ कारभार बघत होता. त्याला शह देण्यासाठी छत्रपतींनी आपला एक राजदूत लंडनला पाठवण्याची तयारी सुरू केली. ग्रॅंड डफ सातारा संस्थानात अवाजवी कर लादणे, निर्लष्करीकरण करणे, सरदारांच्या जहागिरींना जप्त करण्याचे काम करत होता, त्यावर अंकुश ठेवण्यासाठी महाराजांनी हा मार्ग स्वीकारला होता. महाराजांनी सुरवातीला 1835 मध्ये यशवंतराव शिर्केंना तिकडे पाठवले. त्यानंतर 1839 कालावधीत रंगो बापूजी गुप्ते आणि भगवंतराव पंडित हे लंडनला रवाना झाले होते. या तिन्ही लोकांनी अफगाण-इराक - सीरिया-तुर्कस्तान या मार्गाने इंग्लंड गाठले होते. शिर्के, गुप्ते, पंडीत हे तीन मराठी आणि अन्य पाच भारतीय, ज्यात एक बंगाली मुस्लीमही होते. हे वेगवेगळ्या ब्रिटीश अधिकाऱ्यांना भेटायचे. आठही जण एक बंगला भाड्याने घेऊन त्यात वास्तव्य करत होते. सन 1841 साली हे सर्व लोक लंडनहुन मायदेशी परतण्यासाठी जहाजात बसले असता, माल्टाच्या समुद्रधुनी जवळ रंगो बापूजी गुप्ते यांना सातारा संस्थान खालसा करून, प्रतापसिंहराजेंचे धाकटे बंधू अप्पासाहेब भोसले यांचा वारसाहक्क नाकारण्याची ब्रिटिशांच्या योजनेची माहिती मिळाली.
यावेळी क्षणाचा देखील विचार न करता, रंगो बापूजी लंडनला परतले आणि प्रतापसिंहराजेंच्या बंधमुक्ततेसाठी व संस्थान टिकवण्यासाठी पुरेपूर प्रयत्न करण्यास सुरुवात केली. पाच सप्टेंबर 1839 ला प्रतापसिंहराजेंनी यशवंतरावांना सेनापतीपदावरून काढलं, असं इतिहासात काही दाखले आढळतात. त्यानंतर यशवंतराव सातारमध्येच स्थायिक झाले. इंग्लंडमध्ये गेलेल्या या मराठी शिष्टमंडळाला तिथं अपयशाला सामोरे जावे लागले होते. तिथे पैशाची देखील कमतरता भासू लागली होती. दरम्यान, रंगो गुप्ते यांनी इथे 14 वर्षे काढली. यात त्यांना जरी अपयश आले असले तरी, त्यांचा पराक्रम वाखाणण्याजोगा होता. छत्रपती प्रतापसिंहराजे, प्रबोधनकार ठाकरे अथवा इतिहासाच्या पाने चाळताना शिर्के यांच्याबाबतचे लिखाणातही फारसे दाखले आढळत नाहीत, असे इतिहासतज्ञ सांगतात.
 सतत गोड खाल्ल्याने मेंदूवर होतो परिणाम या आहेत वाईट सवयी..
स्वराज्याच्या पराक्रमात शिर्के घराण्याचं मोठं योगदान आहे. छत्रपती प्रतापसिंहराजे भोसले यांच्या आदेशानुसार, महाराष्ट्रातून सर्वप्रथम ब्रिटनला जाणारे व्यक्ती म्हणून रंगो बापूजी गुप्ते आणि भोर संस्थानचे पंतसचिव भगवंतराव पंडित यांचे नाव घेतले जाते. मात्र, त्यापूर्वी सेनापती यशवंतराव शिर्के हे साताराहुन इंग्लंडला जाऊन पोहचले होते, असे काही दाखले प्रतापसिंहराजेंच्या लिखाणात आढळतात. पाच सप्टेंबर 1839 ला याच यशवंतरावांना महाराजांनी त्यांना गादीवरून हटवल्याचे दाखलेही उपलब्ध आहेत. लंडनला गेलेल्या शिष्टमंडळासोबत एक मुस्लिम गृहस्थही होते. या शिष्टमंडळास लंडनला फारसे यश प्राप्त झालं नाही, त्यामुळे त्यांना अपयशी माघारी परतावं लागलं होतं.
जगी ज्यास कोणी नाही, त्यास देव आहे.., वाचा 'तिच्या' विषयी
स्पष्ट, नेमक्या आणि विश्वासार्ह बातम्या वाचण्यासाठी 'सकाळ'चे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा
VIDEO : मैत्रीच्या विश्वासावर निवडणूक ठामपणे लढवली आणि जिंकलीही : श्रीनिवास पाटील
सातारा : नव्वदीच्या उंबरठ्यावर असलेल्या खासदार श्रीनिवास पाटील यांनी शरद पवारांच्या हाकेला होकार दिला. साताऱ्याचा निकाल फिरवला गेला तो प्रचाराच्या...
सोशल मिडीयाच्या ‘#ओला_दुष्काळ’ ट्रेंडची दखल
नांदेड : राज्यात अतिवृष्टीमुळे उद्भवलेल्या पुर परिस्थितीमुळे लाखो हेक्टरवरील हंगामी पिकांसह बागायती व फळबागांचे नुकसान झाले. हाताशी आलेला घास...
महामारीत ही राज्याचा आरोग्य विभाग सलाईनवर, भरती प्रक्रियेचे लाखो अर्ज पडून
मुंबई: राज्यात गेल्या वर्षभरापासून आरोग्य विभागातील भरती प्रक्रिया लालफितीत अजकली असल्याने अपुर्ण संख्याबळात कर्मचा-यांना कोरोना सोबत दोन हात करावे...
अजित पवारांच्या भेटीनंतर शिवेंद्रसिंहराजेंचे सीमोल्लंघन
सातारा : भाजपाचे दिग्गज नेते एकनाथ खडसे उद्या नवरात्रोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर राष्ट्रवादी पक्षात प्रवेश करण्याचे निश्चित मानले जात असतानाच, आता...
साता-याच्या कोविड हॉस्पिटलला माणदेशीची 70 लाखांची मदत
म्हसवड (जि. सातारा) : कोरोनासाथीच्या कालावधीत गावोगावचे नागरिक आणि शासकीय आरोग्य विभागास माणदेशी फाउंडेशनने तब्बल दोन कोटी 82 लाख रुपयांची...
शिक्षक समितीचा श्‍वास कोरोना रुग्णांसाठी संजीवनी
सातारा : कोरेगाव तालुका शिक्षक समितीच्या सभासदांनी सामाजिक बाधिलकीतून निधी जमा करून शिक्षक, त्यांच्या कुटुंबिय व्यक्ती तसेच परिसरातील गरजू लोकांना...
सकाळ माध्यम समूह आणि उपक्रम
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ माध्यम समूह आणि उपक्रम
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


नंदुरबारला दोन हजार मेट्रिकटन खताची गरज - marathi news nandurbar fertilizer no avalabale district | Marathi News - eSakal

नंदुरबारला दोन हजार मेट्रिकटन खताची गरज
नंदुरबार तालुक्यातील सहा कृषी केंद्रांवर जवळपास २२५ मेट्रिकटन इफको, तर १५१ मेट्रिक टन कृभको युरिया खताचे वाटप करण्यात आले. नंदुरबार तालुक्यातील दोन ते अडीच हजार शेतकऱ्यांना ३७६ मेट्रिक टन युरिया खताचे वाटप या ठिकाणी सहा केंद्रांवरून करण्यात आले आहे.
शनिमांडळ : नंदुरबार जिल्‍ह्यात १२०० मेट्रिक टन युरिया खताचा पुरवठा झाला असून, अजून दोन हजार मेट्रिक टन खताची अवश्यकता असून शेतकऱ्यांची मागणी वाढली आहे. इफको आणि कृभको या रासायनिक युरिया खताचे वाटप प्रशासनाकडे प्रति बॅग २२६ रुपये प्रमाणे प्रति शेतकरी तीन ते चार बॅगा वाटप करण्यात आले.
नंदुरबार तालुक्यातील सहा कृषी केंद्रांवर जवळपास २२५ मेट्रिकटन इफको, तर १५१ मेट्रिक टन कृभको युरिया खताचे वाटप करण्यात आले. नंदुरबार तालुक्यातील दोन ते अडीच हजार शेतकऱ्यांना ३७६ मेट्रिक टन युरिया खताचे वाटप या ठिकाणी सहा केंद्रांवरून करण्यात आले आहे. त्यातच कोपरली खोंडामळी, रनाळे, ईसाईनगर, नंदुरबार तसेच नंदुरबार शहरातील मार्केट यार्ड येथील भागात युरिया खताचे वितरण जिल्हा प्रशासनातर्फे शेतकी संघाच्या माध्यमातून करण्यात आले आहे. नंदुरबार शहरात गेल्या दोन दिवसांपासून युरिया खताचे वाटप करून देखील बरेच शेतकरी हे खतापासून वंचित राहिले असून जिल्हा प्रशासनाकडे अजून जवळपास दोन हजार मेट्रिक टन खतांची आवश्‍यकता आहे.
खतांबाबत नियोजन करावे : पाडवी
नंदुरबार जिल्ह्याचे पालकमंत्री ॲड. के. सी. पाडवी यांनी जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांना आवाहन केले आहे की शेतकऱ्यांना बी-बियाणे व खतांसाठी शहरात यावे लागू नये यासाठी रेशन दुकानांच्या माध्यमातून कृषी निविष्ठा वितरित करण्याचे नियोजन जिल्हा प्रशासनाने करावे खतांच्या योग्य वापराविषयी शेतकऱ्यांना योग्य ती माहिती द्यावी युरियाच्या उपलब्धतेबाबत पालकमंत्री यांनी स्वतः कृषी मंत्र्यांशी चर्चा केली आहे. युरियाचा पुरवठा पुरेशा प्रमाणात होईल असे देखील जिल्ह्याचे पालकमंत्री ॲड. के. सी. पाडवी यांनी सांगितले आहे.
स्पष्ट, नेमक्या आणि विश्वासार्ह बातम्या वाचण्यासाठी 'सकाळ'चे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा
दोन बालिकांना सर्पदंश; वेळेवर उपचार न मिळाल्याने एकीचा मृत्यू
धडगाव (नंदुरबार) : सातपुड्यातील अतिदुर्गम भागात आजही दळणवळणाची सोय अद्याप उपलब्ध झालेली नाही, धड पायवाट नाही, तेथे रस्ता, वीज कसा पोहोचणार. अन्...
हा शोलेचा सिन नव्हे; नेटवर्क शोधण्याचा प्रयत्‍न
सारंगखेडा (नंदुरबार) : केंद्र सरकारकडून विविध क्षेत्रात डिजिटल यंत्रणा कार्यान्वित केल्याचा गाजावाजा केल्या जातो. मात्र सातुर्खे (ता. नंदूरबार) येथील...
५३ शिक्षकांना मिळणार पदस्थापना
नंदुरबार : आंतरजिल्हा बदलीने आलेल्या ५३ शिक्षकांना सहा महिन्यांपासून पदस्थापना मिळाली नव्हती. हे शिक्षक कोणत्या शाळेवर नियुक्ती मिळते, याबाबत...
शेतकऱ्यांकडून लाच घेणाऱया कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापकला अटक
नंदुरबार ः कृषी विभागातर्फे शेतकरी गटांना मोफत पुरविल्या जाणाऱ्या कृषी निविष्टा व बियाणे पुरविल्याचा मोबदल्यात गटातील प्रति शेतकऱ्याकडून २५०...
कर्ज काढत रूग्‍णसेवेसाठी उपलब्‍ध केली रूग्णवाहिका; युवकांचे कार्य
शहादा (नंदुरबार) : कोविड-१९ मुळे रुग्णवाहिकांचा तुटवडा भासत आहे. यासाठी शहरातील सहा युवकांनी एकत्र येऊन श्री महावीर नागरी सहकारी पतसंस्थेच्या...
सहा महिन्याचा कर माफीबाबतच्या खोट्या अफवा
नंदुरबार : जो विषय नगर पालिकेच्या सभेचा अजेंड्यावरच नाही तर त्याबाबत चर्चा किंवा निर्णय घेण्याचा विषयच येत नाही. तरीही विरोधक त्या विषयाला सभेत...
सकाळ माध्यम समूह आणि उपक्रम
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ माध्यम समूह आणि उपक्रम
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


Homeचंद्रपूरकोविड-19 महामारीच्‍या अनुषंगाने उदभवलेल्‍या विविध समस्‍यांवर मात करण्‍याच्‍या दृष्‍टीने उपाययोजना कराव्‍या – भाजपाची मागणी
कोविड-19 महामारीच्‍या अनुषंगाने उदभवलेल्‍या विविध समस्‍यांवर मात करण्‍याच्‍या दृष्‍टीने उपाययोजना कराव्‍या – भाजपाची मागणी
कोविड-19 महामारीच्‍या अनुषंगाने उदभवलेल्‍या विविध समस्‍यांवर मात करण्‍याच्‍या दृष्‍टीने उपाययोजना कराव्‍या – भाजपाची मागणी
आ. सुधीर मुनगंटीवार आणि हंसराज अहीर यांच्‍या नेतृत्‍वात भाजपाच्‍या शिष्‍टमंडळाने घेतली जिल्‍हाधिका-यांची भेट
कोविड-19 महामारीच्‍या अनुषंगाने उदभवलेल्‍या विविध समस्‍यांवर मात करण्‍याच्‍या दृष्‍टीने उपाययोजना करण्‍याच्‍या मागणीसाठी माजी अर्थमंत्री आ. सुधीर मुनगंटीवार आणि माजी केंद्रीय गृह राज्‍यमंत्री हंसराज अहीर यांच्‍या नेतृत्‍वात भाजपाच्‍या शिष्‍टमंडळाने जिल्‍हाधिकारी डॉ. कुणाल खेमनार यांची भेट घेत विविध मागण्‍यांचे निवेदन सादर केले व त्‍यांच्‍याशी चर्चा केली.
महाराष्‍ट्रात कोविड-19 महामारीच्‍या अनुषंगाने अनेक समस्‍या उदभवलेल्‍या आहेत. महाराष्‍ट्रात कोरोनाच्‍या रूग्‍णांची संख्‍या दिवसेंदिवस वाढत आहे. लॉकडाऊनमुळे शेतकरी, शेतमजूर, गोरगरीब नागरिक, मध्‍यमवर्गीय, व्‍यापारी सर्वच घटकांना समस्‍यांचा सामना करावा लागत आहे. या समस्‍येवर मात करण्‍याच्‍या दृष्‍टीने विविध उपाययोजना करण्‍याची मागणी या शिष्‍टमंडळाने जिल्‍हाधिका-यांच्‍या माध्‍यमातुन मुख्‍यमंत्री उध्‍दव ठाकरे यांच्‍याकडे केली आहे.
प्रामुख्‍याने 31 मे पर्यंत राज्‍यातील कापूस खरेदी पूर्ण करावी, प्रत्‍येक केंद्रावर दररोज किमान 150 गाडयांची खरेदी करावी व फरतड कापूस व्‍यापा-यांच्‍या माध्‍यमातुन खरेदी न करता मार्केटींग फेडरेशनच्‍या माध्‍यमातुन खरेदी करत त्‍यासाठी स्‍वतंत्र निधी उपलब्‍ध करावा, अशी मागणी करण्‍यात आली आहे. केंद्र सरकारने प्रत्‍येक शेतक-याच्‍या खात्‍यात थेट 6 हजार रूपये जमा करण्‍याचा निर्णय घेतला आहे. याच धर्तीवर राज्‍य सरकारने सुध्‍दा शेतक-यांच्‍या खात्‍यात थेट 5 हजार रूपये जमा करावे, राज्‍यात पुणे, मुंबई आदी ठिकाणी अडकलेले विद्यार्थी, यात्रेकरू व अन्‍य नागरिकांना स्‍वगावी परत येण्‍यासाठी मोफत एस.टी. बस प्रवासाची सोय उपलब्‍ध करण्‍याचा 9 मे चा शासन निर्णय पूर्ववत लागू करावा, ज्‍यांच्‍याजवळ रेशनकार्ड नाही अशा व्‍यक्‍तींना मोफत रेशन उपलब्‍ध करावे, लॉकडाऊनच्‍या काळातील व पुढील दोन महिन्‍यांच्‍या काळातील विजेचे 200 युनिटपर्यंतचे विज बिल माफ करावे, राज्‍यातील सर्व 13 लाख बांधकाम कामगारांना 5 हजार रूपयांची मदत करावी व रक्‍कम थेट त्‍यांच्‍या खात्‍यात जमा करावी, संजय गांधी निराधार योजना, श्रावणबाळ योजना या योजनांच्‍या लाभार्थ्‍यांचे अनुदान त्‍यांना विहीत मुदतीत पोहचावे यासाठी कडक कायद्या करावा व विलंबासाठी जबाबदार अधिका-यांवर कडक कारवाई करावी, विविध योजनांच्‍या माध्‍यमातुन मंजूर विहीरींचे बांधकाम पावसाळयापूर्वी पूर्ण व्‍हावे यासाठी अनुदान थेट शेतक-यांच्‍या खात्‍यात जमा करावे, सन 2019-20 पासून शेतक-यांनी विज कनेक्‍शन मिळण्‍यासाठी डिमांड भरलेली आहे त्‍यांना तात्‍काळ विज कनेक्‍शन द्यावे, विविध योजनांच्‍या माध्‍यमातुन मंजूर घरकुलांची बांधकामे पावसाळयापूर्वी पूर्ण होण्‍याच्‍या दृष्‍टीने तातडीने लाभार्थ्‍यांना निधी उपलब्‍ध करावा, गोरगरीब विद्यार्थ्‍यांना शिक्षण शुल्‍कात सवलत द्यावी, उत्‍तरप्रदेश च्‍या धर्तीवर ऑटोरिक्षा चालक व टॅक्‍सी चालकांना आर्थीक मदत करावी, जिल्‍हा रूग्‍णालये, उपजिल्‍हा रूग्‍णालये, प्राथमिक आरोग्‍य केंद्रे, ग्रामीण रूग्‍णालये, उपकेंद्रे यांचे आधुनिकीकरण व नूतनीकरण करून उत्‍तम आरोग्‍य सेवा द्यावी, बारा बलुतेदारांसाठी आर्थीक पॅकेज घोषीत करावे, ज्‍या शेतक-यांना 31 मार्च पर्यंत कर्जाचा भरणा करणे गरजेचे होते लॉकडाऊनमुळे ते कर्जाची परतफेड करू शकले नाही त्‍यांचे 3 महिन्‍यांचे व्‍याज भरण्‍याचे शासनाने मान्‍य केले होते, परंतु अद्याप शासन निर्णय निर्गमित झालेला नाही तो त्‍वरीत निर्गमित करावा, उज्‍वला गॅस योजनेच्‍या धर्तीवर वनविभागाच्‍या श्‍यामाप्रसाद मुखर्जी जन-वन विकास योजनेच्‍या लाभार्थ्‍यांना तीन महिन्‍यांसाठी मोफत गॅस सिलेंडर उपलब्‍ध करून द्यावे, अनेक उद्योगांनी कामगारांचे वेतन दिलेले नाही अशा उद्योगांना तातडीने वेतन प्रदानाबाबत आदेश द्यावेत, भाजीपाला, धान, कापूस, द्राक्ष उत्‍पादक शेतक-यांचे गारपिटीमुळे झालेल्‍या नुकसानाची भरपाई त्‍यांना तातडीने देण्‍यात यावी, दूध उत्‍पादक शेतक-यांना सुध्‍दा आर्थिक मदत करावी, शिवभोजन थाळी च्‍या संख्‍येत वाढ करत 21 लाख शिवभोजन थाळी देत गोरगरीब जनतेला दिलासा द्यावा, स्‍थानिक स्‍वराज्‍य संस्‍था अंतर्गत जे भाडेकरू आहेत त्‍यांना तीन महिन्‍याचे घरभाडे माफ करण्‍याच्‍या दृष्‍टीने अधिसूचना काढावी, मास्‍क, सॅनिटायझर, पीपीई किट यावरील स्‍वतःच्‍या हक्‍काचा राज्‍य वस्‍तु व सेवाकर माफ करावा, लद्यु उद्योग, मध्‍यम उद्योग, ग्रामोद्योग, कुटीर उद्योग यांच्‍या समस्‍यांचा आढावा घेवून त्‍यांच्‍यासाठी स्‍वतंत्र आर्थिक पॅकेज जाहीर करावे, आदिवासी समाज बांधवांच्‍या खात्‍यात थेट 5 हजार रूपये जमा करावे, राज्‍यातील सुशिक्षीत बेरोजगारांना 5 हजार रूपये बेरोजगारी भत्‍ता देण्‍यात यावा, पोलिस, डॉक्‍टर्स, आरोग्‍य कर्मचारी, सफाई कर्मचारी यांना विमा संरक्षण कवच देण्‍यात यावे तसेच त्‍यांच्‍यावर हल्‍ले होण्‍याच्‍या घटना रोखण्‍याच्‍या दृष्‍टीने कडक कायदा करावा अशा मागण्‍या या निवेदनाद्वारे करण्‍यात आल्‍या आहेत.
सदर मागण्‍यांबाबत तातडीने शासनाला अवगत करण्‍यात येईल असे आश्‍वासन जिल्‍हाधिकारी डॉ. कुणाल खेमनार यांनी शिष्‍टमंडळाला दिले. या शिष्‍टमंडळात वनविकास महामंडळाचे माजी अध्‍यक्ष तथा ज्‍येष्‍ठ भाजपा नेते चंदनसिंह चंदेल, चंद्रपूर जिल्‍हा भाजपाचे अध्‍यक्ष हरीश शर्मा, जिल्‍हा सरचिटणीस देवराव भोंगळे, संजय गजपूरे, जिल्‍हा परिषदेच्‍या अध्‍यक्षा सौ. संध्‍या गुरनुले, महापौर सौ. राखी कंचर्लावार, माजी आमदार संजय धोटे, उपमहापौर राहूल पावडे, युवा मोर्चा जिल्‍हाध्‍यक्ष ब्रिजभूषण पाझारे, भाजपाचे ज्‍येष्‍ठ नेते राजेंद्र गांधी, प्रमोद कडू, राहूल सराफ, राजेश मुन, हिरामण खोब्रागडे, माजी उपमहापौर अनिल फुलझेले, रामपाल सिंह, तुषार सोम, राजीव गोलीवार, चंद्रपूर, मनपा सदस्‍य सुभाष कासनगोट्टूवार, भाजपा तालुकाध्‍यक्ष नामदेव डाहूले यांची प्रामुख्‍याने उपस्थिती होती.
♥ # Welcome : दिनचर्या न्यूज या वेबपोर्टलची निर्मिती काव्यशिल्प डिजिटल मीडियाने केली आहे. Contact 7264982465
जिल्हात 25 पासून 7 दिवसाचा जनता कर्फ्यू
इतर समाजाने लावलेल्या सलून मध्ये काम करणाऱ्या नाभिकांनी सावध व्हा
24 तासात केवळ 92 नव्या बाधितांची नोंद, सात बाधितांचा मृत्यू


IPL 2020 : Sunrisers Hyderabad vs Chennai Super Kings Preview

परवलीचा शब्द परत मिळवा
घर व्हिडिओ सनरायजर्स हैदराबाद vs चेन्नई सुपर किंग्स प्रीव्ह्यू
सनरायजर्स हैदराबाद vs चेन्नई सुपर किंग्स प्रीव्ह्यू
आज आयपीएलमध्ये सनरायजर्स हैदराबाद विरुद्ध चेन्नई सुपर किंग्स असा सामना होणार आहे. आतापर्यंत चेन्नईला सात पैकी केवळ दोन, तर हैदराबादला सात पैकी तीनच सामने जिंकता आले आहेत. त्यामुळे हे दोन्ही संघ विजयाच्या शोधात आहे. या सामन्यात पुन्हा एकदा चेन्नईचा कर्णधार धोनीच्या कामगिरीवर सर्वांची नजर असेल. धोनी त्याच्या कामगिरीत सुधारणा करत चेन्नईला विजय मिळवून देण्याचा नक्कीच प्रयत्न करेल. मात्र, एकूणच हा सामना कसा होऊ शकेल यावर केलेली चर्चा.
ताज्या घडामोडी आणि लेटेस्ट व्हिडिओंसाठी 'माय महानगर'चे Android App डाऊनलोड करा
सनरायजर्स हैदराबाद vs चेन्नई सुपर किंग्स प्रीव्ह्यू
कोरोना सोकावतोय, कांदा रडवतोय
मृत्यूनंतरही मैत्री जपणारे शरद पवार, कुटुंबियांचे सांत्वन केलं
नाशिकमध्ये जाधव गॅसेस प्रकल्पाचे उद्घाटन
Photo – मायानगरीत Power Cut; शहरात अशी झाली होती स्थिती
Photo – राज्यातील महिलांच्या वाढत्या अत्याचाराविरोधात भाजपचे आंदोलन
Photo: ठाण्यात नवरात्रौत्सवाची लगबग सुरू
Bigg Boss मराठीतील अभिनेत्री शर्मिष्ठा राऊत दुसऱ्यांदा अडकली विवाहबंधनात
Photo : नवी मुंबईत बरसल्या पावसाच्या सरी
Photo : अभिनेत्री रेखा Birthday Special; या अदांनी चाहते आजही घायाळ
चोरीनंतर चोरानं ठेवली चिठ्ठी; वाचून तुम्हीही म्हणाल, मार दिया जाय या...
Tiktok व्हिडिओसाठी रोखली बंदुक; गोळी सुटली आणि तरुणीचा झाला मृत्यू
 गाडीत बसताना काळजी घ्या; ‘या’ महिलेला कल्पनाही नव्हती...
Positive News: कोरोनाला हरवून ७३ वर्षीय आजोबांनी पुर्ण केली ४२ किमींची...
Vinod Khanna Birth Anniversary: त्या सीनदरम्यान विनाद खन्नांचा कंट्रोल सुटला आणि...


20 एप्रिल रोजी मृत्यु झालेल्या 32 वर्षीय पुरुषाबरोबरच 22 जणांचे रिपोर्ट निगेटिव्ह. - कृष्णाकाठ : निपःक्ष व निर्भीड वृत्तपत्र

कृष्णाकाठ : निपःक्ष व निर्भीड वृत्तपत्र
✍ संपादक : चंद्रकांत चव्हाण
कृष्णाकाठ : निपःक्ष व निर्भीड वृत्तपत्र
ALL ताज्या बातम्या विशेष लेख संपादकीय वाढदिवस विशेष व्यंगचित्र मुलाखत ADVT/ जाहिरात राजकारण कृषीवार्ता शैक्षणिक
20 एप्रिल रोजी मृत्यु झालेल्या 32 वर्षीय पुरुषाबरोबरच 22 जणांचे रिपोर्ट निगेटिव्ह.
April 22, 2020 • चंद्रकांत चव्हाण
20 एप्रिल रोजी मृत्यु झालेल्या 32 वर्षीय पुरुषाबरोबरच 22 जणांचे रिपोर्ट निगेटिव्ह.
रात्री उशिरा 6 नागरिकांना विलगीकरण कक्षात केले दाखल.
सातारा दि.21 (जि.माका) : उपजिल्हा रुग्णालय, कराड येथे 20 एप्रिल रोजी मृत्यु झालेल्या 32 वर्षीय पुरुषाचा नमुना तपासणीसाठी पाठविण्यात आला होता, त्याचा अहवाल निगेटिवह आला आहे तसेच क्रांतिसिंह नाना पाटील सर्वसाधारण रुग्णालय, सातारा येथील 16, कृष्णा मेडिकल येथील 5 व उपजिल्हा रुग्णालय, कराड येथील 1 अशा एकूण 22 अनुमानितांचे रिपोर्ट निगेटिव्ह आले असल्याचे बी. जे. वैद्यकीय महाविद्यालय, पुणे यांनी कळविले आहे, अशी माहिती जिल्हा शल्यचिकित्सक डॉ. आमोद गडीकर यांनी दिली आहे.
क्रांतिसिंह नाना पाटील सर्वसाधारण रुग्णालय, सातारा येथे दि.21 एप्रिल रोजी रात्री उशिरा 6 जणांना विलगीकरण कक्षात दाखल करण्यात आले आहे. यामध्ये श्वसन संस्थेच्या तीव्र जंतु संसर्गामुळे 1, आरोग्य कर्मचारी 1, प्रवास करुन आलेला 1 व 3 निकट सहवासितांचा समावेश आहे. या सर्वांच्या घशातील स्त्रावांचे नमुने बी. जे. वैद्यकीय महाविद्यालय, पुणे येथे तपासणीसाठी पाठविण्यात आले आहेत, अशी माहिती जिल्हा शल्यचिकित्सक डॉ. गडीकर यांनी दिली आहे.


आरोग्यम् धनसंपदा | Page 11 | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
You are here: मुख्यपृष्ठ /आरोग्यम् धनसंपदा
बाबांचा मित्र लेखनाचा धागा
Water Retention मुळे वाढलेले वजन कमी कसे करावे
चांगला डॉक्टर कसा शोधायचा
मे 8 2017 - 5:41am प्रकाश घाटपांडे
आयुर्वेदोक्त पंचकर्म वाहते पान
शीतपेय आणि आपले आरोग्य लेखनाचा धागा
आर्टीफिशियल स्वीटनर अर्थात शुगर फ्री आरोग्यासाठी घातक, का
अंधत्वनिवारण : आधुनिकोत्तर भारतीय विदा निर्माण पद्धती व तदनुषंगाने लेखनाचा धागा
आहारातील सप्लिमेंट्स , व्हिटामिन गोळ्या इत्यादी लेखनाचा धागा
तुम्हाला तुमच्या वाढलेल्या / वाढत्या वयाचा गिल्ट येतो का
Apr 9 2017 - 9:31am सिंथेटिक जिनियस
तुम्ही आहात का सुपरटेस्टर
फ्लॉवर रेमिडीची जन्म कथा लेखनाचा धागा
प्रवासात औषधे थंड ठेवण्यासाठीची साधने लेखनाचा धागा
सायकलविषयी सर्व काही ४ (सायकल चालवताना आणि देखभाल) लेखनाचा धागा
कोलेस्ट्रोल कमी करण्यासाठी आहार लेखनाचा धागा
लांब केस ठेवावेत की सरळ टक्कल करावे
चिकुन्गुनिया सद्रुश नवीन विषाणुजन्य आजार लेखनाचा धागा
द्वंद्व-अनंत मनोहर लेखनाचा धागा
जुनी रूट कॅनल त्रास देते आहे, काय करावे
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
या ग्रूपचे सभासद व्हा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०२० मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन.
वापराचे/वावराचे नियम | गोपनीयता | आमच्याबद्दल | संपर्क


ग्लोबल हार्मनी स्पर्धेत ‘बालरंजन’ ची बाजी | Balranjan Kendra Pune

ग्लोबल हार्मनी स्पर्धेत ‘बालरंजन’ ची बाजी
दिनांक: ५ जून, २०१७
नुकत्याच पुण्यात पार पडलेल्या अखिल भारतीय सांस्कृतिक संघाच्या ग्लोबल हार्मनी स्पर्धेत बहुभाषिक नाटकांच्या गटात भारती निवास सोसायटीच्या बालरंजन केंद्राने प्रथम क्रमांक पटकावला.
स्पर्धेचा बक्षीस समारंभ राज्याचे शिक्षण मंत्री श्री.विनोद तावडे यांच्या हस्ते संपन्न झाला.
साने गुरुजींची आई यशोदा जोशी-साने यांच्या स्मृती शताब्दी वर्षाचे औचित्य साधून बालरंजन केंद्राने ‘ शामची आई ‘ हे नाटक सादर केले. पात्रांची चपखल निवड, शंभर वर्षांपूर्वीचा काळ दाखवणारे नेपथ्य, प्रसंगांना साजेसे पार्श्व-संगीत, नेटकी प्रकाश योजना व सर्वच कलाकारांचा उत्तम अभिनय ही या नाटकाची वैशिष्ठ्ये होती. उत्कृष्ठ सादरीकरणाने या नाटकाने प्रेक्षकांची मने जिंकली तसेच परीक्षकांची वाहवा मिळविली.
टाळ्यांच्या गजरात नाटकाची सांगता झाली .एकूण ६ बक्षिसे शामची आई ने मिळविली.
१) निर्मिती प्रथम क्रमांक – निर्माती माधुरी सहस्रबुद्धे
२) दिग्दर्शन प्रथम क्रमांक – देवेंद्र भिडे
3) प्रकाश योजना व संगीत प्रथम क्रमांक – रेणुका भिडे
४) अभिनेत्री प्रथम क्रमांक – रेवती देशपांडे
५) सहाय्यक अभिनेत्री प्रथम क्रमांक – सुहानी धडफळे
६) सहाय्यक अभिनेता प्रथम क्रमांक – ऋग्वेद शेंडे
‘बालरंजन केंद्राचे हे ३० वे वर्ष चालू आहे. या विशेष वर्षात केंद्राने प्राप्त केलेलं हे यश समाधानकारक आहे’ असे मत केंद्राच्या संचालिका सौ.माधुरी सहस्रबुद्धे यांनी यावेळी व्यक्त केले.
ग्लोबल हार्मनी स्पर्धेत ‘शामची आई’ नाटक
ग्लोबल हार्मनी स्पर्धेत ‘शामची आई’ नाटक
ग्लोबल हार्मनी स्पर्धेत ‘शामची आई’ नाटक


आरोग्यम् धनसंपदा | Page 12 | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
You are here: मुख्यपृष्ठ /आरोग्यम् धनसंपदा
वैयक्तिक पातळीवर ताण तणावाचे व्यवस्थापन कसे करता
Bow legs ( बेंड असलेले पाय ) किंवा X , O आकारात असलेल्या पायाचे दुखणे प्रश्न
मे 27 2016 - 2:52am निशा राकेश गायकवाड
पायात क्रॅम्पस् येणे प्रश्न
डास व त्याचे चावणे प्रश्न
भारतीय आहार : १८००/१५००/१२०० क्यालरीज तक्ता हवा आहे प्रश्न
लो कार्ब डाएट -----मदत हवी आहे.... प्रश्न
प्रोबायोटीक्स बद्दल तातडीने माहिती हवी होती प्रश्न
वृध्दांचा आहार कसा वाढवावा
ठाण्यातील ENT डॉक्टर बद्दल माहिती हवी आहे. प्रश्न
चष्म्याचा नंबर कमी करणे / घालवणे प्रश्न
अल्सरवर घरगुती उपचारांची माहिती हवी आहे. प्रश्न
COPDच्या रुग्णाची काळजी कशी घ्यावी प्रश्न
cervical canser बद्दल माहिति हवि आहे
अ‍ॅपल सिडर्....लिम्बु पाणी ...अर्क.. प्रश्न
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
या ग्रूपचे सभासद व्हा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०२० मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन.
वापराचे/वावराचे नियम | गोपनीयता | आमच्याबद्दल | संपर्क


पु.ल.प्रेम: देवधर संगीत विद्यालयातील समारंभात पुलंनी केलेलं भाषण

पु.लंची छायाचित्रे पाहण्यासाठी ह्या चित्रावर क्लिक करा
साधनाताई आमटे - ‘पुलं’च्या नजरेतून...
‘बलुतं’ : एक दु:खानं गदगदलेलं झाड
पु. ल. देशपांडे यांनी लिहीलेलं पत्र, 'पुरोगामी की परंपरावादी
मला नाचणारे तरुण आवडतात -- पु.ल.
पुलंनी आपल्या लेखणीनं, वाणीनं रवींद्रनाथांना महाराष्ट्रामध्ये ठिकठिकाणी पोचवलं
अंत:करणातील वीणेचा अखंड झणकार
बोलावे आणि बोलू द्यावे
नवं वर्ष आणि सुखाचा चेहरा
मराठी मुलखात मराठीला दासीचा दर्जा
एक होते कुसुमाग्रज : विशाखाचे दिवस --पु.ल.
तुम्हाला नागपूरकर व्हायचं का
तुम्हाला मुंबईकर व्हायचंय का
तुम्हाला पुणेकर व्हायचं का
धर्म, अंधश्रध्दा नि तुम्ही आम्ही
भारतीय अशी रंगभूमी आहे काय
परफॉर्मर हीच माझी भूमिका आहे..
॥ श्रीमंत बाबासाहेब पुरंदरे यांसी..॥
आयुष्यमान व्हा, यशस्वी व्हा
देवगडचो हापूस सगळ्या आब्यांचो बापूस.. - पु.ल.
'पुलं'नी केलेला गंधर्वगौरव : गंधर्वनाम संवत्सरे...
एक जानेवारी : एक संकल्प दिन
संवाद : एका राजा लेखकाशी (पु. ल. आणि विद्याधर पुंडलिक यांचा संवाद)
पुलंचे एक प्रेरणादायी पत्र
पु.ल.देशपांडे यांनी सुधीर बेडेकर यांना दिलेली मुलाखत
पं. सी. आर. व्यास यांच्या षष्ठ्यब्दपूर्ती समारंभात पुलंनी केलेलं भाषण
देवधर संगीत विद्यालयातील समारंभात पुलंनी केलेलं भाषण
अभ्यास : एक छंद
मी भारतीय म्हणूनच जगेन
समजा, कुणी तुमच्या मुस्काटीत मारली तर..
बाबा आमटे एक विज्ञानयोगी
...तर मराठीची चिंता बाळगण्याचे कारण नाही
दलित शब्दाची व्याप्ती कळणार कधी
हे जग मी सुंदर करुन जाईन....
भाईकाकाज लेटर टू मीरा ...
काय वाट्टेल ते होईल
मी एक नापास आजोबा
पुल - काही सहित्यिक भोग
आपण सारे भारतीय आहोत
रंग माझा वेगळा (प्रास्ताविक -पु. ल. देशपांडे)
पु.लं. चे मजेदार किस्से
काही साहित्यिक भोग (भोग २)
जो जे वांछील तो ते लिहो
तिळगूळ घ्या गोड बोला
‘एक शून्य मी’ : शून्याचा अर्थपूर्ण अनुभव
‘मन’ : पु.ल. नावाचं
निवडक अ-पुलं - कुमार जावडेकर
मी पाहिलेली पु.ल. आणि बाळासाहेब ठाकरेंची भेट..
पु.ल. : विनोदाचे एक स्वतंत्र विश्व
जेव्हा पु.ल. बीबीसीच्या शाळेतले विद्यार्थी होते...
पु.ल. पुनःपुन्हा आयुष्यात येतात...
जेथे जातो तेथे, तू माझा सांगाति
समृद्ध लेखणीचा अनमोल ठेवा
पु. ल. : एक माणूस
रसिकराज पु. ल. -- एक अद्वितीय रसायन
मारवा आजही स्मरणात आहे
'पु. ल.' चांदणे स्मरणाचे
पु.ल. : आनंद उधळणारा अवलिया (सर्वोत्तम ठाकूर)
पु.ल. देशपांडे - दुर्लक्षित व्यासंगी संगीतकार
व्यक्ति आणि वल्ली (1965) - पु. ल. देशपांडे
विशीतल्या पोराचं पु.ल. आजोबांना पत्र
पु.ल. म्हणजे परमेश्‍वराने दिलेले वरदान..
साहित्यातील हृदयस्थपु ल देशपांडे
मुक्तांगण व्यसनमुक्ती केंद्रातील पुलंचे योगदान
पु. ल. 'वस्त्रहरण' नाटकासाठी टर्नींग पॉइंट
विनोदाने पुलकित करणारे पु. ल.
खरंच.. शिवी कधी देऊ नये
पु. ल. एक आठवण, किती सारी साठवण
जगण्यापलीकडची प्रेरणा देणारा लेखक
पु.ल. इतिहासजमा होणे शक्य नाही..
बहोत अच्छे - वसंतराव देशपांडे
पुरुषोत्तम लक्ष्मण आगे बढो - आचार्य अत्रे
व्यक्ती आणि वल्ली - अतुल परचुरे
पुलंच्या आठवणी - राम कोल्हटकर
पु.ल. आंनदाचा निर्मळ झरा
आठवणींचं पिपंळपान- पु.ल. आणि सुनीताबाई
जे रम्य ते बघुनिया...
आमचा हसवणारा मित्र पी. एल.
पु.लं. च्या आठवणींना उजाळा
नवलकरांच्या 'झपाटलेल्या लेखणी'तले भाई
पु. ल. नावाचे गारुड
पु. लं. - अखेरचा अध्याय
पुलकित संध्याकाळ - - स्मिता मनोहर.
पुन्हा भेटले मराठी मनामनांत जपलेले "पु. ल.'
'पुल'कित आठवणींत दंग झाले श्रोते...
पु .लं कडे नोकरी
पु. ल. : व्यक्ती की आनंदयात्री
गल्ली चुकलं काय ओ ह्ये... पी. एल.
II पुरुषोत्तम लक्ष्मण देशपांडे नावाचा उत्तम पुरुष II
साहित्य पंढरीच्या पांडुरंगाचे वारकरी
पु.ल. आणि दि टॉवर ऑफ बटाटा
पु. ल. न विसरता येणारे
| परी या सम हा |
पु.ल. : एक सोबती
भाई - व्यक्ती सुद्धा आणि वल्ली सुद्धा
या महान अष्टपैलू अवलियाला माझा मानाचा मुजरा
भाई, आज तुमचा वाढदिवस
माझ्या आयुष्यातील तो सुवर्ण क्षण
बरं झालं पु.ल. तुम्ही लवकर गेलात
पु, ल. नावाचं मोरपीस
पुलं चं लिखाण 'पाहिलं' तेव्हा
पुल देशपांडे यांची विनोदबुद्धी
पु.लंच्या त्या दोन संस्मरणीय भेटी
मला भावलेले 'पु.ल. '
पु.ल.. तुम्ही स्वतःला कोण समजता
अजि म्या पु.ल. पाहिले
अमरत्व काय फक्त देवालाच आहे काय
एक पत्र माझ्या दैवताला ..... त्याच्याच एका रसिकाकडून
पुलंचं भरभक्कम कोंदण : सुनीताबाई
साठवण - सुनिता देशपांडे
"व्यक्ती आणि वल्ली" .....एक प्रसंग......
बटाट्याच्या चाळीतील काही आठवणी..
खिल्ली पुस्तकातील काही उतारे..
केसरबाई :एका तेजः पुंज स्वराचा अस्त
जीवन त्यांना कळलें हो
सखे सोबती गेले पुढती
आमचे भाषाविषयक धोरण -- अघळ पघळ
माझा एक अकारण वैरी
झपताल - काही (बे)ताल चित्रे (अघळपघळ)
मी पु. ल. दे.
पु.लं. .... काही (च्या काही) कविता
इथे असलेले सगळे लेख महाजालावर भ्रंमती करत असताना मिळालेले आणि काही पु.ल. प्रेमी मित्रांनी दिले आहेत. चित्र (jpg,gif),(pdf) पिडिफ स्वरुपात मिळालेले लेख देवनागरीत टंकुन एका ठिकाणी आणण्याचे काम फक्त मी केले.
देवधर संगीत विद्यालयातील समारंभात पुलंनी केलेलं भाषण
नोंद- (भाऊ मराठे यांनी प्रचंड मेहेनत घेऊन पुलंची काही भाषणे आणि पुलंच्या घेतल्या गेलेल्या काही मुलाखती ज्या ऑडिओ / व्हिडिओ स्वरुपात उपलब्ध होत्या त्यांचं संकलन करुन स्वत:च्या मोत्यासारख्या अक्षरात लिहून काढल्या. त्यांनी अशी अनेक संकलनं केली आहेत आणि हा असा ठेवा लिखित स्वरुपात त्याच्या स्वत:पुरता उपलब्ध असला तरी तो कायम स्वरुपी जतन व्हावा या उद्देशाने विवेक काजरेकर यांनी त्याला विचारणा केली की 'हे हस्तलिखित स्वरुपातलं संकलन टंकलिखित करुन संकेतस्थळावर उपलब्ध करुन देऊ शकतो का ' तेंव्हा भाऊंनी एका क्षणाचाही विचार न करता त्यांची पोतडी काजरेकरांच्या स्वाधीन केली. टंकलेखनाचं काम विवेक काजरेकरांनी केले आहे.)
विवेक काजरेकर आणि भाऊ मराठे यांचे शतश: आभार.
गुरुवर्य देवधर, रसिक बंधू आणि भगिनींनो,
माझ्या आधीच्या वक्त्यांनी देवधरांच्या विषयी मी जे काही सांगायचं ठरवलेलं होतं, त्यातले जवळ जवळ तीन पानांतले मुद्दे संपवलेले आहेत. त्यामुळे मला अशी एक भीती वाटते की बोलायला मुद्दे नसलेला मनुष्य फार वेळ बोलत बसतो. असं काहीतरी होईल की काय माझ्या हातून असं वाटायला लागलंय. असं काही होणार नाही, याचं कारण असं आहे की देवधरांच्याविषयी त्यांच्या शिष्यांनी - मित्रांनी जे काही सांगितलं ते एकदा नाही - दोनदा नाही तर दहा दहा वेळा समाजाला सांगायला पाहिजे असं मला वाटतं. मी देवधरांचा विद्यार्थी नाही हे त्यांचं भाग्य आहे. गुरु जसा भाग्याने मिळावा लागतो तसा शिष्यसुध्दा दुर्भाग्याने कुणाला मिळू नये. ती संधी मी काही देवधरांना दिली नाही.
पन्नास वर्ष एखादी संस्था चालवणं हीच एक अत्यंत महत्वाच्या प्रकारची गोष्ट आहे. तेंव्हा सुरुवातीला ही संस्था चालविण्याचं कार्य केल्याबद्दल मी प्रा. देवधरांच्या आधी सौ. देवधरांचं अभिनंदन करतो. एका नादिष्ट माणसाचा संसार साजरा करायचा - गाण्यातली वाटेल ती माणसं आणून त्यांना गायला बसवणार्‍या नवर्‍याच्या एकूण सगळ्याच गोष्टींवरती त्यांच्या लक्षात न येईल अशी देखरेख ठेवायची - ही काही साधी गोष्ट नाही. इथे मी फार मोठा स्वानुभव सांगतो आहे असं कुणी समजू नये. पण ही कठीण गोष्ट आहे.
पण पन्नास वर्षांपूर्वी कलेच्या अशा एका क्षेत्रामधे एवढं मोठं कार्य विष्णू दिगंबरांनी करुन सुध्दा "ह्या क्षेत्रात आपण आहोत" हे मोठ्याने म्हणण्याची सुध्दा चोरी होती. संगीत काय, साहित्य काय, नाटक काय - ह्या सगळ्या क्षेत्रात आपण आहोत - पुस्तकं वगैरे लिहितो - असं सांगितल्यावर "ते ठीक आहे, पण करता काय" हा प्रश्न ठरलेला. किंवा गातो - चांगलं मोठ्याने गातो म्हटल्यावर "असं होय, पण बाकी काय करता" हा प्रश्न ठरलेला. किंवा गातो - चांगलं मोठ्याने गातो म्हटल्यावर "असं होय, पण बाकी काय करता" - असं चमत्कारिक वातावरण असलेल्या काळामध्ये या देशात कॉलेजमध्ये शिकून बी. ए. झालेल्या माणसाने कुठे तरी त्या काळामध्ये उत्तम अशी सरकारी नोकरी न स्वीकारता किंवा एखाद्या कॉलेजात प्राध्यापक वगैरे न होता आपल्या आयुष्यात एक ध्येय ठरवावं, आणि त्या ध्येयासाठी सारं आयुष्य काढावं ही गोष्ट मला अत्यंत महत्वाची वाटते. देवधरांनी संगीताच्या शिक्षणासाठी आपलं आयुष्य जे झोकून दिलं, ते त्यांचं आयुष्य झोकणं आणि सामाजिक किंवा राजकीय क्षेत्रामध्ये एखाद्या क्रांतीकारकाने आपलं आयुष्य झोकून देणं या गोष्टींमध्ये मी फरक करत नाही. तुम्ही कशासाठी आयुष्य झोकून दिलेलं आहे हे महत्वाचं आहे असं मला वाटत नाही तर ते एका गोष्टीसाठी झोकलेलंच आहे, त्यालाच महत्व आहे. कर्व्यांनी स्त्री शिक्षणासाठी आपलं आयुष्य दिलं, आगरकरांनी समाजसुधारणेसाठी आपलं आयुष्य दिलं, त्याचप्रमाणे देवधरांनी संगीतासाठी आपलं आयुष्य झोकून दिलं, ही तितक्याच तोलाची कामगिरी आहे. आणि हे मी केवळ आज विद्यालयाचं पन्नासावं वर्ष आहे किंवा देवधरांचा पंचाहत्तरावा वाढदिवस आहे (असं मघाशी कोणीतरी म्हणालं) म्हणून बोलतो आहे असं नाही. जाता जाता मला हेही सांगायला पाहिजे की देवधरांचं अजून चौर्‍याहत्तरावं वर्ष चालू आहे. वकीलाच्या व्यवसायातली माणसं पुष्कळवेळा काही वादाचा प्रसंग करुन ठेवतात तसं वाडेगांवकरांनी केलेलं आहे. तेंव्हा देवधरांचा पंचाहत्तरावा वाढदिवस अतिशय चांगल्या रीतीने साजरा करायचा आहे. पण त्यांच्या संगीतालयाचा - आमच्या सगळ्यांच्या बोलण्याप्रमाणे देवधरांच्या शाळेचा - हा पन्नासावा वाढदिवस. हे एका माणसाने सारं आयुष्य एका कलेच्या मागे - आपल्या जीवनामध्ये जे काही ध्येय स्वीकारलेलं होतं - त्याच्या मागे जे काही झोकून दिलं होतं - त्या कार्याचा इतिहास आहे असं मला वाटतं.
संगीताच्या क्षेत्रामध्ये देवधरांनी काय कार्य केलं - त्यांनी काय करायला पाहिजे होतं - हे सांगण्याचा माझा अधिकार नाही. मी त्यांना एकदा सांगितलं होतं की माझी गाण्याची आवड वाढीला लागण्यामध्ये ज्या काही गोष्टी माझ्या मदतीला आल्या, त्यामध्ये देवधरांच्या शाळेतले शनिवारचे जलसे ही एक अतिशय महत्वाची गोष्ट होती. आम्ही अशी काही मुलं होतो की, आम्हाला अशी स्वरांची अन्नछत्रं घातलेली होती, तिथेच जाऊन गाणं ऐकण्याची सोय असायला पाहिजे होती. कारण दोन आण्यांचं तिकिटसुध्दा फार अवघड असलेल्या काळामध्ये आम्हाला नियतीने गाणं ऐकण्याची आवड निर्माण केली. आणि निसर्गाचा असा खेळच असतो की एखाद्या गोष्टीची माणसाला आवड निर्माण करायची आणि त्याचं आर्थिक सहाय्य त्याला करायचं नाही. ही सुध्दा एक गंमत आहे. त्यामुळे देवधरांनाही कदाचित माहिती नसेल की, त्यांच्या गायनशाळेमध्ये जेंव्हा मोठे मोठे गवई यायचे त्यावेळेला त्यांच्या विद्यार्थ्यांच्या जोडीने "चला - या या " असं म्हणणारा त्यांच्या विद्यार्थ्यासारखा दिसणारा जो मुलगा होता तोच मी आज इथे अध्यक्ष म्हणून उभा आहे. पण तिथे जायला लागल्यानंतर लक्षात यायला लागलं की इथे एक असं वातावरण आहे - इथे एक कोणीतरी असा गुरु आहे की जो केवळ फी दिलेल्या विद्यार्थ्यांनाच शिकवणारा नसून ज्यांना गाण्याची आवड आहे अशा सगळ्या माणसांसाठी मोकळं अन्नछत्र उघडून बसलेला आहे. विष्णु दिगंबरांच्या कार्यामध्ये अतिशय महत्वाचं कार्य तानसेन निर्माण करण्याबरोबरच कानसेन निर्माण करणं हेही होतं. शिष्याने गुरुला वाटेल ती गुरुदक्षिणा दिली असेल, पण विष्णु दिगंबरांच्या या शिष्याने विष्णु दिगंबरांना ह्या बाबतीतली एवढी मोठी गुरुदक्षिणा इतर कुठल्याही शिष्याने दिलेली आहे असं मला वाटत नाही.
विष्णु दिगंबरांच्याबद्दल आपणासमोर काही बोलण्याची आवश्यकताच नाही. आपण इथे जी सगळी माणसं आहात ती संगीताचे प्रेमी म्हणूनच जमलेली आहात. माझ्यापेक्षा त्याबाबतीत आपण जास्त सांगू शकाल. पण मी एक आपल्याला सांगतो की, विष्णु दिगंबरांनी जे कार्य उभं केलं होतं त्या कार्याचे अनेक पैलू होते. ते ज्या वेळेला म्हणत असत की "बाबारे, मला तानसेन निर्माण करायचा नाहीये " त्यावेळी त्यांनी स्वत: गाण्यातली फार मोठी जाणकारी दाखवली होती ती ही की तानसेन निर्माण करता येत नाही. पुष्कळांना असं वाटतं की "मला तानसेन निर्माण करता येत नाही" अशा एका असहाय्य अवस्थेत त्यांनी हे उदगार काढले आहेत - हे असं नाहिये - त्यांना गाणं कळत होतं म्हणून त्यांनी तसं म्हटलं आहे.
तानसेन निर्माण होत नसतो तर तानसेन निर्माण व्हावा यासाठी परिस्थिती निर्माण करता आली पाहिजे. देवधरांनी अशा प्रकारची परिस्थिती निर्माण केली. ही परिस्थिती निर्माण करणं अत्यंत महत्वाचं. ह्याचं कारण असं की त्यांनी ती शाळा अशा एका काळामध्ये चालवली की ज्या वेळेला शिक्षण पध्दतीमध्ये इतके प्रचंड दोष शिरलेले होते - ज्या दोषांतून आम्ही पुढे पुढे गेलो - ते दोष शिक्षणातले पंडित नसूनसुध्दा त्यांनी घालवले. आज मी संगीत शिक्षकांनाच नव्हे तर जे शिक्षक म्हणून इतरत्र काम करतात त्यांना सांगेन की देवधर मास्तरांची शिकवण्याची जी पध्दती आहे, ती केवळ संगीतच शिकवण्याची पध्दत आहे असं समजू नका. ती शिकवण्याच्याच पध्दतीची एक उत्कृष्ट पध्दत आहे हे लक्षात ठेवायला पाहिजे. आत्ताच मला त्यांचे शिष्य सांगत होते की मास्तर "तू असं कर" असं मला कधीही म्हणाले नाहीत. मला असं वाटतं की शिक्षणाचा जर पहिला मुद्दा कुठला असेल - उत्कृष्ट शिक्षक ज्याला व्हायचं असेल त्याने "मास्तर सांगतात म्हणून मी करतो, नाहीतर मी काही तरी निराळं केलं असतं" असं शिष्याला भासवताच कामा नये. आम्ही ज्या वेळेला शिकलो (आम्ही मुळात चांगले होतो म्हणून चांगले झालो - पण दुर्दैवाने असे शिकलो) त्यावेळेला शिक्षणाचं पहिलं सूत्र होतं "गप्प बसा" असं शिष्याला भासवताच कामा नये. आम्ही ज्या वेळेला शिकलो (आम्ही मुळात चांगले होतो म्हणून चांगले झालो - पण दुर्दैवाने असे शिकलो) त्यावेळेला शिक्षणाचं पहिलं सूत्र होतं "गप्प बसा" म्हणजे गाण्याच्या वर्गातसुध्दा गप्प बसा. असं सूत्र असणं म्हणजे फार भयंकर गोष्ट आहे. "गप्प बसा" संस्कृती म्हणते की प्रश्न विचारायचा नाही. हात वर केला तर "हात खाली घे" हेच पहिल्यांदा असायचं. मास्तरांचा हात खाली आला तर आपल्या हातावर छडी मारण्यासाठीच खाली यायचा. अशा काळामध्ये संगीताच्या बाबतीत तर काय असेल याची कल्पनाच मला करवत नाही. मी काही कुठल्याही घराण्याची तालीम वगैरे घेतली नाही. किंबहुना मला गाणं एवढं कळायला लागलं की मला गाणं येणार नाही हे मी फार लवकर ओळखलं. पुष्कळांना हे जर कळलं तर संगीतावर फार उपकार होतील असं माझं मत आहे. "कळत नाही हेच कळत नाही" हीच तर मोठी शोकांतिका असते. पण मला हे नक्की कळलं की जो गुरु त्या शिष्यामध्ये कुतुहल निर्माण करतो तो खरा गुरु " म्हणजे गाण्याच्या वर्गातसुध्दा गप्प बसा. असं सूत्र असणं म्हणजे फार भयंकर गोष्ट आहे. "गप्प बसा" संस्कृती म्हणते की प्रश्न विचारायचा नाही. हात वर केला तर "हात खाली घे" हेच पहिल्यांदा असायचं. मास्तरांचा हात खाली आला तर आपल्या हातावर छडी मारण्यासाठीच खाली यायचा. अशा काळामध्ये संगीताच्या बाबतीत तर काय असेल याची कल्पनाच मला करवत नाही. मी काही कुठल्याही घराण्याची तालीम वगैरे घेतली नाही. किंबहुना मला गाणं एवढं कळायला लागलं की मला गाणं येणार नाही हे मी फार लवकर ओळखलं. पुष्कळांना हे जर कळलं तर संगीतावर फार उपकार होतील असं माझं मत आहे. "कळत नाही हेच कळत नाही" हीच तर मोठी शोकांतिका असते. पण मला हे नक्की कळलं की जो गुरु त्या शिष्यामध्ये कुतुहल निर्माण करतो तो खरा गुरु  आता काही गुण सोन्याचा - काही गुण सोनाराचा हे तर आहेच. अहो असं आहे, कृष्णाला भगवद्‌गीता सांगायला बाकीचे कुणी भेटले नसते का  आता काही गुण सोन्याचा - काही गुण सोनाराचा हे तर आहेच. अहो असं आहे, कृष्णाला भगवद्‌गीता सांगायला बाकीचे कुणी भेटले नसते का  किती तरी होते की  किती तरी होते की  पाच पांडव होते - कौरवांकडची मंडळी होती. एवढी जर त्याला गीता येत होती, तर "असं असं माझं म्हणणं आहे पाच पांडव होते - कौरवांकडची मंडळी होती. एवढी जर त्याला गीता येत होती, तर "असं असं माझं म्हणणं आहे" असं त्याला कोणालाही सांगता आलं असतं. परंतु जसा कृष्ण असावा लागतो तसा अर्जुनही असावा लागतो. ही ज्यावेळेला जोडी जमते त्यावेळेलाच ज्ञानाचा उत्तम विकास तिथे आपल्याला दिसायला लागतो. आणि हे सगळं कसं शिकवणं असावं लागतं तर ज्ञानेश्वरीमध्ये फार सुंदर सांगितलेलं आहे : "हे हृदयीचे ते हृदयी घातले" असं त्याला कोणालाही सांगता आलं असतं. परंतु जसा कृष्ण असावा लागतो तसा अर्जुनही असावा लागतो. ही ज्यावेळेला जोडी जमते त्यावेळेलाच ज्ञानाचा उत्तम विकास तिथे आपल्याला दिसायला लागतो. आणि हे सगळं कसं शिकवणं असावं लागतं तर ज्ञानेश्वरीमध्ये फार सुंदर सांगितलेलं आहे : "हे हृदयीचे ते हृदयी घातले" ह्या वहीतलं त्या वहीत उतरवून घेतलं असं नव्हे. तुम्हाला सांगतो अलिकडे वर्गामध्ये प्रोफेसर जे बोलत असतात तेंव्हा मेंढरं जशी मान खाली घालून चरत असतात तसं लिहिणं चालू असतं. त्यांच्या तोंडातून ह्यांच्या पेनातून वहीत आणि पुन्हा कपाटात. आपण काय ऐकतो ते काही नाहीच " ह्या वहीतलं त्या वहीत उतरवून घेतलं असं नव्हे. तुम्हाला सांगतो अलिकडे वर्गामध्ये प्रोफेसर जे बोलत असतात तेंव्हा मेंढरं जशी मान खाली घालून चरत असतात तसं लिहिणं चालू असतं. त्यांच्या तोंडातून ह्यांच्या पेनातून वहीत आणि पुन्हा कपाटात. आपण काय ऐकतो ते काही नाहीच  असा वर्ग पाहिला की मला भडभडून येतो. त्याच्या ऐवजी "हे हृदयीचे ते हृदयी घातले असा वर्ग पाहिला की मला भडभडून येतो. त्याच्या ऐवजी "हे हृदयीचे ते हृदयी घातले" याचा अर्थच असा की शिकवणारा आणि शिकणारा यांची नुसती बुध्दीच जुळून चालत नाही तर त्यांची मनंही जुळावी लागतात.
आपल्याकडे "गुरु" ह्या शब्दाबद्दलचे भयंकर गोंधळ आहेत. "गुरुबिन कौन बतावे वाट" वगैरे गहिवरुन म्हणतात. त्यामुळे प्रत्येक गुरुला वाटतं की आपण वाट दाखवणारे अधिकारी आहोत म्हणून. अहो गुरुशिवाय कोणी वाट दाखवत नाही हे खरं आहे. पण वाट दाखवणारा प्रत्येक जण ’गुरु’ असतो असं नव्हे. आपण पुण्याला या एकदा आणि कोणाला घराचा पत्ता विचारा, म्हणजे किती वाट दाखवणारे भेटतात सांगतो तुम्हाला. सगळे गुरुच  त्याच्यातून काय झालं तर आपल्याकडे गुरुबाजी झाली. गुरुच्या पायावर डोकं ठेव - नमस्कार कर - गुरुला गुरुदक्षिणा दे - तेंव्हा गुरुला वाटायला लागलं की आपण दक्षिणा घेण्याच्या योग्यतेचे आहोत. भारतीय संगीताच्या बाबतीमध्ये सगळ्यात जर गोंधळ कुठे झाला असेल तर ’नाही नाही ती माणसं स्वत:ला गुरु समजायला लागली’ याच्यातूनच झाला आहे असं माझं मत आहे. आणि त्याच्यातून मग स्वत:चं गुरुपण सिध्द करण्यासाठी संगीताच्या बाहेरच्या ज्या गोष्टी आहेत त्या त्याच्यात शिरल्या. ज्यांचा कलेच्या बाबतीत काही संबंध नाही अशा गोष्टी शिरल्या. त्या गोष्टी अशा की संगीताला विघातक गोष्टी होत्या. शिष्याला "तू ऐकू नकोस" हे वाक्य गुरु म्हणायला लागला. मी तर म्हणतो की गाणं शिकायला आलेल्या शिष्याला "हे ऐकू नकोस - ते ऐकू नकोस - किंबहुना ऐकूच नकोस" हा शब्दप्रयोग वापरणंच चूक आहे. गाणं शिकायला वादन शिकायला आलेल्या माणसाला गुरुने पहिलं सांगितलं पाहिजे की "तू ऐक - वाटेल ते ऐक त्याच्यातून काय झालं तर आपल्याकडे गुरुबाजी झाली. गुरुच्या पायावर डोकं ठेव - नमस्कार कर - गुरुला गुरुदक्षिणा दे - तेंव्हा गुरुला वाटायला लागलं की आपण दक्षिणा घेण्याच्या योग्यतेचे आहोत. भारतीय संगीताच्या बाबतीमध्ये सगळ्यात जर गोंधळ कुठे झाला असेल तर ’नाही नाही ती माणसं स्वत:ला गुरु समजायला लागली’ याच्यातूनच झाला आहे असं माझं मत आहे. आणि त्याच्यातून मग स्वत:चं गुरुपण सिध्द करण्यासाठी संगीताच्या बाहेरच्या ज्या गोष्टी आहेत त्या त्याच्यात शिरल्या. ज्यांचा कलेच्या बाबतीत काही संबंध नाही अशा गोष्टी शिरल्या. त्या गोष्टी अशा की संगीताला विघातक गोष्टी होत्या. शिष्याला "तू ऐकू नकोस" हे वाक्य गुरु म्हणायला लागला. मी तर म्हणतो की गाणं शिकायला आलेल्या शिष्याला "हे ऐकू नकोस - ते ऐकू नकोस - किंबहुना ऐकूच नकोस" हा शब्दप्रयोग वापरणंच चूक आहे. गाणं शिकायला वादन शिकायला आलेल्या माणसाला गुरुने पहिलं सांगितलं पाहिजे की "तू ऐक - वाटेल ते ऐक" माझ्याकडे काही मुलं येतात. होतकरु साहित्यिक येतात तेंव्हा "अहो, आम्ही काय वाचावं" माझ्याकडे काही मुलं येतात. होतकरु साहित्यिक येतात तेंव्हा "अहो, आम्ही काय वाचावं" असं विचारतात. मी त्यांना सांगतो की इलेक्ट्रिकच्या खांबावर लावलेल्या जाहिरातीपासून सगळं वाचत जा. त्यातलं कुठलं तुमच्या मदतीला कधी येईल ते सांगता येत नाही. फार मजा असते हो" असं विचारतात. मी त्यांना सांगतो की इलेक्ट्रिकच्या खांबावर लावलेल्या जाहिरातीपासून सगळं वाचत जा. त्यातलं कुठलं तुमच्या मदतीला कधी येईल ते सांगता येत नाही. फार मजा असते हो मी निविदा सूचनासुध्दा वाचत असतो. माझा कॉंट्रॅक्टरच्या धंद्याशी काहीही संबंध नाही. तिथे मराठी भाषेवरती काय कुरघोडी चाललेली असते, काय सांगू तुम्हाला  मी निविदा सूचनासुध्दा वाचत असतो. माझा कॉंट्रॅक्टरच्या धंद्याशी काहीही संबंध नाही. तिथे मराठी भाषेवरती काय कुरघोडी चाललेली असते, काय सांगू तुम्हाला  फारच सुंदर. "टेंडर मागवण्याच्या निविदा मागवण्यात येत आहेत" असंही वाक्य मी वाचलेलं आहे. कारण ते लिहिणार्‍या माणसाला माहितीच नव्हतं. तेही वाचावं. विनोदासाठी पु. ल. देशपांड्यांचं साहित्य वाचायला पाहिजे असं मुळीच नाही. दुसरं कितीतरी वाचनीय आहे. निर्माण करणार्‍यांना माहितही नसतं की आपण किती सुंदर विनोदी वा‌ड्:मय निर्माण करतोय ते  फारच सुंदर. "टेंडर मागवण्याच्या निविदा मागवण्यात येत आहेत" असंही वाक्य मी वाचलेलं आहे. कारण ते लिहिणार्‍या माणसाला माहितीच नव्हतं. तेही वाचावं. विनोदासाठी पु. ल. देशपांड्यांचं साहित्य वाचायला पाहिजे असं मुळीच नाही. दुसरं कितीतरी वाचनीय आहे. निर्माण करणार्‍यांना माहितही नसतं की आपण किती सुंदर विनोदी वा‌ड्:मय निर्माण करतोय ते  ज्याला लिहायचं असेल त्याने हे वाईट का ते चांगलं असा विचार न करता काहीही वाचावं.
म्हणून गाणं शिकायची इच्छा असेल त्याला गुरुने सांगायला पाहिजे की जिथे जिथे नाद निर्माण होतो ते प्रत्येक तू ऐक. मला असं वाटतं की ज्याचा नादाशी संबंध आलेला नाहिये - ध्वनीशी संबंध आलेला नाहिये अशा माणसाने या भानगडीत पडूच नये. कुठला ध्वनी कुठल्या वेळेला काय देऊन जाईल ते सांगता येत नाही. आपण जर रात्रीच्या वेळेला आगगाडीत पहुडलेले असाल आणि बाकीची माणसं फार गडबड करत नसतील तर तो जो पंखा चालू असतो ना त्याच्यातूनसुध्दा तंबोरा लागल्यासारखा षड्‌ज गंधार लागलेले तुम्हाला ऐकायला मिळतात. पुष्कळांनी ऐकलेले असतील - जर त्यांना कान असतील तर  तर हे असं असंख्य नादांचं जग आहे. किती तर्‍हेतर्‍हेचे सुंदर नाद आहेत. ज्याप्रमाणे नाद ऐकायला पाहिजे त्याप्रमाणे कधी तरी शुध्द शांतता म्हणजे काय ती सुध्दा ऐकता यावी लागते. हे फार कठीण आहे. हा ’सायलेन्स’ हा सुध्दा कधी कधी पॉझिटिव्ह असतो. तुम्ही तेही ऐकायला पाहिजे. लय म्हणजे काय ती तुमच्या अंगात गेली पाहिजे. ती किती तरी तर्‍हेने जाईल. माणसं नुसती रस्त्यातून चालत असलेली पाहिली तर त्यांच्या चालण्याच्या लयीवरुन आपल्या लक्षात येत असतं की हा कामाला निघालेला आहे की सहज निघाला आहे की रस्त्यात आणखी काही कार्यक्रम असतात त्यापैकी कशाला तरी निघालेला आहे - कोणाच्या शोधात आहे की कोणी तरी आपल्या शोधात आहे म्हनून चाललेला आहे - हे सगळं त्या माणसाच्या चालण्याच्या लयीवरुन लक्षात येत असतं. अशी लय तुम्हाला बघायला यायला पाहिजे. लय ही काय तबलजी शिकवत असतात असं वाटतं का तुम्हाला  तर हे असं असंख्य नादांचं जग आहे. किती तर्‍हेतर्‍हेचे सुंदर नाद आहेत. ज्याप्रमाणे नाद ऐकायला पाहिजे त्याप्रमाणे कधी तरी शुध्द शांतता म्हणजे काय ती सुध्दा ऐकता यावी लागते. हे फार कठीण आहे. हा ’सायलेन्स’ हा सुध्दा कधी कधी पॉझिटिव्ह असतो. तुम्ही तेही ऐकायला पाहिजे. लय म्हणजे काय ती तुमच्या अंगात गेली पाहिजे. ती किती तरी तर्‍हेने जाईल. माणसं नुसती रस्त्यातून चालत असलेली पाहिली तर त्यांच्या चालण्याच्या लयीवरुन आपल्या लक्षात येत असतं की हा कामाला निघालेला आहे की सहज निघाला आहे की रस्त्यात आणखी काही कार्यक्रम असतात त्यापैकी कशाला तरी निघालेला आहे - कोणाच्या शोधात आहे की कोणी तरी आपल्या शोधात आहे म्हनून चाललेला आहे - हे सगळं त्या माणसाच्या चालण्याच्या लयीवरुन लक्षात येत असतं. अशी लय तुम्हाला बघायला यायला पाहिजे. लय ही काय तबलजी शिकवत असतात असं वाटतं का तुम्हाला  छे छे, मुळीच नाही. ती लय अशी दिसावी लागते. जो गाण्याचा विद्यार्थी आगगाडीच्या रुळावर चाललेल्या ठेक्याबरोबर गायला नाही ना त्याने गाण्याचा क्लास सोडून टायपिंगचा क्लास जॉइन करावा असं माझं स्पष्ट मत आहे. इतकी ही नादाची-लयीची सुंदर दुनिया आहे. ही दुनिया गाणं शिकणार्‍या विद्यार्थ्याला बंद करणारे गुरु निर्माण झाले. पन्नास घराण्यांचं गाणं ऐक - मोकळं मैदान पाहिजे असं सांगणारा गुरु लागतो.
सुदैवाने असं झालं की अशा रीतीने ते गाणं बंदिस्त करायचा प्रयत्न केला, पण विज्ञानाने त्याच्यावरती मात केली. विज्ञानाने मात केल्यामुळे आजच्या शिकवणार्‍यांच्या पुढे नवीन आव्हानं तयार झाली. घरोघरी रेडिओ आला. रेडिओ आल्याबरोबर आग्रेवाले घराण्याचा मुलगा जयपूर घराण्याचं गाणं ऐकणार नाही असं म्हणून जरी घरचा रेडिओ बंद केला तरी शेजार्‍यांचा रेडिओ चालू असतो त्याला तो काय करणार  परमेश्वराने ही सगळी इंद्रियं देताना माणसाला डोळे बंद करण्याची सोय दिलेली आहे पण कान बंद करण्याची सोय दिलेली नाही. तो ध्वनी येऊन पडतोच कानामध्ये. देवधर मास्तरांनी ज्या वेळेला शाळा काढली त्यावेळेला आपल्याला संगीताच्या मागे जावं लागत होतं - आता संगीत आपल्या मागे धावतंय. मी ऐकायचं नाही म्हटलं तरी "झूट बोले कव्वा काटे" मला ऐकावंच लागतं. माझा राग कावळ्यावरही नाही किंवा झूट बोलण्यावरही नाही. परंतु ते आपल्याला ऐकावंच लागतं. आता ते ऐकताना जर तुम्ही संगीतातले असाल आणि विचार करायला लागलं की अरे, ह्याच्यात असं काय आहे की ज्याच्यामुळे लाखो लोकांची मनं ह्या गाण्यात गुंतली  परमेश्वराने ही सगळी इंद्रियं देताना माणसाला डोळे बंद करण्याची सोय दिलेली आहे पण कान बंद करण्याची सोय दिलेली नाही. तो ध्वनी येऊन पडतोच कानामध्ये. देवधर मास्तरांनी ज्या वेळेला शाळा काढली त्यावेळेला आपल्याला संगीताच्या मागे जावं लागत होतं - आता संगीत आपल्या मागे धावतंय. मी ऐकायचं नाही म्हटलं तरी "झूट बोले कव्वा काटे" मला ऐकावंच लागतं. माझा राग कावळ्यावरही नाही किंवा झूट बोलण्यावरही नाही. परंतु ते आपल्याला ऐकावंच लागतं. आता ते ऐकताना जर तुम्ही संगीतातले असाल आणि विचार करायला लागलं की अरे, ह्याच्यात असं काय आहे की ज्याच्यामुळे लाखो लोकांची मनं ह्या गाण्यात गुंतली  चित्रपटसंगीतात असं काय आहे की लाखो लोकांची आवड बदलली  चित्रपटसंगीतात असं काय आहे की लाखो लोकांची आवड बदलली  त्या संगीतामधून आणखी चांगल्या, वरच्या संगीताकडे आपल्या शिष्याला नेता येईल का असा विचार करणारा गुरु नसला आणि "तू ऐकू नकोस" असंच म्हणणारा असला तर तो विद्यार्थी "झूट बोले"च ऐकणार आहे हे लक्षात ठेवा. माझ्या लहानपणी जी पुस्तकं वाचू नकोस असं बजावण्यात आलं होतं ती पुस्तकं आधी वाचली. जणू काही फक्त मीच वाचली अशा तर्‍हेने आपण हसत असाल तरी आपणही तेच केलेलं आहे. तेंव्हा असं ऐकता ऐकता एके दिवशी आपल्याला रस्ता सापडतो. हा रस्ता सापडण्याच्या टोकाला असताना जर उत्तम गुरु असेल तर तो हळूच एक धक्का देतो - ते त्याचं वाट दाखवणं असतं. हे फार महत्वाचं असतं. अशा प्रकारची वाट दाखवणारे गुरु म्हणून आज देवधर मास्तरांचा सत्कार आहे.
देवधर मास्तरांनी प्रत्येकाच्या पायाची ताकद काय - किती चालेल - कसा चालेल - याचा विचार करुन शिष्यांना वाट दाखवली. पाश्चात्य संगीतामध्ये हा मुलगा उत्तम वादक होईल का - उत्तम गायक होईल का हे जाणून घेण्याच्यादेखील परीक्षा आहेत. दुर्दैवाने आपल्याकडे त्या परीक्षा नाहीत. आमच्याकडे गाणं शिकण्यामागची एकमेव प्रेरणा म्हणजे मुलगी असेल तर आईची हौस याशिवाय प्रेरणाच नाही. आणि गाणं गाणारा चांगला मुलगा असेल तर त्याला त्याच्यापासून परावृत्त करुन त्याला गणिताच्या मागे कसा लावता येईल ही बापाची प्रेरणा  याशिवाय प्रेरणाच नाही. आणि गाणं गाणारा चांगला मुलगा असेल तर त्याला त्याच्यापासून परावृत्त करुन त्याला गणिताच्या मागे कसा लावता येईल ही बापाची प्रेरणा  संगीताची प्रेरणा जर ह्या मुलाला असेल तर ह्या मुलाला त्याच्यातला तबला चांगला येईल का - ह्याला गाणं चांगल येईल का - हा सुगम संगीतात जास्त लक्ष देतो का - ह्याचा गळा हलका किंवा रठ्ठ आहे का - ह्याच्या ज्या काही चाचण्या आहेत त्याच आपल्याकडे नाहियेत. त्यामुळे आमचं कसं आहे की "गातोय संगीताची प्रेरणा जर ह्या मुलाला असेल तर ह्या मुलाला त्याच्यातला तबला चांगला येईल का - ह्याला गाणं चांगल येईल का - हा सुगम संगीतात जास्त लक्ष देतो का - ह्याचा गळा हलका किंवा रठ्ठ आहे का - ह्याच्या ज्या काही चाचण्या आहेत त्याच आपल्याकडे नाहियेत. त्यामुळे आमचं कसं आहे की "गातोय" असंच. त्यामुळे हे जे चांगले शिक्षक होते त्यांच्याकडून आधी परीक्षा घेऊन त्यांचा सल्ला घ्यायचा आणि नंतर त्याला क्लासमधे पाठवायचं हे राहून आईला किंवा वडिलांना वाटतं की गाणी म्हणता आली पाहिजेत म्हणून गाणं शिकायला पाठवण्याची पध्दत होती. देवधरमास्तरांच्या सारख्यांचे पन्नास वर्षांचे परिश्रम आता आताशी आपल्याला दिसायला लागले आहेत. आता मात्र गाणं शिकणारा मनुष्य एका नव्या आत्मविश्वासाने संगीत शिकायला लागलेला आहे. ही परिस्थिती आपोआप निर्माण झालेली नाही. ह्या परिस्थितीच्या मागे अतिशय परिश्रम आहेत. दुसरा मुद्दा असा की हे संगीत जेंव्हा वर्गात तीस-चाळीस विद्यार्थ्यांना घाऊक प्रमाणात शिकावं लागतं त्यावेळी शिकणार्‍यांनी सुध्दा आपल्या अपेक्षा मर्यादित ठेवायला पाहिजेत.
आपल्यापैकी जर कोणाला असं वाटत असेल की चाळीस पन्नास वर्षांपासून देवधर मास्तरांचा एवढा मोठा क्लास आहे - पण असे किती गवई तयार झाले हा गणिताचा हिशेब इथे चालत नाही. हा जर प्रश्न विचारला तर मी आपल्याला उलट प्रश्न विचारेन की ह्या भारतामध्ये जवळ जवळ नव्वद युनिव्हर्सिट्या असतील - मी तिकडे कधी फिरकत नाही - तर त्यापैकी पंचाऐंशी युनिव्हर्सिट्या स्वातंत्र्यानंतर सुरु झालेल्या असतील - उरलेल्या पाच युनिव्हर्सिट्यांमधून दोनशे वर्ष तुम्ही इंग्रजी शिकवत आहात तर तुम्ही किती शेक्सपिअर तयार केलेत हा गणिताचा हिशेब इथे चालत नाही. हा जर प्रश्न विचारला तर मी आपल्याला उलट प्रश्न विचारेन की ह्या भारतामध्ये जवळ जवळ नव्वद युनिव्हर्सिट्या असतील - मी तिकडे कधी फिरकत नाही - तर त्यापैकी पंचाऐंशी युनिव्हर्सिट्या स्वातंत्र्यानंतर सुरु झालेल्या असतील - उरलेल्या पाच युनिव्हर्सिट्यांमधून दोनशे वर्ष तुम्ही इंग्रजी शिकवत आहात तर तुम्ही किती शेक्सपिअर तयार केलेत आमचे एक शिक्षण मंत्री होते. आता ते बिचारे नाहियेत. ते एकदा भा. रा. तांब्यांच्या जन्मशताब्दीला म्हणाले होते की "ही जन्मशताब्दी करण्याचा उद्देश काय तर ह्यातून स्फूर्ती घेऊन तांबे तयार होतील. अरे आमचे एक शिक्षण मंत्री होते. आता ते बिचारे नाहियेत. ते एकदा भा. रा. तांब्यांच्या जन्मशताब्दीला म्हणाले होते की "ही जन्मशताब्दी करण्याचा उद्देश काय तर ह्यातून स्फूर्ती घेऊन तांबे तयार होतील. अरे तेंव्हा माझी अशी समजूत झाली की तांबट आळीत कुठला तरी उद्‌घाटनाचा समारंभ होता, तिथलं भाषण त्यांनी इथे तयार केलं असावं म्हणून ते "तांबे तयार होतील" म्हणाले. तेंव्हा गायनाच्या क्लासमधून तुम्ही किती गवई तयार केले अशा प्रकारचा जर कोणी हिशेब विचारायला लागला तर तो हिशेबच चुकीचा आहे. पण चांगला हिशेब कुठला आहे की ह्या गाण्याच्या क्लासमधे जे गाण्याचे कार्यक्रम होतात ते गाणं शिकायला येणारी मंडळी ऐकतात की नाही - ही मंडळी पुढे किती ठिकाणी गाणं ऐकायला जातात - गाणं हा त्यांच्या जीवनात महत्वाचा भाग ठरतो की नाही - हा मुद्दा महत्वाचा आहे. आणि हा जर मुद्दा विचारात घेतलात तर मला वाटतं, माझ्या पाहण्यातल्या जेवढ्या संगीताच्या शाळा आहेत त्यामधे देवधर मास्तरांच्या "इंडियन स्कूल ऑफ म्युझिक"ला मी अग्रगण्य स्थान देईन.
देवधर मास्तरांनी मघाशी सांगितलं की किती नानाविध व्यवसायातली माणसं इथे येतात. नाना जातींची - नाना धर्मांची - नाना भाषांची माणसं ही अशी एका सुराच्या - एका लयीच्या धाग्याने बांधून बसलेली मी असंख्य वेळा अनुभवलेली आहेत. चांगलं ऐकायला - चांगलं वाचायला शिकवणं हे कार्य फार महत्वाचं आहे. आणि हे कार्य नुसत्या एका विद्यार्थ्याला घेऊन तालीम देत असताना होत नसतं, तर त्या गुरुला चारही अंगाने स्वत:ची तयारी करावी लागते. देवधर मास्तरांच्या "इंडियन स्कूल ऑफ म्युझिक"मध्ये आत्तापर्यंत अत्यंत उत्कृष्ट विद्यार्थी जर कोण असेल तर ते स्वत: देवधरच आहेत. ते नुसते गुरु होऊन बसले नाहीत तर आजसुध्दा ते विद्यार्थ्यासारखेच आहेत. गुरु पौर्णिमा - अमावास्या वगैरे त्यांनी काही साजर्‍या केल्या नाहीत हे फार चांगलं केलं. अमक्या अमक्याच्या गुरु पौर्णिमेचा उत्सव आहे अशी मला आमंत्रणं येतात तेंव्हा मी म्हणतो "ह्या बिचार्‍या माणसाचा वाटोळेपणा केवळ त्याच्या विद्येतून सिध्द होतो तिथे कसली पौर्णिमा साजरी करायची" ह्या अशा प्रकारची जी रिच्युअल्स आहेत त्याच्यातून काहीही सिध्द होत नाही. मी सांगतो, शिष्याकडून गुरुची एकच अपेक्षा असली पाहिजे, ती ही की त्याने शिष्याकडून पराजयाची अपेक्षा केली पाहिजे. गुरुला असं वाटलं पाहिजे की "माझा शिष्य काय गायला " ह्या अशा प्रकारची जी रिच्युअल्स आहेत त्याच्यातून काहीही सिध्द होत नाही. मी सांगतो, शिष्याकडून गुरुची एकच अपेक्षा असली पाहिजे, ती ही की त्याने शिष्याकडून पराजयाची अपेक्षा केली पाहिजे. गुरुला असं वाटलं पाहिजे की "माझा शिष्य काय गायला  ह्याच्यानंतर गायची आपली ताकद नाही" असं ज्यावेळी त्या गुरुला वाटेल ती गुरुदक्षिणा खरी असते. बाकीचं सगळं ठीक आहे - व्यवहार आहे - त्यालाही जगायचं असतं - आपल्यालाही जगायचं असतं - त्याला पैसे लागतात.
मघाशी रानडे म्हणाले की देवधरांनी सगळं भांडार मोकळं केलं - चीजा लपवून ठेवल्या नाहित. लपवून काय करायचं  अहो, चीजांची अक्षरं घेऊन जरा गाता आलं असतं तर मी अल्लादिया खाँसाहेब झालो नसतो का  अहो, चीजांची अक्षरं घेऊन जरा गाता आलं असतं तर मी अल्लादिया खाँसाहेब झालो नसतो का  भातखंड्यांच्या पुस्तकात चीजा काय कमी आहेत का  भातखंड्यांच्या पुस्तकात चीजा काय कमी आहेत का  परंतु काही लोक गायला लागल्यानंतर असंही वाटतं की त्यांनी त्या चीजांना तोंड लावू नये. नुसत्या चीजांच्या अक्षरांनी का गाणं येणार आहे  परंतु काही लोक गायला लागल्यानंतर असंही वाटतं की त्यांनी त्या चीजांना तोंड लावू नये. नुसत्या चीजांच्या अक्षरांनी का गाणं येणार आहे  गाणं असं येत असतं  गाणं असं येत असतं  ते इतकं का सोपं आहे  ते इतकं का सोपं आहे  त्याला असा कोणी तरी मनुष्य - अशा प्रकारचा गुरु - दरवाजा मोकळा करुन देणारा मनुष्य आयुष्यात लाभावा लागतो, तेंव्हा ते "अरे, हे असं आहे होय त्याला असा कोणी तरी मनुष्य - अशा प्रकारचा गुरु - दरवाजा मोकळा करुन देणारा मनुष्य आयुष्यात लाभावा लागतो, तेंव्हा ते "अरे, हे असं आहे होय" असं चटकन दर्शन होतं. आता काही साक्षात्कारी लोक असतील की त्यांना स्वत:ला साक्षात्कार वगैरे होत असेल " असं चटकन दर्शन होतं. आता काही साक्षात्कारी लोक असतील की त्यांना स्वत:ला साक्षात्कार वगैरे होत असेल  माझा काही साक्षात्कारावर विश्वास नाही. परंतु ज्ञानेश्वरांसारखी माणसंसुध्दा आपण लिहिलेलं आहे याचा उद्‌गार काढताना "निवृत्तीचा ज्ञानदेव - त्यांनी मला दरवाजा उघडून दिला" असा कृतज्ञतेने उल्लेख करतात. ती काही तरी अशी घटना असते की एकदम ते दार उघडं होतं आणि मग आपल्याला सुंदर दृश्य दिसायला लागतं.
इथे नवीन विद्यार्थी आहेत त्यांना मी सांगतो की ह्या संगीताच्या जगामध्ये तुम्ही जो प्रवेश करताहात ते एक अद्‌भुत जग आहे. भारतीय संगीताची परंपरा श्रेष्ठ आहे आणि पाश्चात्य संगीताची नाही असा खोटा अभिमान बाळगू नका. पाश्चात्य संगीतसुध्दा अतिशय मोठ्या दर्जाचं आहे. मला सांगा, संगीत ही गोष्ट वाईट असेलच कशी संगीत निर्माण होण्यासाठी ज्या काही मूळ अटी आहेत त्या सगळ्यांच्या सारख्याच अटी आहेत. मी एकदा घराण्याची मारामारी चालू असताना विचारलं "का हो, तुमचा षड्‌ज आणि त्या घराण्याचा षड्‌ज याची मुळातच फारकत झालेली आहे का  संगीत निर्माण होण्यासाठी ज्या काही मूळ अटी आहेत त्या सगळ्यांच्या सारख्याच अटी आहेत. मी एकदा घराण्याची मारामारी चालू असताना विचारलं "का हो, तुमचा षड्‌ज आणि त्या घराण्याचा षड्‌ज याची मुळातच फारकत झालेली आहे का  तुमच्या त्रितालात सोळा मात्राच आहेत ना तुमच्या त्रितालात सोळा मात्राच आहेत ना का तुमच्या खास वशिल्याने साडे चौदा वगैरे आहेत  का तुमच्या खास वशिल्याने साडे चौदा वगैरे आहेत  मग मारामारी कशासाठी" तुम्हाला ते दर्शन कसं घडतं ह्याच्यावर सगळं अवलंबून असतं. परंतु हा मोकळेपणा का आला नाही त्याच्यामागे पुष्कळशी कारणं होती ती म्हणजे समाज - परिस्थिती - त्या लोकांची वृत्ती वेगळी होती. एका समारंभात माझं शेवटी भाषण होतं. त्या समारंभात एक पुढारी बोलताना म्हणाले की "समाजाने कलावंताला जो आश्रय दिला ...." तेंव्हा मी संतापून म्हटलं "आधी हे शब्द मागे घ्या  इथे कोणी कोणाला आश्रय देत नाही. आज सकाळी मल्लिकार्जुन मन्सूरांचं असामान्य गाणं आपण ऐकलं - तेंव्हा आपण काय आश्रय दिला त्यांना इथे कोणी कोणाला आश्रय देत नाही. आज सकाळी मल्लिकार्जुन मन्सूरांचं असामान्य गाणं आपण ऐकलं - तेंव्हा आपण काय आश्रय दिला त्यांना काय भाषा आहे ही  काय भाषा आहे ही  पण त्याकाळी ही भाषा होती. कारण ह्या राजे-रजवाड्यांकडे ही मंडळी आश्रित भावाने रहात होती ही पण खोटी समजूत आहे. जुन्या काळामध्ये - सरंजामशाहीमध्ये ह्या कलावंतांना फार अदबीने - मानाने वागवलं जायचं. काही लोक नुसतेच राजे नव्हते - ते गाण्यातले चांगले जाणकार असले पाहिजेत - त्यांना कलावंतांचा मोठेपणा कळत असेल. बाकी तुम्हाला सांगतो, हत्ती, घोडे, पालखीवाले, शिकारवाले - त्यातलेच गवई - असंच होतं. इतके शहाणे होते की तुम्हाला काय सांगू  पण त्याकाळी ही भाषा होती. कारण ह्या राजे-रजवाड्यांकडे ही मंडळी आश्रित भावाने रहात होती ही पण खोटी समजूत आहे. जुन्या काळामध्ये - सरंजामशाहीमध्ये ह्या कलावंतांना फार अदबीने - मानाने वागवलं जायचं. काही लोक नुसतेच राजे नव्हते - ते गाण्यातले चांगले जाणकार असले पाहिजेत - त्यांना कलावंतांचा मोठेपणा कळत असेल. बाकी तुम्हाला सांगतो, हत्ती, घोडे, पालखीवाले, शिकारवाले - त्यातलेच गवई - असंच होतं. इतके शहाणे होते की तुम्हाला काय सांगू  इथल्याच एका संस्थानातली गोष्ट मी आपल्याला सांगतो. एका गवयाचा वरचा षड्ज उत्तम लागल्याबरोबर महाराज म्हणाले "काय आवाज आहे - हाक्याला चांगला आहे - ह्याला शिकारीच्या खात्यात घाला" एवढाच शहाणपणा होता. ह्यातून एक अनिष्ट अशा प्रकारची प्रवृत्ती निर्माण झाली की आश्रितभाव आणि आश्रयदाता - नाही  इथल्याच एका संस्थानातली गोष्ट मी आपल्याला सांगतो. एका गवयाचा वरचा षड्ज उत्तम लागल्याबरोबर महाराज म्हणाले "काय आवाज आहे - हाक्याला चांगला आहे - ह्याला शिकारीच्या खात्यात घाला" एवढाच शहाणपणा होता. ह्यातून एक अनिष्ट अशा प्रकारची प्रवृत्ती निर्माण झाली की आश्रितभाव आणि आश्रयदाता - नाही  इथे जर खरोखरच गाणारा कलावंत आणि समाज बसत असेल तर तो स्नेहभावनेनेच बसतो. आणि जर कुठे कृतज्ञता भाव असला पाहिजे तर तो ऐकणार्‍याच्या मधे असला पाहिजे. कारण तुमच्या जीवनातला क्षण न् क्षण तो सोन्याचा करत असतो. मी तुम्हाला सांगतो, कालची कुमार गंधर्वांची मैफल किंवा आज सकाळची मल्लिकार्जुनांची मैफल ज्यांनी ऐकली असेल त्यांच्या मनामध्ये कृतज्ञतेशिवाय दुसरं काय आहे  इथे जर खरोखरच गाणारा कलावंत आणि समाज बसत असेल तर तो स्नेहभावनेनेच बसतो. आणि जर कुठे कृतज्ञता भाव असला पाहिजे तर तो ऐकणार्‍याच्या मधे असला पाहिजे. कारण तुमच्या जीवनातला क्षण न् क्षण तो सोन्याचा करत असतो. मी तुम्हाला सांगतो, कालची कुमार गंधर्वांची मैफल किंवा आज सकाळची मल्लिकार्जुनांची मैफल ज्यांनी ऐकली असेल त्यांच्या मनामध्ये कृतज्ञतेशिवाय दुसरं काय आहे  ह्या आजच्या जीवनामध्ये इथे आपण केवळ जगतो - कसे जगतो हा सुध्दा आपल्यापुढे प्रश्न आहे. अशा ह्या जीवनामध्ये तीन तास हे आपल्याला सुवर्णकणासारखे वाटले, तीन तास उजळून निघाल्यासारखे वाटले हा काय आश्रित आणि आश्रयदाता भाव आहे इथे  ह्या आजच्या जीवनामध्ये इथे आपण केवळ जगतो - कसे जगतो हा सुध्दा आपल्यापुढे प्रश्न आहे. अशा ह्या जीवनामध्ये तीन तास हे आपल्याला सुवर्णकणासारखे वाटले, तीन तास उजळून निघाल्यासारखे वाटले हा काय आश्रित आणि आश्रयदाता भाव आहे इथे  इथे कृतज्ञता असायला पाहिजे - आपल्याला धन्यता वाटली पाहिजे. शेवटी कलावंत काय करतो  इथे कृतज्ञता असायला पाहिजे - आपल्याला धन्यता वाटली पाहिजे. शेवटी कलावंत काय करतो  हे सगळे मेहेनत करतात म्हणजे काय करतात  हे सगळे मेहेनत करतात म्हणजे काय करतात  हे जगण्याचं जे काळाचं ओझं आहे ना हे आपल्याला भासता नये ही आपली ओढ असते. हा काळाचा प्रवाह जो वाहत असतो त्याची जाणीव आपल्याला नको असते. ज्यावेळेला घड्याळाचं एक एक मिनिट रेंगाळायला लागतं त्यावेळेला आपल्याला कंटाळा आला आहे असं म्हणतो. म्हणजे आपण जगतोय त्या काळाची जाणीव होते. आणि सगळ्यात चांगलं वाटलं असं आपण केंव्हा म्हणतो की वेळ कसा गेला ते कळलं नाही तेंव्हा. म्हणजे काळाची जाणीव विसरायला लावणं ही किमया संगीताइतकं दुसरं कोणीही करु शकत नाही.
मानवाला सगळ्यात मोठं वरदान कुठलं मिळालेलं असेल तर हे संगीताचं - सुरांचं वरदान आहे. मी ’मानवाला’ म्हणतो आहे. भारतीय मानवाला मिळालं आणि आफ्रिकन माणसाला मिळालं नाही अशी कुत्सित समजूत करुन घेऊ नका. हे फार मोठं वरदान आहे. दुर्दैव असं की ते सगळ्यांनाच असतं असं नाही. कर्णेंद्रिय असूनही माणसं बहिरी असतात त्याला काय करणार  सगळं ऐकत असूनसुध्दा ऐकता येत नाही असं होतं. पण आपला प्रयत्न असा पाहिजे की त्यांनासुध्दा कसं कळेल  सगळं ऐकत असूनसुध्दा ऐकता येत नाही असं होतं. पण आपला प्रयत्न असा पाहिजे की त्यांनासुध्दा कसं कळेल  आपल्याला कळतं आणि त्यांना कळत नाही म्हणजे आपण कोणी देवाने स्पेशल तयार केलेले - खुदाने तबियतसे बनाई हुई चीज आहोत असं मानायचं काही कारण नाही. आपल्याला खंत वाटली पाहिजे. अरे, ह्याला कसं कळेल  आपल्याला कळतं आणि त्यांना कळत नाही म्हणजे आपण कोणी देवाने स्पेशल तयार केलेले - खुदाने तबियतसे बनाई हुई चीज आहोत असं मानायचं काही कारण नाही. आपल्याला खंत वाटली पाहिजे. अरे, ह्याला कसं कळेल  आईनस्टाईनची एक गोष्ट आहे. गणितज्ञ आईनस्टाईन हा उत्तम संगीतज्ञही होता. त्याच्या घरच्या पार्टीत मित्रमंडळी आलेली होती. त्या पार्टीत एक रेकॉर्ड वाजत असताना आईनस्टाईनच्या लक्षात आलं की एका तरुण मुलाच्या काही लक्षात येत नाहीये. तेंव्हा आईनस्टाईनने त्याला बाजूला बोलावून विचारलं "तुला गाणं आवडत नाही का आईनस्टाईनची एक गोष्ट आहे. गणितज्ञ आईनस्टाईन हा उत्तम संगीतज्ञही होता. त्याच्या घरच्या पार्टीत मित्रमंडळी आलेली होती. त्या पार्टीत एक रेकॉर्ड वाजत असताना आईनस्टाईनच्या लक्षात आलं की एका तरुण मुलाच्या काही लक्षात येत नाहीये. तेंव्हा आईनस्टाईनने त्याला बाजूला बोलावून विचारलं "तुला गाणं आवडत नाही का" तो तरुण म्हणाला "आवडतं ना " तो तरुण म्हणाला "आवडतं ना  पण खरं सांगू का - मला ह्यातलं काही कळत नाही पण खरं सांगू का - मला ह्यातलं काही कळत नाही" आईनस्टाईन म्हणाला "कळत नाही " आईनस्टाईन म्हणाला "कळत नाही  असं होणार नाही. तू चल माझ्याबरोबर". आईनस्टाईनने त्याला वरच्या खोलीत नेलं. तिथेही त्याचा रेकॉर्डस्‌चा संग्रह होता. वर जाता जाता आईनस्टाईनने त्याला जिन्यात विचारलं की "तू बाथरुममध्ये कधी गुणगुणतोस की नाही असं होणार नाही. तू चल माझ्याबरोबर". आईनस्टाईनने त्याला वरच्या खोलीत नेलं. तिथेही त्याचा रेकॉर्डस्‌चा संग्रह होता. वर जाता जाता आईनस्टाईनने त्याला जिन्यात विचारलं की "तू बाथरुममध्ये कधी गुणगुणतोस की नाही" तो म्हणाला "हो, गुणगुणतो की" तो म्हणाला "हो, गुणगुणतो की" आईनस्टाईन म्हणाला "हां, हे छान आहे - देन यू आर सेव्हड् - आता चल माझ्याबरोबर" आणि वर त्याला आईनस्टाईनने एक तासभर "हे कसं चाललंय बघ, हे गाणं कसं आहे बघ, हा सूर कसा लावलाय पहा" असं गाणं ऐकवलं. असं करत करत एक तासाने जेंव्हा तो तरुण खाली आला तेंव्हा तो चार लोकांबरोबर गाणं ऐकत होता. आता शिकवायला आईनस्टाइनएवढा बुध्दिवान मनुष्य होता हे खरंच आहे. परंतु आईनस्टाइनसारख्या माणसाला सुध्दा वाटलं की पार्टी बाजूला टाकावी आणि ह्या गाणं न कळणार्‍या माणसाला गाण्यात आणून ठेवावं. ही काही सहज घडलेली गोष्ट नाही.
आपल्याला संगीताची ओढ आहे - प्रेम आहे हे आपलं भाग्य आहे, परंतु हे सगळं आपोआप घडत नसतं. त्याच्यासाठी कोणाला जीव मारावा लागतो - कोणाला तरी जीवनात देवधरांसारखं झोकून द्यावं लागतं, म्हणून आपण आज सगळेजण त्यांचा सत्कार करण्यासाठी इथे उभे राहिलो. पुष्कळ अडचणी आल्या. कित्येक वेळा असं वाटतं की जराशा अडचणी टाकल्या की कार्य जास्त चांगलं होईल की काय अशी मला शंका यायला लागली आहे. मी मोठ्या युनिव्हर्सिट्या बघतो, पण प्रत्यक्ष कार्य मला तिथे दिसत नाही. देवधर म्हणाले की त्यांचे तंबोरे कुरतडत आणि पेट्या फोडत असत. पण पेटी वाजवून बघावी असं त्या विद्यार्थ्यांना वाटत होतं हेच मला महत्वाचं वाटतं आणि देवधरांनाही तसंच वाटत असलं पाहिजे. आमच्या मित्राच्या घरी एकदा चोरी झाली. काही वस्तू वगैरे गेल्या. म्हणून आम्ही तिथे गेलो. तिथे टेबलावर माझी काही पुस्तकं होती. पण त्या चोराने त्यातलं एकही पुस्तक चोरलं नाही याचं मला अतोनात दु:ख झालं. निदान एक पुस्तक जरी चोरुन नेलं असतं तरी त्याने बर्‍या वस्तू चोरल्या असं मला वाटलं असतं. तसं त्या पेट्या तबले फुटत होते, पण त्याच्याशी झगडत झगडतच वाट दिसायला लागते. तशा जिद्दीची कार्यकर्ती माणसं भेटतात. वाडेगावकरसुध्दा सांगतील की त्यांनी लहानपणी एखादा टिन आणलेला असणार आणि त्याच्यावर वाजवायला सुरु केलेलं असणार. त्यावेळी त्यांना काही दोनशे रुपयांचा तबला कोणी आणून दिलेला नसणार. तर तिथेच ते दिसायला लागतं - तिथेच ते सापडतं. असं सापडणारं मूल शोधत जावं - अशा लोकांना जवळ करावं - अशा लोकांना ज्ञान द्यावं - हे केवढं मोठं कार्य देवधरांनी केलं - त्या कृतज्ञतेपोटीच आज आपण इथे जमलो आहोत. आजचा हा समारंभ म्हणजे गौरव बिवरव काही नाही तर हा कृतज्ञतेचा समारंभ आहे. आपण कोण त्यांचा गौरव करणार  त्यांच्या कार्यानेच त्यांचा गौरव केलेला आहे. त्यांच्या कार्यामुळे प्रत्येक दिवस हा गौरवाचाच दिवस आहे. कुठल्यातरी एखाद्या व्यसनी गवयाला आणून तिथे गायला बसवायचं आणि त्याची पहिली तान गेल्यानंतर मैफल एकदम प्रज्वलित होऊन जायची त्याचा हा गौरव झालेला आहे. देवधर ह्या वयातसुध्दा व्हॉईस कल्चर शिकवत असतात - आवाज कसा लावावा ते शिकवत असतात. त्यांनी गवयांची सुंदर चरित्र लिहिलेली आहेत. त्यांच्याकडे संगीतातल्या चीजांचा केवढा मोठा संग्रह आहे. ह्या चीजांचा संग्रह असलेल्या लोकांना पूर्वीच्या काळी कोठीवाले म्हणायचे. त्या चीजा कोठीतच रहायच्या आणि कोठीतच संपायच्या. त्या कोणाच्या कंठात जात नसत. त्या सगळ्या चीजा देवधरांनी लोकांसमोर आणल्या - त्यांना शिकवल्या.
आज काळ बदललेला आहे. संगीताच्या दृष्टीने अनेक संस्था आज कार्य करत आहेत. सरकारच्या वतीने सरकारचेही प्रयत्न चालू आहेत. सरकार काही करत नाही असं मानणार्‍यातला मी नाही. राजकारणातला नसल्यामुळे मला दोन्ही बाजू नीटपणे पहाता येतात. जेवढ्या प्रमाणात व्हायला पाहिजे तेवढ्या प्रमाणात होत नसेल, पण मी आपल्याला खरं सांगू  कार्य जर करायचं असेल तर आपल्यासारखी जी प्रेमी मंडळी असतात त्यांच्याकडूनच उभं राहतं. कलेच्या बाबतीमध्ये मला असं वाटतं की सरकारने काय करायला पाहिजे हे सांगण्यापेक्षा असं कार्य उभं करुन दाखवावं की सरकारला लाज वाटून तरी सरकार पुढे येतंच. जातं कुठे  कार्य जर करायचं असेल तर आपल्यासारखी जी प्रेमी मंडळी असतात त्यांच्याकडूनच उभं राहतं. कलेच्या बाबतीमध्ये मला असं वाटतं की सरकारने काय करायला पाहिजे हे सांगण्यापेक्षा असं कार्य उभं करुन दाखवावं की सरकारला लाज वाटून तरी सरकार पुढे येतंच. जातं कुठे  आज गवयांपुढे नवी नवी चॅलेंजेस आहेत. रेडिओ जेंव्हा पहिल्यांदा आला तेंव्हा गवई रेडिओवर गायला तयार नसत. त्या अंधार्‍या खोलीत कोणी दाद द्यायला नाही तर काय गायचं  आज गवयांपुढे नवी नवी चॅलेंजेस आहेत. रेडिओ जेंव्हा पहिल्यांदा आला तेंव्हा गवई रेडिओवर गायला तयार नसत. त्या अंधार्‍या खोलीत कोणी दाद द्यायला नाही तर काय गायचं  हे देवधरांना माहित आहे. नंतर रेडिओवर गवई गायला लागले - कसे गातात ते बोलत नाही. आता टेलिव्हिजनचा चॅलेंज आला आहे. हा चॅलेंज फार महत्वाचा आहे. टेलिव्हिजनवर शास्त्रीय संगीताची मैफल उत्तम रीतीने कशी करुन दाखवायची हा काही टेलिव्हिजनवाल्यांना आलेला चॅलेंज नाहिये तर हा गवयांना आलेला चॅलेंज आहे. आपण असं म्हणतो की त्यांनी असं करावं, तसं करावं. अरे तुम्ही चांगलं केलंत तर ते चांगलं करतील. तो तर कॅमेराच आहे. हा नवा चॅलेंज आहे.
रागांचं शुध्दत्व पूर्वीसारखं राहिलेलं नाही - गडबड करतात - ख्याल गाताना ठुमरी अंगाने ख्याल गातात असं मला पुष्कळ लोक म्हणतात. तो ख्याल तसा गावा की नाही हा भाग निराळा. ख्याल जर निराळा म्हणत असाल - ठुमरी ही जर निराळी म्हणत असाल तर दोन्हींचा विचार झाला पाहिजे. ह्याची चर्चा करण्यासाठी तज्ञ मंडळींनी एकत्र बसायला पाहिजे. अशा प्रकारचं कार्य झालं नाही असं आहे का  मुंबई युनिव्हर्सिटीने, उशीरा का होईना, संगीताचा विभाग निर्माण केला. असं हे कार्य हळूहळू करत असताना आपल्याकडून हे आपलं कार्य आहे अशा तर्‍हेने आपण श्रोते म्हणून सहभागी व्हायला पाहिजे. म्हणून मी गवयांना - कलावंतांना विनंती करणार आहे की जे दुसर्‍याचं कार्य आहे असं समजतात तसं समजू नका - ते त्यांचं कार्य आहे. मला सांगताना अतिशय खेद होतो की ज्या ज्या वेळी अशा प्रकारचं कार्य असतं त्यावेळी आमचे कित्येक गवई (सगळेच म्हणत नाही) केवळ व्यावसायिक दृष्टीने त्याच्याकडे पाहतात हे मला अजिबात आवडत नाही. हे चूक आहे. तुम्ही समाजालासुध्दा काही देणं लागता की नाही हा भाग सोडून द्या, पण तुम्ही तुमच्या कलेचं देणं लागता ना  मुंबई युनिव्हर्सिटीने, उशीरा का होईना, संगीताचा विभाग निर्माण केला. असं हे कार्य हळूहळू करत असताना आपल्याकडून हे आपलं कार्य आहे अशा तर्‍हेने आपण श्रोते म्हणून सहभागी व्हायला पाहिजे. म्हणून मी गवयांना - कलावंतांना विनंती करणार आहे की जे दुसर्‍याचं कार्य आहे असं समजतात तसं समजू नका - ते त्यांचं कार्य आहे. मला सांगताना अतिशय खेद होतो की ज्या ज्या वेळी अशा प्रकारचं कार्य असतं त्यावेळी आमचे कित्येक गवई (सगळेच म्हणत नाही) केवळ व्यावसायिक दृष्टीने त्याच्याकडे पाहतात हे मला अजिबात आवडत नाही. हे चूक आहे. तुम्ही समाजालासुध्दा काही देणं लागता की नाही हा भाग सोडून द्या, पण तुम्ही तुमच्या कलेचं देणं लागता ना  सोसायटीशी कमिटमेंट असावी की नाही हा आमच्या साहित्यात फार चर्चेचा विषय आहे. पण मला असं वाटतं की तुमची तुमच्या आर्टशी कमिटमेंट पाहिजे. ती जर
नसेल तर तुमचं कसं होईल मला असं म्हणायचं आहे की ह्या मुंबई शहरामध्ये जिथे ऍकोस्टिक्स चांगली नाहीत, जिथे एकमेकांमध्ये साहचर्य निर्माण होत नाही अशा हॉलमधे हा संगीताचा उत्सव करावा लागतो. आज उत्तम प्रकारचं गाणं ऐकण्यासाठी - हजार हजार लोक बैठकीत बसून तिथे गाणं ऐकतील - जिथे मायक्रोफोन नावाची भयंकर गोष्ट नसेल आणि वाद्य किंवा स्वर ह्याची जी मुळातली जात आहे ती ऐकायला येईल अशा प्रकारचा हॉल आमच्याकडे नाही. हा हॉल कोणी उभा करायचा  मला असं म्हणायचं आहे की ह्या मुंबई शहरामध्ये जिथे ऍकोस्टिक्स चांगली नाहीत, जिथे एकमेकांमध्ये साहचर्य निर्माण होत नाही अशा हॉलमधे हा संगीताचा उत्सव करावा लागतो. आज उत्तम प्रकारचं गाणं ऐकण्यासाठी - हजार हजार लोक बैठकीत बसून तिथे गाणं ऐकतील - जिथे मायक्रोफोन नावाची भयंकर गोष्ट नसेल आणि वाद्य किंवा स्वर ह्याची जी मुळातली जात आहे ती ऐकायला येईल अशा प्रकारचा हॉल आमच्याकडे नाही. हा हॉल कोणी उभा करायचा  संगीताच्या प्रेमी लोकांनी तो उभा करण्यासाठी धडपड करायला पाहिजे. सरकारने असं करावं - सरकारने तसं करावं - ते तर करावंच - त्या दृष्टीने तर प्रयत्न करायचेच. पण आम्ही हे एवढं करतोय असं मानण्याची जर कलेच्या प्रांतात सवय नसेल तर एक नवा धोका निर्माण होतो तो मी आपल्याला सांगतोय. उद्या जर सरकारनेच प्रत्येक गोष्ट करायचं ठरवलं, तर उद्या तुम्ही काय गायचं हे सुध्दा सरकारच सांगायला लागेल हा धोका भयंकर आहे. त्या धोक्यासाठी मी आपल्याला सांगतो आहे. तुम्ही आम्हाला काही सांगू नका - आम्ही तुमचं काही देणं लागत नाही - हे कार्य आमचं आम्ही उभं केलेलं आहे - आम्हाला पाहिजे तसं आम्ही गाणार. आणि मी एक सांगतो आपल्याला, ह्या भारतामध्ये उद्या धान्य कमी मिळालं, अन्न कमी मिळालं तर ते लढे आम्ही करुच - पण एक लक्षात ठेवा - तुमच्या गळ्यामधलं तुम्हाला गावं वाटणारं गाणं ज्यादिवशी सरकार खेचून नेईल, त्याच्या इतका अभागी दिवस दुसरा कुठला नसेल. म्हणून आपल्याला आपलं गाणं - आपली ताकद जास्त वाढवायला पाहिजे. संगीतकारांनी एकत्र येऊन ही ताकद वाढवली पाहिजे हे मला महत्वाचं वाटतं.
आता पूर्वीसारखे घराण्यांचे मतभेद राहिले आहेत असं मला वाटत नाही. नवी आलेली पिढी इतकी हुशार आहे. काही लोक गाण्याबद्दल चिंता व्यक्त करतात. ते चिंताच व्यक्त करण्यासाठी जन्माला आले असतात हे मी तुम्हाला सांगतो. ते गाण्याबद्दलच चिंता व्यक्त करतात असं समजू नला. मुंबईतली थंडी चार दिवस वाढली तरी त्यांना बरं वाटत नाही. "गेल्या वर्षी लवकर संपली होती" ही चिंता  कधी आपल्याला चार दिवस जास्त थंडी मिळाली तर काय बिघडलं  कधी आपल्याला चार दिवस जास्त थंडी मिळाली तर काय बिघडलं  ते जाऊ द्या. नव्या पिढीतली मुलं उत्तम गातात. कोण म्हणतं चांगलं गात नाहीत  ते जाऊ द्या. नव्या पिढीतली मुलं उत्तम गातात. कोण म्हणतं चांगलं गात नाहीत  मी खूप गाणं ऐकतो. नवीन मुलं अतिशय तयारीने, स्वतंत्र विचाराने, निराळ्या रीतीने गात आहेत. ती तशी गाणारच. त्यांचा कान निराळा आहे - पोशाख निराळा आहे. त्यांची वृत्ती निराळी आहे - ती वृत्ती संगीतात दिसणार नाही तर कशात दिसणार  मी खूप गाणं ऐकतो. नवीन मुलं अतिशय तयारीने, स्वतंत्र विचाराने, निराळ्या रीतीने गात आहेत. ती तशी गाणारच. त्यांचा कान निराळा आहे - पोशाख निराळा आहे. त्यांची वृत्ती निराळी आहे - ती वृत्ती संगीतात दिसणार नाही तर कशात दिसणार  त्यांच्या विचाराने निरनिराळे संस्कार घेऊन गात आहेत. अशा वेळी संगीत ऐकणारा श्रोता नाही असं मला मुळीच वाटत नाही. माझ्या आठव्या नवव्या वर्षापासून गेली चाळीस-पंचेचाळीस वर्षं मी संगीत ऐकण्याचा व्यवसाय केला आहे. तेंव्हा हल्ली संगीत जितकं जाणकारीने तरुण ऐकतात, तितकं चाळीस वर्षांपूर्वी ऐकत नव्हते हे मी तरुण पिढीला सांगतो. हल्ली उत्तम ऐकतात - उत्तम रीतीने दाद देतात. नुसता मोठा फेटा किंवा लांब दाढी बघून हा मोठा मनुष्य आहे असं मानत नाहीत कारण ह्या पोरांचीही दाढी चांगली लांब असते. ही तरुण मुलं डोळसपणे गाणं ऐकत असतात. आज पुण्याला सवाई गंधर्व उत्सव होतो तेंव्हा वीस वीस हजार माणसं उत्तम प्रकारे गाणं ऐकायला बसलेली असतात. मुंबईत निरनिराळ्या उत्सवात ऐकत असतात. तर अशा दृष्टीने पहायला गेलं तर हे दर्शन चांगलं आहे, पण हे चांगलं दर्शन तुम्हाला जे घडतंय त्या दर्शनाच्या मागे देवधरांसारख्या माणसाची पुण्याई आहे हे मात्र कधीही विसरु नका. शाळेत किंवा कॉलेजमध्ये सायकलवरुन मोठ्या आत्मविश्वासाने जाणार्‍या मुलीना (पुण्यात कधी ओळखीची असली तर) मी सांगतो "हे बघ, ह्या सायकलवरुन तू जोरात जात आहेस ना, तेंव्हा मनात एवढंच ठेव की हे जे तुला स्वातंत्र्य मिळालंय ह्याच्यामागे कुठे तरी ज्योतिबा फुल्यांच्या बायकोने दगड खाल्ले होते एवढं लक्षात ठेव. ह्याच्या मागे आगरकरांना कुठे तरी उपास घडला होता एवढं लक्षात ठेव  त्यांच्या विचाराने निरनिराळे संस्कार घेऊन गात आहेत. अशा वेळी संगीत ऐकणारा श्रोता नाही असं मला मुळीच वाटत नाही. माझ्या आठव्या नवव्या वर्षापासून गेली चाळीस-पंचेचाळीस वर्षं मी संगीत ऐकण्याचा व्यवसाय केला आहे. तेंव्हा हल्ली संगीत जितकं जाणकारीने तरुण ऐकतात, तितकं चाळीस वर्षांपूर्वी ऐकत नव्हते हे मी तरुण पिढीला सांगतो. हल्ली उत्तम ऐकतात - उत्तम रीतीने दाद देतात. नुसता मोठा फेटा किंवा लांब दाढी बघून हा मोठा मनुष्य आहे असं मानत नाहीत कारण ह्या पोरांचीही दाढी चांगली लांब असते. ही तरुण मुलं डोळसपणे गाणं ऐकत असतात. आज पुण्याला सवाई गंधर्व उत्सव होतो तेंव्हा वीस वीस हजार माणसं उत्तम प्रकारे गाणं ऐकायला बसलेली असतात. मुंबईत निरनिराळ्या उत्सवात ऐकत असतात. तर अशा दृष्टीने पहायला गेलं तर हे दर्शन चांगलं आहे, पण हे चांगलं दर्शन तुम्हाला जे घडतंय त्या दर्शनाच्या मागे देवधरांसारख्या माणसाची पुण्याई आहे हे मात्र कधीही विसरु नका. शाळेत किंवा कॉलेजमध्ये सायकलवरुन मोठ्या आत्मविश्वासाने जाणार्‍या मुलीना (पुण्यात कधी ओळखीची असली तर) मी सांगतो "हे बघ, ह्या सायकलवरुन तू जोरात जात आहेस ना, तेंव्हा मनात एवढंच ठेव की हे जे तुला स्वातंत्र्य मिळालंय ह्याच्यामागे कुठे तरी ज्योतिबा फुल्यांच्या बायकोने दगड खाल्ले होते एवढं लक्षात ठेव. ह्याच्या मागे आगरकरांना कुठे तरी उपास घडला होता एवढं लक्षात ठेव " उद्या मैफलीत तुम्ही उत्तम रीतीने गाल - हजारो लोकांना संतुष्ट कराल - सगळ्या दर्जाचे लोक तुमचं गाणं ऐकायला येतील - त्यावेळी मी तरुण कलावंतांना हेच सांगेन की हे सगळं आज तुम्ही मोकळेपणानं करता आहात, ह्याच्यामागे देवधरांसारख्याचं आयुष्य लागलेलं होतं ह्याची जाणीव आपण विसरु नका.
देवधरांना दीर्घायुष्य लाभो. कारण आमचे अजून पुष्कळ विद्यार्थी तुमच्या हाती सुपूर्द करायचे आहेत. ह्या स्वार्थापोटी दीर्घायुष्य मागतो. इथे उत्तम प्रकारचं शिक्षण चालो. ह्या विद्यालयाला जर स्वत:ची इमारत पाहिजे असेल तर त्यांच्या शिष्यांनी आणि इतर कलावंतांनी उभं राहून मुंबईमध्ये केवळ उत्तम संगीत ऐकण्यासाठी असं एक सभागृह उभं करावं अशी देवधरांचीच इच्छा मी आपल्यापुढे मोठ्याने व्यक्त करतो आहे.
गाणं ऐकायला जाताना माझा कान आणि मन मी घेऊन जातो. मी तिथे माझी बुध्दी कधीच नेत नाही. नेली तर ती मला चुकीच्या ठिकाणी नेईल असं मला वाटतं. माझ्यासारख्या गाण्याच्या व्यवसायामध्ये ऐकण्याचं काम करणार्‍या माणसाला एवढ्या मोठ्या उत्सवाचं अध्यक्षस्थान देऊन लाजवलेलं आहे असं मी आपल्याला सांगतो. हे स्थान माझं नाही याची मला पुरेपूर जाणीव आहे. परंतु गाणार्‍या लोकांच्यात कोणीतरी एक बोलणारा पाहिजे म्हणून मला इथे बोलावत असतात हेही मला माहीत आहे, तेंव्हा त्याच भावनेने मी आलो आहे. पण मुख्यत: मी अशा भावनेने आलेलो आहे की देवधरांच्या अन्नछत्रामध्ये मी जे काही सुरांचं सुग्रास भोजन केलेलं आहे त्याची कृतज्ञता मला कधीतरी जाहीर करायची होती. ती करायला आजच्या इतका सुंदर प्रसंग कुठला असेल असं मला वाटत नाही. हा प्रसंग आज आला. देवधरांचा पंचाहत्तरावा वाढदिवस अधिक थाटामाटाने - अधिक प्रेमाने आपण साजरा करु अशी इच्छा व्यक्त करतो आणि पुन्हा एकदा सौ. देवधरांनी जे कष्ट सोसले त्याची कृतज्ञ जाणीव संगीतातल्या जगातल्या सगळ्या लोकांना आहे हे त्यांना सांगतो आणि मी माझं भाषण संपवतो.
भाषणाची ध्वनीफित इथे ऎकू शकता.
खूप चांगला प्रयत्न आहे. आमच्या शुभेच्छा.
पु.लंची पुस्तके खरेदी करण्यासाठी खाली काही ऑनलाईन दुवे
महाराष्ट्रातील काही पुस्तक भाडांराचे पत्ते
पु.ल. प्रेम ब्लॉगचे अपडेट्स तुमच्या ईमेलवर आपोआप येण्यासाठी इथे तुमचा मेल आयडी टाका


विट्टी इंटरनॅशनल स्कूल मध्ये शिक्षकांचे दर्शन घेऊन विद्यार्थ्यांची शिक्षणाला सुरुवात - Yeolanews News from Yeola Nashik Maharashtra by Avinash P Patil Shinde

येवला कला व सांस्कृतिक
Home » » विट्टी इंटरनॅशनल स्कूल मध्ये शिक्षकांचे दर्शन घेऊन विद्यार्थ्यांची शिक्षणाला सुरुवात
विट्टी इंटरनॅशनल स्कूल मध्ये शिक्षकांचे दर्शन घेऊन विद्यार्थ्यांची शिक्षणाला सुरुवात
Written By अविनाश पुंडलिकराव पाटील शिंदे on शुक्रवार, १० जून, २०११ | शुक्रवार, जून १०, २०११
नवीनतम पोस्ट थोडे जुने पोस्ट मुख्यपृष्ठ
गेले सात वर्षांपासून आपल्या सेवेत असलेली व मागील काही कालावधीत तांत्रिक कारणाने अपडेट नसलेली येवला शहर व तालुक्यातील बातमीपत्रे इंटरनेटवर झळकवणारी वेबसाईट येवलान्यूज.कॉम (www.yeolanews.com) आता नियमीत अपडेट होत आहे.
येवला तालुक्यातील विविध संस्था , शाळा , व्यक्ती यांना आवाहन करण्यात येते कि आपल्याकडील बातमीचे फोटो, व्हिडीओ व टाईप केलेला मजकूर व्हॉटसअपवर 9370199666 किंवा 8308559666 यावर अवश्य पाठवावा.


वर्ग:इ.स. १७६९ मधील मृत्यू - विकिपीडिया

वर्ग:इ.स. १७६९ मधील मृत्यू
"इ.स. १७६९ मधील मृत्यू" वर्गातील लेख
एकूण २ पैकी खालील २ पाने या वर्गात आहेत.
आल्याची नोंद केलेली नाही(लॉग इन केलेले नाही)
नवीन खाते तयार करा
प्रवेश करा(लॉग इन करा)
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २३ एप्रिल २०१३ रोजी ०४:२६ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन-शेअरअलाईक लायसन्स अंतर्गत उपलब्ध आहे; अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. हे संकेतस्थळ वापरुन आपण याच्या वापरण्याच्या अटी आणि गोपनीयता धोरणांचे पालन करण्यास आपली सहमती देत आहात. Wikipedia® हे Wikimedia Foundation, Inc. एक ना-नफा ना-तोटा संस्थेचे नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे.


तुका म्हणे शुद्ध नाहीं जो आपण.... | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
You are here: मुख्यपृष्ठ /तुका म्हणे शुद्ध नाहीं जो आपण....
तुका म्हणे शुद्ध नाहीं जो आपण....
तुका म्हणे शुद्ध नाहीं जो आपण....
आंधळ्यासि जन अवघे चि आंधळे  आपणासि डोळे दृष्टी नाहीं ॥१॥
रोग्या विषतुल्य लागे हें मिष्टान्न  तोंडासि कारण चवी नाहीं ॥२॥
तुका म्हणे शुद्ध नाहीं जो आपण  तया त्रिभुवन अवघें खोटें ॥३॥अभंगगाथा ३०२||
परमार्थात अंतःकरण शुद्धीला अनन्यसाधारण महत्व आहे. "मन करा रे निर्मळ येऊनि गोपाळ राहे तेथे" - असे बुवा जे म्हणत असतात ते यासाठीच. निर्मळ मनच भगवंताचे वसतीस्थान असते असे सारे संत परोपरीने सांगत असतात. त्यामुळे परमार्थात ज्या काही साधना सांगितल्या जातात त्या सर्व साधनांचा रोख अंतःकरण शुद्धीवरच असतो. जितके अंतःकरण शुद्ध तितका परमात्मा त्या व्यक्तिच्या अगदी सन्निध असे हे साधे-सोपे गणित.
ज्याचे अंतःकरण शुद्ध नाही अशा कुणा व्यक्तिची जरा कडक शब्दात कानउघडणी करताना बुवा दिसताहेत. इथे बुवा दोन उदाहरणे देत आहेत ----
१] अंध माणसाला स्वतः अंध असल्यामुळे बाकी सारेच आंधळे वाटतात. इथे अंधत्व हे अन्वयार्थाने घ्यायचे आहे - विषयाने अंध झालेला म्हणजे विषयांध असा खरा अर्थ. कारण विषयांध व्यक्तिला जगात फक्त विषयच दिसत असतात आणि ते भोगणे एवढीच इतिकर्तव्यता वाटत असते. परमात्मा न मानणे, संतांच्या शिकवणूकीचा अनादर याला कारण विषयांधता हेच असते. केवळ प्रपंचात मश्गूल झालेल्या आपल्यासारख्यांना संत जे वारंवार जागे करतात ते यासाठीच की हे विषय टाकाऊ अथवा घातक नाहीयेत तर ही अनावर विषयासक्ति आहे ती घातक आहे. विषय अति घातक असते तर आपल्याला जगताच आले नसते. पण विषयात गडबड नाहीये - गडबड आपल्यात आहे. विषय वाईट नाहीएत तर विषयांध होऊन अविवेकी जीवन जगणे फार घातक आहे.
भूक लागल्यावर आपण खाऊनच भूक भागवतो - पण तेच खाणे भूक संपल्यावही जर खाल्ले गेले तर ते अपचनालाच कारण होते तसे हे आहे. दुसरे असे कि या अनावर विषयासक्तिने ते विषय भोगताना त्याचा आनंद घेणे संपते व आनंद ओरबाडायला केव्हा सुरुवात होते हे कळतही नाही. पुढे तर असे होते कि जर कोणी या विषय भोगण्याच्या आड आला तर त्याचे पार जीवनही संपवण्यापर्यंत मजल जाते - याचेच नाव विषयांधता. एखादा जंगली प्राणी त्याचे खाद्य समोर दिसताच त्या खाद्याचा असा काही समरसून उपभोग घेतो कि त्याचा जातभाई जरी मधे आला तर ते त्याला अजिबात खपत नाही. अशा अनिवार विषयासक्तिने परमार्थ काय प्रपंचही सुखाचा होत नाही - हे आपण जाणतोच.
इथे बुवा डोळे वा दृष्टी नाही असे जे म्हणतात त्याचा अर्थ - विवेक नाही, विचार नाही. माणूस आणि पशूत मुख्य फरक नेमका इथेच आहे.
विचार पाहेल तो पुरुषु| विचार न पाहे तो पशु || पशूंमध्ये विवेक/ विचार नसतो पण माणसात तो असतो. म्हणूनच जेव्हा एखाद्या माणसाने अविवेकी कृत्य केले की आपण म्हणतो - पशूवत वागला अगदी..
अविवेकी विषयासक्त जीवन हे त्या माणसाच्या नाशालाच कारणीभूत होते. या विषयांध व्यक्तिचे अजून एक वैशिष्ट्य असे कि जगाबद्दल त्याची विपरीत खात्री पटते - कि इतर सारे माझ्यासारखेच विषयांध आहेत - मला काहीही करुन या सार्‍या मंडळींपेक्षा जास्तीत जास्त विषय भोगलेच पाहिजेत - अशा प्रकारचे पशूवत जीवन तो जगू पहातो.
२] दुसरे उदाहरण रोगी व्यक्तिचे दिलेले आहे - जो रुग्ण असतो त्याच्या जिभेला चव नसल्याने मिष्टान्न जरी त्याच्या समोर ठेवले तरी त्याला ते विषतुल्य वाटते. इथे मिष्टान्नात काही गडबड नसून त्या रुग्णाच्या जिभेला चव नाहीये हे मुख्य कारण आहे. सतत विषय भोगत राहिल्याने ती व्यक्ति एकप्रकारची मनोरुग्ण झालेली असते. त्या व्यक्तिला ईश्वरमूर्ति म्हणजे दगड, संत म्हणजे अविवेकी, अव्यवहारी असे जे वाटते ते वस्तुतः स्वतःच्या अंतःकरण अशुद्धीमुळेच.
असा जो अशुद्ध अंतःकरणाचा कोणी असेल त्याला प्रत्यक्ष परमेश्वराने येऊन कितीही परमार्थ सांगितला तरी तो त्याच्या पचनी पडणार नाही कारण परमार्थात खोट नसून या व्यक्तिच्या अंतःकरणात खोट आहे - हे सार्‍या अभंगाचे सार आहे.
एकदा असे झाले कि एका सरोवरात अनेक कमळे फुललेली असतात. सहाजिकच अनेक भुंगे येऊन त्या कमळातील मकरंदाचा स्वाद ते घेत असतात. कमळ हे चिखलातच वाढत असल्याने त्या कमळाच्या आसपास जे पाणी-चिखल असते त्यात अनेक बेडुकही रहात असतात. या भुंग्यांना वाटते - हे बेडुक किती कमनशीबी - हा एवढा स्वादिष्ट-गोड मकरंद या कमळात असताना हे बिचारे तो घाणेरडा चिखल चाटत असतात. ते भुंगे त्या बेडकांना सांगतात - उद्या तुम्ही सारे त्या पाण्यातून बाहेर पडा व या कमळातील स्वादिष्ट मकरंद खाऊन पहा. तुम्ही तो कधीच चाखलेला दिसत नाहीये.
रात्री सर्व बेडकांची सभा भरते - त्यात तो 'कमळातील मकरंद खायला जायचा प्रस्ताव' मांडला जातो. सर्व तरुण बेडूक लगेच तयार होतात, पण जे जरा वृद्ध व अनुभवी बेडूक असतात ते म्हणतात - पण आपल्यातल्या कोणीही ते काय मकरंद वगैरे काय आहे ते कधीही खाल्लेला नाहीये - कुणाला माहित तो आपल्याला आवडेल न आवडेल  त्यापेक्षा आपण असे करु या कि तिथे जाण्याआधीच पोटभर चिखल खाऊन मगच तिकडे जाऊयात. मग काय जिभेवर चिखलाचा स्वाद असतानाच हे सारे बेडूक तो मकरंद खायला जातात. त्या भुंग्यांच्या समाधानासाठी वरवर त्यांना म्हणतात - कि खरेच काय स्वादिष्ट आहे हे सारे, थँक्यू वेरी मच फॉर सजेस्टिंग अस सच अ नाईस फूड आयटेम ...
मात्र सर्व बेडकांच्या मनात हेच असते कि आपला चिखलच सगळ्यात सुंदर डिश आहे...
तसेच आपले आहे - संसारातील गोडी न सोडता आपण परमात्म्याला भेटायच्या गोष्टी करतो तर त्यात चूक आपलीच आहे. वस्तुस्थिती अशी आहे कि - सगळ्यात प्रथम अंतःकरण शुद्ध व्हायला पाहिजे. अंतःकरण शुद्ध व्हायचा अवकाश - त्यात तो परमात्मा प्रकटणारच. जसे एखादा आरसा असावा - ज्यावर खूप धूळ साचलेली आहे. त्यात आपले प्रतिबिंब केव्हा उमटणार - तर जेव्हा ती सारी धूळ काढली जाईल तेव्हा लगेचच.
उपनिषदांनी तर कमालच केलीये - त्यांनी भगवंताला रसयुक्त म्हटले आहे - रसो वै सः - असा तो भगवत्-रस केव्हा चाखता येईल तर आपल्या जीभेवर काहीही नसेल तेव्हाच अंतःकरण शुद्ध झाले रे झाले ती गोडी अनुभवाला येणारच  अंतःकरण शुद्ध झाले रे झाले ती गोडी अनुभवाला येणारच  ती भगवत-गोडी आतच आहे, कुठून बाहेरुन आणायची गोष्टच नाहीये
पुढे बुवा जे म्हणतात - तुका म्हणे शुद्ध नाहीं जो आपण  तया त्रिभुवन अवघें खोटें - यावरुन महाभारतातील एक मार्मिक कथा आठवते. एका यज्ञप्रसंगी काही गुणवान ब्राह्मणांना काही दान करायचा प्रसंग येतो तेव्हा धर्मराज आणि दुर्योधन दोघांनाही सांगण्यात येते कि अशा ब्राह्मणांची यादी तयार करा. दुर्योधनाचा कागद कोरा असतो तर धर्मराजाकडे फारच मोठी यादी आढळते.
दुर्योधनाला विचारले असता तो म्हणतो एकही चांगला ब्राह्मण भेटला नाही - सारे एकजात लबाड, लुच्चे.
तर धर्मराज म्हणतो - माझ्याशी तुलना करता मला एकही दुर्गुणी ब्राह्मण भेटला नाही.
यावर श्रीकृष्णदेव हसून म्हणतात - आपली जशी नजर तसे जग दिसते.
चित्त शुद्ध तरी शत्रू मित्र होती | व्याघ्रही न खाती सर्प तया || असा जो बुवांचा एक अभंग आहे त्यातील मथितार्थ पाहिला तरी शुद्ध चित्ताचे अनन्यसाधारण महत्व आपल्या ध्यानी यावे.
आता हे चित्त शुद्ध होणार कसे, तर बुवांनी तेही मोठ्या कनवाळूपणे खालील अभंगात सांगितले आहे -
संतचरणरज लागता सहज | वासनेचे बीज जळूनी जाय | - सत्संगाने वासनेचे बीजच जळून जाते, नष्ट होते. ही एकप्रकारे ताळा घेण्याचीच गोष्ट वाटते - ज्या संतांच्या संगतीत प्रपंच नकोसा होतो, परमात्म्याविषयी प्रेम वाढू लागते तीच खरी सत्संगती. त्यामुळे याउलट जिथे भगवत्प्रेम कमी होत होत लौकिकाची आवड वाढते ती सत्संगती नसून असत्संगतीच होय.
पुढे बुवा म्हणतात - मग रामनामी उपजे आवडी | सुख घडोघडी वाढो लागे ||
अशा शुद्ध अंतःकरणातच भगवत्प्रेम रुजते व वाढूही लागते. अष्टसात्विक भाव हे त्या भगवत्प्रेमाचे बाह्यलक्षण आणि अशा शुद्ध, प्रेममय अंतःकरणात भगवंत अगदी सहज प्रगट होतो. हाच परमार्थ, हीच मोक्षप्राप्ति....
कंठीं प्रेम दाटे नयनीं नीर लोटे
तुका ह्मणे साधन सुलभ गोमटें  परि उपतिष्ठे पूर्वपुण्यें ||३||
तुकोबांच्याचरणी, ज्ञानोबांच्याचरणी पुन्हा पुन्हा कळवळून प्रार्थना करायची ती याच करता - तुम्हीच कृपा करा - त्याशिवाय हे अंतःकरण शुद्ध होणे केवळ अशक्य आहे हो...
कां कमलकंदा आणि दर्दुरीं | नांदणूक एकेचि घरीं | परि परागु सेविजे भ्रमरीं | येरां चिखलुचि उरे ||ज्ञाने.अ. ९-५८||
कमळाचा कंद | तळ्यामाजि असे | तेथेचि तो वसे | बेडुकही ||
परी मकरंद | सेवावा भ्रमरे | बेडकासी उरे | चिखलचि || अभंग ज्ञाने. - स्वामी स्वरूपानंद ||
विचार पाहेल तो पुरुषु| विचार न पाहे तो पशु | ऐसी वचने जगदीशु | ठायी ठायी बोलिला || दासबोध, द. १०, स.९, २८||
 आवडला लेख. तुम्ही दिलेले दृष्टान्तही समर्पक आहेत.
किती, सहज आणि सोपं करुन
किती, सहज आणि सोपं करुन सांगितलेय
 आवडला लेख. तुम्ही दिलेले दृष्टान्तही समर्पक आहेत.+++1
सर्वांचे मनःपूर्वक आभार.... _
सर्वांचे मनःपूर्वक आभार.... ___/\___
तुकोबांच्याचरणी, ज्ञानोबांच्याचरणी पुन्हा पुन्हा कळवळून प्रार्थना करायची ती याच करता - तुम्हीच कृपा करा - त्याशिवाय हे अंतःकरण शुद्ध होणे केवळ अशक्य आहे हो...
अतिशय भावपूर्ण. साधन सुलभ
अतिशय भावपूर्ण. साधन सुलभ गोमटें असूनही आपण त्यापासून दूर राहातो हे दुर्भाग्य- किंवा पूर्वपुण्य नसणे.
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
या ग्रूपचे सभासद व्हा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०२० मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन.
वापराचे/वावराचे नियम | गोपनीयता | आमच्याबद्दल | संपर्क


Deportation notice Archives - TV9 Marathi

रेल्वेची नेहमीच तयारी होती, पण महाराष्ट्राचं पत्र आज मिळालं, रेल्वेमंत्र्यांचं ठाकरे सरकारकडे बोट
IPL 2020, KXIP vs DC : दिल्लीसाठी दिलासादायक बातमी, ‘हा’ आक्रमक खेळाडू दुखापतीतून बरा, पंजाबविरुद्ध खेळण्याची शक्यता
राज्य सरकार शेतकऱ्यांना मदत करणारच, केंद्राने जबाबदारी झटकू नये : शंभुराज देसाई
Avinash Jadhav | ठाण्याच्या अविनाश जाधवांना 5 जिल्ह्यातून तडीपारची नोटीस
रेल्वेची नेहमीच तयारी होती, पण महाराष्ट्राचं पत्र आज मिळालं, रेल्वेमंत्र्यांचं ठाकरे सरकारकडे बोट
IPL 2020, KXIP vs DC : दिल्लीसाठी दिलासादायक बातमी, ‘हा’ आक्रमक खेळाडू दुखापतीतून बरा, पंजाबविरुद्ध खेळण्याची शक्यता
राज्य सरकार शेतकऱ्यांना मदत करणारच, केंद्राने जबाबदारी झटकू नये : शंभुराज देसाई
Photo | विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस गोपीनाथ गडावर
मुंबईत महिलांना अखेर लोकलने प्रवासाची मुभा, पीयूष गोयल यांचे ‘नवरात्री’ गिफ्ट
रेल्वेची नेहमीच तयारी होती, पण महाराष्ट्राचं पत्र आज मिळालं, रेल्वेमंत्र्यांचं ठाकरे सरकारकडे बोट
IPL 2020, KXIP vs DC : दिल्लीसाठी दिलासादायक बातमी, ‘हा’ आक्रमक खेळाडू दुखापतीतून बरा, पंजाबविरुद्ध खेळण्याची शक्यता
राज्य सरकार शेतकऱ्यांना मदत करणारच, केंद्राने जबाबदारी झटकू नये : शंभुराज देसाई
Photo | विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस गोपीनाथ गडावर
पुण्यावर अस्मानी संकट, पुढच्या 4 दिवसांसाठी हवामान खात्याकडून ‘यलो अलर्ट’
मोठी बातमी: पुण्यात ढगफुटीसदृश पाऊस; उरुळी कांचनमध्ये भयानक परिस्थिती
 पुण्यातील टेक सेंटरमध्ये नव्या 1000 इंजिनिअर्सच्या जागांची भरती
मुलीच्या जन्माचा आनंदोत्सव, शिक्रापूरच्या शेख कुटुंबीयांकडून चिमुकलीचं अनोखं स्वागत
पावसाने पुण्याची दाणादाण; रस्ते उखडले, घरं भरली, रुग्णालयातही पाणी तुंबलं
पुण्यात मुसळधार पावसाने घेतला चौघांचा बळी, बाईकसह पाण्याच्या प्रवाहात वाहिले


नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन (२०-११-२०१८) – eNavakal
»6:56 pm: भारतीय संगीतातील सूर हरपला, पंडित जसराज यांचं निधन
»1:58 pm: मुंबई – डॉक्टरांबद्दल मनात आदरच आहे-संजय राऊत
»5:57 pm: नवी दिल्ली – माजी क्रिकेटपटू चेतन चौहान यांचे कोरोनामुळे निधन
»3:14 pm: नांदेड – किनवटचे मनसे शहराध्यक्ष सुनिल ईरावर यांची आत्महत्या
»2:31 pm: मुंबईत कोरोना पाठोपाठ आता मलेरियाचे थैमान
नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन (२०-११-२०१८)
नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटीन
नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन (०७-०८-२०१८)
नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन (१०-०९-२०१८)
नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन (१२-०९-२०१८)
भाजपा आमदार अनिल गोटेंनी जाहिर केला स्वपक्ष
शीख विरोधी दंगल- ३४ वर्षांनंतर एकाला फाशी तर एकाला जन्मठेप
(व्हिडीओ) ‘मकर संक्रांत’ वाईट नाही
 (१४-०७-२०१८) कसा आहे तुमचा आजचा दिवस  (२०-१०-२०१८) (व्हिडीओ)बोर्डगेम्स ऑन द स्ट्रीट ऑफ...
उत्तर प्रदेशच्या उन्नावमधील बलात्कार प्रकरण
FacebookPinterestTwitterGoogle+ Related posts: अभिनेत्री मधुबाला यांचा आज जन्मदिवस प्लेबॉय मॅगझीनची मॉडल कॅरेन मॅकडॉगलने डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याशी प्रेमसंबंध होते, असा केला गौप्यस्फोट ३५०००...
नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन (१५-०५-२०१८)
FacebookPinterestTwitterGoogle+ Related posts: ईनवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन ईनवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन ई नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन...
नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन (१७-०६-२०१८)
FacebookPinterestTwitterGoogle+ Related posts: ई नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन ई नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे न्यूज बुलेटिन ई नवाकाळचे सायंकाळी ७ वाजताचे...
अर्थ आघाडीच्या बातम्या देश
 नव्या अर्थसंकल्पातून कोणाला काय मिळाले
नवी दिल्ली – २०२०-२१ सालचा अर्थसंकल्प केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी केला. या अर्थसंकल्पाचे वैशिष्ट्य म्हणजे कररचनेत करण्यात आलेला बदल. तसेच, शिक्षण, कृषी, आरोग्य,...
पुणे जिल्हा परिषद निवडणूक; अध्यक्षपदी राष्ट्रवादीच्या निर्मला पानसरे
पुणे – पुणे जिल्हा परिषदेच्या निवडणुकीत राष्ट्रवादीने वर्चस्व कायम ठेवले आहे. जिल्हा परिषदेच्या अध्यक्षपदी राष्ट्रवादीच्या निर्मला पानसरे तर उपाध्यक्षपदी रणजित शिवतारे यांची निवड करण्यात...
देशात गरिबी, उपासमार, असमानता वाढली, एमपीआयचा धक्कादायक अहवाल
नवी दिल्ली – देशाचे सामाजिक वातावरण गढूळ झालेले असताना आणखी एक धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. देशातील 22 ते 25 राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशात...
नैराश्याचा धंदा करणाऱ्यांना जनतेने आरसा दाखवला, कंगनाचा दीपिकाला टोला
मुंबई – अभिनेता सुशांत सिंह राजपूतच्या आत्महत्येनंतर बॉलिवूडमधील अंतर्गत नाराजी चव्हाट्यावर आली. त्यातच आता हे प्रकरण सीबीआयकडे सोपवण्यात आल्याने कंगनाने पुन्हा एकदा बॉलीवुड विश्वाला...
मुंबईकरांना दिलासा, २० टक्क्यांवरून पाणीकपात १० टक्क्यांवर
मुंबई – मुंबईची तहान भागवणाऱ्या जलाशयांतील पाणीसाठ्यांमध्ये वाढ झाली असल्याने मुंबई महानगरपालिका क्षेत्रातील २० टक्के पाणीकपात आता १० टक्क्यांवर करण्यात आली आहे. २१ ऑगस्टपासून...
देशासाठी सर्वस्व अर्पण करणाऱ्या आजी, माजी सैनिकांना ग्रामपंचायत मालमत्ता करमाफी
मुंबई – राज्यातील आजी आणि माजी सैनिकांना ग्रामपंचायतीच्या मालमत्ता करातून माफी देण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आल्याची घोषणा ग्रामविकास मंत्री हसन मुश्रीफ यांनी केली. यासंदर्भातील शासन निर्णय...
कल्याण डोंबिवलीत कोरोना रुग्णांची संख्या २५ हजार पार
कल्याण – कल्याण डोंबिवली महानगरपालिका क्षेत्रात कोरोना रुग्णांच्या संख्येने २५ हजारांचा टप्पा ओलांडला असून आज नव्या ३६१ रुग्णांची नोंद करण्यात आली आहे. तर ९ जणांचा मृत्यू झाला असून ४२७ जणांना गेल्या २४...
जम्मू-काश्मीरमधील १० हजार जवानांना माघारी बोलावले, केंद्र सरकारचा आदेश
श्रीनगर – निमलष्करी दलाबाबत केंद्र सरकारने आज मोठा निर्णय घेतला आहे. जम्मू काश्मीरमध्ये तैनात करण्यात आलेल्या १० हजार जवानांना माघारी बोल‌वण्याचा निर्णय घेण्यात आला...


"कैरो" च्या विविध आवृत्यांमधील फरक - विकिपीडिया

"कैरो" च्या विविध आवृत्यांमधील फरक
१७:५४, ८ ऑगस्ट २०१२ ची आवृत्ती
७६३ बाइट्सची भर घातली , ८ वर्षांपूर्वी
१८:१२, १० जून २०१२ ची आवृत्ती (संपादन)
Xqbot (चर्चा | योगदान)
छो (r2.7.3) (सांगकाम्याने बदलले: rue:Кагіра)
१७:५४, ८ ऑगस्ट २०१२ ची आवृत्ती (संपादन) (उलटवा)
शरद वागळे (चर्चा | योगदान)
'''कैरो''' ही [[इजिप्त]]ची [[जगातील देशांच्या राजधानींची यादी|राजधानी]] आणि त्या देशातले तसेच आफ्रिकी खंडातले सगळ्यात मोठे शहर आहे. क्षेत्रफळानुसार ते [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_metropolitan_areas_by_population जगातील १६ वे मोठे शहर]] आहे. नाइल नदीच्या खोऱ्याजवळ असलेले हे शहर इसविसन ९६९ मध्ये वसवले गेले. "१००० मिनारांचे शहर" ह्या टोपण नावाने ओळखले जाणारे कैरो फार पुर्विपासून आसपासच्या प्रदेशांत राजकीय व सामाजीक केंद्रस्थानी आहे.
{{आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे}}
आल्याची नोंद केलेली नाही(लॉग इन केलेले नाही)
नवीन खाते तयार करा
प्रवेश करा(लॉग इन करा)