सोनेरी पहाट: December 2010

 : भाग १ : चीनचे वाढते संकट : यावर एक सकारात्मक चर्चा
क्लिंटन यांच्याबरोबर मीमराठी.नेट वर झालेली सकारात्मक चर्चा
चीनची अर्थव्यवस्था ’ओव्हरहिट’ होत आहे आणि पुढील काही वर्षांमध्ये ती मंदावेल असे अनेक अर्थतज्ञ म्हणत आहेत.चीनपुढे अजून एक प्रश्न म्हणजे त्यांच्याकडे तरूणांचे घटते प्रमाण लोकसंख्यावाढ रोखण्यासाठी सरकारने गेल्या काही वर्षांमध्ये जी पावले उचलली त्याचा परिणाम म्हणून पुढील काही वर्षांत चीनमध्ये त्यांच्या अर्थव्यवस्थेचा डोलारा सांभाळायला पाहिजे तितक्या प्रमाणावर तरूण लोक नसतील असेही म्हणतात.म्हणजे चीनची अर्थव्यवस्था आज जरी १०% ने वाढत असली तरी हा वेग sustainable नाही आणि पुढील १० वर्षांमध्ये तो कमी होणार आहे.
या घटनेचा भारतावर काय परिणाम होईल असे आपल्याला वाटतेकारण लोकांचे लक्ष अन्यत्र वळवायला चीन सरकार भारतविरोधी कारवाया वाढवेल असे वाटते का
हा महत्त्वाचा मुद्दा उपस्थित केल्याबद्दल धन्यवाद.
चीनची अर्थव्यवस्था ओव्हरहीट होते आहे असे मला तरी नाही वाटत. अजून १० वर्षांनंतर तरुण रक्त मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध होईलच चीनला. तरुण लोकांच्या बाबतीतले अधीकृत आकडे कुठून मिळाले असले तरी त्याचा प्रमुख सोर्स हा चीनच असणार आहे, त्यामुळे ही माहिती खरी असेनच असेही मानायचे काही कारण दिसत नाही. चीनने ज्या संथ गतीने आणि व्यवस्थित नियोजनाने जगातील उत्पादन बाजारपेठ काबीज केली त्या अनुभवावरुन याला फार तर चीनने सोडलेले एक पिल्लू म्हणता येईल. या माहितीवर भुलून जगातले सर्व देश निर्धास्त व्हावेत हाही एक डाव असू शकतो यामागे. चला आत्ता नाही तर काही वर्षांत चीनचे वर्चस्व कमी होईल. अतिशय थंड डोक्याने चीन प्रत्येक पाऊल उचलत आहे. तेव्हा चीन जगाच्या आर्थिक नाड्या प्रभावित करु शकेल असे कोणाला कधी वाटले होते का
अमेरिका उघडपणे चीनला विरोध नाही करु शकत, त्याचे प्रमुख कारण हे आहे की एकट्या चीनकडे अमेरिकेचे चलन मोठ्या प्रमाणावर आहे. मागेही एकदा यावर भीती व्यक्त केली गेली होती. आपणास कदाचित माहिती असेलच. चीनने त्यांच्याकडचे हे परकीय चलन विकायला काढले तर काय होईल डॉलर पत्त्याच्या बंगल्यासारखा कोसळेल. त्यानंतर होणारे परिणाम झेलण्याची ताकद अमेरिकेची अजिबात नाहिये. अमेरिका आणि चीन यांच्यात एक मूलभूत फरक आहे. अमेरिका हा सर्वस्वीपणे दुसर्‍या देशांवर अवलंबून राहणारा देश आहे. तर चीनची भौगोलिक संसाधने, मनुष्यबळाचा योग्य वापर, स्वयंपूर्णता आणि मुख्य म्हणजे कोणतेही धडाडीचे निर्णय घेण्यासाठी लागणारी अनियंत्रित सत्ता या जमेच्या बाजू आहेत. त्यामुळे उद्या युद्ध झाले तरी दुसर्‍याच्या घराची आग विझवण्यासाठी स्वतःचे घर कोणी जाळत नाही या उक्तीप्रमाणे अमेरिका निषेध व्यक्त करण्यापलिकडे काही करु शकेल असे वाटत नाही.
भारतावर काय परिणाम होईल हा महत्त्वाचा विषय आहे
चीनकडे युद्धापूर्वी जगाच्या तोंडावर फेकण्यासाठी कारण असेनच. अरुणाचल प्रदेश हा संवेदनशील विषय आहे त्यामुळे काहितरी कुरापत काढून अरुणाचल प्रदेश बळकावण्याचा प्रयत्न चीन करणारच. या मार्गाने चीन सुरुवात करेन अशी प्रबळ शक्यता आहे. आपल्या सध्याच्या धृतराष्ट्री सरकारने पुन्हा निषेध व्यक्त केला तर चीनला आयताच अरुणाचल प्रदेशातील टापू बळकावता येईल. एक घास पचला की भूक ही वाढतच जाणार. हिटलरने देखील घास घेण्यापूर्वी जी पूर्वतयारी केली होती त्या पद्धतीची आठवण झाल्यावाचून रहात नाही.
असो. पण महत्त्वाची गोष्ट ही आहे की भारत काय करेल अशी परिस्थिती खरेच उद्भवली तर
भारताचे नेते या संधीचा भारताला फायदा करुन देण्याएवढे सक्षम नाहियेत हे खेदाने म्हणावे लागत आहे. चीन हळू हळू उत्पादनाची बाजारपेठ काबीज करत आहे हे काय कळत नव्हते का त्यांना तेव्हा झोपी केलेला आता कसा जागा होऊ शकेल तेव्हा झोपी केलेला आता कसा जागा होऊ शकेल ही खरेच चिंतेची बाब आहे. भारताचे उद्योजक जे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर मोठे झाले आहेत किंवा मोठे होत आहेत त्यामागे सरकार पेक्षा त्यांची वैयक्तीक मेहनत कारणीभूत आहे. ज्या देशात पैसा दिल्या-घेतल्याशिवाय कामे होत नाहीत तेथे आंतरराष्ट्रीय संधी कशा आपल्या देशात येणार ही खरेच चिंतेची बाब आहे. भारताचे उद्योजक जे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर मोठे झाले आहेत किंवा मोठे होत आहेत त्यामागे सरकार पेक्षा त्यांची वैयक्तीक मेहनत कारणीभूत आहे. ज्या देशात पैसा दिल्या-घेतल्याशिवाय कामे होत नाहीत तेथे आंतरराष्ट्रीय संधी कशा आपल्या देशात येणार उत्पादन जगत भारतात यावे यासाठी सरकारने कोणते विशेष प्रयत्न केले आहे असे दिसत नाही. उलट होणार्‍या गुंतवणूकीत मोडता पाय घालायचे काम मात्र केलेले दिसते.
उदाहरण द्यायचे झाले तर कर्नाटकच्या मुख्यमंत्र्यांनी बंगळुरात एक मोठा इन्व्हेस्टर्स सम्मेट आयोजित केला होता. त्याद्वारे आर्सेलर मित्तल यांच्याबरोबर ६०,००० कोटीं गुंतवणुक करण्याचा करार त्यांनी केला. यावेळी केंद्र सरकारचा एकही प्रतिनिधी नव्हता. ओरिसातील पॉस्कोइतकाच हाही महत्त्वाचा प्रकल्प. राजकारणाच्या पुढे पॉस्कोचे बारा वाजले. ५ वर्षांपेक्षा प्रकल्प रखडल्यामुळे पॉस्कोची गुंतवणुक कायम राहील याची खात्री नाही. तीच गोष्ट वेदांताच्या प्रकल्पाची. वेदांताच्या प्रकल्पाचे बारा वाजवून राहूल गांधी भाषणात राजनीती करताना दिसले. प्रकल्पांच्या बाबतीत अडचणी, आक्षेप असू शकतात. पण त्या हाताळायची ही कोणती पद्धत देशाचे हित राजकारणापुढे देशाच्या नेत्यांना दिसत नाही. कसल्या संधी हेरणार आपण देशाचे हित राजकारणापुढे देशाच्या नेत्यांना दिसत नाही. कसल्या संधी हेरणार आपण देशाचे हित जिथे येत तिथे सर्व पक्षांचे नेते एकत्र आले पाहिजे. हे चित्र जेव्हा दिसेन तेव्हा म्हणता येईल की भारताला मोठ्या संधी आहेत.
...इथे थांबतोय. तुमच्या विचारात चांगली खोली जाणवत आहे. आवडेल तुमच्याशी अजून चर्चा करायला.
Chinese economy overheating असे गुगलून बघितल्यास अनेक लिंक्स मिळतात.त्यातील सर्वात विश्वासार्ह लिंक म्हणजे ब्लुमबर्ग वरील जानेवारी २०१० मधील ही लिंक. त्यात म्हटले आहे की चीनमधल्या प्रॉपर्टीच्या किंमती त्यापूर्वीच्या १८ महिन्यांत सर्वाधिक वेगाने वाढल्या. प्रॉपर्टी मार्केटमध्ये (किंवा इतर कोणत्याही मार्केटमध्ये) स्पेक्युलेटर्सचा बेलगाम संचार हे अशी परिस्थिती उद्भवण्यामागचे एक कारण असते.२००९ मध्ये चीनच्या प्रॉपर्टी मार्केटमध्ये १.४ ट्रीलियन डॉलर्स, म्हणजे पूर्ण भारताच्या सकल घरेलु उत्पादनाच्या (जीडीपी) जास्त इतकी घरांसाठीची कर्जे दिली गेली.या कर्जांची परतफेड करणे सर्व लोकांना शक्य झाले नाही तर त्यातून कर्जांवर default आणि घरांवर टाच आणि एकाच वेळी मोठ्या प्रमाणावर टाच आलेली घरे विकायला आली तर मागणी आणि पुरवठा नात्याने घरांच्या किंमती खाली येणे, त्यामुळे बॅंकांकडून बुडालेल्या कर्जाची रिकव्हरी न होणे आणि त्यातूनच बँका बुडणे हा अमेरिकेत बघितलेला प्रकार होऊ शकतो. बॅंकांना दिवाळखोरी टाळण्यासाठी रिझर्व ठेवावे लागतात. हे रिझर्व लोकांना कर्ज द्यायला वापरता येत नाहीत. सरकारने बॅंकांकडिल रिझर्वची पातळी वाढविण्याचा आदेश काढला. हे सर्व या लिंकमध्ये म्हटले आहे. या लिंकप्रमाणेच बिझनेस स्टॅंडर्ड मध्येही गेल्या आठवड्यात यावरच किमान दोन लेख आले होते.त्यांचा मतितार्थही असाच होता.
ब्लुमबर्गवरीलच या लिंकवर म्हटले आहे की सरकारने आता नवी घरे खरेदी करताना लागणारे down-payment वाढविले. याचे कारण म्हणजे ज्यांना परतफेड करणे शक्य नाही अशांना घरांसाठीची कर्जे घेण्यापासून परावृत्त करणे हेच आहे.
आता या सगळ्याचा चीनच्या अर्थव्यवस्थेवर कसा परिणाम होईल१.४ ट्रिलियन डॉलर ही खूप मोठी अमाऊंट आहे आणि चीनच्या अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करू शकणारी ही अमाऊंट आहे.बॅंकांकडील रिझर्वची पातळी वाढविल्यामुळे बॅंकांकडे कर्जे द्यायला कमी रक्कम हातात उपलब्ध असणार.बेफाम सुटलेला पण unsustainable वाढीचा वेग कमी करायला चीनच्या सेंट्रल बॅंकेने जानेवारी महिन्यात तसेच चीनमधील वाढत्या महागाईला अटकाव करण्यासाठी व्याजाचे दर थोडे वाढविले. नंतरच्या काळात प्रॉपर्टी मार्केटमधील घडामोडी लक्षात घेता ते आणखी वाढायची शक्यता आहे.व्याजाचे दर वाढल्यामुळे चीनी उद्योगधंद्यांचा (आणि म्हणूनच चीनी अर्थव्यवस्थेचा) वाढीचा वेग पुढील काळात कमी व्हायची शक्यता आहे. दुसऱ्या लिंकमध्ये म्हटले आहे की सरकारने ही पावले उचलूनही जागांच्या किंमती वाढतच आहेत. तेव्हा याहूनही अधिक पावले उचलणे गरजेचे आहे असे दिसते आणि तसे झाले नाही तर प्रॉपर्टी मार्केटमध्ये वादळ यायची शक्यता आहेच. अमेरिकेत पॉपर्टी मार्केटमध्ये आलेल्या वादळानंतर ३ वर्षे झाली तरी अमेरिकन अर्थव्यवस्था पूर्णपणे सावरलेली नाही आणि २००६-०७ ची परिस्थिती यायला बहुदा अजून दोनेक वर्षे तरी जातील असे वाटत आहे. तसेच चीनमध्ये व्हायची थोडी का होईना शक्यता आहेच.
त्याचप्रमाणे ageing chinese society असे गुगलल्यास अनेक लिंक मिळतात.पण त्यातील सर्वात विश्वासार्ह लिंक बीबीसीची ही लिंक आहे असे म्हणायला हरकत नसावी.त्यात म्हटले आहे की चीनमधील तरूणांची संख्या कमी होत आहे आणि याचे परिणाम २०३० ते २०५० पर्यंत जाणवतील.चीनने निर्यातीत मोठी झेप घेतली त्याचे कारण म्हणजे चीनमधील स्वस्त लेबर.आज अमेरिकेत वॉलमार्टमध्ये अर्ध्या वस्तू ’मेड इन चायना’ असतात. अजून २० वर्षांनी काम करणारे हात कमी झाले तर मागणी-पुरवठ्याच्या गणिताप्रमाणे मजुरीचे दर नक्कीच वाढतील आणि चीनची competitive edge कमी होईल.
मला वाटते की पहिल्या कारणामुळे पुढील ५ वर्षांत तर दुसऱ्या कारणामुळे २०-२५ वर्षांनंतर चीनची अर्थव्यवस्थेचा वाढायचा १०-११% दर कमी व्हायची शक्यता आहे. मला वाटते की ही भारतासाठी चांगली संधी आहे.कारण भारतात तरूणांची संख्या मोठी आहे.योग्य ते प्रशिक्षण दिल्यास लोकसंख्या ही liability न राहता एक asset बनू शकते. तसेच देशातील रस्ते,वीज,पाणी याची परिस्थिती सुधारायला हवी.आजही महाराष्ट्रासारख्या पुढारलेल्या राज्यातही ८-१० तास लाईट नसणे ही मोठी नामुष्कीची गोष्ट आहे.निदान हायवेजच्या बाबतीत आज परिस्थिती १० वर्षांपूर्वी होती त्यापेक्षा बरीच चांगली आहे तरीही अजूनही बराच मोठा पल्ला गाठायचा आहे.
गेल्या ४०-५० वर्षांत चीनने मुद्दाम पाकिस्तानला बलिष्ठ केले याचे कारण बलिष्ठ पाकिस्तान भारतामागे अनंत कटकटी निर्माण करून ठेवेल याची चीनला खात्री होती आणि झालेही तसेच.आणि भारत हा चीनला रिजनल सुपरपॉवर व्हायला प्रतिस्पर्धी नक्कीच होता तेव्हा या प्रतिस्पर्ध्याच्याच मागे द्या कटकटी लावून असे साधे गणित होते. गेल्या महिन्यात चीनने जपानला मागे टाकत जगातील दुसऱ्या मोठ्या अर्थव्यवस्थेचा दर्जा प्राप्त केला तेव्हा इकॉनॉमिक टाईम्समध्ये गेल्या काही वर्षांतील भारत आणि चीनच्या जीडीपीचे आकडे आले होते.त्यात म्हटले होते की १९९० मध्ये भारताचे जीडीपी ३१५ बिलियन डॉलर तर चीनचे ३९० बिलियन डॉलर होते.तेव्हा आज जो चार पटींचा फरक दिसतो तो तेव्हा २५% एवढाच होता. तेव्हा निदान १९९० पर्यंत अर्थव्यवस्थेच्या बाबतीत भारत चीनला प्रतिस्पर्धी बनायची क्षमता राखून असलेला देश नक्कीच होता.
समजा चीनचा वाढीचा वेग पुढील २५-३० वर्षांत बऱ्यापैकी मंदावला आणि भारत ७-८% ने वाढत असेल तर भारत हे चार पटींचे अंतर झपाट्याने कमी करेल. तसेच दुसऱ्या कारणाचा अजून २५-३० वर्षांनी सामरिक परिस्थितीवरही परिणाम होईल.कारण शेवटी सैन्यात तरूणांचीच गरज असते. २०१० मध्ये सामरिक आणि अर्थकारण या दोन्ही गोष्टींमध्ये चीनचे भारताच्या तुलनेच मोठेच वर्चस्व आहे.ते यानंतरच्या काळात कमी व्हायची शक्यता आहे म्हणून यातून ’डेस्परेट’ होऊन चीन भारतविरोधी पावले पुढील १० वर्षांत उचलेल असे मला व्यक्तिश: वाटते.
नेमके महत्त्वाचे दुवे दिल्याबद्दल धन्यवाद. यातले काही आधी वाचले होते. सविस्तरपणे तुम्ही जे विचार मांडले आहेत त्याच्याशी मी सहमत आहे. तुम्ही म्हणता ती परिस्थिती नक्कीच येऊ शकते जर कोणीही (भारत आणि चीन दोघांनीही) नियमबाह्य वर्तणूक केली नाही तर. भारत चाकोरीबाहेरचे कधी करु शकणार नाही, तेव्हा फक्त उरला चीन. हाच मोठा धोका आहे. सकारात्मक घटनाचक्रात तुम्ही काढलेला निष्कर्ष लगेच पटतो. पण चीन म्हणताच माझे मन सावध होते....
इतिहास बघता, चीन हा जगाच्या आर्थिक नाड्या आपल्या हातात याव्यात यासाठी प्रयत्नशील असल्याचे दिसत आहे. एके काळी आखातात खनिज तेलाच्या अमाप साठ्यामुळे ज्या जागतिक अर्थकारणाच्या चाव्या हातात आल्या होत्या ( बर्‍याच अंशी त्या अजूनही आहेत, पण तीव्रता मात्र कमी झाली आहे). भारत, चीन व इतर सर्व देशांनी जगात सर्वत्र तेलसाठ्यांचे शोध लावल्यामुळे आखातातील देशांच्या शब्दाला जे भरपूर वजन होते ते आता कमी झाले आहे. तद्वतच, चीनला पर्याय भारतच आहे हे जागतिक अर्थकारणाचा वेध घेणार्‍या देशांना आणि त्या देशातील कंपन्यांना ध्यानी आले तर जग सावरु शकेन. चीन सहजासहजी ही मक्तेदारी जाऊ देईल असे मला तरी नाही वाटत. त्यासाठी भारताला अरुणाचल प्रदेश, सियाचीन आणि मित्र देश पाकीस्तान यांद्वारे त्रास देण्याची परंपरा पूर्वीचीच असली तरी यावेळी चीन नेपाळ देखील निशाण्यावर ठेऊन आहे. नेपाळवर भारताचा एके काळी असलेला प्रभाव आता नाहिसा होतो आहे, याचा अर्थ चीन कित्येक वर्षांपासून नेपाळ या मोहीमेवर काम करत होता.
तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे चीनला स्वतःच्याही अडचणी आहेत नाही असे नाही. जसे तैवानसारखे चिमुरडे शस्त्रखरेदीच्या बाबतीत चीनच्या विरोधात उघडपणे जातोय. चीनमधील गृहकर्जांचे संकट जरी मोठे दिसत असले तरी त्याला दोन फाटे आहेत.
१. चीनमधे प्रसारमाध्यमे सर्व बातम्या त्यांच्या मर्जीने देऊ शकत नाहीत, सरकारचे पूर्ण नियंत्रण आहे त्यावर. त्यामुळे या आकडेवारीची विश्वासार्हता नक्कीच पणाला लागू शकते. कारण तिबेटच्यावेळी जसे जगाची दिशाभूल केली त्याप्रमाणेच ही खेळी नसेनच असे म्हणता येणार नाही.
२. ही गोष्ट आकडेवारीसकट खरी आहे असे मानले तरीही, चीनची सर्वात जमेची बाजू आहे ती म्हणजे अनियंत्रित सत्ता. त्या जोरावर हा बोजा ते दोन पद्धतींनी कमी वा नाहीसा करु शकतात.
अ. गृहकर्जे घेतलेल्या सर्व कर्मचार्‍यांच्या पगारातून हफ्ते थेट वळवून घेणे (हे चीनच करु शकते)
ब. विदेशी करन्सी, खास करुन अमेरिकन डॉलर मुबलक प्रमाणावर चीनने साठवला आहे (अशा प्रकारच्या आणीबाणीची तरतूद म्हणूनच ही गोष्ट चीनने केल्याची दाट शंका आहे) तो विकून पैसा उभा करणे. त्यामुळे अमेरिकन डॉलर किती कंगाल होईल याच्याशी चीनला काही कर्तव्य असायचे कारण नाही. पण चीन असे करण्याऐवजी या बागलबुवाचा वापर अमेरिकेला वेठीस धरण्यासाठी करेन असे वाटते. जागतिक बँक, अमेरिकन बँका आणि मुबलक प्रमाणावर मोठ्मोठ्या ऑर्डर्स अमेरिकेला यातून तारून नेतील. पण अमेरिकेची भावना आपण जगाला आर्थिक संकटातून वाचवत आहोत असाच असेल. चीनचा कावा यांच्या लक्षात यायचे कारण मला तरी दिसत नाही.
उरला मुद्दा तो चीनच्या तरुण मनुष्यबळाचा. समजा ही माहिती खरी मानली तरी, येत्या १५-२५ वर्षांत चीनला काहितरी तरुण मनुष्यबळ उपलब्ध होईलच की. आणि अगदी बारीक सारीक गोष्टींचा विचार करणारे चीन दरवर्षी या आकडेवारीवर नजर ठेऊन असेनच. कोणताही कायदा तातडीने अंमलात आणणे चीनसारख्या हुकुमशाही राष्ट्राला सहज शक्य आहे. तरीही या मुद्द्यापासून जगाचा फोकस हलवण्यासाठी वेगळे काही चीन करेल असे नाही वाटत. कारण लक्ष्य दुसरीकडे वळवून मूळ मुद्दा सुटणार नाहीच, उलट युद्धामुळे मनुष्यबळ कमी होण्याचा धोका जास्त. त्यासाठी अनेक बाबी मधे रोडा टाकत आहेत. युद्धजन्य परिस्थिती उद्भवेल तेव्हा पाकिस्तान जास्तीत जास्त दान आपल्या पदरात पाडून घ्यायचा प्रयत्न करणार हे नक्की. पण चीन हे पाऊल उचलायला कचरत आहे याचे कारण म्हणजे रशियासारखा भारताचा मित्र आणि अमेरिकेचा भारतात असणारा रस. आयटी क्षेत्रामुळे अमेरिका तंत्रज्ञान क्षेत्रात भारतावर मोठ्या प्रमाणावर विसंबून आहे. त्यामुळे युद्ध झाले तर सूचना आणि प्रौद्योगिकी क्षेत्रांत (जेथे वेळेवर कामे होणे अत्यावश्यक असते) प्रचंड खळबळ उडेल. अमेरिकेच्या सर्वसामान्य माणसांना या युद्धाची झळ ताबडतोब पोहोचू शकेल, या एकाच कारणाने अमेरिका चीनला युद्धापासून परावृत्त करेन ही शक्यता खूप आहे. पण भारताच्या हितापेक्षाही अमेरिकेचा स्वतःचाच स्वार्थ त्यात असेन.
एकंदरीत अशा सर्व शक्यतांचा विचार केला तर चीन भारतावर आक्रमण करणार नाही या मताची बुद्धीवंतांनाही भुरळ पडते. पण स्वतःच्या घरात आग लागत असेल आणि ती काही प्रमाणात बलिदान देऊनही स्वतःच्या घरात उब निर्माण करता येत असेल, तर असे सर्व प्रकारचे मार्ग चीन अवलंबेल. एवढंच नव्हे तर भारताशी युद्ध झाल्यामुळे लोकसंख्येचा विस्फोट काही प्रमाणात कमी करता येईल असा अमानुष विचार देखील चीन करु शकेल. भारताचा युद्ध विषयक प्रामाणिकपणा एव्हाना सगळ्या जगाला कळून चुकला आहे की भारत हा फक्त स्वसंरक्षणासाठी युद्ध करेल पण आक्रमण नाही करणार. त्यामुळे अरुणाचल प्रदेशासारखी छोटीशी ठिणगी चीन युद्धासाठी वापरेल आणि मग जागतिक दबाव वाढू लागला की कोणत्याही क्षणी युद्ध थांबवणे चीनला शक्य आहे. युद्धबंदी घोषित केली की भारतीय शस्त्रे म्यान करतात हा आजवरचा अनुभव आहे.
जीडीपी ग्रोथ च्या आकडेवारी कडे नजर टाकली तर भारताची प्रगती नक्कीच कौतुकास्पद आहे पण पुन्हा गाडी राजकारणावरच येते. जिथे सर्वसामान्य लोकांच्या पोटाला अन्न नाही त्या सर्वसामान्यांना वाजवी दरात अन्न उपलब्ध करुन देण्या ऐवजी जीडीपी वाढवण्यासाठी महागाई वाढवणे हा उपाय मला तरी पटत नाही. महागाई वाढवली की सरकारची तिजोरी जास्त भरेल, पण यात ज्याचे उत्पन्न 'जैसे थे' च आहे तो सामान्य माणूस भरडतोय हे माहिती असुनही त्याकडे दुर्लक्ष करणे ही काँग्रेसची नीती पटत नाही. असो. या नीतीचे भीषण परिणाम येत्या काळात दिसून येतीलच. पण तो वेगळा विषय आहे.
चीनमधे प्रसारमाध्यमे सर्व बातम्या त्यांच्या मर्जीने देऊ शकत नाहीत, सरकारचे पूर्ण नियंत्रण आहे त्यावर. त्यामुळे या आकडेवारीची विश्वासार्हता नक्कीच पणाला लागू शकते.
वॉशिंग्टन पोस्टमधील ही बातमी बघा.त्यात चीनमध्ये कामाला असलेल्या अनेक वेगवेगळ्या व्यक्तींच्या input वरून चीनमधील प्रॉपर्टी मार्केटमधील फुग्यावर भाष्य केले आहे.त्यात मला सर्वात महत्वाचे वाटते ते Xinhua या न्यूज एजन्सीने गोल्डमन सॅक्सने जागांच्या किंमती पगारापेक्षा बिजींगमध्ये ८०% नी तर शांघायमध्ये ३०% नी वाढल्या असे म्हटले. गोल्डमन सॅक्ससारख्या इन्व्हेस्टमेन्ट बॅंका देशातील विविध macroeconomic parameters वर लक्ष ठेऊन असतातच.आणि त्यातील बदलांनुसार आपले धोरण ठरवतात. प्रॉपर्टी मार्केटमधील या आकडेवारीत सरकारचा हस्तक्षेप किती असू शकेल कारण लोकांचे पगार आणि जागांच्या किंमती हे दोन्ही मोजता येण्यासारखे घटक आहेत.
गृहकर्जे घेतलेल्या सर्व कर्मचार्‍यांच्या पगारातून हफ्ते थेट वळवून घेणे (हे चीनच करु शकते)
तसे झाले असे गृहित धरले तरी मग चीनी ग्राहकांपैकी मोठ्या सेक्शनकडे हातात पैसा कमी खेळेल.तसे झाले तर त्यांची क्रयशक्ती कमी होईल आणि त्यातून मागणी कमी होईल. मागणी कमी झाली तर त्याचा परिणाम चीनी कंपन्यांवर आणि म्हणून उद्योगधंद्यांवर नक्कीच पडेल. अर्थशास्त्राचे तत्व आहे की मागणी-पुरवठा गणितात कोणताही हस्तक्षेप केला तर त्याचे परिणाम कोणत्या ना कोणत्या प्रमाणात भोगायला लागतात. हे तत्व आपला प्रभाव दाखवेल
अर्थातच असे संकट चीनमध्ये नक्कीच येईल असे नाही पण त्याची शक्यता नक्कीच आहे.
विदेशी करन्सी, खास करुन अमेरिकन डॉलर मुबलक प्रमाणावर चीनने साठवला आहे (अशा प्रकारच्या आणीबाणीची तरतूद म्हणूनच ही गोष्ट चीनने केल्याची दाट शंका आहे) तो विकून पैसा उभा करणे. त्यामुळे अमेरिकन डॉलर किती कंगाल होईल याच्याशी चीनला काही कर्तव्य असायचे कारण नाही.
२००९-१० मध्ये चीनचे जीडीपी सुमारे ५ ट्रिलियन डॉलर होते तर त्यात निर्यातीचा वाटा सुमारे १.२ ट्रिलियन. हे आकडे सी.आय.ए फॅक्टबुकमधून मिळू शकतील.म्हणजे चीनच्या अर्थव्यवस्थेत निर्यातीचा वाटा सुमारे २४% आहे.जर अमेरिकन डॉलर पत्त्यासारखा कोसळला तर म्हणजेच चीनी युआन डॉलरच्या तुलनेत भरमसाठ महाग होईल.तसे झाले तर चीनी वस्तू अमेरिकेत महाग मिळायला लागतील आणि आपोआपच चीनमधून अमेरिकेत होणारी आयात (चीनची निर्यात) कमी होईल.तसे झाले तर चीनच्या अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होईलच.कारण २४% हा आकडा थोडा नाही.किंबहुना गेली अनेक वर्षे चीनने सरकारी हस्तक्षेप करून युआनची किंमत डॉलरच्या तुलनेत कमी ठेवली आहे.जर मागणी-पुरवठ्याचे गणित चालले आणि विनिमय दर ठरविण्यात सरकारचा काहीच हस्तक्षेप नसेल तर डॉलरचा दर कमी होईल आणि त्याचा फटका चीनी निर्यातीला बसेल.
२००७ मध्ये अमेरिकेतील इन्व्हेस्टमेन्ट बॅंक मॉर्गन स्टॅनले ला सबप्राईम क्रायसिसमध्ये सुमारे ९ बिलियन डॉलरचा तोटा झाला.त्यावेळीच १९ डिसेंबर २००७ रोजी चीनच्या Sovereign Wealth Fund ने (मराठी शब्द) मॉर्गन स्टॅनलेमध्ये ५ बिलियन डॉलरची गुंतवणुक केली.इतकेच नव्हे तर जून २००९ मध्ये परत १.२ बिलियन डॉलरची गुंतवणुक केली) मॉर्गन स्टॅनलेमध्ये ५ बिलियन डॉलरची गुंतवणुक केली.इतकेच नव्हे तर जून २००९ मध्ये परत १.२ बिलियन डॉलरची गुंतवणुक केली जून २००९ मध्ये चीनने केलेल्या गुंतवणुकीमुळे मॉर्गन स्टॅनलेला अमेरिकन सरकारचे TARP मधून मिळालेले पैसे परत करता आले. जर अमेरिकन अर्थव्यवस्थेचे नुकसान चीनला करायचे असते तर मॉर्गन स्टॅनलेमध्ये चीनने गुंतवणुक का केली असती जून २००९ मध्ये चीनने केलेल्या गुंतवणुकीमुळे मॉर्गन स्टॅनलेला अमेरिकन सरकारचे TARP मधून मिळालेले पैसे परत करता आले. जर अमेरिकन अर्थव्यवस्थेचे नुकसान चीनला करायचे असते तर मॉर्गन स्टॅनलेमध्ये चीनने गुंतवणुक का केली असती चीननेच नव्हे तर सिंगापूर, अबु धाबी, नॉर्वे येथील Sovereign Wealth Funds नी पण अमेरिकन अर्थव्यवस्थेत त्यावेळी गुंतवणुक केली होती. याचे कारण सध्याच्या काळात अमेरिकेसारखी मोठी अर्थव्यवस्था कोसळली तर त्याचा परिणाम सर्व देशांवर होईल. त्यासाठी कोणी तयार नसते.
अमेरिका चीनला युद्धापासून परावृत्त करेन ही शक्यता खूप आहे. पण भारताच्या हितापेक्षाही अमेरिकेचा स्वतःचाच स्वार्थ त्यात असेन.
अर्थातच. अमेरिकेने भारताचे हित बघावे ही अपेक्षा करणेच चुकीचे आहे.
मला वाटते की चीन पुढील काही वर्षात अरूणाचल प्रदेश, सिक्कीममध्ये काहीतरी कुरापती काढ, छोट्यामोठ्या चकमकी कर, त्याहूनही महत्वाचे म्हणजे ब्रम्हपुत्रा नदीवर धरणच बांध म्हणजे पूर्वोत्तर भारतात किती पाणी जावे हे चीन ठरविणार, पाकिस्तानच्या करवी आणखी त्रास दे हे प्रकार जास्त करेल. कदाचित छोटे युध्द पण होईल पण ते Full scale युध्द होऊ नये याची काळजी चीन घेईल असे मला वाटते. याचे कारण इथे म्हटल्याप्रमाणे भारताच्या अग्नी-३ क्षेपणास्त्राच्या टप्प्यात चीनमधली महत्वाची शहरे आहेत आणि अग्नी-३ क्षेपणास्त्र २०० किलोटनपर्यंतची अण्वस्त्रे वाहून नेऊ शकते. हिरोशिमावरील बॉम्ब हा सुमारे १३ ते १८ किलोटनचा होता.तेव्हा भारत चीनची मोठ्या प्रमाणावर हानी करू शकतो हे तर नक्कीच.आता स्वत:चेच नुकसान करून चीन भारताचे नुकसान करेल का हे सांगणे नक्कीच कठिण आहे. माओने लाखो लोकांना मारले पण सध्याच्या काळात प्रशिक्षित मनुष्यबळाचा आणि त्यायोगे केलेल्या आर्थिक प्रगतीचा नाश चीन करवून घेईल का नाही या प्रश्नाचे उत्तर देणे सोपे नाही.
माफ करा. अचानक उद्भवलेल्या काही कारणास्तव येथे यायला जमले नाही
सविस्तर प्रतिसाद नंतर देईनच उद्या. पण आज वाचलेली बातमी देतो आहे थोडक्यात
चीनचा नेपाळमध्ये सहभाग उघडकीस आला आहे. माओवादी नेत्यांना एक कोटी रुपये प्रत्येक सांसद याप्रमाणे विकत घेऊन चीनच्या आधाराचे सरकार स्थापन करण्याचा कट उघडकीस आला आहे. विदेश नीतीत भारत सरकार झोपले आहे हेच दिसून येते
इथे ही बातमी वाचायला मिळेल
आज थोडे सविस्तर लिहायला मिळते आहे. अजून परामर्श घेऊयात या विषयाचा.
Xinhua या न्यूज एजन्सीने गोल्डमन सॅक्सने जागांच्या किंमती पगारापेक्षा बिजींगमध्ये ८०% नी तर शांघायमध्ये ३०% नी वाढल्या असे म्हटले. गोल्डमन सॅक्ससारख्या इन्व्हेस्टमेन्ट बॅंका देशातील विविध macroeconomic parameters वर लक्ष ठेऊन असतातच.आणि त्यातील बदलांनुसार आपले धोरण ठरवतात. प्रॉपर्टी मार्केटमधील या आकडेवारीत सरकारचा हस्तक्षेप किती असू शकेल कारण लोकांचे पगार आणि जागांच्या किंमती हे दोन्ही मोजता येण्यासारखे घटक आहेत.
नक्कीच मोजता येणारे घटक आहेत पगार आणि किंमती.
पण येथे हे लक्षात घेतले पाहिजे की 9,598,094 एवढे प्रचंड स्केअर कि.मी. क्षेत्रफळ असलेल्या चीनला बीजींग (16,801.25 वर्ग कि.मी.) आणि शांघाय (3,298.3 वर्ग कि.मी.) या दोन शहरांमुळे हे प्रॉपर्टी संकट हाताळावे लागणार / लागत आहे. देशाच्या अर्थव्यवस्थेत या दोन शहरांबरोबर बाकीचा चीनही हातभार लावतोच आहे.
बीजींग मधील पर कॅपिटा जीडीपी ही कमीत कमी १० हजार अमेरिकन डॉलर्सच्या पुढे आहे आणि सरासरी ती १७ हजार डॉलर्सच्या पुढे आहे. तर शांघायचे सरासरी उत्पन्न ११ हजार अमेरिकन डॉलर्सच्या पुढे आहे याही बाबी विचारात घेतल्या पाहिजे.
या जीडीपी वाढीचा दर शांघायचा ८.२ आहे तर बीजींग चा त्यापेक्षाही जास्त आहे.
मी कदाचित युद्ध या पर्यायाने लेखन केले असल्यामुळे उच्च तीव्रतेचा विचार त्यात प्रकटला हे मी नाकारत नाही. पण युद्धाच्या शक्यतेत एक्स्ट्रीम गोष्टीच जास्त होतात हा इतिहास आहे.
अर्थात सद्य परिस्थिती अजूनही चीनच्या हाताबाहेर नाही गेली. त्यामुळे अनेक उपायपद्धती वापरुन चीन यातून बाहेर येऊ शकेल. जसे
१. बीजींग व शांघाय यांच्या आराखड्यांसारखी इतर शहरे विकसित करणे ( जे चीन ने दोन दशकांपूर्वीच सुरु केले आहे. पण उद्योगधंद्यांसाठी या दोन शहरांची पसंती इतर शहरांना देण्यात तितकेसे यश त्यांना मिळाले नाहिये. हाँगकाँग च्या रुपाने चीन क्षितिज विस्तारित आहेच पण डल्यान, सिच्वान, व तत्सम इतर प्रांत प्रगतीपथावर म्हणवे तितक्या वेगाने जात नाहियेत. गिलगिट बाल्टीस्तानात दाखवलेली चपळाई चीनने या क्षेत्रात दाखवली तर कमी कालावधीत या समस्येवर चीन नियंत्रण मिळवू शकेल.
२. वारेमाप वाढलेल्या किंमती नियंत्रणात आणणे ( ही समस्या फक्त बीजींग व शांघायपुरती मर्यादीत असल्यामुळे सक्तीने काही पावले चीन उचलेल.) दुसर्‍या घरासाठी कर्ज हवे असल्यास कमीत कमी ४०% कर्जदाराचा हिस्सा हवा ही अट त्याचीच सुरुवात म्हणता येईल.
३. मोठे संकट टाळण्यासाठी पर कॅपिटा उत्पन्न वाढवणे (अर्थात ही काही चांगली योजना नाही ठरणार.)
४. अनेक वेगवेगळे मार्ग आहेत पण चीनमध्ये अर्थतज़्ज्ञांचा तुटवडा नाहिये हे ही विचारात घेतले पाहिजे.
अमेरिकन अर्थव्यवस्थेचे नुकसान चीनला करायचे असते तर मॉर्गन स्टॅनलेमध्ये चीनने गुंतवणुक का केली असती
माझे मत हे फक्त आणीबाणीसाठी होते जिथे चीन फक्त स्वतःचा विचार करेन. जेव्हा युद्ध होईल तेव्हा आंतरराष्ट्रीय समुदाय चीनला विरोध करणारच पण अमेरिकेला डॉलरच्या अवमूल्यनाच्या दबावाखाली ठेवून हा विरोध बोथट करण्याकडे चीनचा कल राहिन असे मला वाटते. कारण डॉलरचे अवमूल्यन चीनला होणार्‍या तोट्यापेक्षा अमेरिकेला कधीच परवडणारे नाहिये आणि हीच गोष्ट चीन पुरेपुर ओळखून आहे. अमेरिकन कंपन्यांमध्ये चीनची गुंतवणूक नक्कीच आर्थिक बाबी गृहीत धरुन केल्या गेलेल्या आहेत यात शंका नाहीच आहे. मी जी शक्यता सांगितली ती केवळ आणीबाणीची वेळ आली तर चीन वापरु शकेल अशाकरिता होती. अर्थात मी अजून स्पष्टपणे यावर लिहायला हवे होते...असो..
महत्वाचे म्हणजे ब्रम्हपुत्रा नदीवर धरणच बांध म्हणजे पूर्वोत्तर भारतात किती पाणी जावे हे चीन ठरविणार, पाकिस्तानच्या करवी आणखी त्रास दे हे प्रकार जास्त करेल. कदाचित छोटे युध्द पण होईल पण ते Full scale युध्द होऊ नये याची काळजी चीन घेईल असे मला वाटते.
ह्या बाबी जास्त चिंतेचा विषय आहेत भारतासाठी. आत्ता नाही म्हणणारे चीन नंतर ब्रह्मपुत्रेचा प्रवाहच चीनकडे आत मध्ये वळवू शकेल. तेव्हा भारत काही करु शकेल असे वाटत नाही. ब्रह्मपुत्रा चीनने वळवली तर ते त्यांच्या देशातले बांधकाम असेन आणि त्यावर आपले सरकार अर्ज विनंत्यांच्या वाटेशिवाय युद्ध हा मार्ग पत्करेल काय हा मोठा नजर ठेवण्याचा विषय आहे.
चीनचा इतिहास पाहिला तर चीन हा विस्तारवादी नीतीचा अवलंब करणारा देश आहे.
त्याच्या आड येणार्‍या कोणत्याही घटनेचा, प्रसंगाचा वा देशांचा चीनने मुलाहिजा ठेवला नाही हे स्पष्टच दिसते
४ जून १९८९ : तिआनामेन चौकात झालेल्या आंदोलनावर चीनच्या सैन्यदलाने हल्ला केला. त्यात हजारो आंदोलक ठार झाले.
१९९७ : हाँगकाँगचा चीनमध्ये विलीनीकरण.
मार्च २००८ : तिबेटमध्ये चीनविरोधात जोरदार आंदोलन. पण, चीनच्या सैन्यदलाने हे आंदोलन हाणून पाडले. शेवटी तिबेट चीनमध्ये समाविष्ट झाले.
ऑगस्ट २००८ : बीजिंगमध्ये ऑलिम्पिक स्पध्रेचे आयोजन.
जुलै २००९ : झिनजिआंग येथे धार्मिक हिंसाचार. २०० ठार
एवढ्यांत : जम्मू काश्मीरच्या लोकांना एका वेगळ्या कागदावर चीनचा व्हिसा देणे. (यातच जम्मू काश्मीर भारताचा भाग नाहीये हे चीन अगदी स्पष्ट करतो आहे.
भारत चीनला दबावात आणण्यात कसे अपयशी ठरले ते थोडक्यात पाहूयात.
एकीकडे आपण तिबेटचे सर्वोच्च नेते दलाई लामा यांना भारतात आश्रय दिला, पण दुसरीकडे तिबेटला चीनचा अविभाज्य भाग म्हणूनही मान्यता दिली. येथे आपल्या कूटनीतीतज्ज्ञांचा कोणताही मुत्सद्दीपणा दिसला नाही. एक काहीतरी ठाम भूमिका घ्यायला हवी होती. दोन्ही दगडांवर पाय ठेवायची नीती कोणाच्याही डोक्यापलिकडचीच आहे.
भारत अजूनही काय करु शकतो
तिबेटला चीनचा हिस्सा मानायला नकार देणे ( चीनच्या व्हिसा प्रकरणी उत्तर देण्यासाठी ही नामी संधी आहे. तिबेटी लोकांना वेगळा व्हिसा द्यायला सुरुवात करायला हवी)
तैवानला स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून आंतरराष्ट्रीय मंचावर मान्यता देणे व त्यासाठी प्रयत्न करणे.
गिलगिट बाल्टीस्तानात १७ वेगवेगळ्या परियोजना चालू आहेत. २२ ठिकाणी गुप्त खणन कामे चालू आहेत जिथे जायची पाकीस्तानच्या सैन्यालाही परवानगी नाही. ही सामरिक मोर्चेबांधणी आहे हे स्पष्ट दिसते आहे. भारताच्या अग्नि, ब्रह्मोस या मिसाईल्स ना चीनच्या हद्दीवरच रोखण्यासाठी क्षेपणास्त्ररोधी क्षेपणास्त्रे (इराकयुद्धातील पॅट्रियट च्या धरतीवरती) तैनात करणे व चीनची सीमा सुरक्षित करणे हा अगदी स्पष्ट हेतू आहे चीनचा. झिन्झियांग प्रांतात यघुर मुसलमान बाहुल्य आहे. त्यांना तुर्कमेनिस्तान, गिलगित-बाल्टीस्तान व झिनझियांग या प्रांताचे एक वेगळे राष्ट्र हवे आहे. चीनचे वा पाकिस्तानचे वर्चस्व त्यांना नको आहे.
या गिलगिट बाल्टीस्तानमुळे चीनने कायकाय साध्य केले ते पहा
- आखाती देश केवळ २ दिवसांच्या अंतरावर आणून ठेवले (युद्धकाळात तेलाची सोय)
- झिनझियांग प्रांतावर थेट लक्ष
- तिबेट व नेपाळ यांच्याकडे पूर्णतयारीने लक्ष
 केंद्र सरकारने फक्त निषेध नोंदवला आणि आम्ही लक्ष ठेऊन आहोत अशी दर्पोक्ती केली. वायुसेनाअध्यक्षांनी काय केले दिल्लीत आलिशान कमर्‍यांत ए.सी.कॅबिनच्या आनंदात मग्न राहणार्‍या अकार्यक्षम नेतृत्त्वाच्या मदतीची वा आदेशाची वाट न पाहता थेट सर्व सीमांवर युद्धविमाने आणून ठेवली.
यामुळे मात्र चीनवर दबाव आला.
१९६२ च्या युद्धात चीनने ३,५०० वर्ग कि.मी. भारताची भूमी लाटली आहे. त्यासाठी १९९४ मध्ये तत्कालीन केंद्रसरकार ने संसदेत ठराव संमत केला होता की अक्साई चीन व पीओके पुन्हा मिळवू म्हणून. सध्याचे नेते राष्ट्रहिताचे जुने संकल्प विसरत चालले आहेत ही खेदाचीच बाब म्हणावी लागेल.
चीनने केवळ २००८ या साली २७० वेळा भारतीय सीमेत घुसखोरी केली आहे.
हे फक्त पत्रकारांपर्यंत पोहोचलेले आकडे आहेत हे. आपण प्रत्यक्ष परिस्थितीची कल्पनाच करु शकतो.
सध्याचे आकडे उपलब्ध नाही झाले. पण आता तरी भारताने चीनच्या विस्तारवादी नीतीला आळा घालण्यासाठी आक्रमक भूमिका पत्करणे गरजेचे आहे. नाहीतर चीनचे पुढचे पाऊल अरुणाचल प्रदेश मध्ये आहे यात संशय नाही.
तुमचे काय म्हणणे आहे यावर आपली मते जाणून घ्यायला आवडेल
 : भाग १ : चीनचे वाढते संकट
भाग १ : चीनचे वाढते संकट
आधी काही ताज्या बातम्या देतो. मग या विषयाचा समाचार घेऊयात.
१. गिलगीट-बाल्टिस्तानात आहेत चिनी सैनिक
२. भारत-चीन लष्करी संबंध सर्वसाधारण स्वरूपाचे
३. लष्करी अधिका-याच्या दौ-यास चीनचा नकार
४. चीनची कुरापत; भारताचे चोख प्रत्युत्तर
५. चीनच्या वाढत्या हालचाली चिंताजनक
चीन एक जगातील एक समर्थ आर्थिक महासत्ता होण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. गेल्या कित्येक दशकांत चीनची होत असलेली प्रगती त्यांच्याकडे एक ठोस योजना असल्याचे स्पष्टपणे दाखवते. एखादा देश स्वबळावर मोठा होत असेल तर ती नक्कीच कौतुकास्पद गोष्ट असते. भारतही हळू हळू मोठा होतो आहे. पण भारत आणि चीन या दोघांच्या मोठे होण्यात फरक आहे. भारतात लोकशाही आहे तर चीनमध्ये कम्युनिस्ट राज्य करत आहेत. कम्युनिस्ट म्हणजे थोडक्यात हुकुमशाही. का हा प्रश्न नाही विचारायचा
भारत उद्या कितीही मोठा झाला तरी जगाला एक खात्री आहे की सत्तेचा दुरुपयोग भारताकडून होणार नाही. या खात्रीला एक निश्चितता म्हणता येईल. याचे श्रेय सरकारच्या धोरणापेक्षा प्रामाणिकपणे जगभर काम करत असलेल्या सर्व भारतीयांना दिले पाहिजे.
 चीन हा खूप महत्त्वाकांक्षी आहे. चीन ने (युद्धाच्या स्वरुपात) रक्ताचा थेंब न सांडता तिबेट घशात घातला. तिबेटच्या स्थानिकांचा विरोध असूनही चीन हे करु शकला कारण तिबेटमधील आवाज जगापर्यंत पोहोचू न देण्याची दक्षता त्यांनी घेतली होती. तिबेट बळकावण्यापूर्वी चीनने काय काय केले हेही पाहुयात.
चीन ने देशात मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असलेले मनुष्यबळ सक्तीने उपयोगात आणले. चीनचा आकार, भौगोलिक फायदा आणि उपलब्ध संसाधने यांच्या जोरावर चीनने आधी उद्योग जगत काबीज केले.
चीनने आधी व्यवस्थित अभ्यास केला की जगात कोणत्याही वस्तूचे उत्पादन करणे हे प्रत्येक कंपनीला खर्चाचे पडते आणि त्यामुळे त्या कंपन्यांना नफा हा मर्यादित मिळतो. वाचकहो नीट लक्ष देऊन हा मुद्दा समजून घ्या. जगातील कोणतीही कंपनी धंदा करते त्याचे उद्दीष्ट केवळ एकच असते - जास्तीत जास्त नफा मिळवणे. नेमकी हीच नस पकडून चीनने काय केले या सर्व मोठ्या कंपन्यांना लक्ष्य केले. आमच्या देशात तुम्ही उत्पादन सुरु करा तुमचा खर्च कमी होईल व नफा देखील वाढेल. सरळ सरळ धंद्याचा विचार करणारा कोणीही हेच करेन. मुख्यकरुन त्यांनी अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेत असलेल्या संधी बरोबर हेरल्या. हळू हळू चीनमध्ये उत्पादनांचा धूर निघू लागला. स्वस्त उत्पादनामुळे कंपन्यांचा पैसा वाचू लागला व उत्पादनही जास्त संख्येने होऊ लागले. हा पैसा जाहिरात व तत्सम मार्केटींग वर खर्च केला गेला. त्यामुळे कंपन्यांचे विक्रीचे आकडे वाढू लागले. सर्व प्रकारचे उत्पादन चीन ने केले. अमेरिकेतील संगणकांतील चिप्स, मोबाईल हँड्सेट्स, मुख्यत्वेकरुन खेळणी या सर्वांपासून टॉयलेटमध्ये वापरले जाणारे टॉयलेट पेपर, पेपर नॅपकिन्स हे देखील चीन मध्ये तयार होतात.
चीनने जगाला अशी सवय लावली होती की स्वस्त उत्पादनाचे दुसरे नाव चीन झाले. त्यामुळे चीनकडे पैसा वाहू लागला. चीनने काय केले या पैशांतून मोठ्मोठी धरणे, मोठमोठी बांधकामे, रस्ते, रेल्वेमार्ग अशा इन्फ्रास्ट्रक्चरचे मोठ्या प्रमाणावर जाळे उभे केले.
स्वस्तात उपलब्ध असलेला माल व स्वस्तातले मनुष्यबळ ह्या जोरावर चीन आपल्या इन्फ्रास्ट्रक्चरचा विस्तार करत गेला. हळुहळू चीनला या इन्फ्रास्ट्रक्चर क्षमतेचे सामरिक महत्त्व कळून आले. आता ड्रॅगनच्या पंज्यात बळ आले होते. तिबेटचा घास जगाच्या (किरकोळ) विरोधाला न जुमानता गिळला होता. आता चीनची नजर आहे ती अरुणाचल प्रदेश, सियाचीन, गिलगीट-बाल्टिस्तान या भागांवर. तुम्हाला कदाचित आश्चर्यदेखील वाटू शकेल पण नेपाळही या यादीवर आहे. त्यादृष्टीने नेपाळमधील (आणि भारतातीलही) माओवाद्यांना शस्त्रपुरवठा छुप्या मार्गाने सुरु आहेच, पण नेपाळमधील राजकारणात पडद्याआड मोठी खेळायच्या प्रयत्नात आहे चीन. भारताच्या लेह मधील सीमेलगतचे रस्त्याचे बांधकाम चीनने बंद पाडले होते. त्यावेळी आपण फक्त निषेध व्यक्त करुन स्वस्थ बसलो. तो रस्ता पूर्ण झाला की नाही का काम सोडून दिले काही पत्ता नाही. आम्ही कोणासमोर झुकणार नाही असे म्हणून आपले परराष्ट्र खाते कायमच झुकत आले आहे. आपले लोकनियुक्त सरकार फक्त लक्ष ठेवून आहे. आजची बातमी ही आहे की चीनचा इंटरेस्ट हिंदी महासागरातही वाढायला लागला आहे. त्यावर आपले परराष्ट्रमंत्री यांचे स्टेटमेंट वाचले - " ही बाब चिंताजनक आहे, पण आम्ही लक्ष ठेवून आहोत" म्हणजे काय का काम सोडून दिले काही पत्ता नाही. आम्ही कोणासमोर झुकणार नाही असे म्हणून आपले परराष्ट्र खाते कायमच झुकत आले आहे. आपले लोकनियुक्त सरकार फक्त लक्ष ठेवून आहे. आजची बातमी ही आहे की चीनचा इंटरेस्ट हिंदी महासागरातही वाढायला लागला आहे. त्यावर आपले परराष्ट्रमंत्री यांचे स्टेटमेंट वाचले - " ही बाब चिंताजनक आहे, पण आम्ही लक्ष ठेवून आहोत" म्हणजे काय बोलायची गरज आहे का यावर
वुई कन्डेम्नड् सच अ‍ॅक्टीव्हिटीज असे म्हणून शत्रू काय घुसखोरी थांबवणार आहे काय
पाकीस्तानच्या रुपाने चीनला एक मोठी संधी दिसत आहे. पाकीस्तानला भारताविरुद्ध सर्व प्रकारची मदत चीन करत आहे. गिलगीट-बाल्टिस्तानात मोठमोठे बोगदे खणणे, मोठे रस्ते बांधणे, रेल्वेमार्ग उभारणे या सर्व साधनांद्वारे चीन आखाताच्या दोन दिवसांच्या अंतरावर आला आहे. हे कशासाठी व्यापारासाठी अजिबात नाही. चीन हळूहळू युद्धाच्या दिशेने पावले टाकतो आहे. युद्धात सर्वात जास्त काय वापरले जाते दारुगोळा चालवण्यासाठी जी मशिनरी लागते त्यांसाठी लागणारे इंधन. आखात जवळ आले की तेलाचा खूप मोठा पुरवठा आणि तो ही ताबडतोब चीनला होणार आहे. पाकीस्तानची मैत्री चीन फक्त भारताविरोधातच नव्हे तर आखाती देशांतील इस्लामी राष्ट्रांचे हितसंबंध जपण्यासाठीही वापरत आहे. तेलाची खरेदी गेल्या काही वर्षांत चीनने जेवढी केली तेवढी कोणीच केलेली नाहिये. चीनकडे याक्षणी प्रचंड तेलसाठा आहे. भारतीय सीमेलगत कित्येक ठिकाणी हे तेलसाठे चीन साठवत आला आहे. युद्धाच्या वेळी काश्मीर च्या मोबदल्यात पाकीस्तानकडून चीनला काय अपेक्षा आहे दारुगोळा चालवण्यासाठी जी मशिनरी लागते त्यांसाठी लागणारे इंधन. आखात जवळ आले की तेलाचा खूप मोठा पुरवठा आणि तो ही ताबडतोब चीनला होणार आहे. पाकीस्तानची मैत्री चीन फक्त भारताविरोधातच नव्हे तर आखाती देशांतील इस्लामी राष्ट्रांचे हितसंबंध जपण्यासाठीही वापरत आहे. तेलाची खरेदी गेल्या काही वर्षांत चीनने जेवढी केली तेवढी कोणीच केलेली नाहिये. चीनकडे याक्षणी प्रचंड तेलसाठा आहे. भारतीय सीमेलगत कित्येक ठिकाणी हे तेलसाठे चीन साठवत आला आहे. युद्धाच्या वेळी काश्मीर च्या मोबदल्यात पाकीस्तानकडून चीनला काय अपेक्षा आहे भारताविरुद्ध अतिरेकी कारवायांचे प्रमाण वाढवणे आणि सियाचीन व अरुणाचल प्रदेशातील जेवढा टापूं चीन व्यापेल त्याला समर्थन देणे.
चीनच्या या तयारीच्या तुलनेत भारताची काय तयारी आहे
मेनन म्हणाले, की चीन सध्या आंतरराष्ट्रीय पातळीवर आर्थिक महासत्तेचा दर्जा मिळविण्यात अधिक व्यस्त आहे. युद्ध करून चीन ते स्थैर्य धोक्‍यात आणण्याची शक्‍यता नाही. असे बेजबाबदार वक्तव्य करुन मेननसाहेब (हे भारताचे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार आहेत) स्वप्नात जगत आहेत असे मला तरी वाटते. जो सामर्थ्याकडे वाटचाल करतो आहे आणि ज्याला जमीनीची तहान आहे तो चीन भारताशी युद्ध करणार नाही या भ्रमात राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागाराने रहावे भारताकडे किती पाणबुड्या आहेत भारताकडे किती पाणबुड्या आहेत किती लष्करी जहाजांचे उत्पादन दरवर्षी भारतात होते किती लष्करी जहाजांचे उत्पादन दरवर्षी भारतात होते किती विमाने खरेदी केली जातात किती विमाने खरेदी केली जातात किती तोफा अद्ययावत आहेत किती तोफा अद्ययावत आहेत लष्करी शस्त्रे व अस्त्रे यांबाबतीत एक क्षेपणास्त्र सोडले तर आपला देश सगळ्या महत्त्वाच्या संसाधनांसाठी दुसर्‍या देशावर अवलंबून आहे. आकड्यांच्या तुलनेत भारत चीनपुढे कुठेही टिकत नाही. युद्ध हे कोणत्याही राष्ट्राला परवडत नाही. पण असे होणारच नाही असे गृहीत धरणे म्हणजे मेंदूला ज्वर आल्याचे लक्षण नाही का
भारतीय परराष्ट्र मंत्रालय चीनबरोबर सामरिक देवाणघेवाणीचे करार करत आहे. त्या अनुषंगाने भारताचे काही लष्करी अधिकारी चीनला भेट देणार आणि चीनचे लष्करी अधिकारी भारताला भेट देणार. लेफ्टनंट जनरल बी. एस. जसवाल यांच्या दौर्‍यावर चीनने आक्षेप घेतला नसता तर लोकांना ही गोष्ट कळाली असती की नाही हे माहिती नाही. पण यापेक्षा भयानक गोष्ट कोणती असेल तर ती ही आहे की जसवाल प्रकरणी प्रत्युत्तर देण्यासाठी भारताने ज्या चीनी अधिकार्‍यांचा दौरा रद्द केला त्याबद्दल कोणी काही माहिती घेतली आहे का या दौर्‍याच्या वेळी चीनचे हे अधिकारी पुण्याच्या नॅशनल डिफेन्स अ‍ॅकॅडेमी (एनडीए) येथे भेट देणार होते. हे सत्र कधीपासून चालू आहे हे सरकारलाच माहिती. जसवाल यांची नियुक्ती जम्मू व काश्‍मीरसारख्या संवेदनशील भागात आहे. तेथील लोक वेगळे पारपत्र (व्हिसा) घेऊन येतात. जसवाल काश्‍मीरमधून येत असल्याने त्यांना चीनच्या दौर्‍याची परवानगी देता येणार नाही,' असे चीनतर्फे भारताला कळविण्यात आले. असे असताना एनडीए ही देशातील सर्वोत्कृष्ट लष्करी अधिकारी निर्माण करणारी संस्था आहे. शेजारचे राष्ट्र सामरिकदृष्ट्या बलवान होत असताना देशातील सर्वोत्कृष्ट लष्करी अधिकारी निर्माण करणार्‍या संस्थेची गुपितं उघड करणे याला कोणत्या बुद्धीचे परराष्ट्र धोरण म्हणता येईल या दौर्‍याच्या वेळी चीनचे हे अधिकारी पुण्याच्या नॅशनल डिफेन्स अ‍ॅकॅडेमी (एनडीए) येथे भेट देणार होते. हे सत्र कधीपासून चालू आहे हे सरकारलाच माहिती. जसवाल यांची नियुक्ती जम्मू व काश्‍मीरसारख्या संवेदनशील भागात आहे. तेथील लोक वेगळे पारपत्र (व्हिसा) घेऊन येतात. जसवाल काश्‍मीरमधून येत असल्याने त्यांना चीनच्या दौर्‍याची परवानगी देता येणार नाही,' असे चीनतर्फे भारताला कळविण्यात आले. असे असताना एनडीए ही देशातील सर्वोत्कृष्ट लष्करी अधिकारी निर्माण करणारी संस्था आहे. शेजारचे राष्ट्र सामरिकदृष्ट्या बलवान होत असताना देशातील सर्वोत्कृष्ट लष्करी अधिकारी निर्माण करणार्‍या संस्थेची गुपितं उघड करणे याला कोणत्या बुद्धीचे परराष्ट्र धोरण म्हणता येईल ही गोष्ट राष्ट्रीय सुरक्षेला बाधा आणू शकते एवढी साधी गोष्ट सरकारच्या ध्यानात येऊ नये
चीनचा ड्रॅगन आपले पंजे आधी बळकट करतो आहे आणि मगच हळूहळू पाय पसरतो आहे. चीनची ही नीती लक्षात येत नसेल तर आपले पराष्ट्र धोरण आखणारे सरकारच विफल ठरते आहे हे खेदाने नमूद करावेसे वाटते. तिबेटच्या स्वायत्ततेसाठी आवाज उठवणार्‍या दलाई लामा यांना भारतात आश्रय घ्यावा लागला, केवळ दोन दिवसांच्या अंतरावर आखाताशी संपर्क चीनने निर्माण केला, तेलाचा प्रचंड साठा केला गेला आहे. लष्कराचा विस्तार मोठ्या प्रमाणावर केला आहे. काही लोकांना चीनशी चांगले संबंध ही एक सुवर्णसंधी वाटते आहे. अशा लोकांनी या घडणार्‍या घटनांकडे डोळसपणे पहावे व जागे व्हावे एवढेच सांगून थांबतो.
भारताची सध्याची सामाजिक,आर्थिक आणि राजकीय परिस्थिती अगदी कंगाल अवस्थेत आहे. मला वाटलेले, पटलेले, सुचलेले विचार तुमच्यापुढे मांडत आहे. माझी मते तुम्हाला पटतील न पटतील. पण या अतिशय संवेदनशील विषयावर काहितरी कृती होणे नक्की गरजेचे आहे. देश चहू बाजूंनी शत्रूंनी घेरला जात असताना, शत्रूच्या कारवाया उघड्या डोळ्यांना दिसत असताना, शत्रू प्रबळ होत असताना केवळ मला काय त्याचे ही बघ्याची भूमिका सध्याचे केंद्र सरकार घेत आहे हे उघड उघड दिसते आहे. सर्वसामान्य जनतेला कळते आहे. तरीही जनतेचा विश्वास जपण्यासाठी सरकार कडून कोणतीही हालचाल दिसत नाहीये. या चिंतनातून या लेखमालेचा उद्भव झाला असे म्हटले तरी चालेल.
अनेक विषय आहेत. त्यांचा माझ्या कुवतीप्रमाणे परामर्श घेईनच. पण या विचारांत तुम्हा सर्व बुद्धीवंतांचे योगदान सकारात्मक चर्चेने सहभाग अपेक्षित आहे. या लेखमालेत मी ढोबळमानाने पुढील विषय हाताळेन.
- चीनचे वाढते संकट
- पाकिस्तान - चोराच्या उलट्या बोंबा
- बांगलादेश - एक संधी की अडचण
- श्रीलंका - सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाचा - पण मित्र की शत्रू
- नेपाळ - हळूहळू ड्रॅगनच्या पंज्याखाली
- भारतातील संवेदनशील टापू
- भारताचे संरक्षण धोरण (भू, वायू व आकाश)
- भारताचे परराष्ट्र धोरण
- काश्मीर एक अश्वत्थाम्याची जखम
- भ्रष्ट्राचार व राजकारण
- युरोपिय देशांशी संबंध
असा सर्वसाधारण मनात आलेला विचार आहे. हळूहळू आम्ही त्यातील विषय वाढवूच.
सुरुवातीला एवढा संक्षिप्त आलेख पुरेसा आहे.
भारताची फाळणी १९४७ साली झाली आणि लाखोंच्या संख्येने हिंदू आणि मुस्लिम धर्मातील लोक स्थलांतरीत झाले. याबाबतीत एक स्पष्टपणे नमूद करायचे आहे की भारताची फाळणी जी झाली ती मुख्य करुन मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र राष्ट्र हवे या मागणीच्या पूर्ततेसाठी झाली होती. भारताच्या फाळणीमागे सूर्यप्रकाशाएवढे एवढे स्पष्ट उद्दिष्ट असतानाही महात्मा गांधींनी ज्या मुसलमानांना भारतात रहायचे आहे त्यांनी भारतात रहावे हा अट्टाहास का धरला होता याचे कारण त्यांनाच माहिती. पण देशाचे तुकडे करणे हे मुळात धर्मावर आधारित असताना ही खेळी म्हणजे गांधीजींची एक मोठी राजकीय चूकच म्हणावी लागेल. 'माझे सत्याचे प्रयोग' या आत्मकथनात डोकावले की कोणालाही लक्षात येईल की गांधीजींच्या प्रयोगांची केव्हढी मोठी किंमत हिंदुस्थानाला चुकवावी लागली आहे. धर्मावर आधारित विभागण्या त्याप्रमाणे झाल्या असत्या तर आज भारतात खरेच खूप शांती असती. किंवा आपल्यापुढचे विषय वेगळे असते. कोणत्याही क्षणी बॉम्बस्फोटांत मृत्यू, धार्मिक दंगे, असे केले तर मुसलमानांना काय वाटेल असल्या टांगत्या तलवारीखाली जगावे लागले नसते.
सध्या देशात एक प्रचंड संशयाचे वातावरण आहे. हिंदु मुसलमानाकडे साशंकपणे का होईना पण सद्भावनेने बघत जरी असला तरी मुसलमानांकडून तो भाव दिसत नाही. कारणे काही असोत. पण १,००० वर्षे हिंदूंवर राज्य केले असल्याच्या रम्य इतिहासाची स्वप्ने पुन्हा काही माथेफिरु इस्लामी नेत्यांना पडू लागली आहेत. अशा माथेफिरु मुस्लिमांना पुन्हा हिंदुंच्या मोठ्या प्रमाणावर कत्तली करायच्या आहेत, पुन्हा मंदिरे फोडून मशिदी उभारायच्या आहेत. पुन्हा हिंदूंच्या स्त्रियांना जबरदस्तीने भोगायचे आहे. त्यासाठी मिळेल त्या क्षेत्रांत दहशतीचे तंत्र सर्रासपणे ते वापरत आहेत. मग ते फिल्म इंडस्ट्री मध्ये मुस्लिम हिरोंचा दबदबा टिकवण्यासाठी असो, वा संगीत क्षेत्रांत पाकीस्तानी गायकांनाच चांगली गाणी मिळतील यासाठीचा कटाक्ष असो, लव जिहाद असो, ठीक ठीकाणी मशिदी उभारणे असो, धर्माच्या नावाखाली रस्त्यांवर नमाज पढणे असो. वा कोणते फतवे असोत. इस्लामी नेत्यांचे सर्वसामान्य मुस्लिम जनतेला केले जाणारे मार्गदर्शन हे धर्मांधतेचे लक्षण आहे. या धर्मांध स्वप्नाचे पडसाद आपल्या आजूबाजूला उमटत आहेत. पण आपण डोळे झाकून बसलो तर आपल्या घराची आहुति त्यात पडल्याशिवाय राहणार नाही.
लव्ह जिहाद ही काही केवळ कपोल कल्पित कल्पना आहे असे मला तरी वाटत नाही. समाजात कित्येक उदाहरणे आहेत. कोण त्यांतून शहाणे झाले कोण फसले हा वेगळा विषय आहे. पण समाजाच्या सर्वच थरांतून हिंदू मुलींना मुसलमान मुले आवडण्याचे प्रमाण अचानक कधी नव्हे तेवढे वाढू लागले आहे. प्राचीन धर्मग्रंथांत म्हटल्याप्रमाणे जेव्हा एखादा समाज भ्रष्ट होतो तेव्हा आधी त्या समाजाचा धर्म भ्रष्ट होतो, जेव्हा धर्म भ्रष्ट होतो तेव्हा आधी त्या समाजातील स्त्रीयांचे शील भ्रष्ट होते, ही सुरुवात थोपवता आली नाही तर समाजाचे अधःपतन निश्चित आहे. हिंदू स्त्रियांनी वैयक्तीक विचार करण्याची देखील खूप गरज आहे. मुख्य म्हणजे आजच्या स्त्रिया सुशिक्षित आहेत स्वतंत्र प्रज्ञेच्या धनी आहेत. प्रेमाला कोणत्याही मर्यादा नसतात हे मान्य पण आपण काय करतो आहोत याचा थोडा विचार केला तरी त्यातील फोलपणा त्यांच्या लक्षात येईन. समाजात आता त्याची मोठ्या प्रमाणावर उदाहरणे यायला सुरुवात झाली आहेत
सैफ अली खान ने करिना कपूर साठी अमृता सिंग ला सोडले ( २ मुले झाली असूनही)
मोहम्मद अझरुद्दीन ने संगीता बिजलानीला ज्वाला गुट्टा साठी सोडले (त्यांनाही मुले आहेत) (ज्वाला गुट्टाने चेतन आनंदला सोडले)
अरबाज खानची बायको मलाईका अरोरा
अमृता अरोरा चा नवरा शकील लडाक
सलमान रश्दीची बायको पद्मा
शाहरुख खानची बायको गौरी
हीच स्टोरी टीव्ही सिरियल्स मधून कामे करणार्‍या कलाकारांमध्येदेखील दिसते.
अदनान सामी राणी मुखर्जीच्या मागे होता (शेवटच्या क्षणी फिसकटलेली गोष्ट)
सलमान खान ऐश्वर्या राय च्या मागे होता. (ही कहाणीपण ऐन वेळी फिसकटलेली)
हिंदू पुरुष आणि मुसलमान स्त्री अशा जोड्या समाजातील सर्वच थरांत किती दिसतात बघा थोडा विचार करा.
मला कट्टर हिंदूत्व आणि कट्टर इस्लाम या वादांत नाही पडायचय. पण समाजात आपल्यासमोर काय चाललं आहे हे दाखवून द्यायचा हा प्रयत्न आहे. वरील उदाहरणे फक्त ग्लॅमर विश्वातील आहेत. पण अनेक ख्यातनाम कंपन्यांत मोठ्या पदांवर असलेल्या स्त्रियांचे नवरे मुस्लिम आहेत. अथवा मुस्लिम पुरुषांच्या बायका हिंदू आहेत. तुम्ही रहात असलेल्या छोट्या मोठ्या मोहल्ल्यातील एखादी तरुण मुलगी गायब होते व मुसलमान बॉयफ्रेंड बरोबर लग्न करुन प्रकट होते. या कायद्याच्या चौकटीत घडत असलेल्या गोष्टी आहेत आणि त्यामुळे त्यांची तीव्रता आपल्याला जाणवत नसेन तर येणारा काळ कठीण आहे एवढे नक्की सांगता येईल.
हा उदारपणा (गांधीजीच्या भाषेतील सर्वधर्मसमभाव) फक्त हिंदूंच्याच स्त्रिया का दाखवतात क्षणिक सुख आज आपल्या जीवनात एवढे मोठे झाले आहे क्षणिक सुख आज आपल्या जीवनात एवढे मोठे झाले आहे की एक सामाजिक जबाबदारी पण आपण नाकारतो आहोत की एक सामाजिक जबाबदारी पण आपण नाकारतो आहोत समाजाने अंतर्मुख होण्याची गरज आहे. हिंदूंच्या स्त्रियांनी अंतर्मुख होण्याची गरज आहे. प्रत्येक व्यक्तीने अंतर्मुख होण्याची गरज आहे.
थोडेसे आत्मपरिक्षण आपल्याला आत्मग्लानीतून बाहेर आणू शकेल. बघा विचार करा आणि समाज वाचवा.
लिहिण्यासारखे भरपूर आहे. पण अजून खूप ज्वलंत प्रश्न आहेत.
तूर्तास इथेच थांबतो. पुढची भेट पुढच्या लेखात. चीन बद्दल....
जगभरात विविध ठिकाणी असलेला वाचकवर्ग
 : भाग १ : चीनचे वाढते संकट : या...
 : भाग १ : चीनचे वाढते संकट
आत्तापर्यंत एवढ्या लोकांनी येथे भेट दिली आहे


दुसरा निकोलस, रशिया - विकिपीडिया

प्रवेश करा(लॉग इन करा)
(झार निकोलस दुसरा या पानावरून पुनर्निर्देशित)
दुसरा निकोलाय तथा निकोलाय आलेक्झांद्रोविच रोमानोव (रशियन: Никола́й II, Никола́й Алекса́ндрович Рома́нов) (मे १८, इ.स. १८६८ - जुलै १७, इ.स. १९१८) हा रशियाचा शेवटचा झार, फिनलंडाचा महाड्यूक व पोलंडाचा राजा होता. त्याचा अधिकृत किताब निकोलाय दुसरा, सर्व रशियाचा सम्राट व सर्वेसर्वा होता. त्याला रशियन ऑर्थोडॉक्स चर्चद्वारे सध्या संत निकोलाय असे गणले जाते.इतर रशियन राजांप्रमाणे त्याला झार (जरी रशियाने झारवाद १७२१ ला बंद केला होता) पद प्राप्त झाले. रशियन राज्यक्रांतीच्या धुमश्चक्रीत बोल्शेविक सैन्याने दुसर्‍या निकोलायाला त्याच्या कुटुंबियांसहित मारले.
अधिकारकाळ २० ऑक्टोबर, इ.स. १८९४ ते १५ मार्च, इ.स. १९१७
राज्याभिषेक १४ मे, इ.स. १८९६
पूर्ण नाव निकोलास अलेकझांड्रोविच रोमानोव्ह
जन्म ६ मे, इ.स. १८६८
सेंट पीटर्सबर्ग, रशियन साम्राज्य
मृत्यू १७ जुलै, इ.स. १९१८
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
इतर काही नोंद केली नसल्यास,येथील मजकूर CC BY-SA 3.0च्या अंतर्गत उपलब्ध आहे.
या पानातील शेवटचा बदल १९ जुलै २०२० रोजी ०८:३६ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन-शेअरअलाईक लायसन्स अंतर्गत उपलब्ध आहे; अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. हे संकेतस्थळ वापरुन आपण याच्या वापरण्याच्या अटी आणि गोपनीयता धोरणांचे पालन करण्यास आपली सहमती देत आहात. Wikipedia® हे Wikimedia Foundation, Inc. एक ना-नफा ना-तोटा संस्थेचे नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे.


वर्ग:इ.स. २०१६ मधील हिंदी भाषेमधील चित्रपट - विकिपीडिया

वर्ग:इ.स. २०१६ मधील हिंदी भाषेमधील चित्रपट
"इ.स. २०१६ मधील हिंदी भाषेमधील चित्रपट" वर्गातील लेख
एकूण ११ पैकी खालील ११ पाने या वर्गात आहेत.
एम.एस. धोनी: द अनटोल्ड स्टोरी
ऐ दिल है मुश्किल
बोले इंडिया जय भीम
इ.स. २०१६ मधील चित्रपट
आल्याची नोंद केलेली नाही(लॉग इन केलेले नाही)
नवीन खाते तयार करा
प्रवेश करा(लॉग इन करा)
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ११ एप्रिल २०१६ रोजी १५:२३ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन-शेअरअलाईक लायसन्स अंतर्गत उपलब्ध आहे; अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. हे संकेतस्थळ वापरुन आपण याच्या वापरण्याच्या अटी आणि गोपनीयता धोरणांचे पालन करण्यास आपली सहमती देत आहात. Wikipedia® हे Wikimedia Foundation, Inc. एक ना-नफा ना-तोटा संस्थेचे नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे.


Treasure Archives | InMarathi

“टाटा स्टील” वाचवण्यासाठी उपयोगात आला “ग्वाल्हेरचा खजिना”
अचानकपणे मोठ्या आर्थिक अडचणीत सापडल्यानंतर आता यातून बाहेर कसे पडायचे, आपल्याला या पेचप्रसंगातून कोण वाचवणार असा विचार जमशेदजी टाटा करत होते.
ह्या ‘तलावात’ दडलाय करोडोंचा खजिना – जो दिवसेंदिवस वाढतोच आहे
येथे अशी देखील मान्यता आहे की, या सरोवराची खोली पाताळापर्यंत जाते, येथे देवतांचा खजिना लपलेला आहे. येथून कोणीही हा खजिना चोरू शकत नाही.
याला जीवन ऐसे नाव
जगातील सर्वात श्रीमंत पद्मनाभ मंदिराचा सातवा दरवाजा – एक नं ‘उघडलेलं’ रहस्य
हा दरवाजा केवळ मंत्रोच्चारानेच उघडला जाऊ शकतो असं म्हणतात.
अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुक पेजला “Like” करा
error: चोरी करणं अनैतिक आहे. असं कृत्य का करताय


Makrand Anaspure- News18 Lokmat Official Website

Air Bubble करारामुळे Covid काळातही या 10 देशांतला प्रवास होणार सोपा
मुंबई पालिका रुग्णालयात डॉक्टर्सची 47 तर पॅरा मेडिकलची 43टक्के पदं रिकामी
PHOTOS: 3 कोटी लोकांना घरात बसवणाऱ्या Corona च्या उगमस्थानी सुरू आहेत पार्ट्या
'...तर कोरोना पसरलाच नसता', चीन आणि WHOची पोलखोल करणारा रिपोर्ट आला समोर
भारताचा चीनला मोठा दणका, लष्कराने LAC जवळच्या 6 नव्या टेकड्यांवर मिळवला ताबा
चीन केव्हाही मिळवू शकतो या देशावर ताबा, ड्रॅगनने थेट धमकी दिल्याने तणाव वाढला
भारताच्या युद्धनौकांवरही चीनची नजर, धक्कादायक माहिती उघड झाल्याने खळबळ
भारताला पाक आणि चीन दोन्ही आघाड्यांवर युद्धाचा धोका; वारंवार युद्धबंदीचं उल्लंघन
 संशोधकांना सापडला तब्बल 10 कोटी वर्षांपूर्वीचा Sperm
दिल्ली विधानसभेच्या समितीविरोधात Facebook Indiaची सुप्रीम कोर्टात धाव
पचनसंबंधी समस्या उद्भवल्यास सामान्य मिठाऐवजी जेवणात वापरा सैंधव मीठ
Air Bubble करारामुळे Covid काळातही या 10 देशांतला प्रवास होणार सोपा
दिल्ली विधानसभेच्या समितीविरोधात Facebook Indiaची सुप्रीम कोर्टात धाव
Air Bubble करारामुळे Covid काळातही या 10 देशांतला प्रवास होणार सोपा
 एवढ्याशा जागेत उभारली 5 मजली इमारत, पाहून व्हाल थक्क
UPPSC 2020: RO, ARO पूर्वपरीक्षांची उत्तर सूची आली, इथे पाहा answer key
बोल्ड ड्रेसमुळे या प्रसिद्ध अभिनेत्रीला करावा लागला Wardrobe Malfunctionचा सामना
"मलाही अनुराग कश्यपने घरी बोलवलं होतं आणि...", अभिनेत्रीची पोस्ट व्हायरल
दीपिका पादुकोण पाठोपाठ दिया मिर्झाचंही ड्रग्ज कनेक्शन
...तर चित्रपट आणि मालिकांचे शूटिंग बंद पाडणार, मनसेने दिला इशारा
OMG: अर्धशतकी खेळी करत सॅमसननं रचला रेकॉर्ड, तरी चर्चा ऋषभ पंतची
जगाला सरप्राइज देणारा धोनीही झाला स्मिथच्या 'त्या' निर्णयानं आश्चर्यचकित
कोरोनाला हरवून आज मैदानावर उतरला 'हा' पुणेकर खेळाडू, धोनीनं दिली संघात जागा
मुंबईत पाणीपुरी विकणारा 'हा' फलंदाज आज धोनीला देणार टक्कर, IPLमध्ये केलं पदार्पण
सोन्याचांदीच्या किंमतीत या महिन्यातील सर्वात मोठी घसरण,चांदी 5781 रुपयांनी उतरली
नवीन बँकिंग कायद्याला संसदेत मिळाली मंजुरी, तुमच्या पैशांवर काय होणार परिणाम
दररोज 2 रुपये भरुन वर्षाला मिळवा 36000; तुम्हीही करा या योजनेत रजिस्ट्रेशन
क्वॉलिटी वॉल्स आइस्क्रीम कंपनीत तब्बल 1400 कोटींचा घोटाळा,सीबीआयकडून गुन्हा दाखल
 संशोधकांना सापडला तब्बल 10 कोटी वर्षांपूर्वीचा Sperm
पचनसंबंधी समस्या उद्भवल्यास सामान्य मिठाऐवजी जेवणात वापरा सैंधव मीठ
"मलाही अनुराग कश्यपने घरी बोलवलं होतं आणि...", अभिनेत्रीची पोस्ट व्हायरल
दीपिका पादुकोण पाठोपाठ दिया मिर्झाचंही ड्रग्ज कनेक्शन
बोल्ड ड्रेसमुळे या प्रसिद्ध अभिनेत्रीला करावा लागला Wardrobe Malfunctionचा सामना
Ducati ची नवी Scrambler 1100 Pro आणि Sport Pro भारतात लाँच, जाणून घ्या किंमत
ड्रग्ज कनेक्शनमध्ये रिया चक्रवर्तीनंतर कुणाचा नंबर 4 अभिनेत्री NCB च्या रडारवर
 OTP शिवाय बँक खात्यातील पैसे होतील लंपास, घ्या ही खबरदारी
VIDEO भरधाव रिक्षा कारला धडकून चेंडूसारखी उडली; रिक्षाचालक जागीच गतप्राण
भारतीय रेल्वेची मेहनत यशस्वी लवकरच वीज व डिझेलविना ट्रेन धावणार, हा खास VIDEO
हत्तीच्या चालीचा हा VIDEO पाहा; याचेच दिवाने व्हाल कॅटवॉकही विसराल
जंगलातून येऊ लागला विचित्र आवाज; त्यानंतर जे दिसलं VIDEO पाहून उडेल थरकाप
VIDEO : 6 महिन्यांच्या मुलाचा प्रताप तर बघा; काही सेकंदात तोडला वर्ल्ड रेकॉर्ड
...आणि अचानक ट्रॅफिकमध्येच बाईकने घेतला यू-टर्न, दोन गाड्यांचा केला चुराडा
चक्क नदीत आढळला भला मोठा देवमासा, अजिबात मिस करू नका हा दुर्मिळ VIDEO
धरणातून अचानक वाढले पाणी, पाण्याच्या प्रवाहात 4 जण गेले वाहून, LIVE VIDEO
दोन गायकांची रंगली जुगलबंदी, प्रेक्षकांना मिळणार म्युझिकल ट्रीट
राहुल देशपांडे आणि आनंद शिंदे दोन्ही गायक. पण दोघांच्या गायकीमध्ये खूपच वेगळेपण. अर्थात, प्रत्येकाचे फॅन्सही भरपूर आहेत. आता हेच दोघं जण अस्सल पाहुणे इरसाल नमुने कार्यक्रमामध्ये या आठवड्यात येणार आहेत.
जेव्हा पंकजा मुंडे आणि पूनम महाजन म्हणतात, कुछ कुछ होता है
रामदास आठवलेंच्या 'शोले'मध्ये कोण कुठल्या भूमिकेत
...तर शेतकऱ्यांचा कापूस सरकार खरेदी करेल - गिरीश महाजन
मित्र असावा तर राज ठाकरेंसारखा - अशोक चव्हाण
पवार काय बोलतील आणि काय करतील याचा नेम नाही - नितीन गडकरी
मराठी बिग बाॅसमध्ये मेघानं मतं मॅनेज केली होती मकरंद अनासपुरे समोर आणणार सत्य
मकरंद अनासपुरे घेऊन येतोय इरसाल नमुने
'सिनेमाला यश मिळालं तर निर्माता डोळ्यांची दोन हाॅस्पिटल्स उभारणार'
'नानांना 'नाम'पासून वेगळं होऊ देणार नाही'
'न्यूजरूम चर्चा'मध्ये मकरंद अनासपुरे
मकरंद अनासपुरे डाॅ. तात्याराव लहानेंच्या भूमिकेत, 6 आॅक्टोबरला सिनेमा रिलीज
'शेतकऱ्यांचा फुटबाॅल करू नका'
 संशोधकांना सापडला तब्बल 10 कोटी वर्षांपूर्वीचा Sperm
दिल्ली विधानसभेच्या समितीविरोधात Facebook Indiaची सुप्रीम कोर्टात धाव
पचनसंबंधी समस्या उद्भवल्यास सामान्य मिठाऐवजी जेवणात वापरा सैंधव मीठ
'सत्यमेव जयते 2' चे पोस्टर प्रदर्शित, या कारणामुळे झाला जॉन अब्राहम ट्रोल
पंजाब जिंकणार होता सामना Umpire च्या चुकीवर सेहवागसह प्रीती झिंटाही चिडली
कोरोना काळात करिनानं कुटुंबियांसोबत हटके साजरा केला वाढदिवस, पाहा PHOTOS
राशीभविष्य: तुळ आणि धनु राशीच्या व्यक्तींनी प्रेमात वेळ वाया घालवू नये
विकेण्डला पावसाचा जोर वाढणार, जाणून घ्या राज्यातील हवामानाचा अंदाज
SBI ATM मधून 10000 रु. पेक्षा अधिक रक्कम काढण्याचा नियम बदलला, वाचा सविस्तर
ब्लॅक ड्रेसमध्ये खुलून दिसतंय सायलीचं सौंदर्य, पाहा मनाला भुरळ घालणारे PHOTOS
कोरोना महासाथीत दुरावले सेलिब्रिटी कपल; कुणाचा झाला घटस्फोट तर कुणी केलं ब्रेकअप
टीव्हीवरील नाही तर रिअल लाइफमधील Super Heroes; यांच्याकडे आहे खरी सुपरपॉवर
कोरोनामुळे नोकरी गेलेल्यांना आता 30 जून 2021 पर्यंत मिळणार या योजनेचा फायदा
वयाची पहिली 10 वर्षे कसा असावा मुलांचा आहार
 संशोधकांना सापडला तब्बल 10 कोटी वर्षांपूर्वीचा Sperm
दिल्ली विधानसभेच्या समितीविरोधात Facebook Indiaची सुप्रीम कोर्टात धाव
पचनसंबंधी समस्या उद्भवल्यास सामान्य मिठाऐवजी जेवणात वापरा सैंधव मीठ
Air Bubble करारामुळे Covid काळातही या 10 देशांतला प्रवास होणार सोपा
बोल्ड ड्रेसमुळे या प्रसिद्ध अभिनेत्रीला करावा लागला Wardrobe Malfunctionचा सामना


Purn poli recipe by Vidya Gurav in Marathi at BetterButter

पाककृती, खाद्य समुदाय आणि स्वयंपाकघर
कृपया आपली रेसपी अपलोड करा अ‍ॅप डाउनलोड करा
मुख्यपृष्ठ / पाककृती / पुरण पोळी
सूचना वाचा नंतरसाठी सेव करा
पुरण पोळी कृती बद्दल
मुगाची डाळी चे पुरण वापरून केलेली पुरण पोळी
प्रथम एका पातेल्यात मुगाची डाळ शिजवून. पाणी बाजूला काढून घेणे. नन्तर गूळ आणि वेलची, जायफळ पावडर घालून. घट्ट आठवून घ्यावे.
नन्तर घट्ट झालेले मिश्रण थंड झाल्यावर मिक्सि मध्ये बारीक करून घ्यावे
एका परातीत मैदा आणि थोडे गव्हाचे पीठ चाळून त्यात थोडे तेल किंवा तूप घालून. थोडे थोडे पाणी घालून पीठ मळून घ्यावे चांगले नरम मळावे थोडा वेळ तसेच झाकून ठेवावे
नन्तर पिठाचे गोळे करून त्यात पुरण भरून पुरण पोळी लाटून घ्यावी.
आणि अशा सर्व पुरण पोळ्या लाटून. शेकवून घ्याव्यात
आपण या रेसिपीला कसे रेटिंग द्याल कृपया आपले रिव्यू सबमिट करण्यापूर्वी एक स्टार रेटिंग प्रविष्ट करा.
चला स्वयंपाक सुरू करूया
हे प्राडक्ट शेर करा
प्रथम एका पातेल्यात मुगाची डाळ शिजवून. पाणी बाजूला काढून घेणे. नन्तर गूळ आणि वेलची, जायफळ पावडर घालून. घट्ट आठवून घ्यावे.
नन्तर घट्ट झालेले मिश्रण थंड झाल्यावर मिक्सि मध्ये बारीक करून घ्यावे
एका परातीत मैदा आणि थोडे गव्हाचे पीठ चाळून त्यात थोडे तेल किंवा तूप घालून. थोडे थोडे पाणी घालून पीठ मळून घ्यावे चांगले नरम मळावे थोडा वेळ तसेच झाकून ठेवावे
नन्तर पिठाचे गोळे करून त्यात पुरण भरून पुरण पोळी लाटून घ्यावी.
आणि अशा सर्व पुरण पोळ्या लाटून. शेकवून घ्याव्यात
पुरण पोळी - रिव्यूज
7 भाषांमध्ये रीस्पीझचे शेर आणि शोधणे भारत देशातील सर्वात मोठे मंच.
स्वयंपाक करा, अपलोड करा आणि शेअर करा
एक रेसिपी कधीही सोडू नका
नवीन माहितीसाठी आपल्या ईमेल ऐड्रेस सब्स्क्राइब घ्या
सर्वाधिक सर्च गेलेल्या रेसपी
येथे आमचे फालो करा
येथून आमचे अ‍ॅप डाउनलोड करा
138 अनुसरण करत आहे
पूर्ण प्रोफाइल पहा अनुसरण करा
किंवा ईमेलसह सुरू ठेवा
साइन इन करा साइन अप करा
0 अनुसरण करत आहे
आपला जुना पैस्वर्ड एका नवीनवर बदला
पुष्टी करा नवीन पासवर्ड *
येथे आपले प्रोफाइल संपादित करा आणि अद्यतनित करा
आपण एक बिगिनर ब्लॉगर फुडी शेफ होम कूक मास्टर कूक आकांक्षा कूक बेकर कधीकधी स्वयंपाकघरात सेलिब्रिटी शेफ उपहारगृह
आपले लिंग पुरुष महिला
आपली खाते सेटिंग्ज सोडत असताना आपली जतन केलेली रिसेप्शन्स, स्टोरेज आणि वैयक्तिकृत पसंती आपल्याला कायमचे प्रवेश न करण्यायोग्य आणि कनेक्ट केलेल्या डिव्हाइसची कार्यक्षमता कमी करू शकतात. हटविणे आमच्या प्राइवसी नोटिस आणि लागू कायद्यांचे किंवा नियमांनुसार केले जाईल.
आपले खाते हटविणे म्हणजे आपल्या जतन केलेल्या पाककृती, संग्रह आणि वैयक्तिकरण प्राधान्ये BetterButter मधून कायमची हटविली जातील. एकदा आपण पुष्टी केली की आपले खाते तत्काळ निष्क्रिय केले जाईल.
टीप: आपण पुढील 14 दिवसात लॉगिन केल्यास आपले खाते पुन्हा सक्रिय केले जाईल आणि हटविणे रद्द केले जाईल.
लॉगिन करा आणि एक्सप्लोरिंग प्रारंभ करा
पासवर्ड रीसेट करण्यासाठी आपला ईमेल पत्ता प्रविष्ट करा आणि आम्ही आपला संकेतशब्द कसा रीसेट करायचा याबद्दल सूचना पाठवू
आपल्या मेलवर पैस्वर्ड रीसेट दुवा पाठविला गेला आहे. कृपया आपले मेल तपासा.
कृपया आपले मेल तपासा.
BetterButter सह साइन अप करा आणि एक्सप्लोरिंग प्रारंभ करा
पासवर्ड निश्चित करा *
खाते तयार करून, मी अटी व शर्ती स्वीकारतो
तुमच्या मनात काय आहे
आपल्या गॅलरीमधून फोटो अपलोड करा
आपला कॅमेरा उघडा आणि फोटो घ्या
सेव करा रद्द करा


butter garlic potato recipe by Varsha Deshpande in Marathi at BetterButter

पाककृती, खाद्य समुदाय आणि स्वयंपाकघर
कृपया आपली रेसपी अपलोड करा अ‍ॅप डाउनलोड करा
मुख्यपृष्ठ / पाककृती / :cherry_blossom:बटर ,गारलीक पोटँटो:cherry_blossom:
सूचना वाचा नंतरसाठी सेव करा
छोटे ,छोटे बटाटे घेऊन बनवलेली ही रेसिपी दूपारी छोट्या भूके साठी चटपटीत खायला मूलांना आवडत .
छोटे ,छोटे बटाटे 8-9
लसून पाकळ्या बारीक चीरलेल्या 4-5
चाट मसाला 1/2छोटा चमचा .
चीली फ्लेक्स 1/2छोटा चमचा .
मीक्स हर्ब 1/2छोटा चमचा
थोडी कोथिंबीर आणी मींट बारीक चीरून
बटाटेएका भांड्यात पाणी टाकून 5मींट ऊकळून घेणे .ऊकळतांना 1/2चमचा मीठ टाकणे.
नंतर काढून बर्फाच्या पाण्यात 2मींट ठेवून थंड करून घेणे .
आणी कोरडे पूसून दोन्ही हाताच्या तळव्यावर दाबून प्रेस करून घेणे.
नंतर गँसवर छोट्या कढईत बटर टाकणे आणी बारीक चीरलेला लसून टाकणे.
तो पर्यंत प्रेस केलेल्या बटाट्यावर सगळे मसाले टाकणे आणी त्यावर बटर लसनी टाकणे .
आणी मीक्स करून सगळे बटाटे 5मींटासाठी ग्रील करणे .
आणी प्लेट मधे काढून सर्व करणे
आपण या रेसिपीला कसे रेटिंग द्याल कृपया आपले रिव्यू सबमिट करण्यापूर्वी एक स्टार रेटिंग प्रविष्ट करा.
उरलेल्या बटाट्याचे लसुनी स्नॅक्स
चला स्वयंपाक सुरू करूया
हे प्राडक्ट शेर करा
बटाटेएका भांड्यात पाणी टाकून 5मींट ऊकळून घेणे .ऊकळतांना 1/2चमचा मीठ टाकणे.
नंतर काढून बर्फाच्या पाण्यात 2मींट ठेवून थंड करून घेणे .
आणी कोरडे पूसून दोन्ही हाताच्या तळव्यावर दाबून प्रेस करून घेणे.
नंतर गँसवर छोट्या कढईत बटर टाकणे आणी बारीक चीरलेला लसून टाकणे.
तो पर्यंत प्रेस केलेल्या बटाट्यावर सगळे मसाले टाकणे आणी त्यावर बटर लसनी टाकणे .
आणी मीक्स करून सगळे बटाटे 5मींटासाठी ग्रील करणे .
आणी प्लेट मधे काढून सर्व करणे
छोटे ,छोटे बटाटे 8-9
लसून पाकळ्या बारीक चीरलेल्या 4-5
चाट मसाला 1/2छोटा चमचा .
चीली फ्लेक्स 1/2छोटा चमचा .
मीक्स हर्ब 1/2छोटा चमचा
थोडी कोथिंबीर आणी मींट बारीक चीरून
7 भाषांमध्ये रीस्पीझचे शेर आणि शोधणे भारत देशातील सर्वात मोठे मंच.
स्वयंपाक करा, अपलोड करा आणि शेअर करा
एक रेसिपी कधीही सोडू नका
नवीन माहितीसाठी आपल्या ईमेल ऐड्रेस सब्स्क्राइब घ्या
सर्वाधिक सर्च गेलेल्या रेसपी
येथे आमचे फालो करा
येथून आमचे अ‍ॅप डाउनलोड करा
138 अनुसरण करत आहे
पूर्ण प्रोफाइल पहा अनुसरण करा
किंवा ईमेलसह सुरू ठेवा
साइन इन करा साइन अप करा
0 अनुसरण करत आहे
आपला जुना पैस्वर्ड एका नवीनवर बदला
पुष्टी करा नवीन पासवर्ड *
येथे आपले प्रोफाइल संपादित करा आणि अद्यतनित करा
आपण एक बिगिनर ब्लॉगर फुडी शेफ होम कूक मास्टर कूक आकांक्षा कूक बेकर कधीकधी स्वयंपाकघरात सेलिब्रिटी शेफ उपहारगृह
आपले लिंग पुरुष महिला
आपली खाते सेटिंग्ज सोडत असताना आपली जतन केलेली रिसेप्शन्स, स्टोरेज आणि वैयक्तिकृत पसंती आपल्याला कायमचे प्रवेश न करण्यायोग्य आणि कनेक्ट केलेल्या डिव्हाइसची कार्यक्षमता कमी करू शकतात. हटविणे आमच्या प्राइवसी नोटिस आणि लागू कायद्यांचे किंवा नियमांनुसार केले जाईल.
आपले खाते हटविणे म्हणजे आपल्या जतन केलेल्या पाककृती, संग्रह आणि वैयक्तिकरण प्राधान्ये BetterButter मधून कायमची हटविली जातील. एकदा आपण पुष्टी केली की आपले खाते तत्काळ निष्क्रिय केले जाईल.
टीप: आपण पुढील 14 दिवसात लॉगिन केल्यास आपले खाते पुन्हा सक्रिय केले जाईल आणि हटविणे रद्द केले जाईल.
लॉगिन करा आणि एक्सप्लोरिंग प्रारंभ करा
पासवर्ड रीसेट करण्यासाठी आपला ईमेल पत्ता प्रविष्ट करा आणि आम्ही आपला संकेतशब्द कसा रीसेट करायचा याबद्दल सूचना पाठवू
आपल्या मेलवर पैस्वर्ड रीसेट दुवा पाठविला गेला आहे. कृपया आपले मेल तपासा.
कृपया आपले मेल तपासा.
BetterButter सह साइन अप करा आणि एक्सप्लोरिंग प्रारंभ करा
पासवर्ड निश्चित करा *
खाते तयार करून, मी अटी व शर्ती स्वीकारतो
तुमच्या मनात काय आहे
आपल्या गॅलरीमधून फोटो अपलोड करा
आपला कॅमेरा उघडा आणि फोटो घ्या
सेव करा रद्द करा


12 April 2019 Current Affairs In Marathi (Chalu Ghadamodi)

चालू घडामोडी (12 एप्रिल 2019)
‘सीबीएसई’च्या शाळांमध्ये कला शिक्षण बंधनकारक:
केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (सीबीएसई) संलग्न शाळांमध्ये पहिली ते बारावीच्या अभ्यासक्रमात कला शिक्षण बंधनकारक करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
कला शिक्षणामध्ये संगीत, नृत्य, नाटक या पारंपरिक कलांसह पाककलेचाही समावेश करण्यात आला असून या निर्णयामागे विद्यार्थ्यांचे शिक्षण आनंददायी करण्याचा सीबीएसईचा विचार आहे.
शिक्षण क्षेत्रातील महत्त्वाचे घटक असलेल्या शाळा, मुख्याध्यापक, शिक्षक राष्ट्रीय शिक्षण, संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषद (एनसीईआरटी) आणि कला क्षेत्रातील तज्ज्ञ यांच्याशी सीबीएसईने चर्चा केली.
विद्यार्थ्यांच्या सर्वागीण विकासामध्ये कला महत्त्वाची ठरते. त्यामुळे त्याचा समावेश शिक्षणामध्ये करणे संयुक्तिक ठरेल असे मत या चर्चेत पुढे आल्याने सीबीएसईने कला शिक्षण अभ्यासक्रमात आणण्याचा निर्णय घेतला. कलांच्या समावेशामुळे पारंपरिक शिक्षण आंतरविद्याशाखीय होईल.
चालू घडामोडी (11 एप्रिल 2019)
पॅरालिम्पिकपटू दीपा मलिकला हिलरी शिष्यवृत्ती जाहीर:
रिओ पॅरालिम्पिकमध्ये रौप्यपदक पटकावलेल्या दीपा मलिकला तिच्या प्रेरणादायी कामगिरीबद्दल यंदाच्या वर्षीची न्यूझीलंड पंतप्रधानांकडून सर एडमंड हिलरी शिष्यवृत्ती जाहीर करण्यात आली आहे.
48 वर्षीय दीपाने 2016च्या रिओ पॅरालिम्पिकमधील गोळाफेक (एफ 53) प्रकारात रौप्यपदक मिळवले होते. तिला ही शिष्यवृत्ती भारत आणि न्यूझीलंडमधील नागरिकांच्या स्नेहसंबंधात सुधारणा व्हावी आणि क्रीडा संस्कृतीला प्रोत्साहन द्यावे, या उद्देशाने देण्यात येणार आहे.
‘भारताच्या दीपाला ही शिष्यवृत्ती जाहीर करताना आम्हाला आनंद होत आहे. न्यूझीलंडच्या पंतप्रधान जसिंडा आर्डेर्न यांनी दोन्ही देशांचे संबंध अधिक बळकट होण्याच्या उद्देशाने ती जाहीर केली आहे,’ असे न्यूझीलंडच्या उच्चायुक्त जोन्ना केम्पकर्स यांनी प्रसिद्धीस दिलेल्या पत्रकात नमूद केले आहे.
पश्चिम रेल्वेवरील प्रवासाची 152 वर्षे पूर्ण:
बोरीबंदर ते ठाणे या स्थानकांदरम्यान देशातील पहिली रेल्वेगाडी धावल्यानंतर 14 वर्षांनी पश्चिम रेल्वे मार्गावर पहिली रेल्वेगाडी धावली.
विरार ते बॅकबे या स्थानकांदरम्यान धावणारी ही ट्रेन 12 एप्रिल रोजी 152 वर्षांची होत आहे. या 152 वर्षांत पश्चिम रेल्वेने मोठय़ा प्रमाणात प्रगती केली असून विरार-बोरिवली चौपदरीकरण, डहाणू-विरार लोकल, वातानुकूलित लोकल असे महत्त्वपूर्ण प्रगतीचे टप्पे गाठण्यात यश आले आहे.
1853मध्ये बोरीबंदर ते ठाणे या स्थानकांदरम्यान देशातील पहिली रेल्वेगाडी धावली. त्यानंतर 14 वर्षांनी म्हणजेच 12 एप्रिल 1867 रोजी पश्चिम रेल्वेवरील विरार ते बॅकबे यादरम्यान ट्रेन धावली.
बॅकबे हे स्थानक पश्चिम रेल्वे मार्गाचे मुख्य स्थानक चर्चगेट होण्यापूर्वी अस्तित्वात होते. येथूनच गाडय़ा सुटत होत्या. हे स्थानक चर्चगेट आणि मरिन लाइन्स यांमध्ये होते. त्यावेळी बॉम्बे बडोदा आणि सेंट्रल इंडिया या विभागांतर्फे संपूर्ण पश्चिम रेल्वेचे रुळ, स्टेशन, रेल्वेगाडय़ांचे काम करण्यात आले होते.
पहिल्यांदा इलेक्ट्रिक ट्रेन 1928मध्ये बोरिवलीपर्यंत धावली होती. त्यापूर्वी ट्रेन वाफेवर धावत होत्या. 3 मार्च 1961ला 9 डब्यांची तर 1986ला 12 डब्यांची ट्रेन सुरू झाली. सध्या पश्चिम रेल्वे मार्गावर 2900 हून अधिक गाडय़ांच्या फेऱ्या आहेत.
रेल्वे प्रवाशांना मिळणार अतिरिक्त 5 टक्के बोनस:
रेल्वे प्रवास विनातिकीट प्रवास करणाऱ्यांची संख्या मोठीच आहे. सामान्य तिकीट विक्रीची संख्या एक्सप्रेस तिकीट विक्रीपेक्षा अधिक आहे. रेल्वेचं तिकीट काढण्याच्या रांगेत तासनतास ताटकळत उभं राहायला लागत होते.
मात्र रेल्वेकडून आलेल्या युटीएस अ‍ॅप्लिकेशनमुळे रेल्वे प्रवाशांचा रांगेत उभं राहण्याचा त्रास वाचला. युटीएस अॅप वापरणाऱ्यांची संख्या वाढावी या उद्देशाने रेल्वेकडून वॉलेट रिचार्जवर 5 टक्के अतिरिक्त बोनस देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
दररोज सकाळी तिकिटासाठी रांगेतल्या गर्दीमध्ये उभे रहावे लागते. त्यासाठी रेल्वे प्रशासनाने काही वर्षापूर्वी डिजिटल पद्धतीने तिकिट काढण्याची सुविधा प्रवाशांना उपलब्ध करुन दिली आहे.
तर त्यामुळे आता आर वॉलेट रिचार्ज असणाऱ्या तिकिटांवर पश्चिम रेल्वे प्रशासनाकडून 5 टक्के अतिरिक्त बोनस मिळणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे. हा अ‍ॅप मोबाईल फोनमध्ये डाऊनलोड करुन मोबाईल नंबर रजिस्टर करणे बंधनकारक असते. यानंतर डिजिटल स्वरुपात तिकीट वैध ठरली जाते.
या सेवेसाठी प्रशासनाकडून सहा महिन्यांची मुदत देण्यात आली असून 24 ऑगस्ट पर्यंत वॉलेट रिजार्चवर बोनस देण्यात येणार आहे. तर लोकल तिकिटासाठी स्मार्ट कार्ड. एटीव्हीएम आणि जेटीबीएससाठी सुद्धा ही सुविधा लागू करण्यात आली आहे.
भारताची लोकसंख्या पोहोचली 136 कोटींवर:
भारताच्या लोकसंख्येत वाढ झाली असून ती 136 कोटींवर पोहोचली आहे. 2010 ते 2019 या काळात 1.2 टक्के वार्षिक दराने ही वाढ झाली आहे.
चीनच्या वार्षिक लोकसंख्या वाढीच्या दरापेक्षा ही वाढ निम्म्याने जास्त आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या लोकसंख्या निधीच्या अहवालानुसार ही आकडेवारी जाहीर करण्यात आली आहे.
2019 मध्ये भारताची लोकसंख्या 136 कोटींवर पोहोचली आहे. 1994 मध्ये ती 94.22 कोटी इतकी होती. तत्पूर्वी 1969 मध्ये ती 54.15 कोटी इतकी होती.
जगाच्या लोकसंख्येत वाढ होऊन 2019 मध्ये ती 771.5 कोटी इतकी झाली आहे. गेल्या वर्षी ही आकडेवारी 763.3 कोटी होती.
संयुक्त राष्ट्रांच्या आकडेवारीनुसार, 2010 आणि 2019 मध्ये भारताच्या लोकसंख्येत 1.2 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. याच्या तुलनेत चीनची लोकसंख्या 2019 मध्ये 142 कोटींवर पोहोचली आहे.
मेवाडचा महापराक्रमी राजा संग्रामसिंग ऊर्फ राणा सांगा यांचा जन्म 12 एप्रिल 1382 मध्ये झाला होता.
12 एप्रिल 1720 हा दिवस पहिला पेशवा बाळाजी विश्वनाथ भट यांचा स्मृतीदिन आहे.
सन 1967 मध्ये कैलाशनाथ वांछू भारताचे 10वे सरन्यायाधीश झाले होते.
भारताचे पंतप्रधान एच.डी. देवेगौडा यांनी सन 1997 मध्ये राजीनामा दिला होता.
सन 1998 मध्ये सी. सुब्रमण्यम यांना भारतरत्न प्रदान करण्यात आला.
चालू घडामोडी PDF स्वरुपात मिळविण्यासाठी येथे क्लिक करा
चालू घडामोडी (13 एप्रिल 2019)
आता स्टडी मटेरियल मिळवा ईमेल वर
JOIN केल्यानंतर 1 ईमेल येईल त्याला Confirm करा.
1 ली ची पुस्तके
2 री ची पुस्तके
3 री ची पुस्तके
4 थी ची पुस्तके
5 वी ची पुस्तके
6 वी ची पुस्तके
7 वी ची पुस्तके
8 वी ची पुस्तके
Admit Card (प्रवेश पत्र
Intelligence Test (बुद्धिमत्ता चाचणी


Student – HW Marathi

Featured उच्च शिक्षण संस्थांनी अध्यापनासाठी ऑनलाईन साधने वापरावीत | राज्यपाल
मुंबई | कोरोनामुळे उद्भवलेल्या परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर महाविद्यालये तसेच उच्च शिक्षण संस्थांनी अध्ययन तसेच अध्यापनासाठी आधुनिक डिजिटल नव साधनांचा स्वीकार करावा. आयआयटीसारख्या संस्थांनी देखील ऑनलाईन अध्यापनाचा पर्याय स्वीकारला...
Academy FoundationBhagat Singh KoshyariCorona virusfeaturedHigher Education InstitutionsMaharashtraStudentअकादमीस्थान फाऊंडेशनउच्च शिक्षण संस्थांनी अध्यापनकोरोना व्हायरसभगतसिंह कोश्यारीमहाराष्ट्रविद्यार्थी
Featured अंतिम वर्षाच्या विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा होणार नाहीत, ठाकरे सरकारचा मोठा निर्णय
मुंबई | कोरोना संकटच्या काळात राज्य सरकारने विद्यार्थ्यांच्या परीक्षेसंदर्भात मोठा निर्णय घेतला आहे. व्यवसायिक/बिगर व्यवसायिक अभ्यासक्रमांच्या शेवटच्या वर्षाच्या/शेवटच्या सेमिस्टरच्या परीक्षा रद्द करण्याचा निर्णय ठाकरे सरकारकडून...
Corona virusExamfeaturedMaharashtraStudentUddhav Thackerayउद्धव ठाकरेकोरोना व्हायरसपरीक्षामहाराष्ट्रविद्यार्थी
Featured “कोरोना ग्रॅज्युएट” तर संबोधले जाणार नाही ना, आशिष शेलारांचा मुख्यमंत्र्यांना पत्राद्वारे सवाल
मुंबई | आम्हाला “कोरोना ग्रॅज्युएट” तर संबोधले जाणार नाही ना या बिरुदावलीने ओळखले तर जाणार नाही ना या बिरुदावलीने ओळखले तर जाणार नाही ना ATKT असलेल्या 40% विद्यार्थ्यांना नापास करणार का ATKT असलेल्या 40% विद्यार्थ्यांना नापास करणार का
Ashish ShelarBjpCorona virusExamfeaturedMaharashtraStudentUddhav Thackerayआशिष शेलारउद्धव ठाकरेकोरोना व्हायरसपरीक्षाभाजपमहाराष्ट्रविद्यार्थी
Featured विद्यापीठांच्या परीक्षांबाबतची अनिश्चितता संपणार
मुंबई | एकाही विद्यार्थ्याला विषाणूचा प्रादुर्भाव होणार नाही, याची काळजी घेऊन विद्यापीठांच्या परीक्षा घेण्यात याव्यात. त्यासाठी नेमकी परीक्षा पद्धती आणि वेळापत्रक निश्चित करून विद्यार्थी आणि...
Corona virusStudentUddhav Thackerayuniversityउद्धव ठाकरेकोरोना व्हायरसमहाराष्ट्रविद्यार्थ्यां
Featured विद्यार्थ्यांच्या परिक्षा घेण्याचा अठ्ठाहास कशासाठी आणि कोणासाठी , राज ठाकरेंचा पत्रातून राज्यपालांना सवाल
मुंबई | कोरोना महासाथीच्या पार्श्वभूमीवर विद्यापीठाच्या विविध शाखांच्या अंतिम वर्षाच्या परीक्षा रद्द करण्याविषयी महाराष्ट्रचे राज्यपाल भगतसिंग कोश्यारी यांना मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी पत्र लिहिले...
Bhagat Singh KoshyariCorona virusExamfeaturedMaharashtraMNSRaj ThackerayStudentकोरोना व्हायरसपरीक्षाभगतसिंग कोश्यारीमनसेमहाराष्ट्रराज ठाकरेविद्यार्थी
Featured अंतिम वर्षाचे नुकसान होणार नाही, विद्यार्थांच्या हिताचा निर्णय घेतला जाईल | उदय सामंत
मुंबई | मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी सांगितल्याप्रमाणे राज्यातील विद्यार्थ्यांच्या अंतिम वर्षाच्या परीक्षांसंदर्भातील विद्यार्थ्यांना केंद्रबिंदू मानून त्यांचे शैक्षणिक नुकसान होणार नाही असाच विद्यार्थांच्या हिताचा निर्णय घेतला...
Corona virusfeaturedMaharashtraStudentUday Samantउदय सामंतकोरोना व्हायरसमहाराष्ट्रविद्यार्थी
Featured दिल्लीत अडकलेल्या राज्यातील १ हजार ३४५ विद्यार्थ्यांचे विशेष रेल्वेने भुसावळमध्ये आगमन
मुंबई | दिल्लीहून महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांना घेऊन निघालेली विशेष रेल्वे काल (१७ मे) दुपारी भुसावळ रेल्वे स्थानकावर आली. या रेल्वेने राज्यातील १ हजार ३४५ विद्यार्थ्यांचे आगमन...
Corona virusDelhifeaturedMaharashtraspecial trainStudentकोरोना व्हायरसदिल्लीमहाराष्ट्रविद्यार्थीविशेष ट्रेन
Featured पुण्यात अडकलेल्या एमपीएससीच्या विद्यार्थ्यांची पहिली बस आज अहमदनगरला रवाना
मुंबई | कोरोनाचा संसर्ग आणि लॉकडाऊनमुळे पुण्यात अडकलेल्या एमपीएससीच्या विद्यार्थ्यांनाचा प्रश्न मनसे अध्यक्ष राज ठाकरेंचे सुपुत्र अमित ठाकरे यांनी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांच्याकडे फोनवरुन मागणी...
Featured विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान होऊ नये, म्हणून टाक्स फोर्स नियुक्त करा,आशिष शेलारांची मागणी
मुंबई | कोरोनाव्हायरस साथीच्या आजारामुळे शैक्षणिक वेळापत्रक कोलमडले असून महाविद्यालयीन व उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे नुकसान होऊ नये म्हणून स्वतः कुलपती म्हणून राज्यपालांनी लक्ष द्यावे....
Ashish ShelarCorona virusfeaturedMaharashtraStudentआशिष शेलारभगतसिंग कोश्यारीभाजपविद्यार्थी
देश / विदेश राजकारण
Featured जेएनयू विद्यार्थी संघटनेची अध्यक्ष आयशी घोषसह १९ जणांवर पोलिसांकडून गुन्हा दाखल
नवी दिल्ली | जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ (जेएनयू) विद्यार्थ्यांवर झालेल्या हल्ल्यात जखमी जेएनयू विद्यार्थी संघटनेची अध्यक्ष आयशी घोष हिच्यासह १९ जणांवर दिल्ली पोलिसांनी एफआयआर दाखल केला...
Aisha GhoshDelhiDelhi PolicefeaturedJNUStudentआयशा घोषजेएनयूदिल्लीदिल्ली पोलीसविद्यार्थ्यी
शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड यांना कोरोनाची लागण
राज्यात आज २० हजारांपेक्षा जास्त रुग्ण कोरोनामुक्त
…तर आज पवारांना अन्नत्याग करावा लागला नसता
शरद पवारांनाही IT ची नोटीस, महाविकासआघाडीला अडचणीत आणण्याचा प्रयत्न
अन्नधान्य, डाळी, कांदा, बटाटा, तेल जीवनावश्यक वस्तू नाही, संसदेत अत्यावश्यक विधेयक मंजूर
शिक्षणमंत्री वर्षा गायकवाड यांना कोरोनाची लागण
राज्यात आज २० हजारांपेक्षा जास्त रुग्ण कोरोनामुक्त
…तर आज पवारांना अन्नत्याग करावा लागला नसता
शरद पवारांनाही IT ची नोटीस, महाविकासआघाडीला अडचणीत आणण्याचा प्रयत्न
अन्नधान्य, डाळी, कांदा, बटाटा, तेल जीवनावश्यक वस्तू नाही, संसदेत अत्यावश्यक विधेयक मंजूर
एच.डब्ल्यू.मराठी आपल्या प्रेक्षकांसाठी बातम्यांच्या निष्पक्ष विश्लेषणासह आपली निर्भीड आणि प्रामाणिक मते वेळोवेळी मांडत राहील. महाराष्ट्रासह देशातील राजकारण, अर्थव्यवस्था, समाजकारणासह अन्य ताज्या घडामोडीच्या विस्तृत बातम्या ह्या संकेतस्थळावर आपल्याला वाचायला मिळतील


Biyananchi Gunwatta quality-of-seed

गुणवत्ता म्हणजे नेमके काय
बियाण्याची गुणवत्ती म्हणजे काय
अधिक उत्पादनासाठी नेहमी दर्जेदार व गुणवत्ता असलेले बियाणे वापरावे असे म्हटले जाते किंवा सांगितले जाते. गुणवत्ता म्हणजे नेमके काय गुणवत्ता ठरवण्याचे निकष कोणते गुणवत्ता ठरवण्याचे निकष कोणते ते कसे ठरवले जातात ते कसे ठरवले जातात त्यांचे प्राधान्यक्रम म्हणजे अत्यंत महत्त्वाचे, कमी महत्त्वाचे असे कोणते गुणधर्म आहेत, ते कसे ठरविले जातात, याची माहिती आकृतीवरुन लक्षात येईल.
बियाण्याची गुणवत्ता तीन टप्प्यात पाहिली जाते. पहिल्या टप्प्यामध्ये आनुवंशिक क्षमता हा सर्वात पहिला व अधिक उत्पादनासाठी अत्यंत महत्त्वाचा गुणधर्म आहे. कोणत्याही पिकाचे वाण निर्माण करण्यास सर्वसाधारणपणे 7 ते 10 वर्षे लागतात. या कालावधीमध्ये संबंधित पैदासकाराने त्याच्या विविध चाचण्या घेतलेल्या असतात. त्यामध्ये प्रति हेक्टरी उत्पादन हे अग्रक्रमाने पाहिजे जाते व वाण प्रसारित करण्याअगोदर कोणत्याही पीक वाणाची उत्पादकता ही त्याच्या आनुवंशिक क्षमतेवर अवलंबून असते. ती बियाण्यामार्फत दिसून येते म्हणून आनुवंशिकदृष्ट्या अधिक क्षमता असलेल्या वाणांचे शास्त्रोक्त पद्धतीने तयार केलेले दर्जेदार बियाणे वापरणे अधिक उत्पादनासाठी महत्त्वाचे आहे. उत्पादन क्षमता बियाण्यामार्फत पुढच्या पिढीमध्ये संक्रमित होते. म्हणून पीक उत्पादनामध्ये उत्तम आनुवंशिक क्षमता असणार्‍या वाणांचे दर्जेदार बियाणे वापरणे महत्त्वाचे आहे.
दुसर्‍या टप्प्यामध्ये अनुक्रमे आनुवंशिक शुद्धता, उगवण क्षमता, भौतिक शुध्दता व बियाणाचा जोम हे गुणधर्म महत्त्वाचे आहे. जेव्हा एखादे वाण शेतकर्‍यांना उत्पादनासाठी प्रसारित केले जाते, तेव्हा त्या वाणात विशेष असे गुणधर्म असतात. ज्यावरून त्या वाणाची ओळख पटवता येऊ शकते. अशा गुणधर्मावरूनच त्याची शुद्धता पडताळण्यास मदत होते. कोणत्याही वाणाचे बीजोत्पादन केल्यानंतर त्याचे संपूर्ण गुणधर्म बियाण्यामध्ये दिसून आले पाहिजेत. त्यामध्ये वेगळी किंवा भेसळीची झाडे असल्यास ते बियाणे आनुवंशिकदृष्ट्या शुद्ध राहत नाही. यामध्ये मुलभूत बियाण्याची आनुवंशिक शुद्धता 100 टक्के असणे अनिवार्य आहे व त्याची चाचणी प्रक्षेत्रावर संबंधित पैदासकार किंवा बियाणे उत्पादकाने करुन घेणे बंधनकारक असते. पायाभूत बीजोत्पादनाची अशा प्रकारची चाचणी बीज प्रमाणीकरण यंत्रणेमार्फत घेतली जाते.
बियाण्यामधील बीजांकुराचे प्रयोगशाळेमध्ये (बीज उगवण कक्षामध्ये) पोषक वातावरणात परिपूर्ण रोपामध्ये रुपांतरित होण्याच्या शक्तीस उगवण क्षमता म्हणतात. बियाण्याची उगवण क्षमता ही अत्यंत महत्त्वाची आहे. पीकनिहाय बियाण्याची न्यूनतम प्रमाणकानुसार उदाहरणार्थ, सोयाबीन, भुईमूग, कांदा बियाण्याची उगवण क्षमता कमीत कमी 70 टक्के तर ज्वारी, गहू या बियाण्याची कमीत कमी उगवण क्षमता 85 टक्के असणे आवश्यक आहे. त्यापेक्षा कमी उगवण क्षमता असल्यास बियाणे विक्रीस परवानगी दिली जात नाही. सदरची चाचणी बीजपरीक्षण प्रयोगशाळेत घेतली जाते.
बियाण्याची भौतिक शुद्धता म्हणजे त्यामध्ये असणार्‍या इतर घटकांचे- उदाहरणार्थ, त्यातील काडीकचरा, दुसर्‍या जातीचे अथवा पिकाचे बियाणे, तण बियाणे, फुटके बियाणे यांचे प्रमाण पाहिले जाते. ते जर प्रमाणित प्रमाणकापेक्षा जास्त असेल, तर ते बियाणे भौतिकदृष्ट्या शुद्ध नाही, असे म्हटले जाते. त्याचप्रमाणे त्या बियाम्याचे बाह्य गुणधर्मही शुद्धता पाहताना तपासले जातात. बियाण्याची शुद्धता पाहताना तपासले जातात. बियाण्याची टिकवण्यासाठी प्रक्रिया करताना फुटलेले किंवा कीड लागलेले बियाणे, प्रक्रियेच्या वेगवेगळ्या टप्प्यात बाजूला काढणे आवश्यक असते. तसेच बियाणे साठवणुकीच्या वेळी त्यांचे कीड आणि रोग यांच्यापासून संरक्षण करण्यासाठी उपाय योजणे आवश्यक आहे. तरच बियाण्याची भौतिक शुध्दता टिकवण्यास मदत होते. याची चाचणी प्रयोगशाळेत वजनावरून घेतली जाते. त्यामध्ये बियाण्याचा नमुना घेऊन त्याचे वजन केले जाते. त्यानंतर बियाणे नमुना पूर्ण स्वच्छ करून बियाण्याव्यतिरिक्त निघालेल्या इतर घटकांचे वजन केले जाते व त्याचे गुणोत्तर काढून बियाण्याची भौतिक शुद्धता काढली जाते. सर्वसाधारणपणे बियाणे 98 टक्के भौतिक शुद्ध असणे बंधनकारक असते.
बियाणे जोमदार असणे महत्त्वाचे असते कारण पेरणी केल्यानंतर जमिनीत जर काही प्रतिकूल परिस्थिती असली तरी त्याची उगवण व्हावी इतका जोम बियाण्यात असावा लागतो. याची चाचणी प्रयोगशाळेत घेता येते. बियाण्याची उगवण क्षमता (%) व रोपाचे शुष्क वजन किंवा लांबी यांचा गुणाकार करून येणारी संख्या म्हणजे बियाण्याचा जोम होय. ज्या बियाण्याची ही संख्या जास्तीत जास्त येईल, त्याचा जोम जास्त आहे असे समजावे.
तिसर्‍या टप्प्यामध्ये अनुक्रमे बियाण्यांचे आरोग्य, त्यातील ओलावा, आकार, रंग हे गुणधम महत्त्वाचे आहेत. बियाणे हे रोग व किडीपासून मुक्त असणे महत्त्वाचे असते. नाहीतर बियाण्यामार्फत विविध रोगांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता असते. बियाणे रोग किंवा कीडग्रस्त असल्यास ते साठवणुकीतही खराब होण्याची शक्यता असते. अनेक प्रकारच्या बुरशी, जिवाणू, किडी वातावरणात असतात किंवा बियाण्यात सुप्त अवस्थेत लपलेल्या असतात. त्यामुळे बियाणे साठवणुकीत किंवा त्यानंतर शेतात हे जिवाणू आणि किडी कार्यरत होऊन बियाण्यांचा किंवा त्या पिकाचा नाश करतात. बियाण्यांचे संरक्षण करण्यासाठी अशा किडींचा आणि जिवाणूंचा बंदोबस्त करणे आवश्यक असते. याचीही चाचणी प्रयोगशाळेत घेतली जाते.
बियाण्यातील ओलावा हा साठवणीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यासाठी ओलाव्याचे प्रमाण ठरावीक पातळीपर्यंत कमी करावे लागते. काढणीच्या वेळेस बियाण्यातील ओलाव्याचे प्रमाण जास्त असते. ते वाळवून 10 ते 20 टक्के पर्यंत खाली आणावे लागते तरच बियाण्याचा जोम आणि उगवण क्षमता टिकून राहते आणि किडींचा प्रादुर्भाव कमी होतो. त्यामुळे बीजोत्पादनाच्या वेगवेगळ्या स्तरावर काढणी, मळणी प्रक्रिया, साठवणीत बियाण्यातील ओलावा सुरक्षित पातळीवर आणला जातो. वाळवणीच्या योग्य पद्धतीचा वापर करणे त्यासाठी महत्त्वाचे असते. बियाण्यातील ओलाव्याचे प्रमाण पोर्टेबल इलेक्ट्रॉनिक मिटरने मोजता येते, त्याचा उपयोग बीजोत्पादकांनी केल्यास साठवणुकीत बियाणे जास्त काळ रोग व कीडरहित ठेवता येईल.
बियाणे हे एकसारखे असावे. बियाणे प्रक्रिया केल्यामुळे मोठे व बारीक बियाणे वेगळे केले जाते.
बियाण्याचा रंग त्याच्या मूळ रुपासारखाच असणे महत्त्वाचे आहे. बर्‍याच वेळा बियाणे पावसात भिजले किंवा साठवणुकीत ओलावा जास्त राहिला तर बियाण्याच्या रंगावर परिणाम होऊ शकतो. अशा बियाण्याची उगवण क्षमता कमी असते.
सदर सत्रासाठी आपण ही आपल्या कडील माहिती / लेख इतर शेतकऱ्यांच्या सोयीसाठी krushisamrat1@gmail.com या ई-मेल आयडी वर किंवा 8888122799 या नंबरवर पाठवू शकतात. आपण सादर केलेला लेख / माहिती आपले नाव व पत्त्यासह प्रकाशित केली जाईल.
Tags: Krushi SamratQuality of seedकृषी सम्राटबियाण्याची गुणवत्ता
सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देणार
बीजोत्पादक पिकांची काढणी करताना घ्यावयाची काळजी
जाणून घ्या – मिरचीतील नफ्याचं गणित
मसूर उत्पादन की उन्नत तकनीक
रबी फसल – गेहू ‘ रोग प्रबंधन ’
बीजोत्पादक पिकांची काढणी करताना घ्यावयाची काळजी
राज्यात यंदा गेल्या दहा वर्षातील विक्रमी कापूस खरेदी
लॉकडाऊनमुळे अडकलेल्या नागरिकांना सोमवारपासून एसटीची मोफत बस सेवा
राज्यात आज पूर्वमोसमी पावसाची शक्यता
राज्यात वादळी पावसाची शक्यता
हवामान आधारित फळपीक विमा योजनेत सुधारणेची गरज – जयंत पाटील
महाराष्ट्रातील कांदा खरेदीची मर्यादा वाढवा- अजित पवार
शेतीच अर्थव्यवस्थेची तारणहार – रमेश चंद
पीक कर्जापासून एकही शेतकरी वंचित राहू नये
कृषी सम्राट हा शेतकऱ्यांसाठी शेतकरी पुत्राने सुरु केलेला एक समूह आहे. आपल्या शेतकऱ्यांना जगभरातील शेतीविषयी माहिती मोफत मिळावी हाच यामागचा एक उद्देश आहे.
राज्यात यंदा गेल्या दहा वर्षातील विक्रमी कापूस खरेदी


Corona Virus- News18 Lokmat Official Website Page-6

Air Bubble करारामुळे Covid काळातही या 10 देशांतला प्रवास होणार सोपा
मुंबई पालिका रुग्णालयात डॉक्टर्सची 47 तर पॅरा मेडिकलची 43टक्के पदं रिकामी
PHOTOS: 3 कोटी लोकांना घरात बसवणाऱ्या Corona च्या उगमस्थानी सुरू आहेत पार्ट्या
'...तर कोरोना पसरलाच नसता', चीन आणि WHOची पोलखोल करणारा रिपोर्ट आला समोर
भारताचा चीनला मोठा दणका, लष्कराने LAC जवळच्या 6 नव्या टेकड्यांवर मिळवला ताबा
चीन केव्हाही मिळवू शकतो या देशावर ताबा, ड्रॅगनने थेट धमकी दिल्याने तणाव वाढला
भारताच्या युद्धनौकांवरही चीनची नजर, धक्कादायक माहिती उघड झाल्याने खळबळ
भारताला पाक आणि चीन दोन्ही आघाड्यांवर युद्धाचा धोका; वारंवार युद्धबंदीचं उल्लंघन
 संशोधकांना सापडला तब्बल 10 कोटी वर्षांपूर्वीचा Sperm
दिल्ली विधानसभेच्या समितीविरोधात Facebook Indiaची सुप्रीम कोर्टात धाव
पचनसंबंधी समस्या उद्भवल्यास सामान्य मिठाऐवजी जेवणात वापरा सैंधव मीठ
Air Bubble करारामुळे Covid काळातही या 10 देशांतला प्रवास होणार सोपा
दिल्ली विधानसभेच्या समितीविरोधात Facebook Indiaची सुप्रीम कोर्टात धाव
Air Bubble करारामुळे Covid काळातही या 10 देशांतला प्रवास होणार सोपा
 एवढ्याशा जागेत उभारली 5 मजली इमारत, पाहून व्हाल थक्क
UPPSC 2020: RO, ARO पूर्वपरीक्षांची उत्तर सूची आली, इथे पाहा answer key
बोल्ड ड्रेसमुळे या प्रसिद्ध अभिनेत्रीला करावा लागला Wardrobe Malfunctionचा सामना
"मलाही अनुराग कश्यपने घरी बोलवलं होतं आणि...", अभिनेत्रीची पोस्ट व्हायरल
दीपिका पादुकोण पाठोपाठ दिया मिर्झाचंही ड्रग्ज कनेक्शन
...तर चित्रपट आणि मालिकांचे शूटिंग बंद पाडणार, मनसेने दिला इशारा
OMG: अर्धशतकी खेळी करत सॅमसननं रचला रेकॉर्ड, तरी चर्चा ऋषभ पंतची
जगाला सरप्राइज देणारा धोनीही झाला स्मिथच्या 'त्या' निर्णयानं आश्चर्यचकित
कोरोनाला हरवून आज मैदानावर उतरला 'हा' पुणेकर खेळाडू, धोनीनं दिली संघात जागा
मुंबईत पाणीपुरी विकणारा 'हा' फलंदाज आज धोनीला देणार टक्कर, IPLमध्ये केलं पदार्पण
सोन्याचांदीच्या किंमतीत या महिन्यातील सर्वात मोठी घसरण,चांदी 5781 रुपयांनी उतरली
नवीन बँकिंग कायद्याला संसदेत मिळाली मंजुरी, तुमच्या पैशांवर काय होणार परिणाम
दररोज 2 रुपये भरुन वर्षाला मिळवा 36000; तुम्हीही करा या योजनेत रजिस्ट्रेशन
क्वॉलिटी वॉल्स आइस्क्रीम कंपनीत तब्बल 1400 कोटींचा घोटाळा,सीबीआयकडून गुन्हा दाखल
 संशोधकांना सापडला तब्बल 10 कोटी वर्षांपूर्वीचा Sperm
पचनसंबंधी समस्या उद्भवल्यास सामान्य मिठाऐवजी जेवणात वापरा सैंधव मीठ
"मलाही अनुराग कश्यपने घरी बोलवलं होतं आणि...", अभिनेत्रीची पोस्ट व्हायरल
दीपिका पादुकोण पाठोपाठ दिया मिर्झाचंही ड्रग्ज कनेक्शन
बोल्ड ड्रेसमुळे या प्रसिद्ध अभिनेत्रीला करावा लागला Wardrobe Malfunctionचा सामना
Ducati ची नवी Scrambler 1100 Pro आणि Sport Pro भारतात लाँच, जाणून घ्या किंमत
ड्रग्ज कनेक्शनमध्ये रिया चक्रवर्तीनंतर कुणाचा नंबर 4 अभिनेत्री NCB च्या रडारवर
 OTP शिवाय बँक खात्यातील पैसे होतील लंपास, घ्या ही खबरदारी
VIDEO भरधाव रिक्षा कारला धडकून चेंडूसारखी उडली; रिक्षाचालक जागीच गतप्राण
भारतीय रेल्वेची मेहनत यशस्वी लवकरच वीज व डिझेलविना ट्रेन धावणार, हा खास VIDEO
हत्तीच्या चालीचा हा VIDEO पाहा; याचेच दिवाने व्हाल कॅटवॉकही विसराल
जंगलातून येऊ लागला विचित्र आवाज; त्यानंतर जे दिसलं VIDEO पाहून उडेल थरकाप
VIDEO : 6 महिन्यांच्या मुलाचा प्रताप तर बघा; काही सेकंदात तोडला वर्ल्ड रेकॉर्ड
...आणि अचानक ट्रॅफिकमध्येच बाईकने घेतला यू-टर्न, दोन गाड्यांचा केला चुराडा
चक्क नदीत आढळला भला मोठा देवमासा, अजिबात मिस करू नका हा दुर्मिळ VIDEO
धरणातून अचानक वाढले पाणी, पाण्याच्या प्रवाहात 4 जण गेले वाहून, LIVE VIDEO
 तब्बल 8 कोरोना मृतदेह एकाच सरणावर रचले आणि...
कोरोनाच्या मृतांच्या आकड्यांमुळे नागरिकांध्ये भीतीचं वातावरण आहे. अशात बीडमधून एक धक्कादायक प्रकार समोर आला आहे.
कोरोना प्रकोपामुळे महाराष्ट्रातील या शहरांना धोका, ग्रामीण भाग बनतोय हॉटस्पॉट
VIDEO : कोरोना ICU तील आगीचं धक्कादायक CCTV फूटेज; नर्सने कसं वाचवलं रुग्णांना
भारताच्या तिन्ही लशींचा पहिला टप्पा यशस्वी, वाचा कधी येणार बाजारात
 पुन्हा नवीन रुग्णांची संख्या 90 हजारांच्या घरात
 ऑक्सफोर्ड लशीची चाचणी थांबली
अनेकांना वाटलं घंटा वाजवल्या की कोरोना जाईल; ठाकरेंचा मोदींवर नाव न घेता टोला
21 सप्टेंबरपासून पुन्हा सुरू होणार शाळा; या नियमांचे पालन करणे अनिवार्य
जन्मत:च मुलगी आली कोरोना पॉझिटिव्ह; जन्मदात्यांनी रुग्णालयातच सोडून काढला पळ
भाजप सरकारचा मोठा निर्णय; या राज्यात आता मोफत होणार कोरोनाची टेस्ट
पोट भरण्यासाठी सरकारी डॉक्टरांवर आली रिक्षा चालवण्याची वेळ
रुग्णांच्या संख्येत घट, तर रिकव्हरी रेट वाढला; वाचा दिलासादायक आकडेवारी
लहान मुलांमध्ये दिसला कोरोनाचा धोकादायक सिंड्रोम MIS-C, ही आहेत लक्षणं
 संशोधकांना सापडला तब्बल 10 कोटी वर्षांपूर्वीचा Sperm
दिल्ली विधानसभेच्या समितीविरोधात Facebook Indiaची सुप्रीम कोर्टात धाव
पचनसंबंधी समस्या उद्भवल्यास सामान्य मिठाऐवजी जेवणात वापरा सैंधव मीठ
'सत्यमेव जयते 2' चे पोस्टर प्रदर्शित, या कारणामुळे झाला जॉन अब्राहम ट्रोल
पंजाब जिंकणार होता सामना Umpire च्या चुकीवर सेहवागसह प्रीती झिंटाही चिडली
कोरोना काळात करिनानं कुटुंबियांसोबत हटके साजरा केला वाढदिवस, पाहा PHOTOS
राशीभविष्य: तुळ आणि धनु राशीच्या व्यक्तींनी प्रेमात वेळ वाया घालवू नये
विकेण्डला पावसाचा जोर वाढणार, जाणून घ्या राज्यातील हवामानाचा अंदाज
SBI ATM मधून 10000 रु. पेक्षा अधिक रक्कम काढण्याचा नियम बदलला, वाचा सविस्तर
ब्लॅक ड्रेसमध्ये खुलून दिसतंय सायलीचं सौंदर्य, पाहा मनाला भुरळ घालणारे PHOTOS
कोरोना महासाथीत दुरावले सेलिब्रिटी कपल; कुणाचा झाला घटस्फोट तर कुणी केलं ब्रेकअप
टीव्हीवरील नाही तर रिअल लाइफमधील Super Heroes; यांच्याकडे आहे खरी सुपरपॉवर
कोरोनामुळे नोकरी गेलेल्यांना आता 30 जून 2021 पर्यंत मिळणार या योजनेचा फायदा
वयाची पहिली 10 वर्षे कसा असावा मुलांचा आहार
 संशोधकांना सापडला तब्बल 10 कोटी वर्षांपूर्वीचा Sperm
दिल्ली विधानसभेच्या समितीविरोधात Facebook Indiaची सुप्रीम कोर्टात धाव
पचनसंबंधी समस्या उद्भवल्यास सामान्य मिठाऐवजी जेवणात वापरा सैंधव मीठ
Air Bubble करारामुळे Covid काळातही या 10 देशांतला प्रवास होणार सोपा
बोल्ड ड्रेसमुळे या प्रसिद्ध अभिनेत्रीला करावा लागला Wardrobe Malfunctionचा सामना


नवी मुंबई - विकिपीडिया

प्रवेश करा(लॉग इन करा)
मुंबई जवळील वसवलेले एक शहर. लोकसंख्या सुमारे-१६ लाख.
निर्वाचित प्रमुख श्री जयवंत सुतार
प्रशासकीय प्रमुख अण्णासाहेब मिसाळ
नवी मुंबई महानगर पालिका मुख्य इमारत
Last edited on २० एप्रिल २०२०, at १६:२८
इतर काही नोंद केली नसल्यास,येथील मजकूर CC BY-SA 3.0च्या अंतर्गत उपलब्ध आहे.
या पानातील शेवटचा बदल २० एप्रिल २०२० रोजी १६:२८ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन-शेअरअलाईक लायसन्स अंतर्गत उपलब्ध आहे; अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. हे संकेतस्थळ वापरुन आपण याच्या वापरण्याच्या अटी आणि गोपनीयता धोरणांचे पालन करण्यास आपली सहमती देत आहात. Wikipedia® हे Wikimedia Foundation, Inc. एक ना-नफा ना-तोटा संस्थेचे नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे.


नवीन कात्रज बोगद्याजवळ पोत्यात सापडलेल्या महिलेच्या मृतदेहाचं 'गुढ' उकललं, 'प्रेयसी' करत होती 'ब्लॅकमेल' | pune : police open murder case | policenama.com

Policenama - सचोटी आणि निर्भीड
सांगली : नव्या एसपीचा दणका सुरू  पहिल्याच दिवशी 2 नंबरवाल्यांवर कारवाई सुरू
पार्टीजमध्ये खूप एन्जॉय करते सारा अली खान, ड्रग कनेक्शनमध्ये नाव समोर आल्यावर व्हायरल…
अफवा पसरविणाऱ्यांवर होणार कारवाई : जिल्हाधिकारी अजय गुल्हाने
नवीन कात्रज बोगद्याजवळ पोत्यात सापडलेल्या महिलेच्या मृतदेहाचं ‘गुढ’ उकललं, ‘प्रेयसी’ करत होती ‘ब्लॅकमेल’
नवीन कात्रज बोगद्याजवळ पोत्यात सापडलेल्या महिलेच्या मृतदेहाचं ‘गुढ’ उकललं, ‘प्रेयसी’ करत होती ‘ब्लॅकमेल’
पुणे : पोलीसनामा ऑनलाइन – पोत्यात सापडलेल्या खुनाचे गुढ उकळण्यात पोलिसांना यश आले असून, पूर्वीची प्रियसी असणारी महिला आता पैशांची मागणी करून त्रास देत असल्याने खून करण्यात आल्याचे समोर आले आहे. भारती विद्यपीठ पोलिसांनी 24 तासात या गुन्ह्याचा छडा लावला आहे.
दीपक रावसाहेब सुकळे (25, रा. कापूरहोळ, ता. भोर, मूळ उस्मानाबाद) आणि साथीदार धर्मेंद्र तडसरे (38) आणि त्याच्या अल्पवयीन साथीदारास पकडण्यात आले आहे. सुनीता शेळके असे खून झालेल्या महिलेचे नाव आहे.
दोन दिवसांपूर्वी नवीन कात्रज बोगद्याजवळील टेकडीवर एका पोत्यात अनोळखी महिलेचा मृतदेह मिळून आला होता. याप्रकरणी भारती विद्यपीठ पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला होता.
दरम्यान महिलेची ओळख ही पटविण्याचे काम सुरू होते. एक पथक महिलेचा फोटो घेऊन परिसरात फिरत असताना ती महिला गोसावी वस्ती येथील असून, तिचे नाव सुनीता शेळके (वय 40) असे असल्याचे समजले. त्यानुसार माहिती घेण्यात आली. यावेळी हर्षल शिंदे यांना बातमीदारामार्फत माहिती मिळाली की, दीपक याच्यासोबत प्रेम संबध असून, त्यांच्यात पैशावरून वाद सुरू होते असे समजले. यानंतर पोलीस उपायुक्त शिरीष सरदेशपांडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली उपनिरीक्षक महेंद्र पाटील, कर्मचारी हर्षल शिंदे व पथकाने सापळा रचून ताब्यात घेतले. त्याच्याकडे चौकशी केल्यानंतर त्याने गुन्ह्यांची कबुली दिली.
‘हळदीच्या चहा’चे 4 प्रकार आणि 4 आश्चर्यकारक फायदे जाणून घ्या
Blood Pressure : रक्तदाबावर उपाय सुचविणारे यंत्र, जाणून घ्या 4 महत्वाच्या गोष्टी
तुमच्या घरातच असते 10 ते 30 टक्के अधिक प्रदूषण, जाणून घ्या माहिती
आनंदी राहण्यासाठी ‘या’ 5 गोष्टी लक्षात ठेवा, जाणून घ्या ‘मानसशास्त्र’
गोळ्यांपेक्षा नैसर्गिक पद्धतीने घ्या ‘ड जीवनसत्त्व’, या 7 गोष्टी लक्षात ठेवा
आहारामध्ये ‘या’ 6 पदार्थांचा समावेश केल्यास टळेल स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका
पोलीसनामा न्युज आता टेलीग्रामवर... आमचं चॅनेल (@policenamanews) जॉइन करण्यासाठी येथे क्लिक करा आणि ताज्या व महत्त्वाच्या बातम्या मिळवा.
कॅल्शियमची कमतरता भरून काढण्यासाठी करा ‘हे’ सोपे उपाय
 अर्थसंकल्पात सरकारकडून ‘या’ 5 टॅक्समध्ये सवलतींच्या घोषणा  सर्वसामान्यांना मोठा ‘दिलासा’ मिळणार
अहमदाबादमध्ये 2 भावांनी आपल्या 4 मुलांना मारून केली आत्महत्या, कुटुंबातील 6 जणांच्या…
 ‘त्या’ कर्मचार्‍यानं पोलिस संरक्षणात चक्क गुटख्याची गाडी…
Pune : दुचाकीची तोडफोड केल्याचा जाब विचारण्यास गेलेल्या बाप-लेकाला चौघांकडून रॉडने…
Pune : लग्नाच्या बहाण्याने तरुणीची फसवणूक
जळगाव : पंचायत समितीच्या माजी सभापतीचा गळा चिरून खून
 चहा विकणार्‍या तरूणाने लावला बँकेला करोडोंचा चूना
जेजुरी : ‘होम टू होम’ सर्व्हेक्षणात 13 हजार…
पुणे पोलिसांची धडाकेबाज कारवाई
PM-Kisan स्कीमव्दारे महाराष्ट्रातील 35.59 लाख शेतकर्‍यांना…
अमिताभ गुप्ता यांच्याकडून ‘ती’ चूक झाली, पण ते…
‘या’ 6 अवयवांना काढून टाकले, तरीसुद्धा सहज काम…
Sushant Singh Case : रिया चक्रवर्तीच्या न्यायालयीन कोठडीत 6…
IPO मध्ये पैसे गुंतवून या आठवड्यात होऊ शकतात मालामाल : या 3…
‘कोरोना’मुळे जगात 3.7 कोटी लोक झाले आणखी गरीब :…
चीन विरुद्ध तयार होतोय भारताचा ‘ब्रम्हास्त्र’,…
नागपूरात उन्हाळ्यातही स्वाइन फ्लूचा प्रादुर्भाव
सावधान, आयुर्वेदिक आणि हर्बल पदार्थांचे अतिसेवनही पडू शकते…
Coronavirus : सरकारकडून 31 लॅबच्या नावांची यादी जाहीर,…
कांदा खाण्याचे ‘हे’ 5 फायदे, जाणून घ्या
हवेतून ‘कोरोना’चा प्रसाराबाबत WHO नं जाहीर…
केंद्रीय कर्मचाऱ्यांना आणि पेंशनधाराकांसाठी ‘आरोग्य…
‘प्लास्टिकचं अंडं दाखवा आणि 1 हजार मिळवा’ :…
‘ही’ 6 लक्षणे आढळल्यास शरीरात असू शकते…
‘सॉक्स’ घालून झोपण्याचे फायदे अन् तोटे
‘एक काळ होता जेव्हा रवि किशन गांजा पित होते, सर्व…
‘सिंदूर-चुडा’ घालून पतीसोबत एअरपोर्टवर खास…
Ranveer Singh Latest Look : प्रदीर्घ काळानंतर बाहेर दिसला…
जया बच्चन यांच्या ड्रग बाबतच्या विधानाला हेमा मालिनी यांचं…
हिंदी सिनेसृष्टीत घराणेशाही सूर्याइतकीच लख्ख : उर्मिला…
कंगनानं संजय राऊत यांना देखील ‘त्या’ प्रकरणात…
Coronavirus : पिंपरी-चिंचवडमध्ये दिवसभरात…
शेतकऱ्यांसाठी नवं ॲप, बळीराजाच्या ‘ईज ऑफ डुईंग…
सांगली : नव्या एसपीचा दणका सुरू
छोट्या स्क्रीन साइज मध्ये पुढच्या महिन्यात येऊ शकतो iPhone…
पार्टीजमध्ये खूप एन्जॉय करते सारा अली खान, ड्रग कनेक्शनमध्ये…
अफवा पसरविणाऱ्यांवर होणार कारवाई : जिल्हाधिकारी अजय गुल्हाने
Fact Check : महामारीमुळं शाळा आणि कॉलेजातील विद्यार्थ्यांना…
‘राहु-केतु’चे महापरिवर्तन म्हणजे काय
दुखापतीमुळं बाहेरील कानात बदल होण्याची लक्षणे आणि त्यावर…
Pune : सावत्र वडिलांकडून अल्पवयीन मुलीवर लैंगिक अत्याचार
आता प्रत्येक मौसमात घ्या भेंडीचा स्वाद ,ललित-54 वाण यशस्वी
पोलीसनामा डाॅट काॅम ही एक मराठीत बातम्या देणारी महाराष्ट्रातील अग्रेसर वेबसाइट आहे. वाचकांना राज्यासह देशातील राजकीय, सामाजिक, पोलीस, क्राईम, क्रिडा क्षेत्रातील ब्रेकिंग बातम्या पुरवणे हा पोलीसनामाचा मुख्य उद्देश आहे.
सांगली : नव्या एसपीचा दणका सुरू  पहिल्याच दिवशी 2 नंबरवाल्यांवर कारवाई सुरू
 सरकारने विम्याची रक्कम म्हणून शेतकर्‍याला दिला एक रुपया
जगातील 2 सर्वात लहान देश, जिथं राजघराण्यातील लोक विकतात मासे, घ्या…
Coronavirus : पिंपरी पोलिस दलातील आणखी एक पोलिस उपायुक्त कोरोना…
Coronavirus : देशात गेल्या 24 तासात ‘कोरोना’चे 75083 नवे…
लोकसभेने ‘महामारी’ विधेयकाला दिली मंजूरी, ‘कोरोना’ योद्ध्यांना मिळणार संरक्षण
हरिवंश यांचं 3 पानाचं पत्र, ज्यामुळं PM मोदींनी केलं त्यांचं ‘कौतुक’
 राज्यात गेल्या 24 तासात 20206 रूग्णांची ‘कोरोना’वर मात


औरंगाबाद विमानतळ नाही आता ‘धर्मवीर राजे संभाजी भोसले विमानतळ’
सामाजिक न्यायमंत्री धनंजय मुंडेना ब्रीच कॅडी रूग्णालयात दाखल करणार- राजेश टोपे
औरंगाबादच्या खासदाराकडून कोरोनाला आमंत्रण
कोरोना व्हायरस:ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटीला मोठे यश
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आज सर्वाधिक कोरोना प्रभावित राज्यांच्या मुख्यमंत्र्याशी चर्चा करणार
Corona Update: जालना जिल्ह्यात 13 नविन कोरोना पॉझिटिव्ह
जिल्ह्यातील कोरोनाग्रस्तांची संख्या 267 वर
स्वप्नील कुमावत/जालनाः जिल्ह्यात शुक्रवारी रात्री 12 नविन कोरोना रुग्ण आढळले आहेत. आतापर्यंत 8 कोरोनाबाधितांच्या उपचारादरम्यान मृत्यू झाला आहे. शुक्रवारी रात्री उशिरा 105 रुग्णांचा अहवाल आला. यातील 12 रुग्ण पॉझिटिव्ह आले. यामुळे जालना जिल्ह्याची कोरोना रुग्णांची संख्या 267 वर गेली आहे. जालना जिल्ह्यातील कोरोनाबाधितांचा आकडा दिवसेंदिवस वाढत आहे. यामुळे जिल्ह्यावरील कोरोनाचे सावट अधिक गडद झाले आहे. नव्याने पॉझिटिव्ह आढळुन आलेल्या 12 रुग्णांमध्ये जालना राज्य राखीव बल गट (एसआरपीएफ) 4, काद्राबाद परिसर 4 व बदनापूर तालुक्यातील भराडखेडा येथिल 4 रुग्णांचा समावेश आहे.
मराठवाड्याच्या प्रश्नाकडे आघाडी सरकारचे दुर्लक्ष : माजी मंत्री आ. निलंगेकर
आदित्य पौडवाल यांचे निधन
स्वामी अग्निवेश यांचे देहावसान
एनालायजर न्यूज हा नव्या जगाचा मीडिया आहे. सोशल मीडियाचा एडिटर समजायला हरकत नाही. ब्रेकिंग आणि बेकिंग बातम्यांच्या जगात खरी बातमी हरवत चालली आहे. घटनेचा सर्वंकष अभ्यास आपल्यासमोर मांडण्यासाठी एनालायजर आहे.


आशा भोसले - भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज. - Marathi Motivation

रतन टाटा – भारतीय उदयोगातील एक अनमोल रतन
श्रीनिवास रामानुजन – जागतिक दर्जाचे भारतीय गणितज्ञ यांचे जीवन चरित्र .
राष्ट्रपिता महात्मा गांधी जीवन चरित्र
डेनिस रिची – सिलिकॉन व्हॅलीमधील शापीत गंधर्व
अर्धवट ज्ञान – मराठी प्रेरणादायी बोधकथा
बोधकथा-चित्रातील चुकांमध्ये सुधारणा करा
थोरांचे सुविचारAll मराठी सुविचार
आत्मविश्वास वाढवणारे सुविचार 2.
आत्मविश्वास वाढवणारे मराठी सुविचार – 1
स्टिव्ह जॉब्स यांचे यशाचे १० नियम (१० Rules of success from…
महाराष्ट्र राज्याबद्दल काही रोचक माहिती (इंटरेस्टिंग फॅक्टस)
टायटॅनिक बुडते वेळेसची एक माहिती नसलेली कथा.
IPL च्या लिलावात विकला गेला ३० लाखात पण त्याची संपत्ती आहे…
रतन टाटा – भारतीय उदयोगातील एक अनमोल रतन
श्रीनिवास रामानुजन – जागतिक दर्जाचे भारतीय गणितज्ञ यांचे जीवन चरित्र .
राष्ट्रपिता महात्मा गांधी जीवन चरित्र
डेनिस रिची – सिलिकॉन व्हॅलीमधील शापीत गंधर्व
अर्धवट ज्ञान – मराठी प्रेरणादायी बोधकथा
बोधकथा-चित्रातील चुकांमध्ये सुधारणा करा
थोरांचे सुविचारAll मराठी सुविचार
आत्मविश्वास वाढवणारे सुविचार 2.
आत्मविश्वास वाढवणारे मराठी सुविचार – 1
स्टिव्ह जॉब्स यांचे यशाचे १० नियम (१० Rules of success from…
महाराष्ट्र राज्याबद्दल काही रोचक माहिती (इंटरेस्टिंग फॅक्टस)
टायटॅनिक बुडते वेळेसची एक माहिती नसलेली कथा.
IPL च्या लिलावात विकला गेला ३० लाखात पण त्याची संपत्ती आहे…
Home जीवन चरित्र आशा भोसले – भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज.
आशा भोसले – भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज.
८ सप्टेंबर, १९३३ – हयात
या लोकप्रिय मराठी गायिका आहेत. मराठीसह, हिंदी भाषेमधील अनेक चित्रपटांत त्यांनी पार्श्वगायन केले आहे.
भारतातील व जगभरातील लोकमनावर अधिराज्य गाजवणारा एक आवाज. महाराष्ट्राला लाभलेलं हे सुरांचं देणं.
आशा भोसले यांचा जन्म मंगेशकर कुटुंबात झाला. त्यांचा गळा तयार होण्यात मा. दीनानाथांचा मिळालेला वारसा आणि एक एक दिग्गज भावंड यांची मोलाची साथ झाली. आशाताईंनी चित्रपट गायनाची सुरुवात ‘माझा बाळ’ या चित्रपटातून केली.
मधल्या काळात सचिन देव (एस.डी.) बर्मन यांच्याकडे गाण्याची संधी त्यांना मिळाली. कालाबाजार, लाजवंती, नौ दो ग्यारह, चलती का नाम गाडी, सुजाता हे आणि असे असंख्य चित्रपट त्यांनी केले. तिथून त्यांच्या कारकीर्दीची सुरुवात झाली. अनेक संगीतकारांबरोबर आशा ताईंनी काम केलं.
१९६० च्या सुमारास ओ.पी.नय्यर यांचं संगीत असणारं ‘आंखोसे जो उतरी है दिलमे’ (फिर वही दिल लाया हूँ ) हे गाणं; १९६५ चं ‘जाईये आप कहां’ (मेरे सनम); १९६८ मधलं ‘वो हसीन दर्द देदो’ (हम साया); चैन से हमको कभी अशी मदहोश करणारी गाणी रसिकांच्या हृदयावर राज्य करायला लागली.
आर. डी. बर्मन यांच्याबरोबर काम करताना ‘पिया तू अब तो आजा’ हे १९७१ चे कारवॉं चित्रपटातील गीत, १९७१ चेच फिल्मफेअर पुरस्कार विजेते ‘दम मारो दम’; ‘जाने जा’ हे १९७२ चे जवानी दिवानीतले गाणे -ही गाणी आशाताईंच्या आवाजाचा नवा बाज दाखवून गेली. १९८१ चा ‘उमराव जान’ हा चित्रपट आशाताईंमधली गझल गायिका रसिकांसमोर घेऊन आला. आशाताईंचा आवाज, खय्याम यांचे संगीत आणि दिल चीज क्या है, ‘इन आँखोंकी मस्ती’ सारखी शब्दरचना हे सगळंच जमून आलं. ‘दिल चीज क्या है’ या गीताला १९८१ चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. पुढे ‘इजाजत’ चित्रपटातल्या ‘मेरा कुछ सामान’ या त्यांच्या गाण्यालाही १९८६ चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
हिंदीबरोबर मराठी गाणी देखील तितकीच सुरेख होती किंवा आहेत असं म्हणायला हरकत नाही. तरुण आहे रात्र अजूनी, जिवलगा राहिले रे दूर, ही वाट दूर जाते, फुलले रे क्षण माझे, झिनी झिनी वाजे, गेले द्यायचे राहूनी, गंध फुलांचा गेला सांगून, आज कुणीतरी यावे, एका तळ्यात होती – अशा लोकप्रिय गीतांची यादी प्रचंड आहे. ‘रेशमाच्या रेघांनी’तला लावणीचा ठसका, ‘सैनिक हो तुमच्यासाठी’तला कृतज्ञता भाव, ‘केव्हा तरी पहाटे’तली हुरहुर, ‘जे वेड मजला लागले’ची गोडी सगळंच विलक्षण
आशाताईंनी गायलेली चित्रपटगीते (मराठी, हिंदी व अन्य भाषांतील), भावगीते, गझल, भजने-भक्तिगीते इत्यादी गाण्यांची व संबंधित चित्रपटांची केवळ यादीच खूप मोठी होईल.
हिंदी चित्रपट गीतांचा विचार करता आशाताईंनी जुन्या पिढीच्या संगीतकारांपासून ते नव्या दमाच्या संगीतकारांपर्यंत विविध कालखंडांतील, अनेक प्रकारच्या संगीतकारांबरोबर काम केले आहे. मराठीतही दत्ता डावजेकर- श्रीनिवास खळे यांच्यापासून ते श्रीधर फडके यांच्यापर्यंत असंख्य संगीतकारांच्या रचनांना त्यांनी सुरेल साज चढवला आहे.
बॉलीवूडच्या तसेच मराठी अनेक अभिनेत्रींना त्यांनी आपला आवाज दिला आहे. महंमद रफी, किशोर कुमार व सुधीर फडके सारख्या गायकांबरोबर देखील त्या गायल्या आहेत तसेच आजच्या नवीन तरुण गायकांबरोबरही त्या गात आहेत. आशाताईनी आजपर्यंत सुमारे ९०० चित्रपटांना आवाज दिला आहे. त्यांनी आत्तापर्यंत १४ भाषांमध्ये सुमारे १२००० गाणी गायली आहेत.
नाच रे मोरा, आईए मेहेरबॉं, दिव्य स्वातंत्र्य रवी (नाट्यगीत), तनहा तनहा यहां पे जीना, जिवलगा राहिले रे दूर घर माझे, रंग दे मुझे रंग दे, सांज ये गाकुळी, जानम समझा करो, मागे उभा मंगेश… अशी विविध प्रकारची गाणी त्यांनी गायली आहेत. उपशास्त्रीय संगीत, मराठी भावगीतं, मराठी-हिंदी चित्रपट गीतं, नाट्यगीतं, गझल, लावणी, डिस्को-रॉक-पॉप गाणी, अन्य भाषांतील गाणी अशा सर्वच प्रकारच्या संगीतामध्ये आशाताई आजही तेवढ्याच ताकदीने गातात. हा आवाज संगीताचा कोणताही प्रकार वर्ज्य करत नाही. त्यांनी गायलं नाही असं कोणतही गाणं नाही.
‘राष्ट्रीय पुरस्कार’, असंख्य ‘फिल्मफेअर पुरस्कार’, मध्य प्रदेश सरकारचा ‘लता मंगेशकर पुरस्कार’, ‘महाराष्ट्र सरकारचे १५ पेक्षा जास्त पुरस्कार’ आणि नुकताच २००८ मध्ये मिळालेला ‘पद्मविभूषण पुरस्कार’ – हे पुरस्कार आशाताईंना बहाल करण्यात आले आहेत. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार ‘दादासाहेब फाळके सन्मान’ आशाताईंना २०००-
२००१ मध्ये प्रदान करण्यात आला. भारत-पाकिस्तान असोसिएशनचा ‘नाईटिंगेल ऑफ एशिया’ हा पुरस्कार त्यांना प्राप्त झाला आहे. तसेच ब्रिटनचे तत्कालीन पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते, बी.बी.सी.आकाशवाणीच्या वतीने ‘जीवनगौरव पुरस्कार’ही त्यांना देण्यात आला.
फिल्म फेयर :- बेस्ट फिमेल प्लेबॅक अवॉर्ड :-
* 1968-“गरीबो की सुनो…”(दस लाख-* 1966)
* 1969-“परदे मे रहने दो…”(शिखर-* 1968)
* 1972- “पिया तु अब तो आजा…”(कारवाँ-* 1971)
* 1973-“दम मारो दम…”(हरे रामा हरे कृष्णा-* 1972)
* 1974-“होने लगी है रात…”(नैना-* 1973)
* 1975-“चैन से हमको कभी…”(प्राण जाये पर वचन न जाए-* 1974)
राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार :-
* 1981- “दिल चीज क्या है…”(उमरॉव जान)
* 1986 “मेरा कुछ सामान…”(इजाजत)
* 1987- नाईटिंगेल ऑफ एशिया अवॉर्ड (इंडो पाक असोसिएशन यु.के.)
* 1989- लता मंगेशकर अवॉर्ड (मध्य प्रदेश सरकार)
* 1997- स्क्रीन वीडियोकॉन अवॉर्ड (जानम समझा करो)
आशाताईंनी गायलेल्या गाण्यांचे जबरदस्त हिट
आशाताई यांना इतर मंगेशकर भावंडांप्रमाणेच वडिलांचा (दीनानाथांचा) अभिमान आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे सुरुवातीच्या काळात त्यांनी सोसलेले कष्ट आणि त्यानंतर त्यांना मिळालेले यश या गोष्टी त्या कधीही विसरू शकत नाहीत. उलट या वाटचालीत भेटलेले सुहृद आवर्जून लक्षात ठेवणार्‍या आशाताई ह्या एक अतिशय प्रसन्न व साधं व्यक्तिमत्व आहे. वेगवेगळे चढउतार पाहिलेले आशाताईंचे जीवन म्हणजे एक उत्फुल्ल मैफलच आहे.
*संकलन :- सतीश अलोनी*
Previous articleदसरा – हिंदू संस्कृतीत खूप महत्व असलेला व मोठा सण
Next articleनेपोलियन बोनापार्ट या कुशल सेनापती विषयीची एक कथा
रतन टाटा – भारतीय उदयोगातील एक अनमोल रतन
श्रीनिवास रामानुजन – जागतिक दर्जाचे भारतीय गणितज्ञ यांचे जीवन चरित्र .
राष्ट्रपिता महात्मा गांधी जीवन चरित्र
महाराष्ट्र राज्याबद्दल काही रोचक माहिती (इंटरेस्टिंग फॅक्टस)
अर्धवट ज्ञान – मराठी प्रेरणादायी बोधकथा
व्यवसायचं का करावा – वाचा आणि विचार करा.
30 शक्तीशाली आत्मविश्वास सुविचार
मराठी सुविचार January 23, 2017


करीमगंज जिल्हा - विकिपीडिया

२४° ५४′ ००″ N, ९२° १८′ ००″ E
१,८०९ चौरस किमी (६९८ चौ. मैल)
६७३ प्रति चौरस किमी (१,७४० /चौ. मैल)
करीमगंज जिल्हा (बंगाली: করিমগঞ্জ জেলা) हा भारताच्या आसाम राज्याच्या २७ जिल्ह्यांपैकी एक जिल्हा आहे. आसामच्या दक्षिण भागात बांगलादेश देशाच्या व त्रिपुरा राज्याच्या सीमेजवळ वसलेल्या करीमगंज जिल्ह्याची लोकसंख्या २०११ साली १२.१७ लाख होती. ह्याचे प्रशासकीय केंद्र करीमगंज येथे आहे.
ओडलगुडी • उत्तर कचर हिल्स • करीमगंज • कर्बी आंगलाँग • काछाड • कामरूप • कामरूप महानगर • कोक्राझार • गोलाघाट • गोवालपारा • चिरांग • जोरहाट • तिनसुकिया • दर्रांग • दिब्रुगढ • धुब्री • धेमाजी • नलबारी • नागांव • बक्सा • बाँगाइगांव • बारपेटा • मोरीगांव • लखीमपुर • सिबसागर • सोणितपुर • हैलाकंडी
माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्रात नकाशे असलेली पाने
कार्टोग्राफर नकाशे असलेली पाने
आल्याची नोंद केलेली नाही(लॉग इन केलेले नाही)
नवीन खाते तयार करा
प्रवेश करा(लॉग इन करा)
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ३१ मार्च २०१५ रोजी १३:०९ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन-शेअरअलाईक लायसन्स अंतर्गत उपलब्ध आहे; अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. हे संकेतस्थळ वापरुन आपण याच्या वापरण्याच्या अटी आणि गोपनीयता धोरणांचे पालन करण्यास आपली सहमती देत आहात. Wikipedia® हे Wikimedia Foundation, Inc. एक ना-नफा ना-तोटा संस्थेचे नोंदणीकृत ट्रेडमार्क आहे.