दिनविशेष : १२ फेब्रुवारी [जागतिक महिला आरोग्य दिन] – MPSCExams

Practice Papers | सराव प्रश्नसंच
[ February 21, 2020 ] अखेर महापरीक्षा पोर्टल बंद
[ February 19, 2020 ] छत्रपती शिवाजी महाराज – मराठी साम्राज्याचे संस्थापक उत्कृष्ट योद्धा, आदर्श शासनकर्ता , सर्वसमावेशक, सहिष्णू राजा महत्वाचे
[ February 15, 2020 ] पृथ्वीचे अंतररंग अभ्यासक्रम
[ February 14, 2020 ] भारत व कर्कवृत्त अभ्यासक्रम
[ February 13, 2020 ] पाच दिवसांचा आठवडा ठाकरे सरकारकडून मान्य महत्वाचे
[ February 10, 2020 ] शेतकऱ्यांना आता एकाच अर्जावर मिळणार कृषीच्या सर्व योजनांचा लाभ
[ February 9, 2020 ] महिला प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठी करण्यात आलेल्या उपाय योजना. महत्वाचे
[ February 9, 2020 ] सहकारी बँकांचे नियंत्रण थेट रिझव्‍र्ह बँकेकडे देण्याचा मंत्रिमंडळाचा निर्णय Current Affairs
[ February 8, 2020 ] लोकपालच्या बोधचिन्ह आणि ब्रीदवाक्य महत्वाचे
[ February 8, 2020 ] एक जूनपासून ‘एक देश, एक रेशन कार्ड’ योजना देशभरात होणार लागू महत्वाचे
[ February 8, 2020 ] [MPSC] संयुक्त पूर्व परीक्षा गट ब 2020 सराव पेपर 02 MPSC संयुक्त पूर्व आणि मुख्य परिक्षा सराव प्रश्नसंच
[ February 7, 2020 ] नील / निळी अर्थव्यवस्था आणि अर्थसंकल्प 2020 Current Affairs
[ February 7, 2020 ] [MPSC] संयुक्त पूर्व परीक्षा गट ब २०२० : सामायिक घटकांची तयारी : राज्यव्यवस्था घटक महत्वाचे
[ February 7, 2020 ] [MPSC] संयुक्त पूर्व परीक्षा गट ब २०२० सराव पेपर ०१ Exam
[ January 29, 2020 ] राज्यसेवेसाठी उपयुक्त अशा सर्व महत्त्वाच्या संस्था Current Affairs
 बस कंडक्टरने पास केली UPSC ची मुख्य परीक्षा Success Stories
[ January 23, 2020 ] सर्व महत्वाचे पुरस्कार पुरस्कार
[ January 23, 2020 ] MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा 2020 : CSAT – उताऱ्यावरील आकलनांवर आधारित प्रश्नांची तयारी महत्वाचे
[ January 22, 2020 ] सीबीएसई परीक्षा सतर्कता / परीक्षेत पारदर्शकता आणण्यासाठी सीबीएसई व आयसीएसईसाठी प्रत्येकी एक शाळा महत्वाचे
[ January 22, 2020 ] [MPSC]राज्यसेवा 2019 मुलाखतींचे वेळापत्रक जाहीर महत्वाचे
[ January 20, 2020 ] महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगामार्फत घेतल्या जाणाऱ्या विविध परीक्षांबद्दल संपूर्ण माहिती अभ्यासक्रम
[ January 17, 2020 ] NCRB – शेतकऱ्यांपेक्षा बेरोजगारांच्या आत्महत्या अधिक महत्वाचे
[ January 16, 2020 ] MPSC राज्यसेवा 2020 परीक्षेची तयारी कशी करावी – मास्टर प्लॅन महत्वाचे
[ November 7, 2019 ] महाराष्ट्र शिक्षक पात्रता परिक्षा २०१९
[ November 7, 2019 ] संरक्षण सेवेत अधिकारी होण्यासाठी महाराष्ट्रातील युवकांना सुवर्ण संधी Current Openings
[ February 23, 2020 ] दिनविशेष : २३ फेब्रुवारी[जागतिक समन्वय आणि शांतता दिन] दिनविशेष
[ February 22, 2020 ] प्रवेशपत्र : SSC CGL परीक्षा 2019 प्रवेशपत्र
जॉब अपडेट्ससाठी MPSCExams चे अँप डाऊनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा.
Homeदिनविशेषदिनविशेष : १२ फेब्रुवारी [जागतिक महिला आरोग्य दिन]
दिनविशेष : १२ फेब्रुवारी [जागतिक महिला आरोग्य दिन]
February 12, 2020 मनिष किरडे दिनविशेष 0
READ दिनविशेष : २० फेब्रुवारी [जागतिक सामाजिक न्याय दिन]
१७४२: बाळाजी जनार्दन भानू उर्फ नाना फडणवीस यांचा जन्म. (मृत्यू: १३ मार्च १८००)१८०४: जर्मन भौतिकशास्त्रज हेन्‍रिक लेन्झ यांचा जन्म. (मृत्यू: १० फेब्रुवारी १८६५)
१८०९: उत्क्रांतीवादाचा सिद्धांत मांडणारे ब्रिटिश जीवशास्त्रज्ञ चार्ल्स डार्विन यांचा जन्म. (मृत्यू: १९ एप्रिल १८८२)
१८०९: अमेरिकेचे १६ वे राष्ट्राध्यक्ष अब्राहम लिंकन यांचा जन्म. (मृत्यू: १५ एप्रिल १८६५)
१८२४: संस्कृत विद्वान आणि आर्य समाजाचे संस्थापक मूळशंकर करसनदास तिवारी तथा स्वामी दयानंद सरस्वती यांचा जन्म. (मृत्यू: ३१ ऑक्टोबर १८८३ – अजमेर, राजस्थान)
१८७१: इंग्लिश मिशनरी, महात्मा गांधींचे जवळचे मित्र, समाजसेवक आणि भारताच्या स्वातंत्र्याचे पुरस्कर्ते चार्लस फ्रिअरी तथा दीनबंधू अ‍ॅन्ड्र्यूज यांचा जन्म. (मृत्यू: ५ एप्रिल १९४०)
१८७६: १३ वे दलाई लामा थुब्तेन ग्यात्सो यांचा जन्म. (मृत्यू: १७ डिसेंबर १९३३)
१८७७: फ्रेंच व्यापारी रेनॉल्ट कंपनीचे संस्थापक लुई रेनॉल्ट यांचा जन्म. (मृत्यू: २४ ऑक्टोबर १९४४)
१८८१: द डाइंग स्वान म्हणून प्रसिद्ध असलेली रशियन बॅलेरिना अ‍ॅना पाव्हलोव्हा यांचा जन्म. (मृत्यू: २३ जानेवारी १९३१)
१९२०: चित्रपट अभिनेता प्राण कृष्ण सिकंद ऊर्फ प्राण यांचा जन्म. (मृत्यू: १२ जुलै २०१३)
१९४९: शैलीदार फलंदाज गुन्डाप्पा विश्वनाथ यांचा जन्म.
READ दिनविशेष : १८ फेब्रुवारी
१२ फेब्रुवारी : मृत्यू
१७९४: पेशवाईतील मुत्सद्दी महादजी शिंदे यांचे वानवडी येथे निधन.
१८०४: जर्मन तत्त्ववेत्ता एमॅन्युएल कांट यांचे निधन. (जन्म: २२ एप्रिल १७२४)
१९९८: कवयित्री पद्मा गोळे यांचे निधन. (जन्म: १० जुलै १९१३)
२०००: सहकार क्षेत्रातील नामवंत नेते विष्णुअण्णा पाटील यांचे निधन.
२००१: अभिनेत्री भक्ती बर्वे यांचे निधन. (जन्म: १० सप्टेंबर १९४८)
READ दिनविशेष : २२ फेब्रुवारी [जागतिक स्काउट दिन ]
१२ फेब्रुवारी: महत्वाच्या घटना
१५०२: लिस्बन, पोर्तुगाल येथून वास्को-द-गामा भारताच्या दुसर्‍या सफरीवर निघाला.
१९७६: पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी यांच्या हस्ते हडेक्की (केरळ) प्रकल्प देशास अर्पण.
१९९३: एम. एन. वेंकटचलैय्या यांनी भारताचे २५ वे सरन्यायाधीश म्हणुन कार्यभार सांभाळला.
२००३: आवाजापेक्षा दुप्पट वेगवान ब्राह्मोस क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली.
READ दिनविशेष : १९ फेब्रुवारी [छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती]
जागतिक महिला आरोग्य दिननिमित्त हार्दिक शुभेच्छा
✔ तुमचा एक ‘Share’ व ‘Like’ तुमच्या मित्रांना नोकरीची संधी देऊ शकतो
ताज्या चालू घडामोडी जाणून घेण्यासाठी आमचे टेलीग्राम चॅनल जॉईन करा Join Us on Telegram
ताज्या चालू घडामोडी जाणून घेण्यासाठी आमचे WhatsApp चॅनल जॉईन करा. Join Us on WhatsApp
अपडेट राहण्यासाठी लाईक करा आमचे फेसबुक पेज Join Us on Facebook
आमची पोस्ट आवडल्यास कॉमेंट करून सांगा.
आपल्या मित्रांसोबत शेअर करा
चालू घडामोडी : 09 फेब्रुवारी 2020
चालू घडामोडी : 11 फेब्रुवारी 2020
दिनविशेष : १३ फेब्रुवारी [जागतिक रेडीओ दिन]
February 13, 2020 मनिष किरडे दिनविशेष 0
Post Views: 97 १३ फेब्रुवारी : जन्म १७६६: प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञ थॉमस माल्थस यांचा जन्म. (मृत्यू: २३ डिसेंबर १८३४) १८३५: अहमदिया पंथाचे संस्थापक मिर्झा गुलाम अहमद यांचा जन्म. (मृत्यू: २६ मे १९०८) १८७९: प्रभावी वक्त्या, कवयित्री व स्वातंत्र्यसेनानी सरोजिनी नायडू यांचा जन्म. (मृत्यू: २ मार्च १९४९) १८९४: इतिहासकार […]
आपल्या मित्रांसोबत शेअर करा
दिनविशेष : ८ फेब्रुवारी
February 8, 2020 मनिष किरडे दिनविशेष 0
Post Views: 98 ८ फेब्रुवारी : जन्म १६७७: फ्रेन्च खगोलशास्त्रज्ञ जॅक्स कॅसिनी यांचा जन्म. (मृत्यू: १६ एप्रिल १७५६) १७००: डच गणितज्ञ डॅनियल बर्नोली यांचा जन्म. (मृत्यू: १७ मार्च १७८२) १८२८: फ्रेन्च लेखक ज्यूल्स वर्न यांचा जन्म. (मृत्यू: २४ मार्च १९०५) १८३४: रशियन रसायनशास्त्रज्ञ दिमित्री मेंदेलिएव्ह यांचा जन्म. (मृत्यू: २ फेब्रुवारी १९०७) […]
आपल्या मित्रांसोबत शेअर करा
दिनविशेष : १८ जानेवारी
January 18, 2020 मनिष किरडे दिनविशेष 0
Post Views: 151 १८ जानेवारी: जन्म १८४२: न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे यांचा जन्म. (मृत्यू: १६ जानेवारी १९०९) १८५४: अलेक्झांडर ग्रॅहम बेल यांचा मदतनीस तसेच त्यांचा पहिल्या दुरध्वनी संभाषणातील भागीदार थॉमस वाॅॅॅटसन यांचा जन्म. १८८९: नाट्यछटाकार शंकर काशिनाथ गर्गे उर्फ दिवाकर […]
आपल्या मित्रांसोबत शेअर करा
आपली प्रतिक्रिया नोंदवा Cancel reply
आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन 2020 : भारतात किती मातृभाषा बोलल्या जातात हे जाणून घ्या
अखेर महापरीक्षा पोर्टल बंद
छत्रपती शिवाजी महाराज – मराठी साम्राज्याचे संस्थापक उत्कृष्ट योद्धा, आदर्श शासनकर्ता , सर्वसमावेशक, सहिष्णू राजा
राज्यपालांचे अधिकार व कार्य
मोबाईल वर अपडेटेड राहण्याकरिता जॉइन करा
पोलीस भरती सराव पेपर्स
पोलीस भरती सराव पेपर 07
पोलीस भरती सराव पेपर 06
पोलीस भरती सराव पेपर 05
रायगड जिल्हा पोलीस भरती २०१७ सराव पेपर
मुंबई रेल्वे पोलीस भरती २०१७ सराव पेपर
मेलवर नवीन नोकरीची माहिती मिळवा
खालील रिकाम्या बॉक्समध्ये तुमचा ई-मेल आयडी टाका आणि Subscribe म्हणा. नवीन नोकरीची माहिती तुम्हाला ई-मेलवर मिळेल.
संघ लोक सेवा आयोग भरती : Job No 688
MGM कॉलेज मुंबई भरती : Job No 687
[SSC] स्टाफ सिलेक्शन कमिशन भरती : Job No 686
[NHM] राष्ट्रीय शहरी आरोग्य अभियान औरंगाबाद भरती : Job No 685
ठाणे महानगरपालिका भरती : Job No 684
तलाठी भरती सराव पेपर्स
इंग्रजी सराव पेपर 01
तलाठी भरती सराव पेपर 02
तलाठी भरती सराव पेपर 01
मराठी व्याकरण सराव पेपर्स
मराठी व्याकरण टेस्ट – सराव पेपर १
चालू घडामोडी सराव पेपर्स
Current Affairs – चालू घडामोडी सराव पेपर 01
सामान्य विज्ञान सराव पेपर्स
MPSC सामान्य विज्ञान सराव पेपर 08
MPSC सामान्य विज्ञान सराव पेपर 07
MPSC सामान्य विज्ञान सराव पेपर 06
MPSC सामान्य विज्ञान सराव पेपर 05
MPSC सामान्य विज्ञान सराव पेपर 04
संगणक युगात ग्रामीण भागातील युवकांनी सरकारी नोकरी व स्पर्धा परीक्षेत जास्तीत-जास्त संख्येने सहभागी होण्याकरिता उपलब्ध असलेल्या संधी त्यांच्यापर्यंत पोहचवून ध्येयापर्यंत जाण्याचा मार्ग सुलभ व्हावा म्हणून आज दि.०५ सप्टेंबर २०१९ रोजी शिक्षक दिनाच्या शुभ मुहूर्तावर www.mpscexams.com ची स्थापना करत आहोत. www.mpscexams.com मार्फत राज्यातीलच नव्हे तर देशातील नोकरी विषयक परिपूर्ण माहिती स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यास करणार्‍या विद्यार्थ्यां पर्यंत पुरविण्याचा आमचा मानस आहे.


संवाद मराठी

शुक्रवार 07 डिसेंबर 2018
ठिक्कर आणि ठकीचा संसार
लहानपणी माझी एक बालमैत्रीण होती . पुण्याला माझी मावशी सदाशिवपेठेत ज्या वाडयात राहायची तिथे ती शेजारी होती. नाव विसरलो म्हणून आपण तिला ठकी म्हणूया. ठकी होती चिमुरडी चुणचुणीत पुणेरी . दोन चप्प वेण्या , परकर पोलका, ७ वर्षांची , हुजूरपागा किंवा नु म वि अशा हुशार मुलींच्या शाळेत जाणारी. ७ व्या वर्षी महर्षी कर्व्यांचं ज्ञान दान व समाज प्रबोधन हे मह्तकार्य हाती घेतलेली .( थोडक्यात सर्वाना अक्कल शिकवणारी ). पुण्याहून सुट्टीतून परत येताना माझा IQ दहा वीस टक्क्यांनी वाढवणारी , वेळ पडली तर कचाकचा भांडण करणारी. ठकी .
वाड्यात बाकीची मुलं मोठी असल्यामुळे मला बऱ्याचदा ठकीशीच खेळावं लागे . ठकीचा आवडता खेळ होता ठिक्कर. अमेरिकेत त्याला हॉपस्कॉच म्हणतात म्हणे.वाड्यातल्या रिकाम्या लाद्यांवर खडूने ठकी चौकोन काढत असे . सगळे चौकोन, त्यांना ती घरं म्हणत असे , काढून झाले कि हातात एक चपट ठिक्कर घेऊन मे महिन्यातल्या रणरणत्या उन्हात ठकी मला खेळ शिकवत असे .
आज या गोष्टीला ४७ वर्ष झाली . पुढच्या आयुष्यात अनेक बायकांचे संसार बघितले तेव्हा ठकीच्या या ठिक्कर खेळाची आठवण येत असे .ठकीने प्रथम मला खेळ शिकवला , माझ्याकडून सगळं करून घेतलं तो दिवस आठवतो . तिने चौकोन काढून त्यात आकडे भरले मी त्या घराना नाव देतो म्हणजे स्त्री आणि तिचा संसार म्हणजे काय ते कळेल .
ठकीने पहिला चौकोन काढला. आपण त्याला माहेर म्हणू. ती म्हणाली हे पहिलं घर . इथे काय तो श्वास घे , इथून पुढे श्वास घ्यायला मिळणार नाही . या घरात दोन पावलांवर उभं राहता येतं. याच्या पुढे लंगडी किंवा एका पायाची कसरत . आता हातात ही ठिक्कर घे. ठिक्कर म्हणजे मुलीचं वय . जस जस वय वाढेल तशी ही ठिक्कर पुढच्या घरात टाकायची आणि ती जबाब दारी घ्यायची . आता पुढे दोन घरं , शिक्षण आणि तारुण्य , दोन्ही घरात मज्जा . सुरवातीला तुझ्यासाठी सोप्पी घरं ठेवलीयेत . बरं का  याच्यापुढचं घर लग्न . इथे लक्ष देऊन पाऊल टाक. चुकलं तर बाद होशील . ( ठकी मला मध्येच घाबरवायची )
आता याच्या पुढे पुन्हा दोन घरं , नवरा आणि सासर , दोन्ही घरात बरोब्बर पाऊल पडलं पाहिजे . थोडी ओढाताण होईल . तोल सांभाळ . ( होय ग बाई
आता एकदम उडी मारून एकाच घरात यायचं , ते घर म्हणजे बाळंतपण. थोडा श्वास घे पण थोडा वेळच बरं का
आता पुन्हा दोन घरं मुलं आणि नवरा . हे बघ प्रत्येक घराला चौकट असते त्याबाहेर पाऊल जाता कामा नये .( ठकी , काही चौकोन नुसतेच फुल्या मारून ठेवलेत , काय आहे ते  ) ठकी म्हणाली, तिथे कधीच जायचं नाही, त्या दिशेला पाऊलही पडणार नाही हे बघ, मोठेपणी तुला काय ते कळेलच.
बराच प्रवास झालाय तुझा , पण अजून संपलेलं नाहीये . पुढे बघ दोन घरं . एकात मुलांचं करियर ,लग्न , संसार दुसरीत नवरा , सासर .
ठकी त्या खेळाची डिफिकल्टी लेव्हल वाढवत न्यायची . कधी माझे डोळे बंद करून , तळहातावर दगड ठेवून तर कधी चक्क कपाळावर दुसरी ठिक्कर ठेवून .
संसारात पण असच . कधी नवर्याची अचानक परगावी बदली झाली , कधी सासऱयांचा बायपास , कधी फ्लॅटचे पैसे बिल्डरने बुडवले, कधी माहेरी दादा वहिनीची पराकोटीला गेलेली भांडणं. मी म्हणायचो , ठकी, किती दमवतेस . जरा पहिल्या घरात जाऊन पुन्हा सुरुवात करू का  ठकी म्हणायची, एकदा पाऊल बाहेर टाकलस ना. ठकी म्हणायची, एकदा पाऊल बाहेर टाकलस ना. आता पुन्हा माहेरी नाही जायचं . जिथे असशील तिथूनच खेळ सुरु ठेवायचा . इतक्यात , ठकी SSS अशी हाक ऐकू यायची. आईची . ठकी
मदत करायला आत गेली कि मी धावत पहिल्या घरी माहेरी जायचो , मैत्रिणींना भेटून यायचो . फुफ्फुसात फ्रेश हवा भरून पुन्हा आहे त्याच घरात . ठकी यायच्या आत .मी म्हणायचो , ठकी खेळ इतका कठीण का करून ठेवतेस  ती गूढ हसत म्हणायची , हाच तर खेळ आहे , हीच तर गम्मत आहे , हे स्त्रीचं आयुष्य आहे तुला समजायचं नाही .
आज वाटतं , एका हातात परकर धरून , लंगडी घालत , टणाटण उड्या मारत , सगळी घरं काबीज करणारी ठकी आयुष्यात बरंच काही शिकवून गेली . सुदैवाने माझ्यावर ही वेळ आली नाही . मी आपला नवर्यांचा आवडता खेळ आयुष्यभर खेळत राहिलो. कुठला माहितेय
डिझाईन : माइंडट्रीक्स सॉफ्टवेअर


Solapur Mahanagar Palika Results - Download Here Now

आज प्रकाशित झालेले अपडेट्स
सोलापूर महानगरपालिका भरती निकाल
सोलापूर महानगरपालिका भरती निकाल
सोलापूर महानगर पालिका नि कनिष्ठ अभियंता, विद्युत पर्यवेक्षक, शिक्षण सेवक, सहाय्यक आर्किटेक्ट, कनिष्ठ श्रेणी लिपिक, दाई, प्रशिक्षक, ड्रायव्हर, शिपाई, कामगार, माळी आणि लॅप लायटर पदभरती परीक्षेचे निकाल जाहीर केलेले आहे.
निकाल डाउनलोड करण्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करावे.
सोलापूर महानगरपालिका सोलापूर अनुसुचित जमाती भरती प्रक्रीया सन 2019-20 लेखी परीक्षा दिनांक 09-02-2020 उत्तराच्या (Answer Key) बाबत हरकती
१० वी पास उमेदवारांसाठी जॉब्स १२ वी पास उमेदवारांसाठी जॉब्स
पदवीधर उमेदवारांसाठी जॉब्स पदव्युत्तर उमेदवारांसाठी जॉब्स
बँक जॉब्स इंजिनिअरिंग जॉब्स
अपंग उमेदवारांसाठी जॉब्स ITI पास उमेदवारांसाठी जॉब्स
खाजगी जाहिरात सरकारी जाहिराती
वैद्यकीय जाहिरात रेल्वे जाहिराती
महाराष्ट्रातील सर्व सरकारी नोकरी अपडेट्स देणारे अँप लगेच मोफत डाउनलोड करा
महाराष्ट्राचे आपले रोजगार वार्तापत्र..
महाभरती एप्रिल पासून होणार
परीक्षा MPSC तर्फेच घ्याव्यात
कर्मचारी निवड आयोग भरती 2020
शक्ती माइनिंग इक्विपमेंट्स प्रा.लि. भर्ती २०२०
केंद्रीय विद्यालय भंडारा भरती 2020
MGM कॉलेज मुंबई भरती 2020
: : महत्वाच्या भरती : :
कर्मचारी निवड आयोग भरती 2020
शक्ती माइनिंग इक्विपमेंट्स प्रा.लि. भर्ती २०२०
MGM कॉलेज मुंबई भरती 2020
व्हाट्सअँप वर मिळवा जॉब अपडेट्स..
© 2020 - महाभरती... सर्व हक्क सुरक्षित.
MahaBharti.in | डाउनलोड महाभरती अँप
आज प्रकाशित झालेले अपडेट्स


व्यवसाय संशोधन – मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती

मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद
व्यवसाय संशोधन : (बिझनिस् रिसर्च), उद्योग-व्यवसाय-क्षेत्रात अन्वेषण वा संशोधन करणारी ज्ञानशाखा. उद्योग-व्यवसायाच्या विशिष्ट क्षेत्रातील तथ्ये व आकडेवारी यांचे संकलन, विश्लेषण, मूल्यमापन व त्यांच्या आधारे काढलेले निष्कर्ष असे सामान्यपणे व्यवसाय संशोधनाचे स्वरूप असते. व्यवसाय संशोधन करताना सामान्यत: शास्त्रीय पद्धती अनुसरली जाते. निरीक्षण, गृहीतक, पूर्वानुमान व पडताळणी अशा त्या पद्धतीच्या चार पायऱ्या होत. संशोधनासाठी निरीक्षण पद्धतशीरपणे व कमी खर्चात होईल, अशी व्यवस्था करावी लागते. निरीक्षणावरून कही गृहीतके सहजासहजी सुचतात. जी गृहीतके सिद्ध होण्याजोगी आहेत, त्यांच्या आधारे काही व्यावसायिक पूर्वानुमाने बांधावी लागतात आणि प्रत्यक्ष कसोट्या लावून ती सिद्ध होतात की नाही, हे तपासून पहावे लागते. व्यवसाय संशोधनात कसोट्या लावण्याचे काम करण्यासाठी विशेष ज्ञान व कौशल्य यांची गरज असते.
व्यवसाय संशोधनाच्या सैद्धांतिक व उपयोजित अशा दोन शाखा त्यांच्या स्वरूपानुसार पडतात. सैद्धांतिक व व्यवसाय संशोधन केवळ ज्ञानजिज्ञासेपोटी केले जाते. ते त्या क्षेत्रातील ज्ञानाच्या कक्षा रुंदावणारे, व्यवहार-निरपेक्ष, विशुद्ध व केवलस्वरूपी संशोधन असते. अशा शुद्ध, निरपेक्ष संशोधनामुळे ज्ञात झालेल्या सैद्धांतिक कल्पनांचा पुढेमागे व्यवसायात बहुमोल उपयोग होऊ शकतो. त्यांच्या आधारेच व्यावहारिक दृष्ट्या उपयुक्त ठरणारे पुढील संशोधन करता येते. विशिष्ट स्थलकाल परिस्थितीत उदभवणाऱ्या प्रश्नांचा अभ्यास करण्यासाठी केले जाणारे व्यवसाय संशोधन म्हणजे उपयोजित संशोधन होय. उपयोजित संशोधनात मुख्यत: व्यवसाय-क्षेत्रातील तथ्य-संकलन, विश्लेषण व त्या आधारे निष्कर्ष हे टप्पे असतात. अशा संशोधनात सांख्यिकी व गणित यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. व्यवसाय संशोधनाचे हे दोन्ही प्रकार परस्पर पूरक होत. सैद्धांतिक संशोधनामुळे उपयोजित संशोधनास मार्गदर्शन होते, तर उपयोजित संशोधनामुळे सैद्धांतिक संशोधनाला चालना मिळते. पूर्वी शुद्ध व सैद्धांतिक संशोधन हे प्राय: विद्यापीठीय प्राध्यापकांनीच करावयाचे, अशी समजूत असल्याने ते केवळ अकादमिक पातळीवर स्वतंत्र रीत्या केले जाई. दुसऱ्या महायुद्धानंतर मात्र ही परिस्थिती पालटली. व्यवसायात गुंतलेल्या व्यक्ती, अन्य संस्था व कंपन्या यांनीही निरपेक्ष व शुद्ध संशोधनाला साहाय्य करण्यास सुरुवात केली. व्यवसायवाढीसाठी त्याचा लाभ होऊ लागला. व्यवसायवाढीच्या मार्गात ज्या अडचणी किंवा समस्या निर्माण होतात, त्या सोडविण्यासाठी व्यवसाय संशोधनाचा मुख्यत: उपयोग होऊ शकतो. त्या त्या समस्येनुसार संशोधनाच्या पद्धतीत किंवा आखणीत थोडाफार फरक करावा लागतो. उपलब्ध असणारा वेळ, पैसा, त्या समस्येची संबंधित अशा माहितीची कमी-अधिक उपलब्धता इ. घटकांमुळे संशोधनावर मर्यादा पडतात.
व्यवसाय संशोधन स्थूलमानाने पुढीलप्रमाणे केले जाते : अगदी प्रारंभी समस्येची रूपरेषा निश्चित करावी लागते. व्यवसाय चालविताना आलेल्या अडचणी व अनुभव यांच्या आधारे समस्येची स्थूलमानाने जाणीव होते, पण ती पुरेशी नसते. त्या समस्येचे सर्वांगीण स्वरूप अगदी स्पष्टपणे मांडावे लागते. त्यामुळे संशोधनाची उद्दिष्टे सुस्पष्ट व मर्यादित होतात. त्यानंतर त्या समस्येविषयी उपलब्ध असलेली माहिती जमा केली जाते. अधिक माहितीची आवश्यकता भासल्यास ती कोठून मिळवायची, याचीही आखणी करावी लागते. प्रश्नावली तयार करायची की नुसत्याच मुलाखती घ्यावयाच्या, किती कालमऱ्यादेपर्यंतची माहिती जमवावयाची, हेही ठरवावे लागते. माहिती जमा केल्यानंतर तिचे संकलन व एकत्रीकरण करण्यात येते. हे काम बरेचसे तांत्रिक स्वरूपाचे असते. संकलित माहितीचा अन्वयार्थ लावून अखेरीस निष्कर्ष काढला जातो. या निष्कर्षामधून व्यवसायातील समस्यांवर उत्तर सापडू शकते. अर्थात प्रत्येक समस्येवरील संशोधन यशस्वी होईलच, असे नाही.
व्यवसाय संशोधनाचे प्रकार : (अ) बाजारपेठांचे संशोधन : ग्राहकांचा, त्यांच्या क्रयशक्तीचा व प्रेरणांचा अभ्यातस करणे, संभाव्य ग्राहकांचा शोध घेणे, ग्राहक कोणत्या वस्तू वापरतात व त्याच का वापरतात, तसेच त्या वस्तूंचा केव्हा व कसा वापर करतात, या विविध प्रश्नांचा अभ्यास करणे म्हणजे बाजारपेठेचे संशोधन वा विपणन संशोधन होय. त्यात वस्तूंच्या वा मालाच्या विक्रीसंबंधी धोरणात्मक निर्णय घेण्यासाठी बाजारपेठांतील परिस्थितीचा अभ्यास करणे, वितरणपद्धतीतील दोष काढून टाकणे आणि ती अधिक निर्दोष व कार्यक्षम बनविणे या सर्व प्रक्रियांचा समावेश होतो. विपणन संशोधनामुळे विक्रय-क्षेत्राचे आकारमान निश्चित करता येते, ग्राहकांच्या आवडीनिवडींनुसार मालाचे उत्पादन व वितरण करता येते आणि त्यामुळे एकूणच विक्रय धोरण ठरविणे शक्यआ होते. (→ विपणन संशोधन).
(आ) वस्तुसंशोधन : या प्रकारात वस्तूचे तांत्रिक दृष्टिकोनातून संशोधन व विश्लेषण करून, त्या वस्तूच्या उत्पादनासाठी कोणत्या प्रकारची सामग्री किती प्रमाणात आवश्यक आहे, हे ठरविता येते. वस्तुसंशोधनामुळे उत्पादन, नियोजन व गुणवत्ता-नियंत्रण करणे, तसेच वस्तूंची मागणी व पुरवठा यांमध्ये समन्वय साधणे शक्य होते. काही मोठ्या कंपन्यांमध्ये अशा प्रकारच्या संशोधनासाठी स्वतंत्र संशोधन व विकास विभाग असतो.
(इ) मानवी संबंधांविषयीचे संशोधन : अलीकडे वर्तनवादी शास्त्राच्या आधारे मानवी स्वभावाचे व संघटनेतील मानवी वर्तनाचे पृथक्करण केले जाते. या शास्त्रानुसार व्यवसायात काही भाकिते करून उद्‌भवणाऱ्या समस्या सोडविणे शक्य झाले आहे. मोठ्या आकाराच्या व्यवसाय संघटनांमधील व्यवस्थापकीय प्रक्रिया अधिकाधिक गुंतागुंतीची होऊ लागल्याने, व्यवसाय संशोधनातही या शास्त्राच्या अभ्यासाचे महत्त्व खूपच वाढले आहे. कामगारांच्या मानसशास्त्राचा अभ्यास व मानवी संबंध यांविषयीचे संशोधन आवश्यक बनलेले आहे. (→ वर्तनवाद : व्यवस्थापनशास्त्र).
(ई) कार्यपद्धतीचे संशोधन : दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात इंग्लंडमध्ये या प्रकारच्या संशोधनास सुरुवात झाली. प्रारंभी सैनिकी विषयांच्या संदर्भात संशोधनाचा उपयोग करण्यात आला. त्याचा लष्करासाठी फायदा झाला. हे लक्षात घेऊन सरकारने विविध व्यवसाय-उपक्रमांना त्यांच्या कार्यपद्धतीसंबंधी संशोधन करण्यास प्रेरणा दिली. व्यवसायाचे विभाग व खाती अनेकविध असतात, पण साधावयाचा अंतिम उद्देश एकच असतो. तो साध्य करण्यासाठी सर्वांनी यथाशक्य् कार्यक्षमतेने काम केले पाहिजे. प्रत्येक विभागाच्या किंवा खात्याच्या कार्यपद्धतीमध्ये काही अडचणी व दोष संभवतात. ते टाळण्याच्या दृष्टीने अभ्यास करणे, तसेच प्रत्येकाच्या कार्यपद्धतीत सुधारणा घडवून योग्य समन्वय साधणे शक्ये व्हावे, म्हणून कोणकोणते व कसकसे बदल केले पाहिजेत, ह्याचे अन्वेषण या संशोधनाद्वारे केले जाते. व्यवसाय संशोधनाचे काम ज्या अनेकविध संस्था व यंत्रणा यांच्यामार्फत चालते, त्यांचा निर्देश पुढीलप्रमाणे करता येईल : (१) कंपन्यांचे संशोधन विभाग, (२) एकाच व्यवसायातील वेगवेगळ्या कंपन्यांनी सहकाऱ्याने किंवा त्यांच्या संघाने चालविलेले संशोधन विभाग, (३) वैयक्तिक संशोधन-सल्लागगार, (४) कंपनीला मालाचा पुरवठा करणाऱ्या किंवा कंपनीकडून घाऊक खरेदी करणाऱ्या संस्था वा व्यक्ती, (५) महाविद्यालये व विद्यापीठे, (६) स्वतंत्र प्रतिष्ठाने, (७) व्यावसायिक प्रयोग शाळा, (८) सरकारी संशोधन विभाग इत्यादी.
व्यवसाय संशोधनाच्या कामात या व यांसारख्या अनेक संस्थांचे सहकार्य व देवाणघेवाण चालू असते. छोट्या व्यवसायांना स्वतंत्र संशोधन विभाग चालविणे परवडत नाही, म्हणून संशोधन-सल्लागार किंवा धंदेवाईक प्रयोगशाळा यांच्या सेवा घेण्याकडे त्यांचा विशेष कल असतो व ते त्यांना परवडतेही. भारतात सरकारी संशोधन विभागांमार्फत अनेक व्यवसायांना संशोधनाची सेवा विनामूल्य पुरविली जाते.
पहा : वैज्ञानिक व औद्योगिक मानके, वैज्ञानिक संशोधन, वैज्ञानिक संस्था व संघटना.
आपल्या मित्रपरिवारात शेअर करा..
उद्योग व व्यापार (330)
वस्त्रे व भूषणे (28)
+खेळ आणि मनोरंजन (144)
खेळ व मनोरंजन (32)
+भाषा आणि साहित्य (2154)
+अमेरिकन भा. सा. (33)
अमेरिकन भा. सा. (23)
गेलिक भा. सा. (1)
चिली भा. सा. (1)
जॉर्जियन भा. सा. (2)
फ्‍लेमिश भा. सा. (3)
फ्लेमिश-बेल्जियन भा. सा. (3)
+आशियाई भा. सा. (109)
अरबी भा. सा. (6)
चिनी भा. सा. (17)
जपानी भा. सा. (14)
तुर्की भा. सा. (4)
फार्सी भा. सा. (10)
+यूरोपीय भा. सा. (711)
इंग्रजी भा. सा. (216)
इटालियन भा. सा. (16)
ग्रीक भा. सा. (21)
चेक भा. सा. (6)
जर्मन भा. सा. (47)
डच भा. सा. (10)
डॅनिश भा. सा. (19)
नॉर्वेजियन भा. सा. (4)
पोर्तुगीज भा. सा. (14)
पोलिश भा. सा. (20)
फिनिश भा. सा. (6)
फ्रेंच भा. सा. (96)
यूरोपीय भा. सा. (1)
रशियन भा. सा. (43)
रूमानियन भा. सा. (3)
लॅटिन भा. सा. (24)
स्पॅनिश भा. सा. (33)
स्वीडिश भा. सा. (13)
हंगेरियन भा. सा. (8)
हिब्रू भा. सा. (5)
+भारतीय भाषा व साहित्य (565)
असमिया भा. सा. (41)
उर्दू भा. सा. (26)
ओडिया भा. सा. (50)
कन्नड भा. सा. (45)
काश्मीरी भा. सा. (12)
कोकणी भा. सा. (13)
गुजराती भा. सा. (35)
तमिळ भा. सा. (39)
तेलुगू भा. सा. (54)
पंजाबी भा. सा. (14)
बंगाली भा. सा. (71)
भारतीय भा. सा. (1)
मलयाळम् भा. सा. (29)
राजस्थानी भा. सा. (2)
सिंधी भा. सा. (12)
हिंदी भा. सा. (81)
+भाषा व लिपी (110)
मराठी भा. सा. (265)
+संस्कृत व प्राकृत (251)
अपभ्रंश भा. सा. (15)
अर्धमागधी भा. सा. (12)
पाली भा. सा. (20)
पैशाची भा. सा. (1)
प्राकृत भा. सा. (6)
मागधी भा. सा. (2)
माहाराष्ट्री भा. सा. (20)
शौरसेनी भा. सा. (16)
संस्कृत भा. सा. (159)
मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ - सर्व हक्क राखीव
मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद


महाळुंगी गाव | थिंक महाराष्ट्र!

रायगड जिल्ह्यातील पनवेल तालुक्यात वसलेले महाळुंगी हे छोटेसे गाव आहे. तेथील वातावरण निसर्गसंपन्न आहे. गावाच्या आजूबाजूला जंगल आहे. त्यामुळे झाडांची संख्या जास्त आहे. गावाच्या जवळ डोंगर आहे. त्या गावाची लोकसंख्या चारशेचोवीस आहे. गावात मारूती मंदिर आणि गावदेवीचे पुरातन मंदिर आहे. गावदेवी हेच गावाचे ग्रामदैवत आहे. गावदेवीची यात्रा एप्रिल महिन्यात असते. गावात हनुमान जयंतीचा उत्सव मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.
गावातील लोक शेती करतात. काही लोक जवळच पाच किलोमीटर परिसरात असलेल्या एम.आय.डी.सी नावडा फॅक्टरीमध्ये नोकरी करतात.
गावात येण्यासाठी वाहतुकीची सार्वजनिक व्यवस्था नाही. एसटी पनवेलपासून येते ती दोन किलोमीटरवर असलेल्या मोरबे गावापर्यंत. तेथून गावात येण्यासाठी जीपगाडीची व्यवस्था आहे. गावाजवळच एम.आय.डी.सी असल्यामुळे प्रदूषणाचा त्रास थोडाफार जाणवतो.
गावात एक ओढा आहे. 'धबाकी' असे त्या ओढ्याचे नाव आहे. डोंगराच्या पायथ्याशी तळे आहे. गावात पावसाळ्यात पुरेसा पाऊस पडतो. त्या पावसावरच शेतकरी भाताची शेती करतात. उन्हाळ्यात मात्र पाण्याची टंचाई असते. तेथे बाजार भरत नाही. येथील लोक पाच किलोमीटरवर असलेल्या देवीचा पाडा या गावी रविवारी बाजारासाठी जातात.
गावात अंगणवाडी आणि चौथीपर्यंत जिल्हा परिषदेची शाळा आहे. पुढील शिक्षणासाठी देवीचा पाडा किंवा पनवेल या ठिक़ाणी जावे लागते. त्या गावाच्या आजूबाजूला चार-पाच किलोमीटर परिसरात चिंधन, खाणाव, वावंजे, खेरणे, कानपोली ही गावे आहेत. गावात शोभा बोलाडे या सामाजिक कार्यकर्त्या राहतात.
माहिती स्रोत : शोभा बोलाडे - 9273557715
एकांडी शिलेदार शोभा बोलाडे
शोभा बोलाडे पनवेल तालुक्यातील गावागावांमध्ये पाणीप्रश्न व रेशनप्रश्न यांवर कार्यरत आहेत. त्यांनी त्या प्रश्नांवर उत्तरे मिळवण्यासाठी महिलांचे संघटन करून महिलांना मार्गदर्शन केले; तसेच, महिलांना गावातील इतर प्रश्नांविरूद्धही आवाज उठवण्यास प्रवृत्त केले. त्यामुळे शोभा यांना गावातील पुढारी, राजकारणी यांनी त्रास दिला, गुंडांकरवी जीवे मारण्याच्या धमक्याही दिल्या. तरी त्या बधल्या नाहीत. उलट, त्यांनी त्या सर्वांना आव्हान देत, स्त्रियांना त्यांच्या स्वत:च्या हक्कांबाबत जागृत केले. त्यामुळे डोक्यावरून पदर ढळू न देणा-या स्त्रिया संबंधितांना जाब विचारू लागल्या आहेत. ते शोभा बोलाडे यांच्या सामाजिक कामाचे फलित म्हणावे लागेल.
Subscribe to महाळुंगी गाव
सोशल मिडिआ अकाऊंटने रजिस्टर व्हा
अधिक संकेस्थळांसाठी इथे क्लिक करा..
लॉगिन करा ओनलाइन डोनेशन द्या
सर्व हक्क 'व्हिजन महाराष्ट्र फाउंडेशन'कडे राखीव


कॅप्स्टन – मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती

मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद
कॅप्स्टन : (उभा रहाट). जहाजावरील दोर अथवा साखळदंड ओढणारा उभ्या अक्षाचा रहाट. धक्क्यापासून काही अंतरावर असलेले जहाज धक्क्याला लावताना त्याला मुख्यत: आडव्या गतीची गरज असते. अशी गती जहाजाच्या मागे बसलेल्या मळसूत्री पंख्याने मिळू शकत नाही. अशा वेळी जहाजावरील दोराचे टोक धक्क्यावरील खुंट्यात अडकवून जहाजावरील उभ्या रहाटावर दोर गुंडाळीत जहाज हळूहळू धक्क्याजवळ आणले जाते. प्राणरक्षक नावेसारख्या अवजड वस्तू पाण्यातून वर उचलून घेण्यासाठी अथवा जहाजाच्या नांगरांचे साखळदंड ओढण्यासाठी अशा रहाटाचा उपयोग होतो. दोन धक्क्यांमधील चिंचोळ्या भागातून जहाज ओढून नेण्यासाठी असे रहाट धक्क्यावरही बसवलेले असतात. जहाजावरचे रहाट साधारणत: गच्चीवर बसवतात परंतु रहाट चालविण्याचे एंजिन किंवा विद्युत् चलित्र (मोटर) खालच्या मजल्यावर ठेवतात. अशा उभ्या रहाटाची रचना आकृतीमध्ये दाखविली आहे.
पूर्वी रहाट चालविण्यासाठी वाफेचे एंजिन वापरीत असत. आता बहुतेक जहाजांवर विद्युत् चलित्र वापरतात. या चलित्राला दंतचक्रांची वेगबदल पेटी जोडतात. तिच्या मदतीने रहाटाला उलट सुलट दिशेने पाहिजे तशी गती देता येते. जहाज ओढीत असताना दोरावर फार मोठा ताणभार असतो त्यामुळे दोर मंदगतीने ओढावा लागतो. सुटे दोरखंड गोळा करताना ताणभार अगदी कमी असतो त्यावेळी दोर झपाट्याने गुंडाळता येतो. अशी विविध प्रकारची क्षमता अशा रहाटामध्ये असते. जड वस्तू उतरविताना गतिरोधकाच्या (ब्रेकच्या) साहाय्याने गतीचे नियंत्रण करता येते. काही कारणाने विद्युत् शक्ती मिळत नसेल तेव्हा विद्युत् चलित्राचा संबंध तोडतात आणि चार पाच माणसे हातदांड्यांच्या साहाय्याने हा रहाट फिरवितात. त्यांची एकूण शक्ती कमी पडली तर रहाट निसटून उलटा फिरू नये व त्यामुळे माणसांना इजा होऊ नये म्हणून रहाटाच्या खालच्या भागात एक वक्रदंती चाक व खिट्या बसविलेल्या असतात.
हा रहाट उघड्या जागेत बसवीत असल्याने तो ऊन, वारा व लाटा यांचा मारा सहन करील असा मजबूत बसविलेला असतो. रहाट चालविण्याचे यंत्र खालच्या मजल्यावर बंदिस्त जागेत असते. साखळदंड ओढताना तो निसटू नये म्हणून रहाटाच्या पृष्ठभागावर साखळीचे दुवे अडकतील अशा खाचा असतात. दोरखंड ओढताना रहाटावर दोरखंडाचे दोन तीन वेढे देऊन त्याचे सुटे टोक एक माणूस ओढून धरतो. या टोकाला ओढ बसताच दोरखंडावर ताण येऊन ते गुंडाळण्यास सुरुवात होते व दोरखंडाला बांधलेले जहाज सरकू लागते. रहाटाच्या पृष्ठभागावरील गोलाईमुळे दोर मध्यभागालाच गुंडाळला जातो.
आपल्या मित्रपरिवारात शेअर करा..
उद्योग व व्यापार (331)
वस्त्रे व भूषणे (28)
+खेळ आणि मनोरंजन (148)
खेळ व मनोरंजन (32)
+भाषा आणि साहित्य (2163)
+अमेरिकन भा. सा. (33)
अमेरिकन भा. सा. (23)
गेलिक भा. सा. (1)
चिली भा. सा. (1)
जॉर्जियन भा. सा. (2)
फ्‍लेमिश भा. सा. (3)
फ्लेमिश-बेल्जियन भा. सा. (3)
+आशियाई भा. सा. (109)
अरबी भा. सा. (6)
चिनी भा. सा. (17)
जपानी भा. सा. (14)
तुर्की भा. सा. (4)
फार्सी भा. सा. (10)
+यूरोपीय भा. सा. (714)
इंग्रजी भा. सा. (216)
इटालियन भा. सा. (16)
ग्रीक भा. सा. (21)
चेक भा. सा. (6)
जर्मन भा. सा. (49)
डच भा. सा. (10)
डॅनिश भा. सा. (19)
नॉर्वेजियन भा. सा. (4)
पोर्तुगीज भा. सा. (14)
पोलिश भा. सा. (20)
फिनिश भा. सा. (6)
फ्रेंच भा. सा. (96)
यूरोपीय भा. सा. (1)
रशियन भा. सा. (43)
रूमानियन भा. सा. (3)
लॅटिन भा. सा. (24)
स्पॅनिश भा. सा. (33)
स्वीडिश भा. सा. (13)
हंगेरियन भा. सा. (8)
हिब्रू भा. सा. (5)
+भारतीय भाषा व साहित्य (569)
असमिया भा. सा. (41)
उर्दू भा. सा. (26)
ओडिया भा. सा. (50)
कन्नड भा. सा. (46)
काश्मीरी भा. सा. (12)
कोकणी भा. सा. (13)
गुजराती भा. सा. (36)
तमिळ भा. सा. (40)
तेलुगू भा. सा. (54)
पंजाबी भा. सा. (14)
बंगाली भा. सा. (71)
भारतीय भा. सा. (1)
मलयाळम् भा. सा. (29)
राजस्थानी भा. सा. (2)
सिंधी भा. सा. (12)
हिंदी भा. सा. (81)
+भाषा व लिपी (111)
मराठी भा. सा. (265)
+संस्कृत व प्राकृत (251)
अपभ्रंश भा. सा. (15)
अर्धमागधी भा. सा. (12)
पाली भा. सा. (20)
पैशाची भा. सा. (1)
प्राकृत भा. सा. (6)
मागधी भा. सा. (2)
माहाराष्ट्री भा. सा. (20)
शौरसेनी भा. सा. (16)
संस्कृत भा. सा. (159)
मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ - सर्व हक्क राखीव
मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद


bhavdipika – SUK eStore

सप्त सतीसार भावादिपिका छप्पन गाहायो
विज्ञान विषयक पुस्तके (4)
व्य़वस्थापन विषयक पुस्तके (0)
चरित्र विषयक पुस्तके (16)
पत्ता: शिवाजी विद्यापीठ, विद्यानगर, कोल्हापूर - ४१६००४ महाराष्ट्र, भारत
दूरध्वनी: ०२३१ २६० ९०८३
गोडबोले व्याख्यान मालिका पुस्तक ७ वे
धीरेंद्र मजुमदार - जीवनकार्य
विज्ञान विषयक पुस्तके (4)
व्य़वस्थापन विषयक पुस्तके (0)
चरित्र विषयक पुस्तके (16)


ग्राहक संरक्षण संघटनेच्या मराठवाडा संघटक सचिवपदी आत्मलिंग शेटे यांची नियुक्ती | PCN News | Marathi News | Beed | Marathwada | Maharashtra State

Home > बीड > परळी वैजनाथ > ग्राहक संरक्षण संघटनेच्या मराठवाडा संघटक सचिवपदी आत्मलिंग शेटे यांची नियुक्ती
ग्राहक संरक्षण संघटनेच्या मराठवाडा संघटक सचिवपदी आत्मलिंग शेटे यांची नियुक्ती
January 22, 2020 पी सी एन न्यूज टीम55Leave a Comment on ग्राहक संरक्षण संघटनेच्या मराठवाडा संघटक सचिवपदी आत्मलिंग शेटे यांची नियुक्ती
ग्राहक संरक्षण संघटनेच्या मराठवाडा संघटक सचिवपदी आत्मलिंग शेटे यांची नियुक्ती
परळी वैजनाथ, (प्रतिनिधी)ः- परळी येथील परळी समाचारचे संपादक तसेच विविध संस्था संघटनेचे पदाधिकारी आत्मलिंग शेटे यांची राष्ट्रीय ग्राहक संरक्षण संघटना (नॅशनलिस्ट कंझ्यूमर प्रोटेक्शन ऑर्गनाएझेशन) च्या मराठवाडा संघटक सचिवपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे.
याबाबतचे पत्र राष्ट्रीय अध्यक्ष मा.संजय पाठक यांनी पाठवले असून ही नियुक्ती 2 वर्षासाठी असल्याचे यात नमुद केलेले आहे. ग्राहकांचे हक्क मिळवून देणारी व ग्राहकांवर होणार्‍या अन्यायाविरूद्ध लढणारी ही संघटना असून या मार्फत ग्राहकांच्या अडीअडचणी सोडवणे, ग्राहकांना मिळणार्‍या वजन मापातील तफावत, एमआरपी प्रमाणे मालाचे पैसे न घेता जास्तीचे पैसे घेणे, खाद्य पदार्थ, पेयजल, खाद्य मसाले इत्यादीतील भेसळ याबाबत आवाज उठवणारी ही संघटना असल्याचे पत्रात नमुद केलेले आहे व याबाबत जेष्ठ पत्रकार व विविध सामाजिक संघटनेचे पदाधिकारी असलेले आत्मलिंग शेटे चांगले कार्य करतील व सर्वसामान्य ग्राहकांना न्याय मिळवून देतील असा विश्वास संजयजी पाठक यांनी पत्रात व्यक्त केला.
तसेच या संघटनेचे महाराष्ट्र निरीक्षक संजीव जोशी, महाराष्ट्र संघटन सचिव डॉ.सुनीलकुमार थिगळे, महाराष्ट्र सचिव सौ.नलीनी गायकवाड, मराठवाडा अध्यक्ष सखाराम कुलकर्णी आदी पदाधिकार्‍यांनी आत्मलिंग शेटे यांचे अभिनंदन केले आहे.
आत्मलिंग शेटे यांनी ही निवड झाल्याबद्दल सांगितले की, आपण ग्राहकांच्या समस्या सोडवण्यासाठी निश्चित काम करून ग्राहक संरक्षण, शोषणमुक्तीची चळवळ अभियानाचा प्रसार करून ग्राहकांचे प्रश्न सोडवणे व जागो ग्राहक जागो अभियान अंतर्गत “तक्रार तुमची कार्यवाही आमची” हा संघटनेचा मुलमंत्र जोपासण्याचे काम करून संघटनेच्या माध्यमातून ग्राहकांचे प्रश्न सोडवनार असल्याचे आत्मलिंग शेटे य़ांनी सांगीतले त्यांच्या निवडी बध्दल सर्वत्र अभिंदन होत आहे
पी सी एन न्यूज टीम
दै.मराठवाडा साथीच्या 40 व्या वर्धापन दिनानिमित्त बाल-धमालचे आठवे पर्व २६ जानेवारी पासून
छत्रपती शिवरायांच्या विचारातील राष्ट्र घडले पाहिजे – गोवत्स प.पू.श्री. राधाकृष्णजी महाराज
पी सी एन न्यूज टीम
माता आणि मातीचे किमान माणसाला श्रेष्ठतेकडे नेते-प्रा. आप्पासाहेब खोत
February 3, 2020 पी सी एन न्यूज टीम
‘जल्लोष तरुणाईचा’ : महिला महाविद्यालयाच्या वार्षिक स्नेहसंमेलनाची उत्साहपूर्ण सांगता
January 30, 2020 पी सी एन न्यूज टीम
महाराष्ट्रतील दिव्यांगासाठी मुंबईत राहण्याची शासनाने व्यवस्था करावी अशी सामाजिक न्याय मंत्री धनंजय मुंडे यांच्याकडे मागणी-डॉ. संतोष मुंडे
January 23, 2020 पी सी एन न्यूज टीम
येथे आपल्या आवडीनुसार शोधा
सावतामाळी मंदीरातील महाशिवराञी निमीत्त सुरु असलेल्या कीर्तन महोत्सवाची मा.अजयजी मुंडे यांच्या उपस्थीतीत उत्साहात सांगता*
वनविभागाने उधळली ‘गुलेरची विक्री
प्रभू वैद्यनाथ पालखीने पारंपरिक महोत्सवाची सांगता
मौजे लिंबुटा येथे ग्रामस्वच्छता व गावफेरी उत्साहात;ग्रामस्थांचा चांगला प्रतिसाद
मी घाटसावळीचा आहे.मला पळवून नेत होते” असे सांगितल्याने एकच खळबळ
टीप : सदर न्यूज पोर्टलवर प्रसिद्ध / प्रकाशित झालेल्या बातम्या / लेख / इतर साहित्य किंवा व्यक्त झालेल्या मतांशी संपादक / संचालक सहमत असतीलच असे नाही.
(सर्व वाद विवाद परळी वैजनाथ न्याय कक्षेत)


प्रवचने-श्रीब्रह्मचैतन्य महाराज १८ एप्रिल

संत विषयात देव पाहतात, आपण देवात विषय पाहतो.
प्रत्येकजण भक्ति करीतच असतो, कारण व्यापक दृष्टीने पाहिले तर भक्ति म्हणजे आवड. परमार्थात भक्ति म्हणजे परमात्म्याची आवड असा अर्थ आहे. सर्वांना विषयाची आवड असते, तेव्हा सर्व लोक एकपरीने विषयाची भक्तिच करीत असतात. विषयाची आवड ही देहबुद्धीला धरून, देहबुद्धी वाढविणारी, आणि स्वार्थी असते. ही कमी झाल्याशिवाय परमात्म्याची आवड म्हणजे भक्ति उपजणे शक्य नाही. याकरिता भक्ति मार्गातली पहिली पायरी म्हटली म्हणजे मोबदल्यारहित, निष्काम, निःस्वार्थी परमात्मस्मरण करणे, आणि शेवटची पायरी म्हणजे आपण स्वतःला विसरणे, देहबुद्धि विगलित होणे, ही होय. देहरक्षण परमार्थप्राप्तीकरिता करावे. केवळ विषय सेवनाकरिताच जगणे असेल तर त्यापेक्षा मेलेले काय वाईट
जयंत्यादि उत्सव आपण करतो तो भगवंताच्या ठिकाणी प्रेम उत्पन्न व्हावे म्हणून. मुळात प्रेम नसेल तर, ज्याच्यावर प्रेम असते त्याला आपण जो उपचार करतो, तो उपचार करून प्रेम आणायचे असते. प्रेम आणि उपचार यांचा अन्योन्य संबंध असतो. या उपचाराने भगवंताशी संबंध वाढतो, आणि यामुळे भगवंतावरचे प्रेमही वाढते. आई आपल्या लहान मुलाला दागिने वगैरे घालते, त्याचे त्या लहान मुलाला काही सुख नसते, उलट थोडे दुःखच वाटते, पण त्यामुळे या आईला बरे वाटते म्हणून ती तसे करते. भगवंताला आपण दागिने वगैरे घातले तर ते स्वतःकरताच होय. वास्तविक भगवंताला काय कमी आहे
संत विषयात देव पाहतात, पण आम्ही मात्र देवात सुद्धा विषय पाहतो. रामाची मूर्ती काय उत्तम घडविली आहे, देऊळ किती सुंदर बांधले आहे, वगैरे आम्ही म्हणतो. आमची वृत्ती विषयाकार बनली, म्हणून आम्हाला जिकडे तिकडे विषयच दिसतो. संतांची वृत्ती राममयच असते, त्यांना सर्वत्र रामच दिसतो. तेरा कोटी जप केला म्हणजे रामदर्शन होते असे म्हणतात. त्याचा अर्थ, तेरा कोटी जप व्हायला रोज दहा-बारा तास या प्रमाणात जवळ जवळ दहा बारा वर्षे लागतात, इतका सतत ध्यास लागला म्हणजे ते रूपच तो होतो. नाम कधीच वाया जात नाही. केव्हा केव्हा एखाद्याला दर्शन होत नाही, तेव्हा त्याचे नाम दुसरीकडे खर्च झाले असे समजावे; मग ते विषयप्राप्तीकरिता असेल, किंवा त्याचे पूर्वपाप घटत असेल. विषयाकरिता नाम खर्च करू नये, नामाकरिता नाम घ्यावे.
१०९. नाम आपले सर्वस्व वाटले पाहिजे.


जनता (वृत्तपत्र) - विकिपीडिया

प्रवेश करा(लॉग इन करा)
संपादक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
जनता हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी सुरू केलेले एक वृत्तपत्र होते. या वृत्तपत्राचा पहिला अंक २४ नोव्हेंबर इ.स. १९३० रोजी प्रकाशित झाला. याचे संपादक देवराव विष्णू नाईक होते. जनता प्रारंभी पाक्षिक होते, ३१ ऑक्टोबर इ.स. १९३० रोजी ते साप्ताहिक झाले.
जनता वृत्तपत्राची बिरुदावली म्हणून ‘गुलामाला तु गुलाम आहेस असे सांगा म्हणजे तो बंड करून उठेल’ हे वाक्य होते. या वृत्तपत्रातून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी सर्व निकडीचे प्रश्न चर्चिलेत तसेच जनतेतून विशेष म्हणजे त्यांनी विलायतेहून पाठवलेली पत्रे प्रकाशित झाली होती.
इ.स. १९५५ पर्यंत जनता सरू होते. या वृत्तपत्राचे संपादन वेळोवेळी बदलले. कमी त्यात अनियमितपणा निर्माण झाला परंतु तरीही ते खूप दिवस टिकले. ४ फेब्रुवारी इ.स. १९५६ रोजी जनताचे नामकरण प्रबुद्ध भारत असे करण्यात आले.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची सर्व वृत्तपत्रे मराठी भाषेमध्ये प्रकाशित झालेत कारण मराठीच त्यावेळेची सामान्य जनतेची भाषा होती. कारण बाबासाहेबांचे कार्यक्षेत्र (कर्मभूमी) महाराष्ट्र होते आणि मराठी तिथली लोकभाषा आहे. सर्वांना ज्ञात आहे की, बाबासाहेब इंग्रजी भाषेचे ही प्रकांड विद्वान होते, परंतु त्यांनी आपली वृत्तपत्रे मराठी भाषेत यामुळे प्रकाशित केली कि त्या वेळी महाराष्ट्रातील दलित जनता जास्त शिकलेली नव्हती, ती केवळ मराठीत समझू शकत होती. मात्र त्याच वेळी महात्मा गांधी स्वत:ला दलितांचे हितचिंतक दाखविण्यासाठी आपले एक वृत्तपत्र ‘हरीजन’ इंग्रजी भाषेत प्रकाशित करत होते. मात्र त्यावेळी दलित जनतेला साधारणपणे इंग्रजी माहिती नव्हती.
हे सुद्धा पहासंपादन करा
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे साहित्य
संदर्भ आणि नोंदीसंपादन करा
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे सृजनात्मक साहित्य (हिंदी)
इतर काही नोंद केली नसल्यास,येथील मजकूर CC BY-SA 3.0च्या अंतर्गत उपलब्ध आहे.


'..म्हणून आवडतो सनी लिओनीला महेंद्रसिंग धोनी' - पोलीसनामा (Policenama)

Policenama - सचोटी आणि निर्भीड
ज्वेलर्सवर दरोडा टाकण्याच्या प्रयत्नातील 7 जणांची टोळी अटकेत
’या’ दोन निर्णयांबद्दल ‘विरोधी’पक्ष नेते फडणवीसांनी केलं CM उद्धव…
 44 वर्षीय विधवा महिलेचं ‘लैंगिक’ शोषण करणाऱ्या…
‘..म्हणून आवडतो सनी लिओनीला महेंद्रसिंग धोनी’
‘..म्हणून आवडतो सनी लिओनीला महेंद्रसिंग धोनी’
मुंबई : पोलीसनामा ऑनलाईन – क्रिकेट विश्वात ‘कॅप्टन कुल’ म्हणून आपली ओळख असलेल्या महेंद्रसिंग धोनीचे फॅन कोण नाही  धोनीचा देशातच काय परदेशात देखील मोठा फॅन फॉलोईंग आहे. अभिनेत्री सनी लिओनीला देखील अनेक क्रिकेटपटूंच्या यादीत महेंद्रसिंग धोनीच जास्त आवडतो. धोनीच आवडण्यामागचे तिने दिलेले करणं देखील तितकेच रंजक आहे. एका क्रिकेट वेबसाईटचे उद्धाटन सनीच्या हस्ते करण्यात आले. यावेळी तिने आपल्या आवडत्या क्रिकेटपटू महेंद्रसिंग धोनी विषयी संगितले.
सनी लिओनीला तुला कोणता क्रिकेटपटू आवडतो असे विचारले होते. तेव्हा साहजिकच ती, विराट कोहली, रोहित शर्मा अशांची नावं घेईल असे सगळ्यांना वाटले होते. मात्र तिने कॅप्टन कूल महेंद्रसिंग धोनीचे नाव घेतले. तो तिला का आवडतो हे कारण देखील खूपच रंजक होते. यावेळी बोलताना सनी म्हणाली, ‘धोनी हा एक फॅमिली मॅन आहे. धोनीची मुलगी झिवा ही फारच क्यूट आहे. मी धोनी आणि झिवाचे काही फोटो पाहिले. फारच सुंदर त्या दोघांचे फोटो आहेत. त्यामुळे मला सर्व खेळाडूंमध्ये धोनी सर्वात जास्त आवडतो.’
धोनी ३७ वर्षांचा असला तरी युवा खेळाडूला लाजवेल, असा त्याचा फिटनेस आहे. त्याचबरोबर यष्टीरक्षक आणि फलंदाज म्हणून धोनीने आपला लौकिक कायम राखला आहे. काही दिवासांपूर्वी धोनीला विश्वचषकाच्या संघात खेळवायचे का, यावर बरीच चर्चा सुरु होती. धोनीवर बरीच टीकाही झाली. पण धोनीने आपल्या कामगिरीच्या जोरावर टीकाकारांच्या तोंडाला कुलूप लावले. आता धोनी हा भारतीय संघाचा अविभाज्य भाग बनला आहे आणि त्याच्याशिवाय विश्वचषकात भारतीय संघ खेळू शकत नाही, असे काही जणांचे म्हणणे आहे.
‘अडवाणी आमचे प्रेरणास्थान आहेत ; वाढत्या वयामुळे त्यांना तिकीट दिलं नाही’ : नितीन गडकरी
Loksabha : शिवसेनेची २१ उमेदवारांची यादी जाहिर
 मुलाच्या लग्नाच्या वर्षभरानंतर नाराज झाल्या प्रियंका चोप्राच्या…
‘बिग बी’ अमिताभनं मुलगी श्वेतासोबतचा ‘थ्रोबॅक’ फोटो केला…
LED पॅन्ट घालून अनन्या पांडेनं पार्टीत केला ‘कल्ला’, ‘अखियों से…
‘महाशिवरात्री’ला ‘भाईजान’ सलामनची गर्लफ्रेन्ड यूलियानं केली…
‘बिग बी’ अमिताभच्या ‘मराठमोळ्या’ चित्रपटाचा टिझर…
एकत्र दिसल्या मीरा राजपूत आणि नेहा धुपिया, प्रेग्नंट महिलांना दिला ‘हा’…
 मुलाच्या लग्नाच्या वर्षभरानंतर नाराज…
‘बिग बी’ अमिताभनं मुलगी श्वेतासोबतचा…
LED पॅन्ट घालून अनन्या पांडेनं पार्टीत केला…
‘बिग बी’ अमिताभच्या ‘मराठमोळ्या’…
‘हिमेश रेशमिया’सह ‘या’ 4 कलाकारांनी…
सलग 5 वर्ष रजेवर जाणारा पोलिस कर्मचारी ‘बडतर्फ’…
22 फेब्रुवारी राशिफळ : ‘या’ 4 राशींवर राहिल…
‘या’ 10 देशांकडे सर्वाधिक सोन्याचा…
ज्वेलर्सवर दरोडा टाकण्याच्या प्रयत्नातील 7 जणांची टोळी अटकेत
LIC ची ‘ही’ स्कीम 31 मार्चनंतर बंद होणार,…
’या’ दोन निर्णयांबद्दल ‘विरोधी’पक्ष नेते…
 44 वर्षीय विधवा महिलेचं…
चारित्र्याच्या संशयावरून पत्नीचा खून करून मृतदेह…
3 वर्षांपासून फरार असलेल्याला पश्चिम बंगालमधून अटक
मुख्यमंत्री उध्दव ठाकरेंचा शेतकरी कर्जमाफीबाबत मोठा निर्णय
पुण्यात कर्मचाऱ्यासह वाहतूक पोलिस निरीक्षकांना…
पुण्यातील ‘सलून’ व्यवसायिकाला खंडणी मागणारे दोघे…
पोलीसनामा डाॅट काॅम ही एक मराठीत बातम्या देणारी महाराष्ट्रातील अग्रेसर वेबसाइट आहे. वाचकांना राज्यासह देशातील राजकीय, सामाजिक, पोलीस, क्राईम, क्रिडा क्षेत्रातील ब्रेकिंग बातम्या पुरवणे हा पोलीसनामाचा मुख्य उद्देश आहे.
ज्वेलर्सवर दरोडा टाकण्याच्या प्रयत्नातील 7 जणांची टोळी अटकेत
3 वर्षांपासून फरार असलेल्याला पश्चिम बंगालमधून अटक
22 फेब्रुवारी राशिफळ : धनु
‘बिग बी’ अमिताभच्या ‘मराठमोळ्या’ चित्रपटाचा…
मुलीला ‘मारहाण’ करु नको, सांगणाऱ्या शेजाऱ्याचा त्यानं केला ‘खुन’
23 फेब्रुवारी राशिफळ : मेष
12 दिवसांपुर्वी बेपत्ता झालेल्या विद्यार्थ्याचा दगडानं ठेचून खून झाल्याचं उघड
‘2023 वर्ल्ड कप’ पर्यंत खेळू शकतो MS धोनी, भारताला ‘वर्ल्ड चॅम्पियन’ बनवणार्‍या खेळाडूचं मोठं…


फेंटानिल ड्रग्जच्या विळख्यात तरूण! | Mumbai | Mumbai Live

फेंटानिल ड्रग्जच्या विळख्यात तरूण
फेंटानिल ड्रग्जच्या विळख्यात तरूण
आर्थिक महासत्ता असलेल्या अमेरिकेलाही धडकी भरवणाऱ्या ‘फेंटानिल ड्रग्ज’ची तस्करी आता भारतात होऊ लागली आहे. आतापर्यंत 'फेंटानिल' हा अंमली पदार्थ फारसा कुणाच्या परिचयाचा नव्हता.
आर्थिक महासत्ता असलेल्या अमेरिकेलाही धडकी भरवणाऱ्या ‘फेंटानिल ड्रग्ज’ची तस्करी आता भारतात होऊ लागली आहे. आतापर्यंत 'फेंटानिल' हा अंमली पदार्थ फारसा कुणाच्या परिचयाचा नव्हता. मात्र नायजेरियन तस्करांनी पैशांच्या हव्यासापोटी कोकेनसह भारतात 'फेंटानिल'ची तस्करी सुरू केली. आता तर औषध कंपन्यांमध्ये वापरण्यात येणाऱ्या केमिकलचा वापर करून तस्करांनी 'फेंटानिल' ड्रग्ज बनवण्यासाठी लागणारे पदार्थ बनवण्यास सुरूवात केल्याचं मुंबई पोलिसांच्या एका कारवाईतून पुढं आलं आहे.
ड्रग्ज तस्करीचा अमेरिकन मार्ग
अमेरिका आणि युरोपातील अंडरवर्ल्डने ड्रग्स तस्करीच्या माध्यमातून आपलं बलाढ्य साम्रज्य उभं केलं आहे. हे पाहून सोने-चांदीची तस्करी करणाऱ्या भारतातील तस्करांनीही या धंद्यात आपलं नशीब आजमवायचं ठरवलं. हळुहळू करत भारतातील तस्करांनी नशेच्या धंद्यात चोरटं पाऊल टाकलं. सुरूवातीला अमेरिका, युरोपातून अफू, गांजा, चरस आणि ८०-९० च्या दशकात कोकेन, ब्राऊन शुगर भारतात घेऊन येत या ड्रग्ज माफियांनी तरुणांना पोखरण्यास सुरवात केली.
आता तर या ड्रग्ज माफियांनी नशेच्या धंद्यात इतका जम बसवला आहे की, कोकेन, ब्राऊन शुगरला मागे टाकतील असे भयानक नशा देणारे अंमली पदार्थ ते भारतात आणू लागले आहेत. यामध्ये फेंटानिल, मशरूम, फ्लॅक्का, स्पाईस अशा घातक आणि तरूणांचं आयुष्य उद्धवस्त करणाऱ्या ड्रग्जचा समावेश आहे. वैद्यकीय चाचणीतही हे ड्रग्ज घेतल्याचं उघड होत नाही. त्यामुळे सुरक्षा यंत्रणेबरोबर पालकांसमोरही नवं आव्हान उभं राहिलं आहे.
भारतीतील ड्रग्जचा व्यापार गुंतागुतींचा आहे. झोपडपट्टीपासून ते आलिशान बंगल्यांपर्यंत हे मायाजाल पसरलं आहे. त्यामुळे पोलिसांनी ड्रग्ज तस्करांना कितीही रोखण्याचा प्रयत्न केल्यास हे ड्रग्ज तस्कर तस्करीचे नवनवे मार्ग शोधून काढतातच. त्यामुळेच की काय या धंद्यातील उलाढालीचा अंदाज सुरक्षा यंत्रणांना येत नाही.
अमेरिकेतील मेक्सिको शहरातील डोंगराळ भागात कोकोची असंख्य झाडे आहेत. या झाडांच्या पाल्याचा उपयोग सुरूवातीला औषध निर्मितीसाठी केला जात होता. मात्र कालांतराने त्यात रासायनिक प्रक्रिया करून त्याचं कोकेन बनवण्यास सुरूवात झाली. कोकोच्या झाडांचा पाला काढून तो वाळवला जातो. त्यानंतर तो पाला गरम पाण्यात टाकून त्यात इथेनाॅल आणि इतर रासायनिक द्रव्य टाकून तो घट्ट केला जाते.
३० हजार जणांचा मृत्यू
घट्ट केलेल्या पदार्थातून पाणी काढून टाकण्यासाठी ते एका कपड्याद्वारे गाळलं जातं. गाळलेला घट्ट पदार्थ एका विशिष्ट तापमानाखाली ओव्हनसारख्या मशीनमध्ये गरम केल्यानंतर टणक होतो. त्याच टणक पदार्थाची भुकटी करून कोकेन आणि 'फेंटानिल'सारखं ड्रग्ज बनवलं जातं. या फेंटानिलमुळे अमेरिकेत ३० हजार जणांचा मृत्यू झाला आहे. त्यामुळेच 'फेंटानिल'वर अमेरिकेत बंदी घालण्यात आली आहे. शिवाय हे ड्रग्ज बनवण्यासाठी ज्या केमिकलचा वापर करण्यात येतो, त्या केमिकलच्या वापरावरही मोठ्या प्रमाणावर अटी जारी करण्यात आल्या आहेत.
भारतातील ड्रग्ज माफियांनी आपल्या पाताळयंत्री कारवायांसाठी डॉक्‍टर मंडळींचाही राजरोस वापर सुरू केला आहे. परदेशातून औषधी केमिकल्सची आयात मोठ्या प्रमाणात होत असल्याने हे ड्रग्ज तस्कर चरस, गांजा या पारंपरिक पदार्थांकडून केमिकल्सच्या तस्करीकडे वळले आहेत. हे तस्कर डॉक्‍टरच्या चिठ्ठीद्वारे "ओव्हर द काऊंटर' औषधं खरेदी करून त्यातील प्रतिबंधीत रसायने वेगळी करतात. त्यानंतर ही रसायने परदेशात ड्रग्ज निर्मितीसाठी पाठवतात. तस्करांच्या या नव्या मोडस ऑपरेंडीला 'डॉक्‍टर शॉपिंग' असं म्हटलं जातं. केंद्रीय अमली पदार्थविरोधी पथकाच्या (एनसीबी) तपासात यावर झगझगीत प्रकाश पडला आहे.
या तस्करीला आळा घालण्यासाठी सध्या तरी भारतात कोणताही प्रभावी उपाय नसल्याने या ड्रग्ज माफियांनी तपास यंत्रणांनुढं मोठं आव्हान निर्माण केलं आहे. काही दिवसांपूर्वीच मुंबईतील वाकोला इथून १०० किलो 'फेंटानिल' ड्रग्जचा साठा मुंबईच्या अंमली पदार्थ विभागाच्या पोलिसांनी जप्त केला. या प्रकरणात पुढं राजस्थानमधील एका केमिकल कंपनीच्या मालकाला पोलिसांनी अटक केली.
एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, बाजारातील अनेक औषधांतील केमिकल वेगळी करून त्याद्वारे ड्रग्ज तयार करता येतं. त्यामुळे परदेशात आणि भारतातही अशी काही औषधे प्रतिबंधीत करण्यात आली आहेत. फक्त डॉक्‍टरांच्या निर्देशानुसारच ती ग्राहकाला देता येतात; पण भारतीय बाजारातील त्रुटी हेरून तस्कर एकाच चिठ्ठीद्वारे शहरातील अनेक दुकानांतून ही औषधं खरेदी करतात. कधीकधी औषधविक्रेते डॉक्‍टरांच्या चिठ्ठीशिवायच अशी प्रतिबंधीत औषधे विकतात. त्यानंतर हा औषधसाठा रासायनिक कारखान्यात एकत्र करून त्यातील एफिड्रीन व कॅटामाईन ही प्रतिबंधीत रसायने वेगळी केली जातात.
केमिकल ड्रग्स वेगळं करण्याचं काम कोणत्या कारखान्यात सुरू आहे, याचा शोध लावणं तसं अवघड आहे. याआधी ठराविक औषधांच्या खपात अनपेक्षितपणे वाढ झाल्यास त्याठिकाणी छापा टाकून तस्करांचा छडा लावला जात असे; पण 'डॉक्‍टर शॉपिंग' या नव्या कार्यप्रणालीचा वापर करून तस्कर एकाच विभागातील दुकांनातून प्रतिबंधीत औषधं न घेता शहरातील विविध दुकांनातून औषधं खरेदी करीत असल्याने त्यांच्यापर्यंत पोहोचणं अमली पदार्थविरोधी विभागाला कठीण जात आहे.
परदेशात 'डॉक्‍टर शॉपिंग'ला आळा घालण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. डॉक्‍टरांचा संगणक व औषधांच्या दुकांनामधील संगणक एकमेकांशी जोडलेले असतात. त्यामुळे डॉक्‍टरांनी एखाद्या रुग्णाला हे औषध लिहिल्यास त्याची पूर्ण माहिती या यंत्रणेद्वारे औषध विक्रेत्यांना कळते. त्यामुळे 'ओव्हर द काऊंटर' औषधांची खरेदी करणं तस्करांना कठीण जातं. पण आपल्याकडे अद्याप अशी यंत्रणा अस्तित्वात आलेली नाही. परदेशात होणाऱ्या या तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे तिथं ही प्रतिबंधीत केमिकल्स मिळविणं कठीण जात आहेत. परिणामी, आंतरराष्ट्रीय तस्कर त्यासाठी मोठी रक्कम देण्यास तयार असतात. याचाच फायदा घेऊन भारतीय तस्कर मोठ्या प्रमाणात ही केमिकल्स भारताबाहेर पाठवून कमाई करीत असल्याची माहिती एनसीबीच्या एका अधिकाऱ्याने दिली.
केमिकल्स खरेदी-विक्रीचा व्यवहार दिसतो तितका सोपा नाही. हा व्यवहार 'बीट काईन'वर होतो. डार्क आणि डिप अशा दोन प्रकारात हा व्यवहार होतो. इंटरनेटवरील या तस्करांच्या साईटवर मेंबरशीप घ्यावी लागते. 'बीट काईन'वर ही मेंबरशीप मिळते. एक 'बीट काईन' १ लाखाहून अधिक रुपयांचा असतो. या इंटरनेट साईटवर मेंबर होण्यासाठी काही लाख रुपयांचे 'बीट काईन' खरेदी करावे लागतात. मात्र नुसते 'बीट काईन' खरेदी करून देखील तुम्हाला मेंबर केलं जाईल याची खात्री नसते.
जोपर्यंत या तस्करांना तुम्ही खरेच अमली पदार्थांच्या खरेदीसाठी मेंबर बनत आहात याची खात्री पटत नाही. तोपर्यंत तुम्हाला मेंबर करून घेतलं जात नाही. मुंबई पोलिसांनी तस्करांना जाळ्यात अडकवण्यासाठी अशा प्रकारच्या 'बीट काईन'ची खरेदी करून मेंबर होण्याचा प्रयत्न केला होता. मात्र त्यांना अपयश आलं. काही दिवसांपूर्वीच अंमली पदार्थविरोधी पथकाच्या पोलिसांनी कांदिवलीत 'बीट काईन'द्वारे एलएसडी पेपरची विक्री करणाऱ्या टोळीचा पर्दाफाश केला होता. यातील मुख्य आरोपी फरहान अखील खान हा या इंटरनेटवरील साईटवर मेंबर असल्याचं तपासात पुढं आलं होतं. त्यावेळी त्याने तब्बल साडे दहा लाख रुपये या एलएसडी पेपरसाठी मोजल्याचं त्याने पोलिसांना सांगितलं होतं.
परदेशातून 'अशी' केली जाते तस्करी
आंतरराष्ट्रीय ड्रग्ज बाजारात 'फेंटानिल' व 'कोकेन'ला मोठी मागणी आहे. मेक्सिको तसंच केनियातून ड्रग्ज माफिया ड्रग्ज पेडलरद्वारे आपला माल भारतात पाठवतात. ड्रग्ज पेडलर १ किलो वजनाचं कोकेन छोट्या कॅप्सूलमध्ये भरून ते कॅप्सूल गिळतात. हे कॅप्सूल पोटात फुटल्यास पेडलरचा जागीच मृत्यू होतो. त्यामुळे या कॅप्सूल पोटात फुटणार नाहीत याची काळजी घेऊन बनवल्या जातात. कॅप्सूल गिळून भारतात आल्यावर हा पेडलर दिल्ली किंवा मुंबईतील हाॅटेलमध्ये उतरतो. तिथं तो बाथरूमवाटे ड्रग्ज कॅप्सूल पोटातून बाहेर काढतो. हे कॅप्सूल साफ करून भारतातील हँडलरला दिलं जातं. त्यानुसार हँडलर ते तस्करांपर्यंत पोहोचवतो. या प्रत्येक खेपेमागे ड्रग्ज आणणारा आणि हँडलर या दोघांनाही १० ते १५ लाख रुपये मिळतात. केनियात या पैशांची किंमत दुप्पट असते. विशेष म्हणजे एका फेरीनंतर या तस्कराला पुढील ५ वर्षे त्या देशात पाठवलं जात नाही.
हे अंमली पदार्थ काॅलेजच्या तरुणांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी व्हॉट्‌स अॅप ग्रुप किंवा फेसबुकवर सांकेतिक भाषेत पार्टीचं आयोजन केलं जाते. या पार्टीत फिल हाय आणि ट्रान्सध्ये नेण्यासाठी कोकेन, केटामाइन आणि टूसीबीसारखे अंमली पदार्थ विकले जातात. त्यावर तरुणपिढी लाखो रुपयांची उधळण करते. काही पंचतारांकीत हॉटेल्समध्ये अंमली पदार्थांचे व्यवहार होतात. त्याचबरोबर मोठ मोठ्या ठिकाणी इव्हेंट मॅनेजमेंट किंवा कुरिअरच्या माध्यमातून तस्कर हे अंमली पदार्थ पार्टीत आणतात. त्यामुळे शहरातील पंचतारांकीत हॉंटेल, इव्हेंट मॅनेजमेंट कंपन्या आणि कुरिअर कंपन्या पोलिसांच्या रडारवर आहेत.
तरूणांमध्ये लोकप्रिय असलेल्या ड्रग्जमध्ये मॅजिक मशरूमचाही समावेश आहे. या प्रतिबंधीत मशरूमसह काही दिवसांपूर्वी कोलकात्यातील एका डिस्क जॉकीला अटक करण्यात आली होती. त्याच्याकडून २.४९ ग्रॅम मॅजिक मशरूम, २० एलएसडी ब्लॉट्‌स, ९ गोळ्या(एमडीएम) व १३.५ ग्रॅम इक्‍टसी सारखे पदार्थ हस्तगत करण्यात आले. याप्रकरणी आतापर्यंत विवेक शर्मा, रिषभ शर्मा व डिक्‍स जॉकी दीप चक्रवर्ती यांना अटक झाली आहे.
भाजीच्या मशरूमच्या तुलनेत या मशरूमची चव थोडी कडू लागते. त्यामुळे चॉकलेट सीरप टाकून या मशरूमचं सेवन केलं जातं. या पदार्थाची नशा अगदी ८ तास राहते. रासायनिक ड्रग्स एमडी व एलएसडीपेक्षाही ही नशा जास्त काळ टिकते. आरोपींच्या चौकशीत आरोपी बीट कॉईनच्या माध्यमातून डार्क नेटवरून हे अंमली पदार्थ मागवायचे. त्यांची विक्री पार्ट्यांमध्ये ग्राहकांना हेरून केली जायची. मशरूमच्या २ हजार जातींपैकी १४४ जातींमध्ये नशा देणारा घटक असतो. त्यामुळे अमेरिका खंडानंतर गेल्या काही वर्षांत पूर्व आशियात त्याची मोठ्या प्रमाणात लागवड करण्यात आली. अमेरिका, युनायटेड किंगडम, कॅनडा या सारख्या देशांनी अंमली पदार्थ प्रतिबंधक कायद्याअंतर्गत मॅजिक मशरूमवर बंदी आणली आहे. भारतात या मशरूमवर बंदी नाही, पण त्यातील नशेच्या घटकांवर बंदी आहे.
युरोपातील अनेक तरुण-तरुणींना आपल्या विळख्यात ओढल्यानंतर सध्या स्पाईस नावाचं नवं ड्रग्ज राज्यात खूप प्रचलीत झालं आहे. गांजावर विशिष्ट रसायनिक प्रक्रिया करुन हे ड्रग्ज तयार केलं जातं. कृत्रिम गांजा असलेलं हे ड्रग्स वैद्यकीय चाचणीत सापडत नसल्यामुळे तरुणी या ड्रग्जच्या अधिक आहारी गेल्या आहेत. पोलिसांकडे सध्या याबाबत एकही गुन्हा दाखल नसला, तरी या डॅग्जचं सेवन करणारे तरुण-तरुणी वैद्यकीय उपचारासाठी तज्ज्ञांकडे येत आहेत. स्पाईस, के टू, ब्लॅक मांबा, ब्लॅक झोंबी या नावाने प्रचलित असलेलं हे ड्रग्ज युकेमध्ये फार प्रचलीत झालं होतं. त्यानंतर मुंबईतही अनेक तरूण-तरुणी या कृत्रिम गांजाला बळी पडत आहेत.
सनदी अधिकाऱ्याची मुलगी आहारी
तीन महिन्यांपूर्वी एका सनदी अधिकाऱ्याची मुलगी या ड्रग्जच्या आहारी गेली होती. तिच्या आईला संशय आल्यानंतर विचारणा केली. पण, कोणत्याही प्रकारचा नशा करत नसल्याचं तिनं सांगितलं. हवं तर टेस्ट करा असंही ती सांगायची. पण, मुलीची वागणूक संशयास्पद असल्याने तिला भायखळा येथील मसिना रुग्णालयात नेण्यात आलं. डॉक्‍टरांच्या तपासणीत ही मुलगी ड्रग्जचं सेवन करत असल्याची लक्षणं आढळली. मात्र, तिच्या लघवीत ड्रग्जचे अंश सापडले नाही. त्यामुळे डॉक्‍टरही आश्‍चर्यचकित झाले. अनेक वेळा या मुलीची तपासणी करण्यात आली. पण, काहीच सापडत नव्हतं.
अखेरीस तिचं समुपदेशन केल्यावर ती स्पाईस ड्रग्ज घेत असल्याची कबुली तिने दिली. स्पाईस हे गांजाहून अधिक नशा देतं. पण त्याचे दुष्परिणाम फार भयानक आहेत. त्याचं अतिसेवन झाल्यास माणूस एखाद्या झोंबीप्रमाणे म्हणजे निर्जीव वस्तूसारखा पडून राहतो. त्यामुळे हे ड्रग्ज झोंबी म्हणून प्रसिद्ध आहे. या ड्रग्जचं सेवन करणाऱ्या व्यक्तीला वेडही लागू शकतं. गांजा सेवन करणाऱ्याच्या शरीरात त्याचे अंश सुमारे २० दिवस सापडतात, पण स्पाईस कृत्रिम ड्रग्ज असल्यामुळे ते डिटेक्‍ट होत नाहीत.
नायजेरियन तस्करांची वाढती मक्तेदारी
मुंब्रा, दिवा, मिरा रोड, वसई, नवी मुंबईतील काही भागात मोठ्या संख्येने वास्तव्यास असलेल्या नायजेरियन नागरिकांच्या गुन्हेगारी विषयक हालचाली रोखण्याचं नवं आव्हान पोलिसांसमोर उभं ठाकलं आहे. या नायजेरियन नागरिकांनी एमडी, एफेड्रीन, अशा अनेक नव्या अंमली पदार्थांची तस्करी भारतात सुरु केल्याने या नव्या अमली पदार्थांची पडताळणी करण्यासाठी पोलिसांच्या नाकीनऊ येत आहेत. बेकायदेशीररित्या भारतात आलेले ९५ टक्के नायजेरियन ऑनलाईन फसवणुकीचे आणि अंमलीपदार्थ तस्करीचं काम करतात. अंमली तस्करीप्रकरणी पोलिसांनी २०१६ मध्ये १६ नायजेरियन नागरिकांना अटक केली होती. तर २०१७ मध्ये सुमारे २३ नायजेरियन नागरिकांना अटक करण्यात आली होती. या नायजेरियन टोळींच्या अनेक वस्त्या मुंबईबाहेर वसू लागल्यामुळे पोलिसांची डोकेदुखी वाढली आहे.
२ कोटींच्या ड्रग्जसह टांझानियाच्या महिलेस अटक, एक्सप्रेसमधून करत होती प्रवास
'मॉब लिचिंग'चे गुन्हे धार्मिक तेढ, राजकीय स्वार्थासाठीच
फेंटानिलड्रग्जआंतरराष्ट्रीय टोळीतस्करमुंबई पोलिसमृत्यूचे प्रमाण
कुख्यात गुंड रवि पुजारीला सेनेगलमध्ये अटक, भारतात प्रत्यार्पण करण्याची शक्यता
करोडो रुपयांचे कर्ज देण्याच्या नावाखाली फसवणूक, दिग्दर्शकाला अटक
गायक मिक्का सिंगच्या मँनेजरने स्टुडिओत केली आत्महत्या
मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांच्याविरोधात आक्षेपार्ह उद्गार, मालवणी पोलिसांनी केली एकाला अटक
मनसेच्या शाखा प्रमुखास खंडणीच्या गुन्ह्यात अटक
रेल्वेत नोकरीचं आमिष दाखवून कबड्डीपट्टूंना लाखोंचा गंडा
गुलशन कुमारच्या हत्येची टीप आधीच मिळाली होती - राकेश मारिया
चक्क तिच्या पोटातून कोकेनच्या 72 कँप्सूल बाहेर काढल्या...
मुंबई पोलिस आयुक्तपदासाठी लाॅबींग सुरू
अल्पवयीन मुलांची तस्करी करणाऱ्या टोळीचा पर्दाफाश
एजाज लकडावालाचा साथीदार 'महाराज' अटकेत
डाॅन मन्या सुर्वे नाना पाटेकर यांचा भाऊ, त्यांनीच सांगितलं


Ministry of Defence Bharti 2020 - Apply Offline Mode

आज प्रकाशित झालेले अपडेट्स
संरक्षण मंत्रालय भरती २०२०
संरक्षण मंत्रालय भरती २०२०
Ministry of Defence Bharti 2020 : संरक्षण मंत्रालय येथे सल्लागार (भाषांतरकार) पदाच्या एकूण ५ रिक्त जागा भरण्यासाठी पदांनुसार पात्र असणाऱ्या उमेदवारांकडून अर्ज मागविण्यात येत आहे. अर्ज ऑफलाईन पद्धतीने करायचा आहे. अर्ज करण्याची शेवटची तारीख ११ मार्च २०२० आहे.
संरक्षण मंत्रालय भरती २०२० – ८ जागा
पदाचे नाव – सल्लागार (भाषांतरकार)
पद संख्या – ५ जागा
शैक्षणिक पात्रता – उमेदवार सेवानिवृत्त अधिकारी असावा.
नोकरी ठिकाण – पुणे
अर्ज पद्धती – ऑफलाईन
अर्ज करण्याचा पत्ता – सचिव (जीपीआयआयएन), कक्ष क्रमांक ३२०, ‘बी’ विंग, सेना भवन, नवी दिल्ली
अर्ज करण्याची शेवटची तारीख – ११ मार्च २०२० आहे.
अ. क्र. पदाचे नाव रिक्त जागा
१ सल्लागार (भाषांतरकार) ०५
अधिक माहिती करिता कृपया दिलेली PDF जाहिरात वाचावी.
सर्व जॉब अपडेट्ससाठी महाभरतीची अधिकृत अँप गुगल प्ले स्टोर वरून डाउनलोड करायला विसरू नका.
१० वी पास उमेदवारांसाठी जॉब्स १२ वी पास उमेदवारांसाठी जॉब्स
पदवीधर उमेदवारांसाठी जॉब्स पदव्युत्तर उमेदवारांसाठी जॉब्स
बँक जॉब्स इंजिनिअरिंग जॉब्स
अपंग उमेदवारांसाठी जॉब्स ITI पास उमेदवारांसाठी जॉब्स
खाजगी जाहिरात सरकारी जाहिराती
वैद्यकीय जाहिरात रेल्वे जाहिराती
महाराष्ट्रातील सर्व सरकारी नोकरी अपडेट्स देणारे अँप लगेच मोफत डाउनलोड करा
महाराष्ट्राचे आपले रोजगार वार्तापत्र..
सारथी पुणे भरती 2020
महाभरती एप्रिल पासून होणार
परीक्षा MPSC तर्फेच घ्याव्यात
कर्मचारी निवड आयोग भरती 2020
शक्ती माइनिंग इक्विपमेंट्स प्रा.लि. भर्ती २०२०
केंद्रीय विद्यालय भंडारा भरती 2020
: : महत्वाच्या भरती : :
SBI मध्ये ८००० जागांची भरती सुरु
सारथी पुणे भरती २०१९
कर्मचारी निवड आयोग भरती 2020
व्हाट्सअँप वर मिळवा जॉब अपडेट्स..
© 2020 - महाभरती... सर्व हक्क सुरक्षित.
MahaBharti.in | डाउनलोड महाभरती अँप
आज प्रकाशित झालेले अपडेट्स


जून | 2019 | माझ्या मना ...

वीज बचतीवर बोलू काही
मित्रांनो, ईश्वराने आपल्याला जे नश्वर शरीर दिलेले आहे ते नश्वर म्हणजे नाशवंत असल्याने क्षणोक्षणी त्यात केमिकल लोचा होत असतो. जुन्या कोशिका मरतात आणि नवीन तयार होतात. याशिवाय काही आजार उदभवतात व औषधोपचार केल्याने निघून पण जातात.
एकूण सांगायचा तात्पर्य असा कि क्षणोक्षणी शरीरात लहान मोठा केमिकल लोच्या होत असतोच.
लहान असेल आपण दुर्लक्ष करतो. आपण दुर्लक्ष केले तरी शरीर दुर्लक्ष करत नाही. ते स्वतः प्रतिकार शक्ती तयार करून घेते व त्या आजारापासून शरीराला मुक्त करते.
पण काही दुर्धर आजार असतात जे इतके निर्लज्ज असतात कि शरीर त्यांच्या पुढे थकते व शरीराची प्रतिकार शक्ती तयार करण्याची ताकद संपते. अशा वेळी नाईलाजाने आपल्याला डॉक्टर साहेबांना भेटून पुढील वाटचाल करावीच लागते.
तुम्ही म्हणणार पुढील वाटचाल म्हणजे काय हो
म्हणजे नेमका काय इलाज करावा, कुठे करावा, शस्त्रक्रिया करावी का
म्हणजे जेव्हा ईलाज करू शकत नाही तेव्हा बाहेरील ईलाज करावा लागतोच.
पण हा मोठा केमिकल लोचा नाकीनऊ आणतो. काही वेळा तो इतका भयावह असतो की आपल्याला उद्याची ही शाश्वती नसते. हा केमिकल “लोचा” आपल्याला “आता चालो नी बाबा” असे म्हणायला आला आहे की काय अशी धास्ती मनात वाटत असते.
आणि तो विशिष्ट काळ काळच असतो. त्यातून मार्गक्रमण करत असताना प्रचंड वेदना सहन कराव्या लागतात.
आणि अशा प्रसंगातून प्रवास केल्यास प्रचंड प्रमाणात प्रतिकार शक्ती प्राप्त होते व आपण प्रत्येक कठीण प्रसंगाला तोंड देत जीवनात सुसह्य मार्गक्रमण करतो.
Posted in दुखः, वाटेल ते, स्वानुभव.	Tagged दुख:, प्रवास, माझे मत, रुग्ण, व्यथा
Posted in इंटरनेट, ब्लोग्गिंग, वाटेल ते, संस्कार.	Tagged काही तरी, व्यथा, सहजच
मित्रांनो, जो जन्माला त्याला कधीतरी जावेच लागते. हा निसर्गाचा नियम आहे. पण एखादी व्यक्ती गेल्याने अत्यंत दुःख होते.
अशीच एक व्यक्ती काही दिवसांपूर्वी अचानक निघून गेली. आमचे वरिष्ठ स्व. श्रीयुत सावंत साहेब, माजी मुख्य अभियंता यांचे देहावसान झाल्याची बातमी समजली आणि अक्षरशः धक्का बसला. कामात अत्यंत हुशार असे आमचे साहेब जवळजवळ 74 व्या वर्षात जग सोडून सोडून गेले. ग्रुपमधील कोणालाही साहेबांना दवाखान्यात भरती केल्याचे माहित नव्हते. त्यामुळे साहेबांची शेवटची भेट झाली नाही ही खंत कायम राही
मी नाशकात राहात होतो. तेव्हा मला कल्पना ही नव्हती की आपले सेवानिवृत्त अधिकारी वर्ग पुन्हा कधी आपल्याला भेटतील. तेव्हा माहिती काढली तर समजले की बहुतेक मंडळी पुण्यातच राहतात.
अचानक माझी पुण्यातील कार्यालयात बदली झाली व माझी काही सेवानिवृत्त अधिकार्यांची भेट झाली. त्यांना भेटल्यावर मला अतिशय आनंद झाला.
नंतर समजले कि आपल्या सेवानिवृत्त वरिष्ठांनी एक ग्रुप तयार केला आहे. महिन्यातून दोन वेळा सर्व एके सुनिश्चित ठिकाणी भेटतात चहा नाश्ता होतो गप्पा होतात व आपापल्या घरी जातात.
मी ही सेवानिवृत्त झाल्यावर त्या ग्रुप मधे शामिल झालो. मी ग्रुप चा सदस्य झाल्यावर मला अत्यधिक आनंद झाला.
माझ्या पेक्षा 15-20 वर्षांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसोबत बसून गप्पा मारण्यात वेगळाच आनंद मिळतो.
पण आता आमच्या ग्रुप मधील आदरणीय और महत्वपूर्ण सदस्य गेल्यावर त्यांची अनुपस्थिती जाणवेल.
आमचे साहेब गेल्यावर आज नेहमीप्रमाणे आमचे सर्व सदस्य भेटले आणि साहेबांची अनुपस्थिती प्रकर्षाने जाणवली.
साहेब आम्ही आपल्याला कधीच विसरु शकत नाही.
खालील फोटो मध्ये बसलेले श्रीयुत सावंत साहेब आहेत.
Posted in दुखः, स्वानुभव.	Tagged दुख:
Posted in इंटरनेट, दुखः, ब्लोग्गिंग, संस्कार.	Tagged दुख:, वाचनीय लेख, व्यथा, संसार
कट, कॉपी व पेस्ट…
प्रवर्ग कॅटेगरी निवडा इंटरनेट (58) ईको फ़्रेन्डली (21) कथा (22) कलाकुसर (16) कल्पना (44) काव्य संग्रह (8) कौतुक (63) ग्लोबल वार्मिंग (47) घटना (47) दुखः (64) फिल्मी (4) बातम्या (65) ब्लोग्गिंग (318) भ्रमंती (18) माझ्या कविता (42) वाटेल ते (175) वाढदिवस (12) विज्ञान जगतातील घडामोडी (23) विज्ञान जगात (31) शुभेच्छा (44) श्रद्धांजली (2) संस्कार (54) सण (36) सुविचार (5) स्वानुभव (417)
Ravindra च्यावर परंपरा -१
रवीन्द्र परांजपे च्यावर परंपरा -१
Health च्यावर धो-धो पाऊस…(19593)
Ravindra च्यावर दिपावली आगमन…(19598)
रवीन्द्र परांजपे च्यावर दिपावली आगमन…(19598)
इंटरनेट ईको फ़्रेन्डली उत्सव कथा काव्य काही तरी कौतुक खादाड गणेश उत्सव गम्मत जम्मत गायक गोष्ठी ग्लोबल वार्मिंग जोंक टेग थरार दीपावली दुख: पक्षी परंपरा पाऊस प्रवास प्रेरणा स्त्रोत फेसबुक बातम्या भ्रमंती मनोरंजन माझे मत माझ्या कल्पना माझ्या कविता रुग्ण वाचनीय लेख वाढ दिवस वाढदिवस विजयादशमी विज्ञान कथा विज्ञान जगत व्यथा शुभेच्छा संसार संस्कार सण सत्य घटना सन सहजच सुप्रभात संदेश स्वानुभव
माझ्या मुलीचा ब्लॉग “थोडेसे मनातले”


प्रक्षेपण, नकाशाचे – मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती

मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद
प्रक्षेपण, नकाशाचे : भूपृष्ठावर कल्पिलेल्या अक्षवृत्तांच्या व रेखावृत्तांच्या जाळीची कागदावरील प्रतिकृती किंवा चित्र म्हणजे प्रत्यालेख किंवा प्रक्षेपण होय. भू-गोलावरील म्हणजे पृथ्वीवरील कोणत्याही भूपृष्ठाचा आकार व त्याचे क्षेत्रफळ सपाट कागदावर नकाशाद्वारे दाखविण्यासाठी प्रक्षेपणाचे तंत्र वापरले जाते. मात्र प्रत्यक्ष छायाचित्राप्रमाणे भू-गोलावरील वृत्तांच्या जाळीचे चित्र कागदावर काढणे शक्य नसते तर त्यावरील वृत्तांचे प्रकाशाच्या साहाय्याने प्रक्षेपण केले असता त्यांचे चित्र सपाट पृष्ठभागावर कशा प्रकारे दिसेल, हे विचारात घेऊन तशा स्वरूपाची प्रतिकृती भूमितीच्या वा गणिताच्या आधारे कागदावर काढता येते. या प्रकारच्या प्रतिकृतीत भू-गोल हा त्रिमितीय (गोलाकृती) असल्याने व प्रक्षेपण हे द्विमितीय (सपाट) कागदावर काढावयाचे असल्याने त्यावरील वृत्तांची जाळी ही भू-गोलावरील वृत्तांच्या जाळीसारखी हुबेहुबे ठरु शकत नाही. प्रक्षेपणात अक्षवृत्ते व रेखावृत्ते यांच्या मूळ रचनेत फरक पडतो व त्यांची सापेक्ष दिशाही बदलते. प्रक्षेपणातील अक्षवृत्ते व रेखावृत्ते यांच्या मांडणीमुळे त्यात काही दोष निर्माण होतात. हे दोष कमीत कमी असावेत व भू-गोलावरील जास्तीत जास्त भाग सपाट पृष्ठभागावर शक्यतो बिनचूक व योग्य स्वरूपात दाखविता यावा, यासाठी भू-गोलाचे वेगवेगळ्या तुकड्यांत विभाजन करून प्रत्येक भागासाठी वेगवेगळी प्रक्षेपणे काढली जातात. ही प्रक्षेपणे काढण्यासाठी पृथ्वीचे आकारमान, त्रिज्या, अक्षांश व रेखांश यांच्या प्रामुख्याने विचार केला जातो. त्याचप्रमाणे भू-गोलावरील अक्षवृत्ते व रेखावृत्ते यांचा परस्परसंबंध, त्यांच्यामधील अंतर, ज्याचे प्रक्षेपणचित्र करावयाचे त्या प्रदेशाची आकृती, क्षेत्रफळ, वेगवेगळ्या स्थळांतील अंतरे, त्यांची सापेक्ष दिशा या गोष्टी प्रक्षेपण काढताना विशेष लक्षात घ्यावा लागतात. प्रक्षेपण काढताना त्यामागील हेतूलाही महत्त्व असते. संकल्पित प्रतिकृतीत एखाद्या प्रदेशाचे क्षेत्रफळ बिनचूक दाखविण्याचे उद्दिष्ट आहे की, त्याचा शुद्ध आकार दाखविणे अभिप्रेत आहे, हे लक्षात घ्यावे लागते व त्या दृष्टीने आवश्यक ते गुणधर्म असलेली प्रक्षेपणे वापरली जातात. उदा., ध्रुवावरील व ६०° ते ९०° अक्षांशांतील भागासाठी, हवाईमार्ग दाखविण्यासाठी खमध्य ध्रुवीय केंद्रीय (गोमुखी) प्रक्षेपण क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने एक संबंध गोलार्ध नकाशात दाखविण्यासाठी खमध्य ध्रुवीय समक्षेत्र प्रक्षेपण निरनिराळ्या देशांच्या नकाशांसाठी शंकू प्रक्षेपण व उष्ण कटिबंधातील देश दाखविण्यासाठी दंडगोलप्रक्षेपणाचा वापर केला जातो. सागरी संचारासाठी मर्केटरचे प्रक्षेपण मार्गदर्शक ठरते.
पृथ्वीविषयीच्या संशोधनानुसार तिचा आकार संपूर्ण वाटोळा नसून थोडासा अनियमित आहे. प्रक्षेपणासाठी पृथ्वीची विषुववृत्तीय त्रिज्या विचारात घेतली जाते. ती ६,३७८·२०६४ किमी. लांब आहे: परंतु सामान्यतः ही त्रिज्या ६,४०० किमी. किंवा ६४ कोटी सेंमी मानली जाते. भू-गोल ही पृथ्वीची लहान प्रतिकृती होय. या भू-गोलावरील अक्षवृत्ते आणि रेखावृत्ते एकमेकांना काटकोनात छेदतात. पृथ्वी वाटोळी असल्याने ह्या रेषाही वाटोळ्या आहेत. पृथ्वीच्या आसाला मद्यबिंदूशी काटकोनात छेदणारे प्रतल, पृथ्वीच्या पृष्ठभागाला ज्या बिंदूंत छेदते ते बिंदू जोडणारी रेषा म्हणजेच विषुववृत्त होय. या काल्पनिक वृत्ताने पृथ्वीचे उत्तर गोलार्ध आणि दक्षिण गोलार्ध असे दोन समान भाग पडतात. विषुववृत्ताच्या उत्तरेस ९० व दक्षिणेस ९० अक्षवृत्ते आहेत. ध्रुवाकडे गेल्यास यांची लांबी कमी कमी होत जाते. शेवटी ९०° उत्तर व दक्षिण ही दोन्ही अक्षवृत्ते बिंदुमात्रच असतात.
पृथ्वीच्या दोन्ही ध्रुवांना जोडणाऱ्या व अक्षवृत्तांना काटकोनात छेदणाऱ्या काल्पनिक रेषांना रेखावृत्ते म्हणतात. रेखावृत्तांपैकी ग्रिनिचमधून जाणारे रेखावृत्त आंतरराष्ट्रीय संकेताने संदर्भ-वृत्त मानण्यात येते, त्याला ‘मूळ रेखावृत्त’ म्हणतात. पृथ्वीवरील कोणत्याही बिंदूचे स्थान त्याने या मूळ रेखावृत्ताच्या पूर्वेकडे अगर पश्चिमेकडे केलेल्या कोनावरून निश्चित होते. मूळ रेखावृत्त हे संदर्भ रेखावृत्त मानून रेखावृत्तांच्या मांडणीप्रमाणे त्याच्या पूर्वेस १८० व पश्चिमेस १८० अशी ३६० रेखावृत्ते आहेत. ही सर्व रेखावृत्ते लांबीने सारखी असतात. विषुववृत्तावर दोन रेखावृत्तांमधील अंतर १११·३२१ किमी. भरते. हे अंतर जसजसे ध्रुवबिंदूंकडे जावे तसतसे कमी होत जाते. स्थूलमानाने भूपृष्ठावर १° अंतरावरील कोणत्याही दोन अक्षवृत्तांमधील अंतर १११ किमी. असते. [⟶अक्षांश व रेखांश].
नकाशात स्थाननिश्चितीसाठी अक्षवृत्ते व रेखावृत्ते यांचा उपयोग ख्रि. पू. काळातही केल्याचे दिसून येते. त्यातूनच प्रक्षेपणाची कल्पना पुढे आली असावी. नकाशे चित्रित करण्यासाठी प्रक्षेपणांचा उपयोग करण्याची कला ग्रीकांनी अवलंबिल्याचे तत्कालीन काही नकाशांवरून दिसून येते. इ. स. पू. सु. २७६ ते १९४ या काळात एराटॉस्थीनीझने ज्ञात असलेल्या जगाचा नकाशा काढताना ७ अक्षवृत्तांचा व ७ रेखावृत्तांचा उपयोग केल्याचे ग्रांथिक पुरावे आढळतात. त्यानंतर हिपार्कस आणि माराइनस यांनी अक्ष-रेखादी वृत्तांच्या जाळीचा उपयोग नकाशासाठी केला परंतु त्यांतील दोषांवर टॉलेमीने टीका करून आपल्या नकाशात अनुरूप अशी सुधारणा केली (इ. स. दुसरे शतक). त्याने अक्षवृत्ते आणि रेखावृत्ते यांच्या वर्तुळाकार जाळीवर जगाचा नकाशा तयार केला. टॉलेमीच्या काळापासून पंधराव्या शतकापर्यंत या क्षेत्रात फारशी प्रगती झाली नाही. रोमन काळातील नकाशांत अक्षांश-रेखांशांविषयीचा विचार केलेला आढळत नाही. टॉलेमीने तयार केलेल्या नकाशांत सध्याच्या साध्या शंकू प्रक्षेपणासारखी प्रक्षेपणे आढळतात. ग्रीक भूगोलवेत्ता बॉन याच्या प्रक्षेपणातील दोष दूर करून ते सुधारण्याचे प्रयत्न व्हाल्टझेम्यूलरने (१४७०  ते १५२२ ) १५०७ मध्ये केले. १४६६ मध्ये जर्मनांनी काढलेल्या ‘ट्रॅपीझफॉर्म’ नकाशांच्या आधारेच फ्लॅमस्टीड प्रक्षेपण तयार करण्यात आले. यानंतरच्या अर्धशतकात जर्मन भूगोलवेत्ता ग्लेरेनस याने खमध्य ध्रूवीय समांतर प्रक्षेपणाचा उपयोग केलेला पहिला नकाशा तयार केला. गेर्‌हार्ट मर्केटर (क्रेमर) (१५१२–९४) या फ्लेमिश भूगोलवेत्त्याने दोन प्रमाण अक्षवृत्ते असलेल्या शंकू प्रत्यालेखाच्या आधारे यूरोपचा नकाशा तयार केला व त्यानेच जगाचा नकाशा (मर्केटर्स वर्ल्ड मॅप) तयार केला. अठराव्या शतकात जर्मन गणिती योहान लँबर्टने (१७२८–७७) गणितीय प्रक्षेपणांत मोलाची भर घातली. एकोणिसाव्या व विसाव्या शतकांत विज्ञानाच्या प्रगतीबरोबरच नकाशाशास्त्रात खूपच प्रगती झाली व प्रक्षेपण तंत्राचा विकास घडून आला.
प्रक्षेपणांचे वर्गीकरण हे स्थूल मानाने दोन दृष्टींनी केले जाते : (१) प्रक्षेपण काढण्याच्या पद्धतीनुसार, (२) प्रक्षेपणांच्या गुणधर्मांनुसार.
प्रक्षेपण काढण्याच्या पद्धतीनुसार प्रक्षेपणांचे पुढील प्रकार होतात: (अ) खमध्य प्रक्षेपणे : भू-गोलावर कोणत्याही एका ठिकाणी सपाट कागद स्पर्श करून ठेवला असता, प्रकाशक्षेपकाच्या साहाय्याने अगर इतर पद्धतींनी गोलावरील वृत्तांच्या जाळीचे चित्र वा प्रक्षेपण कागदावर काढता येते अशा प्रक्षेपणांना खमध्य प्रक्षेपणे म्हणतात. (आ) दंडगोलाकार प्रक्षेपणे : दंडगोलाकार कागदाचे वेष्टन भू-गोलावर ठेवून त्यावरील वृत्तांच्या जाळीचे प्रक्षेपण कागदावर टाकले असता, जे चित्र मिळेल व कागद सपाट पसल्यानंतर ते जसे दिसेल तशा प्रकारची वृत्तांची मांडणी केला असता, ही प्रक्षेपणे तयार होतात. (इ) शंकू प्रक्षेपणे : शंकाकृती कागद भू-गोलाच्या एखाद्या अक्षवृत्तावर टेकवून ठेवला असता ज्या स्वरूपाचे चित्र मिळेल ते सपाट कागदावर जसे
दिसेल, त्याची कल्पना करून गोलावरील जाळीची मांडणी केला असता शंकू प्रक्षेपणे तयार होतात. (ई) सांकेतिक प्रक्षेपणे : काही प्रक्षेपणे केवळ विशिष्ट हेतू साध्य करण्यासाठी गणिताच्या आधाराने काढलेली असतात. त्यामुळे प्रक्षेपणांवरील उणिवांचे प्रमाण कमी करता येते व जी गोष्ट दाखवावयाची आहे, तिला उपयुक्त ठरणारे प्रक्षेपणे काढता येते. अशा प्रक्षेपणांस सांकेतिक प्रक्षेपणे म्हणतात.
प्रक्षेपणांच्या गुणधर्मांनुसार पुढीलप्रमाणे वर्गीकरण केले जाते : (अ) समक्षेत्र प्रक्षेपणे : या प्रक्षेपणांच्या आधारे काढलेल्या नकाशांत प्रदेशांचे क्षेत्रफळ बरोबर दाखविता येते, तथापि प्रदेशांच्या आकारांत मात्र दोष निर्माण होतात. (आ) शुद्ध आकारदर्शक प्रक्षेपणे : या प्रक्षेपणांच्या साहाय्याने नकाशांतील लहान लहान प्रदेशांचा आकार बरोबर ठेवता येतो. मात्र नकाशांचे प्रमाण निरनिराळ्या अक्षवृत्तांवर बदलते. त्यामुळे प्रदेशांच्या क्षेत्रफळांत दोष निर्माण होतात. (इ) समांशीय प्रक्षेपणे : या प्रक्षेपणांच्या आधाराने काढलेल्या नकाशांत त्यांच्या केंद्रांपासून निरनिराळ्या स्थानांच्या दिशा बरोबर दाखविल्या जातात.
(अ) खमध्य प्रक्षेपणे : या प्रक्षेपणांचे प्रमुख तीन उपप्रकार आहेत. गोलावरील ध्रुव बिंदू, विषुववृत्त किंवा तिसऱ्याच एखाद्या बिंदूवर स्पर्शप्रतलाप्रमाणे सपाट कागद टेकवून वृत्तांची जाळी त्यावर प्रक्षेपित केली असता, जी प्रक्षेपणे मिळतात ती अनुक्रमे खमध्य ध्रुवीय, खमध्य विषुववृत्तीय आणि खमध्य तिर्यक असतात. या तीन उपप्रकारांचे प्रत्येकी अनेक उपप्रकार मिळतात. उदा., प्रकाशक्षेपक गोलाच्या केंद्रस्थानी आहे, असे गृहीत धरुन खमध्य ध्रुवीय प्रक्षेपणाचे जे स्वरूप असेल, ते प्रकाशक्षेपक गोलावर स्पर्शबिंदूच्या विरुद्ध टोकाला ठेवल्यास दिसणाऱ्या स्वरूपापेक्षा निराळे दिसेल. प्रकाशक्षेपक अनंत अंतरावर ठेवल्यास ते स्वरूप आणखी बदलेल. अशा रीतीने सपाट कागदाच्या सापेक्षतेने प्रकाशक्षेपकाच्या बदलत्या स्थानानुसार तीन उपप्रकार मिळतात. त्यांना अनुक्रमे खमध्य ध्रुवीय छायाशंकू किंवा त्रैज्य किंवा गोमुखी प्रक्षेपण, खमध्य ध्रुवीय
समांशीय प्रक्षेपणांचे तीन प्रकार
त्रिमितीय प्रक्षेपण, खमध्य ध्रुवीय लंबजन्य प्रक्षेपण असे म्हणतात. अशाच प्रकारे खमध्य विषुववृत्तीय व खमध्य तिर्यक यांचे प्रत्येकी तीन असे एकूण नऊ प्रकार खमध्य प्रक्षेपणांचे होतात. यांशिवाय इतरही काही खमध्य प्रक्षेपणे आहेत. त्यांमध्ये खमध्य समक्षेत्र, खमध्य समांतर प्रक्षेपण इ. मुख्य होत. पुढे काही वैशिष्ट्यपूर्ण खमध्य प्रक्षेपणांविषयी माहिती दिली आहे.
(१) खमध्य ध्रुवीय गोमुखी प्रक्षेपण : हे ध्रुवीय व यथादर्शक प्रक्षेपण आहे. कागदाचा पृष्ठभाग उत्तर अगर दक्षिण ध्रुवबिंदूवर आणि प्रकाशक्षेपक गोलाच्या मध्यभागी ठेवल्यास कागदावर वृत्तांच्या जाळीचे जसे छायाचित्र मिळते, तसे ते या प्रक्षेपणात भूमितीच्या साहाय्याने काढले जाते. या प्रक्षेपणात विषुववृत्त दाखविता येत नाही, कारण त्याची छाया कागदावर अनंत अंतरावर मिळेल. सर्व अक्षवृत्ते समकेंद्रीय वर्तुळे असतात. रेखावृत्ते ही कोनमापकाच्या साहाय्याने काढल्याने व ती उत्तर ध्रुवबिंदूशी जोडली असल्याने हे एक समांशीय प्रक्षेपण तयार होते. प्रक्षेपणाच्या केंद्रभागापासून दिशा बरोबर दाखविली जाते. या प्रक्षेपणात अक्षवृत्ते व रेखावृत्ते यांची लांबी वाजवीपेक्षा अधिक वाढल्याने गोलावरील त्यांच्या प्रमाणापेक्षा प्रक्षेपणात त्यांचे प्रमाण वाढलेले दिसते. यामुळे प्रदेशाचे क्षेत्रफळ किंवा विस्तार अचूक दाखविणे शक्य होत नाही. याशिवाय अक्षवृत्ते व रेखावृत्ते यांच्या प्रमाणातील वाढही सारखी नसते त्यामुळे प्रक्षेपण समाकारदर्शकही ठरत नाही. मात्र गोलावरील कोणतेही बृहद्‌वृत्त या प्रक्षेपणात सरळ रेषेत मांडले जात असल्याने, कमीत कमी अंतराचे बृहद्‌वृत्तीय मार्ग सरळ रेषा काढून सहज दाखविता येतात. अशा रीतीने या प्रक्षेपणाच्या आधारे काढलेल्या नकाशाचा उपयोग ध्रुव प्रदेशातील मोहिमेसाठी किंवा आकाशमार्ग व नभोवाणीशी संबंधित गोष्टी दाखविण्यासाठी केला जातो.
(२) खमध्य विषुववृत्तीय गोमुखी प्रक्षेपण :हे प्रक्षेपण भूमितीच्या साहाय्याने काढणे जरा अवघड आहे. यात सर्वप्रथम पृथ्वीदर्शक गोल काढला जातो. वर उल्लेखिलेल्या ध्रुवीय गोमुखी प्रक्षेपणाप्रमाणे विषुववृत्तावरील स्पर्शबिंदूपासून रेखावृत्तांचे अंतर आणि स्पर्शबिंदूतूनजाणाऱ्या रेखावृत्तावरील अक्षवृत्तांचे अंतर ठरविण्यासाठी प्रकाशक्षेपकाचा उपयोग करता येतो. मध्य रेखावृत्त विषुववृत्ताला काटकोनात असते व त्यावरील अक्षवृत्तांची अंतरे विषुववृत्तावरील रेखावृत्तांच्या अंतराइतकीच असतात. या प्रक्षेपणाचा उपयोग विषुववृत्तीय भागात पसरलेल्या खंडांचे किंवा देशांचे नकाशे तयार करण्यासाठी होतो. मात्र मध्य रेखावृत्तासभोवती असणाऱ्या भागाचेच चित्र वास्तवतेशी जुळणारे असते.
(३) खमध्य तिर्यक गोमुखी प्रक्षेपण :हे प्रक्षेपण गणिताच्या तसेच भूमितीच्या साहाय्याने तयार केले जाते. पण रचना बरीच अवघड असते. समशीतोष्ण कटिबंधातील प्रदेश दाखविण्यासाठी याचा उपयोग होतो.
(४) खमध्य त्रिमितीय प्रक्षेपण : खमध्य त्रिमितीय प्रक्षेपणांचेही तीन उपप्रकार आहेत. गोलावरील ध्रुवबिंदू, विषुववृत्त किंवा त्यांदरम्यानचा कोणताही बिंदू यांवर नकाशाचे केंद्र ठेवले असता हे तीन भिन्न प्रकार मिळतात. प्रत्येक प्रक्षेपणात प्रकाशक्षेपकाचे स्थान गोलावरील स्पर्शबिंदूच्या अगदी उलट बाजूस म्हणजेच प्रतिध्रुवस्थाशी असते. खमध्य ध्रुवीय त्रिमितीय प्रक्षेपणात प्रकाशक्षेपकाचा उपयोग करून अक्षवृत्तांची ध्रुवापासून अंतरे ठरविणे सोपे जाते. त्यांचा उपयोग करून अक्षवृत्ते काढता येतात. या प्रक्षेपणातील रेखावृत्ते ध्रुवबिंदूशी वास्तव कोन करून काढता येतात. या प्रक्षेपणात नकाशाच्या केंद्रभागापासून अक्षवृत्तांमधील अंतर वाढत जाते. विषुववृत्ताचे ध्रुवापासूनचे अंतर गोलाच्या त्रिज्येच्या दुप्पट असते. अक्षवृत्तांची त्रिज्यादेखील गोलावरील त्यांच्या त्रिज्येच्या मानाने अधिक असते. अक्षवृत्तप्रमाण वाढत जाते आणि रेखावृत्तप्रमाणही त्याच प्रमाणात वाढत जाते त्यामुळे हे एक शुद्ध आकारदर्शक प्रक्षेपण बनते. विषुववृत्तीय आणि तिर्यक त्रिमितीय प्रक्षेपणे ही केवळ गणिताच्या आधाराने काढलेली असतात.
(५) खमध्य लंबजन्य प्रक्षेपणे :खमध्य प्रक्षेपणांचा हा तिसरा प्रकार होय. यात प्रकाशक्षेपक अनंत अंतरावर असतो. ध्रुवीय आणि विषुववृत्तीय लंबजन्य प्रक्षेपणे भूमितीच्या साहाय्याने सहज काढता येतात. ध्रुवीय प्रक्षेपणात अक्षवृत्ते समकेंद्र वर्तुळे असतात. केंद्रापासून दूर गेल्यास त्यांमधील अंतर कमी होत जाते. रेखावृत्ते विषुववृत्ताला लंबरूप व एकमेकांशी शुद्ध कोन करतात. रेखावृत्ते मागे दिल्याप्रमाणे खमध्य प्रक्षेपणानुसार काढलेली असतात. विषुववृत्तीय त्रिमितीय प्रक्षेपणाची रीत सोपी आहे. यात मध्य रेखावृत्तावरील अक्षवृत्तांमधील अंतरे आणि विषुववृत्तावरील रेखावृत्तांमधील अंतरे सारखी असतात. इतर अंतरे गणिताच्या साहाय्याने काढून अक्षवृत्ते आणि रेखावृत्ते यांची जाळी तयार करता येते. या प्रक्षेपणातील रेखावृत्ते वक्राकार व अक्षवृत्ते सरळ असतात. या प्रक्षेपणाचा उपयोग पृथ्वीचा गोलार्ध यथार्थपणे दाखविण्यासाठी चांगल्या रीतीने होतो. आफ्रिका, खंड, हिंदी महासागर इ. भूभाग आणि सागरी भाग या प्रक्षेपणाने चांगल्या रीतीने दाखविता येतात. आतापर्यंत वर्णन केलेल्या तीन यथादर्शक प्रकारांशिवाय भूमितीचा उपयोग करून खमध्य समक्षेत्र व समांतर प्रक्षेपणे काढता येतात. त्यांतील समक्षेत्र प्रक्षेपण निरनिराळ्या गोष्टींचे वितरण दाखविण्याच्या दृष्टीने फार उपयोगी पडते.
(आ) दंडगोलाकार प्रक्षेपणे : गोलाभोवती कागदाचे दंडगोलाकार वेष्टन करून त्यावर वृत्तांच्या जाळीचे प्रक्षेपण केले असता, ज्या प्रकारची प्रक्षेपणे मिळू शकतात तशी किंवा त्यांत आवश्यक तो बदल करून
गणिताच्या साहाय्याने जी प्रक्षेपणे काढली जातात, त्यांना दंडगोलाकार प्रक्षेपणे म्हणतात.
(१) साधे दंडगोलाकार प्रक्षेपण : यालाच ‘प्लेट कारी’ असे म्हणतात. या प्रक्षेपणात विषुववृत्ताची लांबी त्याच्या गोलावरील लांबीबरोबर दाखविलेली असते. ही लांबी २ × π ×त्रिज्या अशी असते. नकाशाचे प्रमाण जर १ : ५०,००,००,००० आहे असे मानल्यास, गोलाची त्रिज्या अर्धा इंच = १·२७ सेंमी. भरते व विषुववृत्ताची लांबी २ ×३·१४३ ×१/२ = ३·१४३ इंच = ७·९८ सेंमी. भरते. इतक्या लांबीची ही रेषा घेतल्यावर, रेखावृत्ते ३०° अंतरावर दाखवावयाची झाल्यास, तिचे सारखे १२ भाग (३६०/३० = १२) पाडतात. त्या भागांतून विषुववृत्तास लंबरेषा काढल्या असता, प्रत्येक रेखावृत्त ३०° अंतरावर तयार होते. ही रेखावृत्ते १८०° पश्चिमपासून १८०° पूर्व रेखावृत्तांपर्यंत दाखविली जातात. ०° रेखावृत्त हे संपूर्ण जगासाठी काढलेल्या प्रक्षेपणातील मध्यवर्ती रेखावृत्त असते. या प्रक्षेपणात अक्षवृत्तावरील ३०° रेखावृत्तांतील अंतरे आणि रेखावृत्तावरील ३०° अक्षवृत्तांमधील अंतरे सारखीच असल्याने, मध्यवर्ती रेखावृत्तावर अक्षवृत्तावरील एका विभागाचे अंतर घेऊन उत्तरेस आणि दक्षिणेस खुणा केल्या असता अक्षवृत्तांची स्थाने निश्चित होतात व त्यांतून विषुववृत्ताला समांतर रेषा काढल्या असता प्रक्षेपण तयार होते.
या प्रक्षेपणात सर्व अक्षवृत्ते विषुववृत्ताइतकीच लांब दाखविली असल्याने विषुववृत्ताखेरीज इतर अक्षवृत्तांवर प्रमाणवाढ होते. ६०° अक्षवृत्तावर ती दुपटीने होते, तर ९०° अक्षवृत्तावर ती अनंत पटींनी होते. या प्रक्षेपणातील रेखावृत्ते सरळ रेषा असून ती अक्षवृत्तांना काटकोन करतात आणि त्यांचे प्रमाणही बरोबर असते. त्यामुळेच हे प्रक्षेपण समक्षेत्रही नाही व शुद्ध आकारदर्शकही नाही. विषुववृत्ताजवळचा प्रदेश या प्रक्षेपणावर चांगला दाखविता येतो. कधीकधी या प्रक्षेपणावर दक्षिण अमेरिका, आफ्रिका यांसारखी विषुववृत्ताभोवती पसरलेली खंडे दाखवितात.
(२) लँबर्टचे दंडगोलाकार समक्षेत्र प्रक्षेपण : प्रक्षेपणात विषुववृत्ताची लांबी २ ×π×त्रिज्या अशी असते. रेखावृत्ते साध्या दंडगोलाकार प्रक्षेपणासारखी काढलेली असतात. पण अक्षवृत्तांचे अंतर गोलावरील त्यांच्या व विषुववृत्ताच्या प्रतलांमधील अंतराइतके असते. विषुववृत्तापासून दूर गेल्यावर अक्षवृत्तांमधील अंतरे कमीकमी होत जातात. अर्थात रेखावृत्तांचे प्रमाणही कमीकमी होत जाते. सर्व रेखावृत्तांची लांबी गोलाच्या व्यासाबरोबर असते. या प्रक्षेपणात विषुववृत्तावर अक्षवृत्तांचे आणि रेखावृत्तांचे प्रमाण बरोबर असते. इतरत्र अक्षवृत्तांच्या प्रमाणात वाढ होते व रेखावृत्तांच्या प्रमाणात घट होते. प्रक्षेपणात कोणत्याही एका ठिकाणी अक्षवृत्तावर ज्या प्रमाणात वाढ होते, त्याच प्रमाणात रेखावृत्तावर घट होत असल्याने प्रदेशाचे क्षेत्रफळ कायम राहते. मात्र त्याचा आकार बिघडतो. तरीही या प्रक्षेपणात उष्ण कटिबंधीय प्रदेशांचा नकाशा, त्यांचा आकार विशेष न बिघडविता दाखविता येतो. या प्रक्षेपणात मध्य व उच्च कटिबंधातील प्रदेश मात्र त्यांच्या आकाराच्या दृष्टीने फार विचित्रपणे दाखविले जातात. म्हणून या प्रक्षेपणाचा उपयोग उष्ण कटिबंधीय वितरणे दाखविण्यासाठी करतात. उष्ण कटिबंधातील भात, ताग, रबर, मसाल्याचे पदार्थ, चहा, कॉफी इत्यादींची क्षेत्रे दाखविण्यासाठी या प्रक्षेपणाचा चांगला उपयोग होतो.
(३) मर्केटरचे प्रक्षेपण : सोळाव्या शतकात गेर्‌हार्ट मर्केटर हा फ्लेमिश भूगोलवेत्ता व नकाशातज्ञ होऊन गेला. त्याने १५३८ मध्ये जगाचा एक नकाशा प्रसिद्ध केला १५४१ मध्ये पृथ्वीचा गोल व १५५४ मध्ये यूरोप खंडाचा नकाशा तयार केला. १५८५ ते १५९० या काळात त्याने तयार केलेले नकाशे प्रसिद्ध आहेत. १५६९ मध्ये जगाचा नकाशा काढण्यासाठी त्याने एक प्रक्षेपण सुचविले. १५९९ मध्ये ब्रिटिश नकाशातज्ञ एडवर्ड राइट याने त्यात थोडी सुधारणा केली. हे प्रक्षेपण ‘मर्केटरचे प्रक्षेपण’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. या प्रक्षेपणात आणि दंडगोलाकार समक्षेत्र प्रक्षेपणात पुढील बाबतींत साम्य आहे : (१) विषुववृत्ताची लांबी सारखी आणि शुद्ध असते. (२) सर्व अक्षवृत्ते विषुववृत्ताइतकीच लांब व विषुववृत्ताला समांतर असतात. त्यामुळे विषुववृत्तापासून वाढत्या अंतराबरोबर अक्षवृत्तप्रमाणात वाढ होतजाते. (३) रेखावृत्ते सरळ रेषा असून ती अक्षवृत्तांना काटकोन करतात. विषुववृत्तावर ती सारख्या व शुद्ध अंतरावर असतात.
मर्केटरचे प्रक्षेपण एका महत्त्वाच्या बाबतीत समक्षेत्र प्रक्षेपणापासून निराळे आहे. या प्रक्षेपणामध्ये कोणत्याही ठिकाणी अक्षवृत्तप्रमाणातव रेखावृत्तप्रमाणात होणारी वाढ सारखी असावी, अशा दृष्टीने अक्षवृत्तांचे विषुववृत्तापासून अंतर ठरविण्यात येते. प्रक्षेपणाच्या या विशिष्ट गुणामुळे कोणत्याही एका ठिकाणी प्रदेशाच्या क्षेत्रफळात जरी वाढ होत असली, तरी त्या प्रदेशाचा आकार कायम राहतो. या प्रक्षेपणात अक्षवृत्तांची विषुववृत्तापासूनची अंतरे गणिताच्या साहाय्याने निश्चित केलेली असतात. शेजारी दिलेल्या कोष्टकाच्या आधारे ती काढता येतात. या प्रक्षेपणात प्रदेशांच्या आकाराच्या शुद्धतेकडे लक्ष दिल्यामुळे नकाशातील कोणतीही सरळ रेषा नेहमी एकच आणि खरी दिशा दाखविते. अशा तऱ्हेने प्रक्षेपणात सतत एकच दिशा कायम दाखविणाऱ्या रेषेस ⇨ऱ्हंब रेषा वा ‘एकदिशनौपथ’(लोक्झोड्रोम) असे म्हणतात. त्यामुळेच या प्रक्षेपणाचा उपयोग वारे, सागरी प्रवाह, व जलमार्ग यांच्या दिशा दाखविणाऱ्या नकाशांसाठी केला जातो.
कमीत कमी लांबीच्या मार्गाने प्रवास करणे केव्हाही हितकर असते. कोणत्याही दोन बिंदूंमधील कमीत कमी लांबीचा मार्ग म्हणजे त्या दोन बिंदूंमधून जाणारे बृहत् वर्तुळ हे होय. बृहत् वर्तुळाचा मार्ग या प्रक्षेपणात दाखविल्याने असे आढळून येते की, उत्तर आणि दक्षिण गोलार्धांत हा मार्ग वक्राकार दाखविला जाऊन त्या वक्ररेषेची बहिर्वक्र बाजू उ. व द. गोलार्धांत अनुक्रमे उत्तरेकडे आणि दक्षिणेकडे असते. त्यामुळे प्रक्षेपणात कमी अंतर दाखविणाऱ्या या वक्ररेषेच्या मार्गावरून जहाजांनी प्रवास करावयाचे ठरविले, तर त्या जहाजास आपली दिशा पदोपदी बदलावी लागते. प्रवासमार्गाची लांबी कमीच असावी व त्याचबरोबर जहाजास शक्य तितक्या कमी वेळा दिशा बदलावयास लागावी, म्हणून प्रक्षेपणातील दोन बिंदूंमधील बृहत् वर्तुळाचा मार्ग आणि ऱ्हंब रेषेचा मार्ग यांचा समन्वय करण्यात येतो. म्हणजेचबृहत् वर्तुळाच्या मार्गाचे आवश्यक तितके भाग पाडण्यात येतात व ते स्वतंत्र अशा ऱ्हंब रेषांनी जोडण्यात येतात.
नकाशातील दिशा हा या प्रक्षेपणातील विशेष गुण सोडल्यास हे प्रक्षेपण इतर बाबतींत दिशाभूल करणारे आहे. उच्च अक्षवृत्तांतील प्रदेशाचे क्षेत्रफळ या प्रक्षेपणावर फारच चुकीचे मिळते. प्रत्यक्षात ग्रीनलंड हे क्षेत्रफळाने दक्षिण अमेरिकेच्या एक-दशांश आहे. पण या प्रक्षेपणात मात्र त्याचा विस्तार दक्षिण अमेरिकेपेक्षाही मोठा दिसतो. अलास्का हे राज्य क्षेत्रफळाने अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांच्या एक-पंचमांश असून या प्रक्षेपणात मात्र ते संयुक्त संस्थानांइतकेच मोठे दिसते. या प्रक्षेपणात ९०° अक्षवृत्त दाखविता येत नाही. कारण त्याचे विषुववृत्तापासून अंतर अनंत असते.
(४) गॉलचे प्रक्षेपण : हे एक सुधारलेले दंडगोलाकार प्रक्षेपण आहे. यात कागदाचा दंडगोल भू-गोलावरील ४५° उ. व ४५° द. या अक्षवृत्तांना स्पर्श करीत आहे, अशी कल्पना केलेली असते. अर्थातच या दोन अक्षवृत्तांमधील गोलाचा भाग दंडगोल कागदाच्या बाहेर आहे, हे ओघानेच स्पष्ट होते.
या प्रक्षेपणात विषुववृत्ताची लांबी ४५° अक्षवृत्ताच्या परिघाइतकी असते. इतर दंडगोलाकार प्रक्षेपणांसारखे यातही विषुववृत्ताचे पाहिजे तितके भाग पाडून मिळणाऱ्या बिंदूंतून रेखावृत्ते काढतात. त्रिमितीय प्रक्षेपणाप्रमाणे विषुववृत्तावर कोणत्याही एका ठिकाणी प्रकाशक्षेपक ठेवून त्याच्या प्रतिध्रुवस्थ बिंदूंतून जाणाऱ्या रेखावृत्तावर गोलीवरील अक्षवृत्ते प्रक्षेपित केली जातात.
या प्रक्षेपणात ४५° अक्षवृत्ताची लांबी बरोबर दाखविली असल्याने ते प्रमाण-अक्षवृत्त असते. दोन प्रमाण-अक्षवृत्तांच्या (४५° उ. व ४५° द.) मधील अक्षवृत्तांची लांबी वाजवीपेक्षा कमी असल्याने त्यांवरील अक्षवृत्तप्रमाण कमी होते. याउलट प्रमाण-अक्षवृत्तांच्या पलीकडील अक्षवृत्ते वाजवीपेक्षा जास्त मोठी दाखविल्याने त्यांच्यावर प्रमाणवाढ होते.
या प्रक्षेपणात अक्षवृत्ते सारख्या अंतरावर काढली जात नाहीत. त्यांच्यामधील अंतर ध्रुव प्रदेशाकडे वाढत जाते. अर्थात मर्केटरच्या प्रक्षेपणातील वाढत्या अंतराप्रमाणे हे अंतर वाढत नाही. दोन प्रमाण-अक्षवृत्तांमध्ये रेखावृत्तप्रमाण घटते, व प्रमाण-अक्षवृत्तांपलीकडे ध्रुवबिंदूंकडे ते वाढत जाते. प्रक्षेपणातील या वैशिष्ट्यांमुळे हे समक्षेत्र आणि शुद्ध आकारदर्शक प्रक्षेपण होत नाही. खरे म्हणजे दंडगोलाकार समक्षेत्र प्रक्षेपण व मर्केटरचे प्रक्षेपण या दोघांचा समन्वय या प्रक्षेपणात साधला जातो. म्हणून यात असलेले दोष विचारात घेऊनही जगाचे सर्वसाधारण नकाशे तयार करण्याकडे या प्रक्षेपणाचा उपयोग होतो.
(५) मर्केटरचे (आडवे) किंवा गौसचे प्रक्षेपण : या प्रक्षेपणात कागदाचा दंडगोल गोलावरील कोणत्याही बृहत् वर्तुळाला स्पर्श करीत आहे, अशी कल्पना करून आडवे प्रक्षेपण काढले जाते. ईजिप्तसारख्या पूर्व-पश्चिम विस्तार कमी असलेल्या देशांचा शुद्ध आकार दर्शविणाऱ्या नकाशांसाठी या प्रक्षेपणाचा फार उपयोग होतो. ज्या बृहत् वर्तुळाला कागदाचा दंडगोल स्पर्श करीत असतो, ते वर्तुळ या प्रक्षेपणात मध्य रेखावृत्त असते. यात मध्यवर्ती रेखावृत्त व विषुववृत्त ही सरळ रेषांनी व इतर सर्व वृत्ते वक्ररेषांनी दाखविलेली असतात. अक्षवृत्ते व रेखावृत्ते परस्परांना काटकोन करतात. नकाशाच्या केंद्र भागापासून पूर्व-पश्चिमेस तसेच दक्षिण-उत्तरेस प्रमाण वाढत जाते. म्हणून मध्यवर्ती रेखावृत्ताला लागून असलेल्या लहान प्रदेशांचेच क्षेत्रफळ या प्रक्षेपणाच्या मदतीने समाधानकारक दाखविता येते. मध्यवर्ती रेखावृत्तापासून दूर गेल्यास क्षेत्रफळात मोठ्या प्रमाणावर दोष उत्पन्न होतात. मोठ्या प्रमाणावर लहान प्रदेशांचे नकाशे या प्रक्षेपणावर काढावयाचे झाल्यास वृत्तांमधील प्रदेशाचा आकारआयताकार होतो. १ इंचास १ मैल या प्रमाणावर या प्रक्षेपणाच्या आधारे सैनिकी सर्वेक्षण नकाशे काढले गेले आहेत.
(इ) शंकू प्रक्षेपणे : पूर्व-पश्चिम विस्तार बराच मोठा असलेल्या यूरोप, आशिया, उत्तर अमेरिका आणि ऑस्ट्रेलिया खंडांचे नकाशे काढण्यासाठी या प्रक्षेपणाच्या निरनिराळ्या प्रकारांचा उपयोग करतात. पण खरे म्हणजे समशीतोष्ण कटिबंधातील लहान देशच या प्रक्षेपणावर चांगल्या रीतीने रेखांकित केले जातात.
(१) एक प्रमाण-अक्षवृत्त असलेले साधे शंकू प्रक्षेपण : या प्रत्यालेखाच्या रचनेत कागदाचा शंकू प्रक्षेपीय भू-गोलावर अशा प्रकारे ठेवला जातो की, शंकूचा शिरोबिंदू हा भू-गोलाच्या ध्रुवबिंदूवर राहील व त्याच वेळी शंकू प्रक्षेपीय भू-गोलावरील एखाद्या अक्षवृत्ताला स्पर्श करील. शंकू ज्या अक्षवृत्ताला स्पर्श करतो त्या अक्षवृत्ताला प्रमाण-अक्षवृत्त म्हणतात. या आधारभूत कल्पनेचा विचार करूनच हे प्रक्षेपण काढले जाते. या प्रक्षेपणात रेखावृत्तप्रमाण बरोबर असते अक्षवृत्तप्रमाण फक्त प्रमाण-अक्षवृत्तावर बरोबर असते. प्रमाण-अक्षवृत्तापासून जसजसे दक्षिणोत्तर अंतर वाढते, तसतशी अक्षवृत्तप्रमाणात वाढ होत जाते कारण यामध्ये प्रमाण-अक्षवृत्त सोडल्यास शंक्वाकृती कागदावरील इतर अक्षवृत्तांची लांबी गोलावरील त्याच अक्षवृत्तांच्या लांबीपेक्षा जास्त भरते. म्हणून हे प्रक्षेपण समक्षेत्रदर्शक नाही किंवा शुद्ध आकारदर्शकही नाही. मात्र प्रमाण-अक्षवृत्ताच्या शेजारील भागातील प्रदेश त्यात बऱ्यापैकी दाखविले जातात.
या प्रक्षेपणात रेखावृत्ते सरळ रेषा असून ती ९०° अक्षवृत्ताच्या पलीकडून म्हणजेच शंक्वाकृती कागदाच्या शिरोबिंदूतून काढलेली असतात. अक्षवृत्ते समकेंद्रीय वर्तुळाचे चाप असून ती सारख्या अंतरावर काढलेली असतात. निवडलेले प्रमाण-अक्षवृत्त जितके विषुववृत्ताजवळ असते, तितकाच शिरोबिंदूचा कोन कमी होत जातो. रेखावृत्ते जवळजवळ एकमेकांना समांतर होत जातात, अक्षवृत्तांची वक्रता कमी होत जाते आणि ज्या बिंदूतून रेखावृत्ते बाहेर पडतात, तो बिंदू कागदापासून दूर दूर जाऊ लागतो. जेव्हा विषुववृत्त हेच प्रमाण-अक्षवृत्ते असते तेव्हा शंक्वाकृती कागदाचे रूपांतर दंडगोलात होते आणि तदनंतर दंडगोलाकार समांतरित प्रक्षेपण तयार होते. या प्रक्षेपणात गोलाचा सबंध पृष्ठभाग दाखविला जाऊन त्याची लांबी २×π×त्रिज्या आणि रुंदी π×त्रिज्या अशी असते. त्या प्रक्षेपणात रेखावृत्ते उभ्या सरळ रेषा असतात आणि अक्षवृत्ते आडव्या सरळ रेषा असतात. सर्व अक्षवृत्ते समान लांबीची (विषुववृत्ताइतकी लांब) आणि समान अंतरावर असतात. प्रमाण-अक्षवृत्त जसजसे ध्रुवबिंदूजवळ नेण्यात येते, तसतसा कागदाच्या शंकूचा कोन अधिकाधिक मोठा होत जातो आणि जेव्हा प्रमाण-अक्षवृत्त हे ध्रुववृत्तच गृहीत धरले जाते, तेव्हा तो ध्रुवावर स्पर्शरेषेप्रमाणे स्पर्श करतो. त्यावेळी खमध्य ध्रुवीय समांतरित प्रक्षेपण तयार होते.
(२) दोन प्रमाण-अक्षवृत्तांचे साधे शंकू प्रक्षेपण : या प्रक्षेपणात दोन प्रमाण-अक्षवृत्ते कल्पिलेली असतात. या दोन प्रमाण-अक्षवृत्तांच्या दरम्यानचा प्रदेश बरोबर दाखविला जातो परंतु जसजसे या अक्षवृत्तांपासून दूर जावे, तसतशी प्रदेशाच्या आकारात विकृती निर्माण होऊ लागते. त्यामुळे ज्या प्रदेशाचा नकाशा या प्रक्षेपणाद्वारे काढावयाचा असतो, तेथील प्रमाण-अक्षवृत्तांची निवड अशा दृष्टीनेच केली जाते की, त्या प्रदेशाचा दोन-तृतीयांश भाग हा त्यांच्या दरम्यान असेल. एक-षष्ठांश भाग हा त्या प्रत्येक अक्षवृत्ताच्या बाहेर असेल. उदा., जपानचा विस्तार ३०° उ. ते ४५° उ. आहे. तेव्हा त्याच्या नकाशासाठी दोन प्रमाण-अक्षवृत्त असलेले प्रक्षेपण काढताना ३३° उ. व ४२° उ. ही दोन प्रमाण-अक्षवृत्ते मानल्यास जपानचा नकाशा योग्य प्रकारे तयार होईल.
या प्रक्षेपणात रेखावृत्तांची लांबी अचूक असल्याने रेखावृत्तप्रमाण बरोबर असते. दोन प्रमाण-अक्षवृत्तांची लांबी बरोबर असल्याने त्यांच्यावरील अक्षवृत्तप्रमाण बरोबर असते. पण त्यांच्या बाहेरच्या बाजूंस वाढत्या अंतराबरोबर इतर अक्षवृत्तांवर प्रमाणवाढ झपाट्याने होते. दोन अक्षवृत्तांमध्ये अक्षवृत्तप्रमाणात घट होते. या प्रक्षेपणाच्या द्वारे ज्या प्रदेशांचा दक्षिणोत्तर विस्तार कमी आहे, अशा लहान प्रदेशांचे (विशेषतः समशीतोष्ण कटिबंधातील) नकाशे चांगले काढता येतात. अशा प्रदेशाचे दक्षिणोत्तर सहा सारखे भाग पाडल्यास पहिल्या आणि पाचव्या भागांतून जाणारी अक्षवृत्ते प्रमाण-अक्षवृत्ते म्हणून निश्चित केली जातात त्यामुळे त्यांच्या दरम्यानच्या बाहेरील प्रदेशात अक्षवृत्तप्रमाणात जरी वाढ होत असली, तरी त्यात चुकीचे प्रमाण कमी असते. हीच गोष्ट प्रमाण-अक्षवृत्तांच्या विरुद्ध विभागाकडील घटत्या प्रमाणाच्या बाबतीत लागू पडते. हे प्रक्षेपण समक्षेत्रही नाही किंवा शुद्ध आकारदर्शकही नाही. तरीही यूरोप, आशिया, उत्तर अमेरिका आणि ऑस्ट्रेलिया यांचे नकाशे काढण्यासाठी त्याचा चांगला उपयोग होतो.
(३) शंक्वाकृती समक्षेत्र प्रक्षेपण : वर वर्णिलेल्या दोन प्रक्षेपणांत आवश्यक तो बदल केल्यास हे प्रक्षेपण तयार होते. या प्रक्षेपणात अक्षवृत्तातील अंतर कमी-जास्त करण्यात येऊन रेखावृत्तांची लांबी प्रक्षेपणातील अक्षवृत्तांच्या लांबीच्या प्रमाणात कायम करण्यात येते. कागदाच्या शिरोबिंदूच्या ठिकाणी ध्रुवबिंदूचे स्थान असते. रेखावृत्त-प्रमाण ध्रुवबिंदूकडे वाढत जाते. या प्रक्षेपणालाच लँबर्टचे प्रक्षेपण म्हणतात.
(४) शंक्वाकृती शुद्ध आकारदर्शक प्रक्षेपण : प्रक्षेपणातील रेखावृत्तांची लांबी ठरविताना त्यांच्यावरील प्रमाणात होणारी वाढ किंवा घट ही त्यांच्या आनुषंगिक अक्षवृत्तांवरील प्रमाणात होणाऱ्या तशाच बदलासारखीच राहिली, तर ते शुद्ध आकारदर्शक प्रक्षेपण तयार होईल. या प्रक्षेपणात ९०° अक्षवृत्त म्हणजे शंकूचा शिरोबिंदू होय. प्रमाण-अक्षवृत्ताच्या दोन्ही बाजूंस प्रमाणवाढ होते. दोन प्रमाण-अक्षवृत्ते असल्यास त्यांच्यामधील भागात प्रमाण घटते. या प्रक्षेपणात कोणत्याही एका बिंदूशी अक्षवृत्तप्रमाण आणि रेखावृत्तप्रमाण सारखेच असते. लँबर्टचे हे दुसरे प्रक्षेपण होय.
(५) बॉनचे समक्षेत्र प्रक्षेपण : हे फेरफार केलेले एक प्रमाण-अक्षवृत्त प्रक्षेपण आहे. शंक्वाकृती कागदाचा पृष्ठभाग गोलावरील प्रमाण अक्षवृत्ताला स्पर्श करील अशा रीतीने शंकूवर ठेवण्यात येते. साध्या शंक्वाकृती प्रक्षेपणाप्रमाणेच या प्रक्षेपणातही मूळ रेखावृत्तावर सारखे भाग पाडून अक्षवृत्तांसाठी समकेंद्रीय वर्तुळाचे चाप काढण्यात येतात. त्यामुळे रेखावृत्तप्रमाण सर्व ठिकाणी बरोबर असते. प्रक्षेपणातील प्रत्येक अक्षवृत्ताची लांबी तिच्या गोलावरील लांबीशी प्रमाणित करण्यात येते. नंतर तिचे सारखे भाग पाडून अक्षवृत्तांवरील योग्य बिंदू जोडून रेखावृत्ते काढण्यात येतात. त्यामुळे अक्षवृत्तप्रमाणदेखील सर्व ठिकाणी बरोबर असते व हे प्रक्षेपण समक्षेत्रीय असते. प्रक्षेपणात मध्यवर्ती रेखावृत्त सोडल्यास इतर रेखावृत्ते वक्राकार असतात व मूळ रेखावृत्तापासून वाढत्या अंतराबरोबर त्यांच्या वक्रतेचे प्रमाण वाढत जाते. ती अक्षवृत्तांना काटकोन करत नाहीत. म्हणून हे प्रक्षेपण शुद्ध आकारदर्शक नसते. ज्या प्रदेशांचा पूर्व-पश्चिम विस्तार कमी असतो, अशा उपोष्ण आणि समशीतोष्ण कटिबंधातील प्रदेशांचे नकाशे या प्रक्षेपणाने चांगल्या रीतीने काढले जातात.
(६) सॅन्सन-फ्लॅमस्टीड (ज्या वक्रीय) प्रक्षेपण : या प्रक्षेपणात व बॉनच्या प्रक्षेपणात बरेच साम्य आहे. विषुववृत्त हे प्रमाण-अक्षवृत्त धरून जेव्हा वरील प्रक्षेपणासारखी वृत्तांची जाळी काढण्यात येते, तेव्हा हे प्रक्षेपण तयार होते. विषुववृत्तावर उभ्या केलेल्या शंकूचे साहजिकच दंडगोलात रूपांतर होते व विषुववृत्ताचे अनंत त्रिज्येच्या वर्तुळात अगर सरळ रेषेत रूपांतर होते. इतर अक्षवृत्ते याला समकेंद्रीय म्हणजे समांतर रेषाच असतात. ती सारख्या अंतरावर काढलेली असतात, त्यामुळे रेखावृत्तप्रमाण बदलत नाही व त्यांची लांबी गोलावरील त्यांच्या लांबीइतकीच असते. प्रक्षेपणातील मूळ रेखावृत्त अक्षवृत्तांना लंबरूप असते. इतर रेखावृत्ते मात्र वक्राकार असतात. त्यामुळे हे प्रक्षेपण समक्षेत्र असले, तरी शुद्ध आकारदर्शक नसते. प्रदेशांचा आकार, विशेषतः प्रक्षेपणाच्या कडेला, अतिशय विकृत होतो. आफ्रिका आणि दक्षिण अमेरिका या खंडांचे भिंतीवरचे नकाशे व नकाशासंग्रहातील नकाशे या प्रक्षेपणावर काढले जातात. ऑस्ट्रेलिया व पॉलिनीशिया यांचे नकाशेही या प्रक्षेपणाच्या आधाराने काढले गेले आहेत, अर्थात या प्रक्षेपणावर संपूर्ण जगदेखील दाखविता येते. त्यामुळे याचा जागतिक वितरणे दाखविण्यासाठी उपयोग केला जातो.
(७) बहुशंकू प्रक्षेपण : या प्रक्षेपणात सर्व अक्षवृत्तांची लांबी प्रमाणबद्ध असते. म्हणजेच त्यांच्यातील अक्षवृत्तप्रमाण शुद्ध असते. मध्यवर्ती रेखावृत्तावरही प्रमाण बरोबर असते. अक्षवृत्ते वर्तुळांचे चाप असतात. पण ही वर्तुळे समकेंद्रीय नसतात. प्रत्येक अक्षवृत्त हे प्रमाण-अक्षवृत्त आहे असे मानले जाते. या अक्षवृत्तावरील स्पर्शरेषा व गोलाचा वर वाढविलेला काल्पनिक आस ज्या ठिकाणी छेदतात, त्या बिंदूपासून साध्या शंकू प्रक्षेपणात दाखविल्याप्रमाणे प्रत्येक अक्षवृत्त काढले जाते. अशा रीतीने गोलावरील आसावर निरनिराळ्या अक्षवृत्तांसाठी निरनिराळे बिंदू मिळतात व त्या बिंदूंपासून त्या त्या अक्षवृत्तांचे चाप प्रक्षेपणात काढले जातात. मध्यवर्ती रेखावृत्तावर दोन अक्षवृत्तांतील अंतर सारखे असते. त्याच्या दोन्ही बाजूंना मात्र अक्षवृत्तांमधील अंतर वाढत जाते. म्हणजेच मध्यवर्ती रेखावृत्तावर अचूक असणारे रेखावृत्तीय प्रमाण दोन्ही बाजूंस वाढते. त्यामुळे हे प्रक्षेपण समक्षेत्र किंवा शुद्ध आकारदर्शक नसते.
प्रक्षेपणाची मर्यादा उत्तर ध्रुवबिंदू आणि विषुववृत्तापर्यंत वाढविता येते, हे या प्रक्षेपणातील तुटक रेषा दाखविते. दक्षिण गोलार्धासाठी प्रक्षेपण तयार करण्याचे झाल्यास त्याच प्रकारचे दुसरे प्रक्षेपण काढावे लागेल. प्रक्षेपण समक्षेत्र अगर शुद्ध आकारदर्शक नसले, तरी प्रत्येक अक्षवृत्त प्रमाण-अक्षवृत्त मानल्याने प्रक्षेपण मध्यवर्ती रेखावृत्त कायम ठेवून तुकड्यातुकड्यांनी काढल्यास असे अनेक तुकडे अक्षवृत्तावर उत्तर-दक्षिण दिशेत सहज जोडले जाऊ शकतात. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावरील नकाशे काढून त्यांची जुळणी करण्याची आवश्यकता भासल्यास अशा प्रक्षेपणाचा उपयोग करणे योग्य ठरते.
बहुशंकू प्रक्षेपणाचा उपयोग १ : १०,००,००० या प्रमाणावर आंतरराष्ट्रीय नकाशा तयार करण्यासाठी करण्यात यावा अशी शिफारस सुरुवातीस नकाशातज्ञांनी केली होती. तथापि १९०९ मध्ये त्यासाठी नेमलेल्या समितीने या प्रक्षेपणात सुधारणा करून नवीन प्रक्षेपण सुचविले. या सुधारित प्रक्षेपणात दोन स्वतंत्र नकाशांच्या उत्तर-दक्षिण कडादेखील एकमेकींना जुळाव्या म्हणून प्रक्षेपणातील रेखावृत्ते सरळ करण्यासाठी योग्य ती उपाययोजना करण्यात आली. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर काढलेले स्थलवर्णनात्मक नकाशे अभ्यासासाठी एकत्र जोडता येणे शक्य झाले.
बहुशंकू प्रक्षेपणात मध्यवर्ती रेखावृत्ताच्या पूर्वेस आणि पश्चिमेस रेखावृत्तप्रमाण वाढत जाते. आंतरराष्ट्रीय नकाशात नकाशाचे क्षेत्र ४° अक्षांश आणि ६° रेखांश एवढे मर्यादित असते. बहुशंकू प्रक्षेपणाच्या तुलनेत या प्रक्षेपणातील अतिटोकाकडील अक्षवृत्ते एकमेकांना जरा अधिक जवळ काढलेली असतात. त्यामुळे मध्यवर्ती रेखावृत्ताच्या पूर्वेस २° आणि पश्चिमेस २° या दोन रेखावृत्तांदरम्यानच्याअक्षवृत्तांमधील अंतर अचूक असते. रेखावृत्तांचे समान भाग पाडून त्या विभाजन बिंदूंना जोडणारी अक्षवृत्ते काढली जातात.
(ई) संकेतात्मक किंवा गणितीय प्रक्षेपणे : (१) मॉलवाइडचे समक्षेत्र प्रक्षेपण : हे प्रक्षेपण गणितावर आधारलेले आहे. यात प्रमाणित पृथ्वीच्या गोलाच्या पृष्ठभागाचे निम्मे क्षेत्रफळ (२π× त्रिज्या२) एक वर्तुळ काढून दाखविलेले असते.
साध्या वर्तुळाचे क्षेत्रफळ = πत्रिज्या२
अर्धगोलाचे क्षेत्रफळ = २ πत्रिज्या२
अर्धगोलाचे क्षेत्रफळ वर्तुळाने दाखवावयाचे झाल्यास त्या वर्तुळाच्या त्रिज्येची लांबी वाढवावी लागेल.
πत्रिज्या२ = किंवा त्रिज्या = √२ त्रिज्या
नकाशाचे प्रमाण जर १ : २५,००,००,००० असेल, तर ह्या प्रमाणावर अर्धगोलाची त्रिज्या १”भरेल व वर्तुळाची त्रिज्या = √२ ×१ʺ = १·४१४ इंच किंवा ३·६ सेंमी. भरेल. ही त्रिज्या घेऊन वर्तुळ काढले असता, त्या वर्तुळाचे क्षेत्रफळ प्रमाणित पृथ्वीच्या अर्धगोलाच्या क्षेत्रफळाबरोबर भरते.
अर्थात प्रक्षेपण संपूर्ण जगासाठी काढल्यास त्याचा सर्वोच्च बिंदू उ. ध्रुव व सर्वांत खालचा बिंदू द. ध्रुव दाखवील. त्यांना जोडणारी अर्धवर्तुळे अनुक्रमे ९०° पश्चिम आणि ९०° पूर्व रेखावृत्ते असतील. दोन्ही ध्रुव
मॉलवाइडच्या प्रक्षेपणातीलअक्षवृत्तांची विषुववृत्तापासूनची अंतरे
जोडणारी सरळ रेषा मध्यवर्ती रेखावृत्त असेल. सबंध गोलाचे प्रक्षेपण काढण्यासाठी अक्षवृत्तांची विषुववृत्तापासूनची अंतरे मूळ रेखावृत्तावर शेजारील कोष्टकाप्रमाणे निर्धारित करावयाची असतात. अक्षवृत्तांच्या वर्तुळातील लांबीचे दोन सारखे भाग करून येणारे अंतर घेऊन अक्षवृत्ते वर्तुळाबाहेर वाढविली जातात. नंतर सर्व अक्षवृत्ते सारख्याच भागांत विभागण्यात येऊन विभजान-बिंदूला जोडणाऱ्या रेषा काढल्यावर रेखावृत्ते पूर्ण होतात.
सबंध गोलाचा पृष्ठभाग या प्रक्षेपणात दाखविता येतो. या प्रक्षेपणात अक्षवृत्ते सरळ रेषा असतात. पण मध्यवर्ती रेखावृत्तावर ती समान अंतरावर काढली जात नाहीत. मध्यवर्ती रेखावृत्त सरळ रेषा असते. ९०° रेखावृत्ते अर्धवर्तुळे असतात. इतर रेखावृत्ते गोलाकार असतात. हे एक समक्षेत्र प्रक्षेपण आहे. नकाशासंग्रहातील जगाचे बरेचसे नकाशे या प्रक्षेपणावर काढले जातात. याची ज्या वक्रीय प्रक्षेपणाशी तुलना करता आकार विकृती कमी करण्याच्या दृष्टीने हे प्रक्षेपण सरस ठरते.
मॉलवाइड प्रक्षेपणात अनेक सुधारणा करून निरनिराळी प्रक्षेपणे काढण्यात आली आहेत. त्यांपैकीच एक खंडित प्रक्षेपण होय. या खंडित प्रक्षेपणात सरहद्दीवरील प्रदेशांच्या आकारात संभवणाऱ्या दोषांचे प्रमाण बरेच कमी करण्यात येते.
(२) गोलाकार प्रक्षेपण : हे प्रक्षेपण फार लोकप्रिय आहे. नकाशासंग्रहामधील दोन गोलार्धांचे नकाशे या प्रक्षेपणावर काढलेले असतात. या प्रक्षेपणातील वर्तुळाचे क्षेत्रफळ गोलार्धाच्या क्षेत्रफळाबरोबर दाखविले असल्याने या वर्तुळाची त्रिज्या √२×गोलाची त्रिज्या एवढी असते. प्रक्षेपणात विषुववृत्त आणि मध्यवर्ती रेखावृत्त सोडल्यास इतर वृत्ते वक्राकार असतात. अक्षवृत्ते ही चापाप्रमाणे काढण्यात येऊन त्या चापांची बहिर्वक्र बाजू विषुववृत्ताकडे असते. रेखावृत्तांची अंतर्वक्र बाजू मध्यवर्ती रेखावृत्ताकडे असते. अक्षवृत्ते मध्यवर्ती रेखावृत्तावर सारख्या अंतरांवर काढलेली असतात. तसेच रेखावृत्ते विषुववृत्तावर समान अंतरांवर काढलेली असतात. विषुववृत्ताखेरीज इतर अक्षवृत्ते रेखावृत्तांना काटकोन करीत नाहीत. त्यामुळे मूळ रेखावृत्त सोडल्यास इतर वृत्तांवरील प्रमाण कमीजास्त होऊन आकारात दोष निर्माण होतो. हा दोष प्रक्षेपणाच्या कडेला मोठ्या प्रमाणात होतो म्हणून हे प्रक्षेपण समक्षेत्रही नाही आणि शुद्ध आकारदर्शकही नाही. पण ते काढण्यास फार सोपे आहे.
वरील प्रक्षेपणांशिवाय अलीकडच्या काळात जगाचे नकाशे काढण्यासाठी अनेक प्रक्षेपणे निघाली आहेत. त्यांत ऐतॉफचे प्रक्षेपण, कासीनीचे प्रक्षेपण, सॅन्सन–फ्लॅमस्टीडचे खंडित प्रक्षेपण इ. प्रक्षेपणांचा उल्लेख करणे जरूरीचे आहे.
योग्य प्रक्षेपणाची निवड :कोणत्याही देशाच्या नकाशासाठी योग्य ते प्रक्षेपण निवडण्यासाठी दोन गोष्टींचा विचार करावा लागतो. त्या म्हणजे त्या देशाचा पूर्व-पश्चिम आणि दक्षिणोत्तर विस्तार आणि नकाशा काढण्याचा हेतू, या होत. यांशिवाय प्रक्षेपण काढण्याची सुलभता ध्यानात घेणेदेखील आवश्यक असते.
सर्वसाधारणपणे ध्रुवीय प्रदेश दाखविण्यासाठी खमध्य ध्रुवीय, उष्ण कटिबंधातील प्रदेश दाखविण्यासाठी दंडगोलाकार व समशीतोष्ण कटिबंधातील भाग दाखविण्यासाठी शंकू प्रक्षेपणाचा उपयोग करणे सोयीस्कर ठरते. अर्थात ज्या ठिकाणी विशिष्ट गुणधर्म प्रक्षेपणात असणे आवश्यक ठरते, त्यावेळी विषुववृत्तीय व खमध्य तिर्यक प्रक्षेपणे काढण्यास कठीण असूनही उपयोगात आणणे जरूरीचे ठरते. उदा., आफ्रिकेसारख्या उष्ण कटिबंधातील प्रदेशात विमानमार्ग आखावयाचे झाल्यास, ते खमध्य विषुववृत्तीय गोमुखी प्रक्षेपणाच्या साहाय्याने आखणेच सोयीस्कर ठरेल. अशा वेळी दंडगोलाकार प्रक्षेपण उपयोगी पडणार नाही. तसेच ज्या ठिकाणी अचूक दिशा दाखविणे अतिशय आवश्यक असेल, त्या ठिकाणी मर्केटर प्रक्षेपणाला पर्याय नाही. स्थलवर्णनात्मक नकाशांसारखे मोठ्या प्रमाणावरील अनेक तुकडे तयार करावयाचे झाल्यास सुधारित बहुशंकू प्रक्षेपण योग्य ठरते.
नकाशावर लोकसंख्या, पिके, वनस्पती यांचे वितरण बिंदूंच्या साहाय्याने दाखवावयाचे असल्यास समक्षेत्र प्रक्षेपण वापरणे योग्य ठरते कारण त्यामुळेच वितरणाच्या घनतेची योग्य कल्पना आपल्याला येऊ शकेल. याउलट नकाशासंग्रहामध्ये राजकीय नकाशे काढावयाचे झाल्यास शुद्ध आकारदर्शक प्रक्षेपणे वापरणे उचित ठरते. ज्यावेळी एखाद्या शहरापासून निरनिराळ्या शहरांचे बृहत् वृत्तीय अंतर (कमीत कमी) नकाशावर सरळ मिळावे अशी अपेक्षा असेल, त्यावेळी त्या शहरावर केंद्रित झालेले खमध्य तिर्यक समांतर प्रक्षेपण वापरणे इष्ट ठरते. ध्रुवीय प्रदेशातील मोहिमांतील प्रगती अजमावण्यासाठी खमध्य ध्रुवीय समांतर प्रक्षेपण योग्य होईल.
जागतिक वितरण दाखविण्यासाठी संपूर्ण जग दाखविणाऱ्या ज्या वक्रीय आणि मॉलवाइड या प्रक्षेपणांचा उपयोग करणे उपयुक्त ठरते. मात्र ज्या वक्रीय प्रक्षेपणात कडेला आकार फारच बिघडतो. म्हणून मॉलवाइडचे प्रक्षेपण अधिक समर्पक ठरते.
वाघ, दि. मु. फडके, वि. शं.
आपल्या मित्रपरिवारात शेअर करा..
Next Postप्राणि – ध्वनि
उद्योग व व्यापार (330)
वस्त्रे व भूषणे (28)
+खेळ आणि मनोरंजन (146)
खेळ व मनोरंजन (32)
+भाषा आणि साहित्य (2156)
+अमेरिकन भा. सा. (33)
अमेरिकन भा. सा. (23)
गेलिक भा. सा. (1)
चिली भा. सा. (1)
जॉर्जियन भा. सा. (2)
फ्‍लेमिश भा. सा. (3)
फ्लेमिश-बेल्जियन भा. सा. (3)
+आशियाई भा. सा. (109)
अरबी भा. सा. (6)
चिनी भा. सा. (17)
जपानी भा. सा. (14)
तुर्की भा. सा. (4)
फार्सी भा. सा. (10)
+यूरोपीय भा. सा. (711)
इंग्रजी भा. सा. (216)
इटालियन भा. सा. (16)
ग्रीक भा. सा. (21)
चेक भा. सा. (6)
जर्मन भा. सा. (47)
डच भा. सा. (10)
डॅनिश भा. सा. (19)
नॉर्वेजियन भा. सा. (4)
पोर्तुगीज भा. सा. (14)
पोलिश भा. सा. (20)
फिनिश भा. सा. (6)
फ्रेंच भा. सा. (96)
यूरोपीय भा. सा. (1)
रशियन भा. सा. (43)
रूमानियन भा. सा. (3)
लॅटिन भा. सा. (24)
स्पॅनिश भा. सा. (33)
स्वीडिश भा. सा. (13)
हंगेरियन भा. सा. (8)
हिब्रू भा. सा. (5)
+भारतीय भाषा व साहित्य (566)
असमिया भा. सा. (41)
उर्दू भा. सा. (26)
ओडिया भा. सा. (50)
कन्नड भा. सा. (45)
काश्मीरी भा. सा. (12)
कोकणी भा. सा. (13)
गुजराती भा. सा. (35)
तमिळ भा. सा. (40)
तेलुगू भा. सा. (54)
पंजाबी भा. सा. (14)
बंगाली भा. सा. (71)
भारतीय भा. सा. (1)
मलयाळम् भा. सा. (29)
राजस्थानी भा. सा. (2)
सिंधी भा. सा. (12)
हिंदी भा. सा. (81)
+भाषा व लिपी (110)
मराठी भा. सा. (265)
+संस्कृत व प्राकृत (251)
अपभ्रंश भा. सा. (15)
अर्धमागधी भा. सा. (12)
पाली भा. सा. (20)
पैशाची भा. सा. (1)
प्राकृत भा. सा. (6)
मागधी भा. सा. (2)
माहाराष्ट्री भा. सा. (20)
शौरसेनी भा. सा. (16)
संस्कृत भा. सा. (159)
मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ - सर्व हक्क राखीव
मराठी विश्वकोश (खंड निहाय)
खंड : १ अंक ते आतुरचिकित्सा
खंड : २ आतुर निदान ते एप्स्टाइन,जेकब
खंड : ३ एबिंगहाऊस, हेरमान’ ते ‘किसांगानी’
खंड : ४ कीकट ते गाल्फिमिया ग्लॉका
खंड : ५ गाल्वा,एव्हारीस्त ते चेदि
खंड : ६ ‘चेन, सर एर्न्स्ट बोरिस’ ते ‘डोळा’
खंड : ७ ड्यूइसबुर्क ते धरणगाव
खंड : ८ ‘धरणे व बंधारे’ ते ‘न्वाकशॉट’
खंड : ९ पउमचरिउ – पेहलवी साहित्य
खंड : १० ‘पैकारा’ ते ‘बंदरे’
खंड : ११ बंदा ते ब्वेनस एअरीझ
खंड: १२ भंगुरतारा ते महाराष्ट्र राज्य
खंड : १३ महाराष्ट्र राज्य इलेक्ट्रॉनिकी विकास महामंडळ’ते ‘म्हैसूर संस्थान’
खंड : १४ यंग, एडवर्ड’ ते ‘रेयून्यों बेट
खंड : १५ रेल्वे ते वाद्य व वाद्यवर्गीकरण
खंड : १६ ‘वाद्यवृंद’ ते ‘विज्ञानशिक्षण’
खंड : १७ विज्ञानाचे तत्त्वज्ञान’ते शेक्सपिअर, विल्यम
खंड : १८ शेख अमर ते सह्याद्री
खंड : १९ सँगर, फ्रेडरिक ते सृष्टि व मानव
खंड : २० सेई-शोनागून ते ज्ञेयवाद


'ये है मुहोब्बते' बंद होणार नाही - Dainik Prabhat

‘ये है मुहोब्बते’ बंद होणार नाही
सध्या फुल्ल फॉर्मात चाललेली “ये है मुहोब्बते’ ही सिरीयल बंद होणार अशी चर्चा काही दिवसांपासून सुरू होती. करण पटेल आणि दिव्यांका त्रिपाठीच्या या सिरीयलबाबतची ही चर्चा गेल्या 2 वर्षांपासून सुरू होती. त्यामुळे या सिरीयलच्या प्रेक्षकांना थोडी हुरहूर लागून राहिली होती, पण आता त्यांच्यासाठी दिलासादायक बातमी आहे. हा शो बंद करण्याचा आपला काहीही प्लॅन नाही, असे निर्मात्यांनी जाहीर केले आहे. स्वतः दिग्दर्शक संदीप सिकंद यांनीच हे स्पष्टीकरण दिले आहे. आपल्या स्लॉटमध्ये या सिरीयलला सर्वाधिक टीआरपी मिळतो आहे. त्यामुळे या सिरीयलबाबत लोकांना जे काही बोलायचे असेल, ते बोलू द्या. पण ही सिरीयल आम्ही बंद करणार नाही, असे त्यांनी सांगितले आहे.
माळेगावचे कारभारी आज ठरणार
सैनिक स्कूलच्या विद्यार्थ्यांचा बुडून मृत्यू
जिल्हा विशेष लेखा परिक्षकास लाच घेताना अटक
शेतकरी कर्जमाफीची पहिली यादी उद्या जाहीर होणार
मतभिन्नता असली तरी महाविकास आघाडी मजबूतच
महिलेला प्रसूतीसाठी घेऊन जाणारी रुग्णवाहिका उलटली
#INDvNZ 1st Test : विराट कोहलीच्या नावे आणखी एक विक्रम
मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते अंजुमन- ए-इस्लाम लॉ कॉलेजचे नामकरण
असं आहे डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या कार्यक्रमाचे वेळापत्रक
छत्रपती युवासंघातर्फे रक्तदान शिबिर संपन्न
आजचे भविष्य ( रविवार, दि.२३ फेब्रुवारी २०२०)
चंदन तस्कर वीरप्पनच्या मुलीचा भाजप प्रवेश
अर्थसंकल्पीय अधिवेशनापूर्वी मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्री व शरद पवार ‘वर्षा’ बंगल्यावर
#व्हिडिओ : समर्थक म्हणतात.. ‘ताई आता बस्स कर, फक्त महाराज इंदोरीकर’
राज्यस्तरिय कृषिविभागाच्या विविध स्पर्धामध्ये पुणे विभागाचा अव्वल क्रमांक
पवारांना बाबराच्या नावे मशीद बांधण्याची इच्छा का
ट्रम्प यांच्या सुरक्षेसाठी गुप्तचरांचे “मिशन इम्पॉसिबल’
महिलांना छेडणाऱ्यास चोपल्याने नांदगावकरांना अटक
नाव न घेता उपमुख्यमंत्री पवार यांना आमदार लक्ष्मण जगताप यांचे आव्हान
#NirbhayaCase : फाशी पुढे ढकलण्यासाठी आरोपीने गिळले स्टेपल पिन
पवारांना बाबराच्या नावे मशीद बांधण्याची इच्छा का
शेतकरी कर्जमाफीची पहिली यादी उद्या जाहीर होणार
अर्थसंकल्पीय अधिवेशनापूर्वी मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्री व शरद पवार ‘वर्षा’ बंगल्यावर
आजचे भविष्य ( रविवार, दि.२३ फेब्रुवारी २०२०)
सैनिक स्कूलच्या विद्यार्थ्यांचा बुडून मृत्यू