खिरापत | माझ्या खाद्य आणि इतर अनुभवांची सरमिसळ

माझ्या खाद्य आणि इतर अनुभवांची सरमिसळ
ज्युली, ज्युलिया आणि मी
डिसेंबर 5, 2012 Shilpa द्वारा
अखेर काल संध्याकाळी टीव्हीवर ‘ऑन डिमांड’ चाळत असताना ‘ज्युली अँड ज्युलीया’ हा सिनेमा त्या यादीत दिसला. खाण्यावरती प्रेम असणारया प्रत्येकाने जणू हा सिनेमा पहायलाच हवा अशी काही हवा तो प्रदर्शित झाल्यापासून तयार झाली होती आणि सहाजिकच माझी उत्सुकता चाळवली गेली होती. चित्रपट पहायचा मुहूर्त मात्र अनेक दिवस लागत नव्हता पण काल मनापासून बनविलेल्या रोगन जोशचे ओकनागन व्हॅलीच्या सुरेख पोर्टबरोबर स्वादिष्ट जेवण झाल्यावर मस्त मूड लागला होता. शिवाय भरल्या पोटी पाहिल्याने, असला खाण्यावरचा सिनेमा पाहून फार चिडचिड होण्याची शक्यता नव्हती. नवऱ्याने सिनेमाच्या निवडीवर थोडा मंद विरोध करून पाहिला पण नुकत्याच हादडलेल्या माझ्या रोगन जोशची पुण्याई तो सुदैवाने विसरला नव्हता आणि बेत कायम राहिला. (सिनेमा सुरू झाल्यावर नियमाप्रमाणे विसाव्या मिनिटाला माझ्या खांद्यावर डोके ठेऊन स्वारीचे डोळेही लागले आणि नियमाप्रमाणे वैतागून मी त्याला कोपराने ढोचून उठवलेही.)
प्रख्यात अमेरिकन पाककलानिपुण लेखिका ज्युलिया चाईल्ड आणि तिच्यानंतर साठ वर्षांनी जन्मलेल्या ज्युली पॉवेल या ब्लॉगलेखिकेच्या समांतर आयुष्यावर भाष्य करणारा हा सिनेमा माझ्यासारख्या लोकांसाठीच बनवला गेला असावा. सिनेमा पाहताना मी त्यात पुरती गुंतून गेले हे खरंच पण हे त्या सिनेमाच्या दर्जाबद्दलचं भाष्य नव्हे; गुंतून गेले ते बऱ्याच स्वयंकेंद्री भूमिकेने. आयुष्याच्या मध्यावर, पाककलेवरच्या प्रेमाने आणि फ्रान्समधल्या वास्तव्याने भारून जाऊन त्या क्षेत्रात स्वत:ला झोकून देणारी ज्युलिया, अमेरिकन म्हणून आणि स्त्री म्हणून थोडीफार अवहेलना झालेली ज्युलिया, फ्रान्सच्या आणि पॅरिसच्या प्रेमात पडलेली आणि तरीही नाईलाजाने नवऱ्याबरोबर मायदेशी परतलेली ज्युलिया, स्वत:च्या अपयशांवर आणि निराशेवर फुंकर घालायला स्वयंपाकघरात घुसलेली ज्युली, पुस्तकाच्या रूपाने आपल्या आधीच्या पिढीच्या सुगरणीकडून शिकताना मनातल्या मनात तिच्याशी संवाद साधणारी ज्युली….या सगळ्यांशी मी माझी साम्यस्थळे शोधत असताना सिनेमा पुढे सरकत राहिला.
सिनेमा संपल्यावरही डोक्यातली चक्रे चालूच राहिली, अजूनही चालूच आहेत. मी एवढी झपाटल्यासारखी खाण्याबद्दलच का बोलते, का वाचते, स्वयंपाकघरात स्वत:ला का डांबून घेते, सुटीच्या दिवशी आराम करण्याऐवजी भाजीबाजाराला जाऊन मग नंतर मोठया स्वयंपाकाचा घाट का घालते, निराश झाले की बाजारात जाऊन स्वयंपाकघरासाठी एक नवीन उपकरण का विकत आणते, फसलेला पदार्थ मला जमेपर्यंत घरादाराला ऊत का आणते या सगळ्याचा आता जरा विचार करायला झाला आहे.
माझं खाण्यावर प्रेम आहे, स्वयंपाक करणे हा माझा छंद आहे, माझ्या पदार्थाला कोणी अभिप्राय दिला की मला मनापासून आनंद होतो वगैरेच्या पुढे जाऊन या क्षेत्रातली नवनवीन कौशल्ये मला शिकाविशी वाटतात, नवनवीन कसोट्यांवर स्वतःला आजमावून पहाणे मला आवडते आणि माझ्या छंदाला एकेदिवशी माझा व्यवसाय बनवायचे दिवास्वप्न गेली काही वर्षे मी रोज पहाते इथपर्यंत येऊन मी थबकते. या पुढचा मार्ग ज्युली आणि ज्युलीयासारखाच अपेक्षितच हवा का यशाच्या व्याख्या समाजानेच दिलेल्याच असाव्यात का यशाच्या व्याख्या समाजानेच दिलेल्याच असाव्यात का पुरेसे व्यावसायिक यश न मिळाल्याने किंवा प्रसिद्धी न मिळाल्याने आपल्या छंदावरचे प्रेम कमी होते का असे काही प्रश्न मला अंतर्मुख करतात आणि या प्रश्नांपाशीच मला ज्युली आणि ज्युलीयातले अंतर सापडते. ज्युलीयाने ज्युलीला दूरच का ठेवले याचे उत्तरही सापडते. अनेक वर्षे अनेक प्रकाशकांनी नाकारल्यानंतरही आपल्या पुस्तकावर काम करत रहाणारी ज्युलीया, पुन्हा-पुन्हा सुरवात करायला न घाबरणारी ज्युलिया, खाण्यावर मनापासून प्रेम असणारी ज्युलिया मला मनोमन आवडते. त्याच्या तुलनेत, यशस्वी व्हायचे म्हणून दुसरी ज्युलिया व्हायचा प्रयत्न करणारी ज्युली, ज्युलीयासारखी मोत्याची माळ पोरकटपणे मिरवणारी ज्युली, थोड्याश्या अपयशाने कोलमडून पडणारी आणि त्यापायी स्वयंपाकावरचे प्रेम उडणारी ज्युली सरळसरळ उथळ दिसायला लागते.
खरंतर पॅरिसमध्ये राहून महाग कुकरी स्कूलमध्ये शिकणे परवडू शिकणारी उच्चवर्गीय, सुखवस्तू ज्युलिया सुरवातीला मला किती दूर भासली होती; तिच्याबद्दल किंचित असूयाही वाटली होती. त्यापेक्षा दिवसभर न आवडणारी नोकरी करून घरी येऊन, आपल्या छोट्या आणि साध्या स्वयंपाकघरात आनंद शोधणाऱ्या ज्यूलीबद्दल मला जास्त जवळीक आणि सहानुभूती वाटली होती. एमी एड्म्सनेही तिच्या गोडगोड व्यक्तिमत्वाने ज्युलीला खरी नायिका बनवायचा प्रयत्नही केला होता पण तीदेखील ज्युलीच्या उथळपणाला, यशस्वी व्हायच्या तिच्या स्पर्धात्मक इच्छेला लपवू शकली नाही. आयुष्य म्हणजे एक स्पर्धा आहे आणि त्यात यशस्वी व्हायचे असेल तर येनकेन प्रकारेण प्रसिद्धी मिळविणे आणि त्याचा वापर करून पुस्तके विकणे हेच तिचे ध्येय असावे आणि त्यातुलनेत तिची तिच्या छंदावरची श्रद्धा पोकळ असावी अशी शंका आल्यावाचून रहात नाही.
इथे मी थबकते, स्वतःलाच काही प्रश्न विचारते, माझी प्रामाणिकता पडताळून पहाते आणि मनोमन जाणते की खरंच माझे उद्देश प्रामाणिक आहेत, माझे अनुभव, माझे छंद इतरांबरोबर वाटण्यामागे केवळ संवाद साधण्यापलीकडे माझे इतर काही हेतू नाहीत. शिकताना, चुकताना, बनविताना, सादर करताना आणि त्याबद्दल बोलताना, लिहिताना मला मिळणारा निखळ आनंद, फक्त हा आनंदच माझा उद्देश आहे. दिवास्वप्ने मी देखिल पहाते पण ती स्वप्ने अपूर्ण राहिली तरी त्यामुळे माझे त्यांच्यावरचे प्रेम थोडेच कमी होईल अन ती पहाण्याचा आनंद आणि ती खरी होतीलही या शक्यतेने मिळणारा हुरूप कमी थोडाच होईल
हे सगळे साक्षात्कार हा सिनेमा पहाताना झाले, सिनेमा पाहिल्यावर ज्युलिया चाईल्डचे पुस्तक आणून पदार्थ करून पहाण्याची सुरसुरी आली, माझ्याही नकळत किती सारे फ्रेंच पदार्थ मी वेळोवेळी बनविते हे लक्षात आले आणि सिनेमा पहाताना घातलेला माझा वेळ सत्कारणी लागला. आज सकाळी एग्ज बेनी साठी हॉलंडेज सॉस बनवायची कसरत करत असताना ज्युलीयाची आठवण आली आणि मी पुन्हा दिवास्वप्न पहायला लागले…माझ्या गोष्टीची सुरवात अशी होईल का….
“त्यादिवशी सगळ्या शंका, विवंचना विसरून ती स्वयंपाकघरात घुसली, शांतपणे सुरयांना व्यवस्थित धार लावली आणि निर्धाराने कामाला लागली…”
ऑक्टोबर 3, 2012 Shilpa द्वारा
पुन्हा स्थलांतर. नवा खंड, नवे हवामान, नवे लोक, नव्या पद्धती आणि नव्या खाद्यसंस्कृती. जुन्यातून पाय निघत नाहीय आणि नव्यात अजून पूर्ण सामावून जाता येत नाही अशी काहीशी दोलनामय, अस्वस्थ मनोवस्था. खरंतर वयाच्या वेगळ्या वळणावर हे सारे मोठे बदल किती रोमांचक वाटायचे, उत्साहाने स्वीकारले जायचे नवीन वातावरणात सामावून जायची, जे हातून सुटले त्याबद्दल हुरहूरण्याऐवजी जे हाती लागले त्याच्या नवलाईने हरखून जायची मानसिकता वयानुसार बदलत असावी बहुतेक नवीन वातावरणात सामावून जायची, जे हातून सुटले त्याबद्दल हुरहूरण्याऐवजी जे हाती लागले त्याच्या नवलाईने हरखून जायची मानसिकता वयानुसार बदलत असावी बहुतेक पण आता या वळणावर, या स्थलांतरात, हातातले काहीच सुटू नये असे वाटतेय (जे अशक्यच आहे), म्हणूनच ही थोडीशी उदासीनता.
पाणी जड आहे, दूध-दह्याला फारशी चव नाही, ओळखीचे जिन्नस दुकानाच्या फडताळांवर सापडत नाहीत, बाहेर खायला गेले तर भल्यामोठ्या आकारमानाचे अतिसुमार किंवा अतिबेचव पदार्थ, घरी स्वयंपाक करायला लागणारी सगळी उपकरणे अजून जहाजाने आली नाहीत, एक ना अनेक तक्रारी. खरंतर सर्वात तापदायक होतो तो म्हणजे स्वत:चा हा तक्रारखोरपणा पण ‘नाराजी लपवायची आणि हसतमुखाने नवीन आव्हाने झेलायची’ वगैरेसाठी जो जन्मजात समजूतदारपणा लागतो तो आमच्याकडे अंमळ कमीच म्हणून मग, ‘आपल्याकडे’ ‘हे’ जास्त चांगलं मिळायचं आणि इथल्या ‘ह्या’ला चवच नाही वगैरे निष्कर्ष काढत चिडचिड करायची. गंमत अशी की इतक्या स्थलांतरांनंतर ‘आपल्याकडे’ या शब्दाची व्याख्या दर मिनिटाला बदलते याची जाणीवही दर मिनिटाला होत असते.
मग एके दिवशी सुपरमार्केटमध्ये भाजीच्या रांगेत ‘टोमॅटिलो’ दिसतात. इतके दिवस केवळ पुस्तकात आणि जालावरच्या चित्रात पाहिलेले हे टपोरे, आंबटसर फळ हातात येते आणि अंगात उत्साह संचारतो, करून पहायच्या असलेल्या कितीतरी कृती आठवतात, नाराजी कुठल्याकुठे पळून जाते आणि ‘नवीन ठिकाणी नवीन जिन्नस, नवी खाद्यसंस्कृती’ ही साधीसोपी गोष्ट हळूहळू पचनी पडते. थोड्याच दिवसांत फार्मर्स मार्केटचाही शोध लागतो आणि तिथे गेल्यावर तर मग स्थानिक भाजीपाला, फळफळावळ यांची विविधता पाहून तर डोळ्यांत अक्षरशः पाणी येतं. ही अतिशयोक्ती नव्हे, पण सुपीक जमिनीतून आलेली रसरशीत समृद्धी पहाणे आणि त्याचा उपभोग घेण्याची ऐपत असण्याइतके भाग्यवान आपण आहोत ही भावना मला भावविवश करायला पुरेशी आहे. मग विक्रेत्यांशी थोड्या गप्पा, भरलेल्या पिशव्या आणि पोटात थोडे चविष्ट पदार्थ गेल्यावर मी माणसात येते आणि झपाटल्यासारखी स्वयंपाकघरात घुसते. दरम्यानच्या काळात जहाजाने सामानही येतं आणि घर, घर वाटायला लागतं. आपल्याला आनंदी रहायला इतक्या गोष्टी लागतात याची किंचित अपराधी टोचणीही लागते पण आवडत्या कपातून चहा पिताना ती विसरूनही जाते.
अनेक नवीन पदार्थ बनवून पाहिले पण इथे आल्याआल्या विमानतळावरच ज्या मेपल क्रीम कुकीज मला बेहद्द आवडल्या होत्या त्या बनवायला जी मजा आली ती वेगळीच मेपल सिरपच्या गोडीत जो खमंगपणा आणि स्वाद आहे त्याचा दुहेरी उपयोग या बिस्किटांत केला जातो. कुकीज बनविताना त्यात ब्राऊन साखरेच्या जोडीने वापरलेले मेपल सिरप आणि आतल्या क्रीमच्या सारणात वापरलेले मेपल सिरप या दोन्हीमुळे जिभेवर रेंगाळत रहाणारी चव म्हणजे या नवीन देशाने मला दिलेली ‘प्रतिकात्मक’ गोड भेटच आहे.
२०० ग्रॅम ब्राऊन साखर
१२५ मिली मेपल सिरप
२ चमचे मेपल एक्स्ट्रॅक्ट
२ चमचे बेकिंग पावडर
४ मोठे चमचे लोणी
१ कप (१२५ ग्रॅम) आयसिंग/दळलेली साखर
२ मोठे चमचे मेपल सिरप
प्रथम लोणी फ्रीजमध्ये असल्यास बाहेर काढून मऊ होईपर्यंत ठेवावे.
मैदा, मीठ, बेकिंग पावडर एकत्र चाळून घ्यावे आणि त्यात किसलेले जायफळ मिसळावे.
लोणी आणि साखर एकत्र करून हलके होईपर्यंत फेटावे.
त्यात मेपल सिरप घालून पुन्हा फेटावे.
मैद्याचे मिश्रण त्यात मिसळावे व तयार झालेल्या पिठाचे दोन गोळे करून फ्रीजमध्ये दोन तास ठेवावेत.
ओव्हन १८० डीग्रीजला तापवून घ्यावा.
मिश्रण लाटण्याने लाटून हव्या त्या आकारात कापावे, मेपल पानाचा आकार मिळाला तर उत्तमच.
कुकीज ओव्हनमध्ये ८-१० मिनिटे किंवा किंचीत सोनेरी होईपर्यंत भाजून काढाव्यात.
बाहेर काढल्यावर कुकीज थोड्यावेळ (३-४ मिनिटे) बेकिंग ट्रेवरच गार होऊ द्याव्यात आणि नंतर कूलिंग रॅकवर काढून गार होऊ द्याव्यात.
क्रीमच्या मिश्रणासाठी लोणी फेटून घ्यावे व त्यात मेपल सिरप आणि आयसिंग साखर घालून मिश्रण एकत्र येईपर्यंत फेटावे.
गार झालेल्या कुकीजवर थोडे क्रीमचे मिश्रण लावून त्यावर दुसरी कुकी ठेवावी व हलकेच दाबावे.
क्रीमचे मिश्रण न घालतादेखिल या कुकीज पुरेश्या गोड, खुसखुशीत आणि चविष्ट लागतात.
कृतीसाठी या आणि या दोन्ही ब्लॉगवरील माहिती वाचली आणि त्या आधारे किंचित फरक करून प्रमाण वापरले.
काही पदार्थांची ओळखच जर चुकीच्या पद्धतीने झाली तर पुढे त्यांचे नावही नको वाटते. होस्टेलच्या मेसनी बदनाम केलेल्या कोबी, टिंडा वगैरे भाज्या किंवा पानात पडताना वाजणारे अर्धेकच्चे शिजलेले टणटणाटण वाटाणे वगैरेंच्या कथा घराघरांतून चघळल्या जातात. मॅंगोमूस या प्रकाराची ओळखही माझ्यासाठी चुकीच्या प्रकाराने झाली होती; प्लॅस्टिकच्या डब्यांतून मिळणारे, वेगवेगळ्या प्रीझर्वेटिव्ह्जनी, कृत्रिम रंग आणि कृत्रिम स्वादांनी भरलेले, आंब्याच्या मूळ स्वादाशी चुकूनही साधर्म्य नसणारे ते मॅंगोमूस ओळखीच्या कोणाच्यातरी मुलांना आवडायचे म्हणून त्यांच्याकडे खाऊन पाहिले तर त्यानंतर मॅंगोमूसचे नाव काढले तरी नको वाटायचे. नंतर आमच्या घराजवळच्या एका बेकरीत मिळणारा मॅंगोमूस-केक खाण्याची हिम्मत केली कारण या बेकरीतले सारे पदार्थ ताजे बनविलेले असायचे आणि माझा तिथला अनुभव बराच चांगला होता, शिवाय त्या केकवर लावलेल्या ताज्या आंब्याच्या फोडी खूपच मोहक दिसत होत्या. केकदेखिल बेकरीच्या लौकिकाला साजेसाच होता, खासकरून त्यातला मॅंगोमूसचा थर खूपच स्वादिष्ट होता. तेंव्हापासून माझ्या मनातली या पदार्थाविषयीची आढी दूर झाली. बऱ्याच वेगवेगळ्या प्रयत्नांनंतर अलिकडे मला या मॅंगोमूसच्या कृतीचे गणित पक्के जमले आणि मग आंब्याच्या दिवसांत हे अनेकदा बनविले गेले.
आंब्याच्या पदार्थांमध्ये लिंबू (लाईम) वापरले तर त्याचा स्वाद वाढतो असा माझा अनुभव आहे, त्यामुळे त्याची एकसुरी गोडी थोडी कमी होते आणि त्यात लिंबाची (लाईमची) सालही किसून वापरली तर उन्हाळ्याच्या दिवसांत त्याच्या स्वादाने तजेला येतो म्हणून मी या दोन्हींचा वापर या मूज मध्ये करते. मूज सेट होण्यासाठी जिलेटीन वापरले जाते; मी सामान्यत: लिफ जिलेटीन वापरते आणि तेदेखील अगदी बेताने, कारण जास्त जिलेटीन वापरले तर मूज हलके न होता फारच गच्च व चिवट होते. लिफ जिलेटीन न मिळाल्यास पावडर जिलेटीनचे सात ग्रॅमचे पाकीट (चार जिलेटीन लीव्ह्जसाठी) वापरता येते. मी या कृतीत अंड्याचा पांढरा भाग फेटून वापरला आहे पण अनेकांना कच्चे अंडे वापरण्याबद्दल जरा शंका असते. माझ्या अनुभवाप्रमाणे, अंड्याला येणारा वास हा मुख्यत: त्याच्या पिवळ्या भागातून येतो, त्यामुळे पांढरा भाग फेटून वापरल्याने पदार्थाला अंड्याचा वास असा काही येत नाही पण वापरल्यामुळे पदार्थ हलका व्हायला खूप मदत होते. तरीही नको असल्यास अंडे वगळूनही मूस बनविता येते आणि तेही चांगले होते. माझ्या कृतीत मी सावर (sour) क्रीम वापरले आहे पण ते उपलब्ध नसल्यास, क्रीमचे प्रमाण दुप्पट करावे. ताज्या आंब्याच्या दिवसात आंब्याचा रस मिक्सरवर एकसारखा करून वापरता येईल आणि इतरवेळेस मॅंगोपल्प वापरता येईल पण तो चांगल्या प्रतीचा आहे याची खात्री करून घ्यावी. शिवाय मॅंगोपल्पमध्ये साखर घातलेली असल्यास त्याप्रमाणे साखरेचे प्रमाणही आवडेल त्या प्रमाणात कमी करावे लागेल.
मॅंगोपल्प किंवा ताज्या आं ब्याचा रस ४०० ग्रॅम (दीड मोठे कप)
लिफ जिलेटीनची चार पाने
चार टेबलस्पून सावर (sour) क्रीम
डबल क्रीम १२५ मिली
१ हिरवे लिंबू (लाईम) रस आणि साल किसून
२ अंड्यांचा पांढरा भाग
प्रथम जिलेटीनची पाने गार पाण्यात भिजवून ठेवावीत. एका भांड्यात आंब्याच्या रसापैकी अर्ध्या रसात लिंबाचा रस, लिंबाची किसलेली साल आणि साखर मिसळून तो आचेवर ठेवावा व साधारण उकळीला आल्यावर बाजूला काढून ठेवावा.
मऊ झालेली जिलेटीनची पाने पिळून घेऊन गरम रसातच मिसळावीत व हे मिश्रण गार होऊ द्यावे. उरलेल्या रसात सावर क्रीम मिसळून फेटावे, गार झालेले आंब्याचे मिश्रण त्यात घालावे व मिसळावे, डबल क्रीम फेटून घ्यावे व तेही त्यात हलक्या हातावे मिसळावे.
अंड्याचा पांढरा भाग त्याचे तुरे उभारेपर्यंत फेटावा. थोडेथोडे करत अंड्याचा फेस आंब्याच्या मिश्रणात हलक्या हाताने मिसळावे. सारे पदार्थ चांगले मिसळले तर जायला हवेत पण ते करताना त्यात शक्य तेवढी हवा राहू द्यावी म्हणजे मूस चांगले हलके होईल.
हे मिश्रण हव्या त्या आकाराच्या ग्लासेसमध्ये ओतून सेट होईपर्यंत फ्रीजमध्ये (फ्रीजरमध्ये नव्हे
साधारणत: चार तासात मूस सेट होईल. खायला देताना वर ताज्या आंब्याच्या फोडी घालाव्यात हे वेगळे सांगायला नकोच
Posted in आंबा, आंबा, खाण्याचे पदार्थ, गोड पदार्थ | Tagged आंबा, आंब्याचे पदार्थ, मॅंगो-मूस, Mango Mousse | 2 Comments »
मार्च 9, 2012 Shilpa द्वारा
परिपूर्णता ही एका स्वप्नासारखी असते, हातास कधीच लागत नाही पण तिचं एक चित्र डोक्यात पक्कं बसलेलं असतं. पुरणा-वरणाचा स्वयंपाक म्हटला की माझ्या डोळ्यांसमोर असंच चित्र उभं रहातं. केळीच्या पानावर, नाजूकपणे, जागच्या-जागी मांडलेल्या चटण्या-लोणची, कोशिंबिरी, भाज्या, भाताच्या मुदी, भजी, पापड, थेंबभर खीर, कटाची आमटी, कढी, पंचामृत आणि या साऱ्या बेताचा केंद्रबिंदू असलेली पुरणाची पोळी लहानपणी मात्र आईने असं छान मांडलेलं पान वाढलं की माझी तक्रार असायची, “एवढे सगळे पदार्थ केलेयस की त्यानेच पोट भरून जातं, पुरणपोळी खायला जागाच रहात नाही लहानपणी मात्र आईने असं छान मांडलेलं पान वाढलं की माझी तक्रार असायची, “एवढे सगळे पदार्थ केलेयस की त्यानेच पोट भरून जातं, पुरणपोळी खायला जागाच रहात नाही” आता मी दिवसभर खपून तोच घाट घातला की हे आठवतं आणि हसू येतं, कशासाठी हा आटापिटा असं मात्र वाटत नाही, पान पूर्ण भरल्याशिवाय समाधानच होत नाही; कारण काय, तर ही परिपूर्णतेची कल्पना, पिढीजात चालत आलेली
यावेळी होळीच्या दिवशी अनायसे घरी होते, वेळही होता आणि उत्साहही होता म्हणून सगळं साग्रसंगीत करायचं ठरवलं. कसलीही घाई नाही, कोणताही आणि कोणाचाही व्यत्यय नाही अशा वातावरणात, मनापासून स्वयंपाक करायला लागले आणि घरभर भरून राहिलेल्या प्रत्येक गंधातून अनेक आठवणी जाग्या झाल्या. कोणाची तरी नात म्हणून, कोणाची भाची म्हणून, कोणाची लेक म्हणून, कोणाची नातसून, कोणाची सून म्हणून करून घेतलेल्या कोडकौतुकांची, भरल्या पंक्तींची, सुगरणींच्या हातच्या चविष्ट पदार्थांची आठवण झाली. तसा गतकाळच्या आठवणींत रमणारा माझा स्वभाव नव्हे पण गंध आणि चवी थेट भूतकाळात घेऊन जातात. आजचं माझं आधुनिक आयुष्य माझ्या आधीच्या पिढ्यांतील स्त्रियांच्या आयुष्याहून इतकं वेगळं असतानाही माझ्याही मनातला एक लखलखीत कोपरा तसाच, हुबेहूब त्यांच्यासारखाच आहे याचा पुनःप्रत्यय आला. एकटीच होते मी, तरी मनातल्या मनात या सगळ्या बायकांशी अखंड संवाद चाललेला होता, हे असं करावं, हे तसं करू नये वगैरे संभाषणे कानाशी चालूच होती आणि त्याला माझी प्रत्युत्तरेही. पानं मांडल्यावर मनात आलं की ही पंगत अपुरी आहे, ह्या पहिल्या पंगतीला बसण्याचा मान या सगळ्या बायकांचा आहे. कोणतेही काम नेटकेपणाने, सुबकतेने, कौशल्यांने, मेहेनत घेऊन आणि मनापासून करायचे हा धडा मला दिलेल्या या बायका काय बरं म्हटल्या असत्या माझ्या पंगतीला बसून मनापासून कौतुक केलं असतं की अजून चार धडे दिले असते मनापासून कौतुक केलं असतं की अजून चार धडे दिले असते मला तर वाटतं की “सुगरण आहे हो पोर” असं म्हणता-म्हणताच “ह्यात हिंग नसतो घालायचा किंवा हे थोडं कोरडं झालंय” असंही म्हणाल्या असत्या
इतके पदार्थ करण्याने जेवताना मोठी मजा येते, कशाबरोबर काय खाऊन चव कशी वाढते किंवा कमी होते हे करून पहायचा एक खेळच होऊन जातो. तिखट, गोड, आंबट, तुरट, खारट, स्निग्ध, मऊ, कुरकुरीत, खुसखुशीत, गार, गरम, कोमट सगळं काही एकाच पानावर आधी गंधाने स्वाद घ्यायचा, मग डोळ्यांनी आणि शेवटी जिभेने. मी लहान असताना जे पदार्थ म्हणजे मला पुरणपोळीच्या मार्गात अडथळा वाटायचे, त्या सगळ्यां पदार्थांचा आस्वाद माझ्या बछड्याला मात्र पुरेपूर घेता येतो. अगदी चटणी-लोणच्यापासून कटाच्या आमटीतल्या शेवग्यापर्यंत सगळ्या पदार्थांचं रसग्रहण करून झाल्यावर बाईसाहेब इतक्या खूष झाल्या की लगबगीने आपल्या खोलीत जाऊन आपला बटवा घेऊन आल्या आणि त्यातली दोन नाणी माझ्या हातावर टेकवून म्हणाल्या “ इतका मस्तं स्वयंपाक केलास म्हणून तुला हे बक्षीस आधी गंधाने स्वाद घ्यायचा, मग डोळ्यांनी आणि शेवटी जिभेने. मी लहान असताना जे पदार्थ म्हणजे मला पुरणपोळीच्या मार्गात अडथळा वाटायचे, त्या सगळ्यां पदार्थांचा आस्वाद माझ्या बछड्याला मात्र पुरेपूर घेता येतो. अगदी चटणी-लोणच्यापासून कटाच्या आमटीतल्या शेवग्यापर्यंत सगळ्या पदार्थांचं रसग्रहण करून झाल्यावर बाईसाहेब इतक्या खूष झाल्या की लगबगीने आपल्या खोलीत जाऊन आपला बटवा घेऊन आल्या आणि त्यातली दोन नाणी माझ्या हातावर टेकवून म्हणाल्या “ इतका मस्तं स्वयंपाक केलास म्हणून तुला हे बक्षीस” आता इतकं गोड बक्षीस मिळाल्यावर पुढच्या वेळेस पुन्हा असा घाट घालणं अपरिहार्यच आहे
अशाच परंपरा चालू रहातात, सक्तीने न लादलेल्या तर स्वेच्छेने स्वीकारलेल्या; जातीपातीच्या, कर्मकांडाच्या, भेदभावाच्या बंधनात न जखडता सौंदर्याच्या, परिपूर्णतेच्या शोधात समृद्ध झालेल्या
फेब्रुवारी 21, 2012 Shilpa द्वारा
ज्यात लोणी नाही, मैदा नाही, इतर इन-मीन-तीन जिन्नस आहेत अशी बदामाची सर्वगुणसंपन्न बिस्किटे बनवायचा अलिकडे मला जणू छंदच जडला आहे. मी ही बिस्कीटे बनवायला लागले ती थोड्या योगायोगाने. असं झालं की, डिसेंबरच्या आसपास माझी एक मैत्रीण शुगर-फ्री आणि ग्लूटन-फ्री डायट करायला लागली. का ते मला विचारू नका कारण लोक असल्या आत्मक्लेशी गोष्टी स्वेच्छेने का करतात हे मला काही समजलेलं नाहीय. म्हणजे एखाद्याला मधुमेह असेल किंवा गव्हाच्या पदार्थांचं सेवन प्रकृतीसाठी वर्ज असेल तर ते वेगळं पण फक्त वजन वगैरे घटविण्यासाठी कोणी स्वेच्छेने असल्या फंदात पडायला लागला तर मला त्याचं नवल वाटतं. तर या मैत्रिणीला हे ‘डायट’ फारच महाग पडायला लागलं आणि त्यात ख्रिसमसच्या मोसमात, जेंव्हा इतर जनता तमाम गोड पदार्थांवर तुटून पडत होती तेंव्हा तर तिचा निग्रह अजूनच डळमळीत व्हायला लागला. ती दररोज कुरकुरायची की काहीतरी गोड खावसं वाटतयं, मग आम्ही हेल्थ शॉपच्या खेपा घालायचो आणि मग ही लेबले वगैरे वाचून काहीतरी विकत घ्यायची. तेंव्हा माझ्या नजरेला ‘झायलोटॉल’ नावाचा साखरेला पर्याय म्हणून वापरला जात असलेला पदार्थ दिसला. साखरेच्या इतर पर्यायांपेक्षा हा वेगळा वाटला कारण यात काही कृत्रीम रासायनिक पदार्थ नसून ओट, बर्च वगैरे जिन्नसांच्या तंतूंपासून हे बनविले जाते अशी माहिती मिळाली. आमच्या घरात गेल्या दोन पिढ्यांपासून मधुमेह आहे म्हणून मी थोडी जास्त माहिती घेतली. शिवाय मी दरवर्षी या मोसमांत मित्रमंडळींना घरी बनविलेल्या बिस्किटांची वगैरे भेट देते पण आता या मैत्रीणीला, ती खाऊ शकेल अशी भेट देणं भाग पडलं. ‘झायलोटॉल’ विकत घेतल्याने शुगर-फ्रीची तर सोय झाली पण आता ग्लूटन-फ्री साठी काय करावे या विचारात असताना माझ्याकडे असलेल्या एका इटालियन खाद्यपदार्थांच्या पुस्तकात आमरेट्टी बिस्किटांची कृती सापडली. मग अशा प्रकारे झाली ही ‘शुगर-फ्री’ आणि ‘ग्लूटन-फ्री’ बिस्कीटे तयार आणि मैत्रीणही मनापासून खूश
खरतरं बारा वर्षांपूर्वी पुस्तक विकत घेतलं तेंव्हापासून मला ही बिस्कीटे बनवून पहायची होती पण त्याला मुहूर्त असा लागला. आमरेट्टी बिस्किटांत बदाम, साखर आणि अंडे असे तीनच मूळ पदार्थ असतात आणि मग स्वाद वाढवायला व्हनिला किंवा बदामाचा एक्स्ट्रॅक्ट वगैरे घालतात पण तरी ही बिस्कीटे अशी मस्त हलकी, कुरकुरीत आणि स्वादिष्ट होतात की बस्स आमचं कन्यारत्न तर ह्या बिस्किटांच्या बरणीला असं चिकटून बसतं, जसा गूळाच्या ढेपेला मुंगळा आमचं कन्यारत्न तर ह्या बिस्किटांच्या बरणीला असं चिकटून बसतं, जसा गूळाच्या ढेपेला मुंगळा आमरेट्टीचा उच्चार आमच्या बाईसाहेब ‘आमराटी’ असा करतात आणि त्यांच्या जिभेचं एकूण अमराठी वळण ऐकून आम्ही तर या बिस्किटांचं बारसं ‘अमराठी बिस्कीटे’ असंच केलंय.
बदामाचे कूट २०० ग्रॅम
कॅस्टर साखर (किंवा साखरेला पर्यायी पदार्थ) २२५ ग्रॅम
दोन अंड्यांचा पांढरा भाग
१ चमचा व्हनीला एक्स्ट्रॅक्ट
२ चमचे आमरेट्टो लीक्युर (हवी असल्यास)
बेकिंग शीटला लावायला किंचितसे लोणी
कॅस्टर साखर न मिळाल्यास साधी साखर किंचित दळून घ्यावी पण अगदी पिठीसाखरेसारखी बारीक नव्हे तर थोडी रवाळ.
प्रथम ओव्हन १६० डीग्रीला तापवून घ्यावा. बदामाच्या कुटात अर्धी साखर (शंभर ग्रॅम) मिसळून ठेवावी. अंड्याचा पांढरा भाग वेगळा करून ‘सॉफ्ट पीक’ पर्यंत फेटून घ्यावा. नेहेमी बेकिंग करणाऱ्यांना ‘सॉफ्ट पीक’ वगैरे तांत्रिक शब्दांची कल्पना असेल पण इतरांसाठी, ‘सॉफ्ट पीक’ म्हणजे अंडे फेटताना जेंव्हा ते हलके होते आणि उचलले तर त्याचे तुरे उभे रहातात. मिश्रण हलके झाले असले तरी या स्टेजला अजून ओलसरच असते.
अंड्याला ‘सॉफ्ट पीक’ आल्यानंतर, उरलेली निम्मी (शंभर ग्रॅम) साखर त्यात थोडीथोडी घालून फेटत रहावे आणि मिश्रण ‘स्टीफ पीक’ पर्यंत आणावे. ‘स्टीफ पीक’ म्हणजे फेटताना तयार झालेले तुरे स्टीफ उभे रहातात आणि अगदी भांडे उलटे केले तरी तसेच चिकटून रहातात. या स्टेजला मिश्रण थोडे कोरडे दिसते.
आता मिश्रणात साखरेत मिसळून ठेवलेले बदामाचे कूट अगदी हलक्या हाताने घालून मिसळावे. याला तांत्रिक शब्द ‘फोल्ड’ करावे असा आहे. त्यात व्हनीला एक्स्ट्रॅक्ट, आमरेट्टो लीक्युर (वापरत असल्यास) वगैरे मिसळून घ्यावी आणि तयार झालेले मिश्रण एका पायपिंग बॅगमध्ये भरावे. एका बेकिंग ट्रेवर ग्रीसप्रूफ कागद घालून त्याला थोडेसे लोण्याचा हात लावावा आणि त्यावर पायपिंग करून (चकली घालतो) तसे रुपयाच्या नाण्याच्या आकाराचे गोळे घालावेत. बिस्कीटे फार मोठी केली तर आतून चिवट होतात म्हणून छोटीच ठेवावीत. दोन गोळ्यांत पुरेसे अंतर ठेवावे कारण बिस्कीटे भाजताना बरीच फुगतात. हवे असल्यास सजावटीसाठी त्यावर बदामाचे काप लावावेत.
आता बिस्किटे १५-१८ मिनिटे किंवा हलकी बदामी होईपर्यंत भाजून घ्यावीत. बाहेर काढल्यावर पाच मिनिटे ट्रेतच गार होऊ द्यावीत आणि मग हलक्या हाताने कागदापासून सोडवून घ्यावीत. ही बिस्कीटे गार होण्याआधी थोडी चिकट असल्याने कागदावरून काढताना हलक्या हाताने किंवा उलतन्याने, मोडू न देता सोडवावीत नंतर एका कूलिंग रॅकवर ठेऊन पूर्ण गार होऊन द्यावीत. गार झाल्यावर हवाबंद बरणीत भरून ठेवावीत.
Posted in खाण्याचे पदार्थ, ख्रिसमस, गोड पदार्थ, बदाम, बेकिंग, सामग्री | Tagged Amaretti cookies, अमराठी, आमरेट्टी बिस्किटे, इटालियन कुकीज, कुकीज, Biscuits | 4 Comments »
नवाबी खाना, गोळी बिर्याणी
फेब्रुवारी 15, 2012 Shilpa द्वारा
मध्यंतरी इथे एका खाद्यपदार्थांच्या संमेलनात, एक भारतीय शेफ काही प्रात्यक्षिके दाखवत होता. नेहमीच्या त्याच त्या ‘चिकन टिक्का मसाला’ पेक्षा हैद्राबादी हलीमची माहिती देत होता त्यामुळे मला आधीच त्याचं कौतुक वाटलं. तो म्हणाला की हे अगदी मंद आचेवर शिजवायला आठ तास लागतात. त्याने प्रात्यक्षिक तर दाखविले पण लोकांना चव पहाण्यासाठी आणलेला पदार्थ त्याने आधी शिजवून आणला होता. सहाजिकच त्याची मुलाखत घेणाऱ्या माणसाने त्याला विचारले की “आठ तास हा खूपच जास्त वेळ आहे; कमी वेळात बनवायला काय करावं लागेल हा खूपच जास्त वेळ आहे; कमी वेळात बनवायला काय करावं लागेल” त्यावर आमच्या शेफने उत्तर दिले “ते मला नाही माहीत पण हा पदार्थ अशा योग्यतेचा बनवायचा असेल तर तो बनवायला आठ तास लागतात हे मला माहीत आहे.” त्याचं हे अव्यावहारिक उत्तर भारतीय खाद्यसंस्कृतीची केवळ तोंडओळख असलेल्या प्रेक्षकांना अर्थातच आवडलं नसावं पण मला या शेफच्या सडेतोड उत्तराचं अजूनच कौतुक वाटलं. हैद्राबादी खाद्यसंस्कृतीचं वैशिष्ट्यच मुळात सावकाश, वेळ घेऊन, घिसाडघाई न करता मंद आचेवर शिजवणे आहे तर मग त्याची ओळख करून घेतानाच वेळ वाचविण्याच्या गोष्टी का करा” त्यावर आमच्या शेफने उत्तर दिले “ते मला नाही माहीत पण हा पदार्थ अशा योग्यतेचा बनवायचा असेल तर तो बनवायला आठ तास लागतात हे मला माहीत आहे.” त्याचं हे अव्यावहारिक उत्तर भारतीय खाद्यसंस्कृतीची केवळ तोंडओळख असलेल्या प्रेक्षकांना अर्थातच आवडलं नसावं पण मला या शेफच्या सडेतोड उत्तराचं अजूनच कौतुक वाटलं. हैद्राबादी खाद्यसंस्कृतीचं वैशिष्ट्यच मुळात सावकाश, वेळ घेऊन, घिसाडघाई न करता मंद आचेवर शिजवणे आहे तर मग त्याची ओळख करून घेतानाच वेळ वाचविण्याच्या गोष्टी का करा आता हलीम शिजवायला कुठल्या हैद्राबादी गृहिणीकडे तरी आठ तास आहेत हा वेगळा मुद्दा झाला पण मुख्य मुद्दा असा की खाद्यापदार्थच नव्हे तर काहीही उत्तम बनवायचं असेल, तर त्याला लागणारा पुरेसा वेळ द्यावाच लागतो. त्यामुळेच मी देखील उगीच जाता-येता, चला आज ‘दम बिर्याणी’ बनवू म्हणायला जात नाही, जर ‘दम’ खाण्याइतका वेळ असेल तरच या भानगडीत पडते.
मागच्या आठवड्यात फ्रीजमध्ये जो मॅरीनेट करून ठेवलेला खिमा होता त्याची काही मी बिर्याणी वगैरे बनविणार नव्हते पण तो खराब होण्याआधी शिजवायला हवा होता. मी खूप कंटाळले होते तरीही त्याचे थोडे बोराच्या आकाराचे गोळे बनवून ते कढईत थोड्या तेलावर तळले आणि मग गार झाल्यावर पुन्हा फ्रीजमध्ये ठेवले. असा विचार होता की उद्या थोडी ग्रेव्ही बनवू आणि त्यात हे गोळे सोडू. पण दुसऱ्या दिवशी ‘गोळी बिर्याणी’ बनवायची ठरवली आणि ही आमच्या घरात एवढी पसंत पडली की ‘आमच्या इकडून’ (:-) कसलं मजेशीर वाटतंय हे लिहायला) विनंती आली, की कशी बनवली याची कृती व्यवस्थित लिहून ठेव म्हणजे मीही कधीतरी बनवेन. (ह्याचा मतितार्थ असा घ्यायचा की कृती व्यवस्थित लिहून ठेव म्हणजे पुढच्या वेळेस बनवलीस की इतकीच चांगली होईल) विनंती आली, की कशी बनवली याची कृती व्यवस्थित लिहून ठेव म्हणजे मीही कधीतरी बनवेन. (ह्याचा मतितार्थ असा घ्यायचा की कृती व्यवस्थित लिहून ठेव म्हणजे पुढच्या वेळेस बनवलीस की इतकीच चांगली होईल) तर असो पण याच आठवड्यात एका चॅरीटीसाठी काम करायला एक स्थानिक मुलगी हैद्राबादला जाणार होती आणि तिने ऑफिसमधे ‘इंडियन नाईट’ ठेवली होती. सगळ्यांनी काहीतरी भारतीय पदार्थ बनवून आणायचा आणि पैसे गोळा करायचे. मी हैद्राबादच्या चॅरीटीसाठी हैद्राबादी पदार्थ म्हणून ही ‘गोळी बिर्याणी’ बनविली आणि यावेळेस सगळी मोजमापे नीट लिहून ठेवली. खाली सामग्री आणि कृती देते आहे पण ती इतकी लांबलचक आहे की त्याची मी तीन टप्प्यांत विभागणी केली आहे. तयारीचा टप्पा, प्रत्यक्ष शिजवून घेण्याचा टप्पा आणि मग शेवटचा थर बनवून वाफेवर (‘दम’वर) शिजवायचा टप्पा. ही कृती जर शेवटपर्यंत वाचलीत तर ही बनवायला लागणारा पेशन्स तुमच्याकडे आहे हे नक्की सिद्ध होईल
पहिल्या (तयारीच्या) टप्प्यात लागणारे साहित्य:
मटणाचा खिमा अर्धा किलो
२५ ग्रॅम लसूण (एक मोठा गड्डा)
२५ ग्रॅम आले (तीन चार इंच तुकडा)
अर्धा चमचा तिखट (किंवा चवीनुसार)
चिरलेली कोथिंबीर दोन मोठे चमचे
चिरलेला पुदिना एक मोठा चमचा
जुने बासमती तांदूळ २ कप (२२५ ग्रॅम)
आले, लसूण व मिरच्या एकत्र वाटून घ्याव्यात. यातील निम्मे वाटण मॅरीनेट करण्यासाठी, तर इतर निम्मे ग्रेव्हीत घालायला बाजूला ठेवावे. मटणाच्या खिम्यात आले-लसूण-मिरचीचे वाटण (२ छोटे चमचे किंवा एकूण वाटणाच्या निम्मे), हळद, तिखट, मीठ, अंडे, कोथिंबीर व पुदिना घालून चांगले एकत्र करावे व झाकून फ्रीजमध्ये किमान अर्धा तास ठेवावे.दोन मोठे कांदे उभे चिरून कुरकुरीत होईपर्यंत तपकिरी रंगावर तळून घ्यावेत, हे तळताना करपणार नाहीत याची काळजी घ्यावी. अर्धा कप गरम दुधात केशर मिसळून ठेवावे. तांदूळ धुवून घेऊन पाण्यात अर्धा तास भिजवून ठेवावेत आणि त्यानंतर गाळून पाणी काढून टाकावे.
दुसऱ्या (शिजवण्याच्या) टप्प्यात लागणारे साहित्य:
खडा मसाला (२ जायपत्री, ४ वेलदोडे, २ इंच दालचीनी, ३ लवंगा)
४ मोठे चमचे तेल
एक चमचा तिखट (किंवा चवीनुसार)
२ चमचे गरम मसाला किंवा बिर्याणी मसाला (कृती दुसऱ्या ठिकाणी दिली आहे)
१/२ कप फेटलेले दही
कांदा वाटून किंवा अगदी बारीक चिरून घ्या, टोमॅटो चिरून घ्या.मॅरीनेट करून ठेवलेल्या खिम्याचे बोराएवढ्या आकाराचे गोळे करून २ मोठे चमचे तेलावर परतून घ्यावे. हे परतले नाही तरी चालते पण मी या गोळ्यांचा आकार व्यवस्थित गोल रहावा म्हणून हे करते. खिमा परत रस्स्यात शिजला जातो त्यामुळे फार शिजवायची गरज नाही, फक्त परतून घ्यावे. त्याच तेलात अजून २ मोठे चमचे तेल घालून गरम करून घ्या व त्यात कांदा घालून परतून घ्या. आता त्यात आले-लसूण-मिरचीचे वाटण, हळद, तिखट, धणेपूड आणि जिरेपूड घालून अजून थोडे परता. आता गरम मसाला आणि चिरलेले टोमॅटो घालून मसाल्याला थोडे तेल सुटेपर्यंत परता. फेटलेले दही आणि अर्धा कप पाणी घालून एक उकळी येऊ द्या आणि मग त्यात आधी करून ठेवलेले खिम्याचे गोळे घाला. भांड्यावर झाकण घालून मंद आचेवर ७-८ मिनिटे शिजवा.ग्रेव्हीत फार पाणी उरले असेल तर झाकण काढून अजून थोडे उकळा. दुसऱ्या एका भांड्यात तांदूळ, चार कप पाण्यात खडा मसाला घालून शिजवायला ठेवावे. पूर्ण न शिजवता थोडे अर्धेकच्चे झाल्यावर बाजूला काढून गाळून घ्यावे व एका परातीत उपसून ठेवावे.
तिसऱ्या टप्प्यात लागणारे साहित्य:
२-३ मोठे चमचे तूप
१ मोठा टोमॅटो (चकत्या कापून)
अर्धा कप चिरलेली कोथिंबीर
अर्धा कप चिरलेला पुदिना
२ चमचे गरम अथवा बिर्याणी मसाला
२-३ चमचे केवडा एसेन्स
१ कप मळलेली कणिक
आता बिर्याणीचे थर लावायचे. एका जाड बुडाच्या भांड्यात थोडे तूप घालावे आणि त्यावर टोमॅटोच्या चकत्या पसराव्यात. त्यावर अर्धे खिम्याचे गोळे घालावे, त्यावर भाताचा थर घालावा, वर कोथिंबीर आणि पुदिना पसरावा, चिमटीने थोडा गरम मसाला भुरभुरावा, तळलेल्या कांदा पसरावा आणि थोडे तूप घालावे. गुलाबजल आणि केवड्याच्या एसेन्सचे थोडे थेंब घालावेत. याच पद्धतीने उरलेल्या पदार्थांचे थर घालावेत. आता भांड्यावर झाकण घालून ते कणकेने सगळ्या बाजूंनी चिकटवून बंद करून टाकावे. मंद आचेवर एक जाड तवा ठेवून त्यावर हे बिर्याणीचे भांडे ठेऊन द्यावे. साधारण १०-१२ मिनिटांनी आच बंद करावी व खायला घेईपर्यंत भांडे तसेच त्यावर ठेऊन द्यावे. वाढण्यापूर्वी तळलेले काजू आणि उकडलेले अंडे सजावटीसाठी घालता येईल. एखाद्या फळाच्या रायत्याबरोबर बिर्याणी खायला घ्यावी.
Posted in भात/बिर्याणी/पुलाव वगैरे, मटण | Tagged खिमा बिर्याणी, गोळी बिर्याणी, मटण बिर्याणी, हैद्राबादी बिर्याणी, Lamb Goli Biryani, Mince Biryani, Mutton Biryani | 6 Comments »
फेब्रुवारी 15, 2012 Shilpa द्वारा
बिर्याणी मसाला हा खरंतर एक प्रकारचा गरम मसालाच आहे पण माझ्या माहितीप्रमाणे, बिर्याणी मसाल्यात लवंग, मिरी, काळे वेलदोडे या मसाल्यांपेक्षा जायफळ, जावित्री, बदामफूल, वेलदोडे वगैरे मसाल्याच्या पदार्थांचे प्रमाण थोडे जास्त असते. अर्थात जिथे गरम मसाल्याचे प्रमाणदेखील घराघराप्रमाणे बदलते तिथे बिर्याणी मसाल्याचे अगदी जगत्मान्य असे प्रमाण कसे मिळायचे पण मी जे वापरते ते प्रमाण खालीलप्रमाणे:
३ इंच दालचीनीचा तुकडा
जायफळ सोडून वरील सर्व मसाल्याचे पदार्थ वेगवेगळे भाजून घ्यावेत. मंद आचेवर, त्यांतील नैसर्गिक तेले बाहेर येईपर्यंतच हलकेसे भाजावेत. सगळे एकत्र करून, गार झाल्यावर बारीक दळावेत व पूड हवाबंद डब्यात भरून ठेवावी.
Posted in मसाले | Tagged बिर्याणी मसाला, मसाला पावडर | 2 Comments »
ज्युली, ज्युलिया आणि मी
प्रवर्ग कॅटेगरी निवडा खाण्याचे पदार्थ (14) गोड पदार्थ (4) चटण्या आणि लोणची (2) जॅम / जेली (1) न्याहारी (1) फळे (3) आंबा (1) क्रॅनबेरी (1) गूजबेरी (1) सफरचंद (1) बाळंतिणीचा आहार (1) बेकिंग (5) भात/बिर्याणी/पुलाव वगैरे (1) मसाले (1) सामग्री (7) अक्रोड (1) आंबा (1) काजू (1) टोमॅटो (1) पिस्ता (1) बदाम (3) मटण (1) मश्रूम्स (1) सीफूड (1) कालव (1) ख्रिसमस (1) पहिले पाउल (1) Uncategorized (3)


देवानाम पिय, पियदसी | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
जेम्स प्रिन्सेप १८१९ साली कलकत्याच्या टांकसाळीत असिस्टंट ऍसेमास्टर म्हणून आला तेंव्हा त्याचे वय होते २० वर्षे. पब्लिक स्कूलमध्द्येही न गेलेल्या जेम्सची जमे़ची बाजू म्हणजे बारकाव्याकडे लक्ष देणे व जास्तीतजास्त अचूकपणा मिळवण्याचा प्रयत्न करणे.वास्तुशास्त्राचा अभ्यास,भौतिक व रसायन शास्त्राची तोंडओळख होती.जेम्सला नाणी गोळा करण्याचा नाद लागला. आता त्याला संस्कृत येत नसल्याची न्युनता लक्षात येऊं लागली. सुमारे चाळीस वर्षांपूर्वी दिल्लीला आढळलेल्या एका दगडी स्तंभावर एक
प्राचीन लिपी कोरलेली होती. तशाच प्रकारचा एक खांब अलाहाबादला व एक दगड ओरिसात आढळला.अलाहाबादच्या खांबावरील लेख हे ग्रीक लिपीतील असावेत असा एक नित्कर्ष काढण्यात आला व लगेचच फ़ेटाळण्यातही  मग तत्सम लेख नेपाळातही सापडले.थोडक्यात, संपूर्ण उत्तर हिन्दुस्थानात अशा प्रकारचे लेख कोरवणारा कोणीतरी सम्राट होऊन गेला होता. पण कोण आणि केंव्हा
प्रिसेपला आता या लिपीने पार गुंगवून टाकले.यावर प्रकाश पडावा म्हणून त्याने हिन्दुस्थानभरच्या आपल्या मित्रांना माहिती गोळा करायाच्या कामावर लावले. त्यांत लष्करी अधिकारी, सर्व्हेअर्स, डॉक्टर्स,पाद्री, सर्वजण होते. एकाने प्रिन्सेपच्या विनंतीवरून सांचीच्या स्तुपाबाहेरील दगडी कठड्यावरील लेखाची प्रतिकृती कलकत्याला पाठवली. त्यातील एक शब्द " दानम " असावा असा प्रिन्सेपला संशय आला.म्हणजे द,न, म ही तीन अक्षरे मिळाली.कलकत्याच्या जून महिन्याच्या तीव्र उकाड्यात अक्षरश; रांत्रदिवस काम करून प्रिन्सेप या लिपीचा - अशोक ब्राह्मी - उलगडा करू शकला.लेखाची सुरवात होती " देवानाम पिय, पियदसी म्हणतो की ....."
आता हा देवानाम पिय पियदसी कोण लंकेहून एका मित्राने कळविले की लंकेच्या राजघराण्यात पियदसी नावाचा राजा होता. पण लंकेच्या राजाने उत्तर हिन्दुस्थानात स्तंभ उभे करणे दुरापास्त वाटत होते. मग पुराणात शोध केल्यावर नाव पुढे आले " सम्राट अशोक " मौर्य वंशातील एक महान सम्राट [सनपूर्व ३०४ - २३७ ] याचे साम्राज्य उत्तरेस हिमालय पायथ्यापासून आजच्या चेन्नाईपर्यंत,पूर्वेस ब्रह्मदेशापासून पश्चिमेस बलुचिस्थान-अफ़गाणिस्थानपर्यंत पसरले होते. त्याचा कारभार लोकहीताकरिता होता. त्याने बळाचा वापर न करता बुध्द धर्माचा प्रसार भारतात व भारताबाहेरच्या देशांत केला. थोड्याच दिवसात अशोकाबद्दल इतकी माहिती गोळा झाली की ११ व्या शतकापूर्वींच्या राजांपैकी सर्वात जास्त माहिती अशोकाबद्दलच आहे.केवळ एका माणसाच्या अपार श्रमामुळेच हिन्दुस्थानच्या इतिहासातील हे सुवर्णपर्ण प्रकाशात आले.
प्रिन्सेपने मग गुजराथपासून ओरिसापर्यंतच्या सर्व लेखां चा अभ्यास केला. अशोकाचा ग्रीक-रोमन साम्राज्यासी संबंध होता असे त्याने सिध्द केले.गिरिनारच्या लेखात टोलेमी[Ptolemy] व ऍंटिओकस [Antiochus] यांचा उल्लेख मिळाला व सर्व लेखांच्या ऐतेहासिक विश्वसनियतेचा पुरावा मिळाला.
१८३९ साली या महान संशोधकाचा दुर्दैवी परिस्थितीत अंत झाला.आजारपणाने त्याच्या मेंदूवर परिणाम झाला व इंग्लंडमध्ये तो बरा न होताच मृत्यु पावला.
कॉप्टिक भाषेच्या मदतीने इजिप्शियन हायरोग्लीफ्सचा अर्थ काढणार्‍या जीन फ्रॅन्क्वा चँपोलीयनची आठवण आली.
देवनाम् पिय पियदसी हे अशोकासाठीच. अशोकाच्या शिलालेखांवर त्याचा उल्लेख पियदसी (प्रियदर्शी) असाच केलेला आढळतो. अशोकाचे बरेचसे शिलालेख प्रजाजनांनी अहिंसेचे पालन करावे या आदेशाचे आहेत. गिरनार येथील शिलालेखही तसाच काहीसा आहे.
अशोकाच्या शिलालेखात येणारे टोलेमी आणि अँटिओकस कोण* यावर अधिक शोध घेतला असता अलेक्झांडरचा सेनापती टोलेमी जो पुढे इजिप्तचा राज्याधिकारी बनला त्याचा पुत्र टोलेमी दुसरा याचे अशोकाशी राजकीय संबंध होते. त्याने आपले मुत्सद्दी अशोकाच्या दरबारी पाठवल्याचे उल्लेख या शिलालेखांत येतात.
अँटिओकस दुसरा हा सेल्युकस निकेटरचा नातू. याच सेल्युकसने चंद्रगुप्ताशी झालेल्या लढाईत पराभव झाल्या नंतर आपली मुलगी (का बहिण) चंद्रगुप्ताला लग्नात देऊन संधी केली होती अशी आख्यायिका ऐकू येते. एकंदरीत सेल्यूकसच्या साम्राज्याचे मौर्य साम्राज्याशी नंतर सलोख्याचे संबंध असावेत. या संदर्भात, बौद्ध धर्माला अँटिओकस दुसरा याने राज्याश्रय दिल्याबाबत शिलालेख दिसतात.
एक शब्द " दानम " असावा असा प्रिन्सेपला संशय आला.म्हणजे द,न, म ही तीन अक्षरे मिळाली.
 यनांच्या गूढलेखन कोड्याची आठवण झाली. :-)
 सकाळी उठून हा लेख वाचला. सकाळ सार्थकी लागली. जेम्स प्रिन्सेपबद्दल मी पूर्वी वाचले नव्हते. लेखाबद्दल धन्यवाद असे लेख अधिक लिहा. विस्तृत लिहिलेत तर अधिक मजा येईल.
* ग्रीकांत आपल्या अपत्यांना आपले नाव देण्याची प्रथा असल्याने तीच तीच नावे पुन्हा दिसतात. त्यापैकी नेमके कोण हे काळानुसार ठरवावे लागते.
 असे लेख अधिक लिहा. विस्तृत लिहिलेत तर अधिक मजा येईल.
प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे [02 Aug 2008 रोजी 13:51 वा.]
जेम्स प्रिन्सेपचा लेख मस्तच
सामान्य माणसाला सदाचार शिकवण्यासाठी स्तंभ लेख, गुहालेख आणि गिरिलेख कोरुन धर्माज्ञांच्या द्वारे लोकांना अलौकिक शिकवण देणारा सम्राट अशोक ग्रेट आणि अपार श्रमामुळेच आमच्या पर्यंत सम्राट अशोकाला पोहचवणारा जेम्स प्रिन्सेपही तितकाच ग्रेट .
लेख आवडला.. नवी माहिती मिळाली
लेख छान आहे. जेम्स प्रिन्सेपबद्दल काहीच माहित नव्हते. परंतू जुन्या लिपी कशा काय उलगडत असावेत याबद्दल नेहमीच कुतुहल राहिले आहे. यावर आणखी काही लिहिता आले, तर जरूर लिहा.
आणि 'सुवर्णपर्ण' हा शब्द मी प्रथमच वाचला, जाम म्हणजे जामच आवडला.
नवी माहिती मिळाली. सकाळ सार्थकी लागली.
नवीन माहीती कळाली. मधे अशीच माहीती एका ब्रिटीश अधिकार्‍याबद्दल ऐकली होती ज्याने विजयनगरचे साम्राज्य शोधून काढले. तर सातारला असलेल्या एका ब्रिटीश् अधिकार्‍याने (कलेक्टर का न्यायाधीश) येथे नक्की काय काय घडले हे शोधायला लागून भाषा शिकतानाच संपूर्ण मराठ्यांचा इतिहास एकत्र केला असेपण ऐकले होते.
हैयो हैयैयो [06 Aug 2008 रोजी 05:44 वा.]
देवानां पिय, पियदसिन राज्ञा लिखा
आणिक थोडी माहिती. ब्राह्मी लिपी वाचता येणारी 'सुशिक्षित' मंडळी तेंव्हा पुष्कळ होती, परंतु प्रिन्सेपच्या 'लिपी शिकवा' ह्या विनंतीला त्यांनी हेतुपुरस्सरतः धुडकावून लावले.
माझेकडे लिपीशास्त्रावर काही अत्यंत दुर्मिळ पुस्तके आहेत, ज्यात ही माहिती आली आहे. त्यात 'देवानां पिय, पियदसिन राज्ञा लिखा' चे फोटोदेखील आहेत. वेळ झाला की स्क्यान् करून पाठवेन.
ब्राह्मी लिपी वाचता येणारी 'सुशिक्षित' मंडळी तेंव्हा पुष्कळ होती, परंतु प्रिन्सेपच्या 'लिपी शिकवा' ह्या विनंतीला त्यांनी हेतुपुरस्सरतः धुडकावून लावले.
मलाही हीच शंका होती कारण ब्राह्मीही काही अगदी काळाच्या उदरात गडप झालेली इजिप्शियन चित्रलिपी नव्हे. ती लिपी मोहेंजेदारो हडप्पाची. तेव्हा प्रिन्सेपला इतके कष्ट का घ्यावे लागले त्याचे उत्तर हेच असावे.
माझेकडे लिपीशास्त्रावर काही अत्यंत दुर्मिळ पुस्तके आहेत, ज्यात ही माहिती आली आहे. त्यात 'देवानां पिय, पियदसिन राज्ञा लिखा' चे फोटोदेखील आहेत. वेळ झाला की स्क्यान् करून पाठवेन.
ह्या प्रिन्सेपबद्दल मी ऐकलेसुद्धा नव्हते. माहितीबद्दल धन्यवाद
लेख आवडला.. अजून सविस्तर वाचायला सुद्धा आवडेल.
छान लेख. आणि माहितीचा छोटासा तुकडा.
अजून लिहा, वाचायला आवडेल.


कंप्युटर help desk - Marathi Corner a marathi forum| मराठी कॉर्नर एक मराठी फोरम

मुख्य पान टेक्नॉलॉजी/तंत्रज्ञान विभाग कंप्युटर help desk
येथे तुम्हाला येणार्‍या तुमच्या कोणत्याही कंप्युटर विषयीच्या तक्रारी, त्यावर उपाय, काही आवश्यक क्लुप्त्या, इत्यादी येथे आपेक्षित आहे.
मराठी लिपीतून टायपिंग कसे करावे
कोणत्याही सॉफ्टवेअरशिवाय मराठीतून टाईप कसे करावे
लेखमाला स्पर्धा- फेब्रुअरी २०११
आपली ओळख करून द्या
प्रदूषण क्षणिका (३) - वारे - पूर्वी आणि आता
लॅपटॉप घेऊ कि नेटबुक
श्रावणात : अंत आणि आरंभ
तुमचा ब्लॉग आमच्याशी जोडा
ही सुविधा लवकरच पुन्हा सुरू होत आहे.
मराठी कॉर्नरची संक्षिप्त माहिती


Wakeup

सर्वसामान्य लोकांना आपले हित कशात आहे किंवा आपले ध्येय काय असायला हवे हे कळत नाही . जी व्यक्ती सर्वसामान्य लोकांना त्यांचे हित समजावून सांगते आणि त्याकडे प्रवृत्त करते तीच व्यक्ती खरा नेता असते . लोकमताच्या लाटावर स्वार होणारी व्यक्ती खरा नेता असू शकत नाही .
आपल्या देशाची खरी समस्या नेतृत्वाची आहे ,हे आपण समजून घेतले पाहिजे .
समान उद्दिष्टांच्या प्राप्तीसाठी आपापसांमध्ये समन...
उदार अर्थव्यवस्था ही आर्थिक विकास करण्यासाठी प्रत्...
आपल्या सुखाला सुरक्षित ठेवायचे असेल तर ...
ईश्वर सत्य आहे की कल्पना आहे ,या वादात पडण्यात अर्...
सर्वसामान्य लोकांना आपले हित कशात आहे किंवा आपले...
चांगले वागने ही एक अतिशय सोपी गोष्ट आहे . ती...


‘देशयात्रा’मध्ये भाई वैद्य ( भाग 2)

हैदराबादच्या गोलदाजांचा 'भांगडा', पंजाबला पराभवाचा धक्का
भक्तांनी परत मागितली आसरामला दिलेली जमीन
अकोल्यात गोदाम जळून खाक
'लुटता कशाला आता फुकटच न्या', दूध उत्पादकांनी उपसले आंदोलनाचे हत्यार
, जमिनीच्या वादातून पती-पत्नीची टँकरखाली चिरडून हत्या
दहावीच्या पुस्तकात जम्मू-काश्मीरचा काही भाग भारताच्या सीमेबाहेर-विखे पाटील
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
राज्य सरकारची घोडचूक, 'लोकराज्य'मध्ये आंबेडकरांऐवजी विलासरावांचा फोटो
प्रदेशाध्यक्षांच्या जबाबदारीतून मला मुक्त करा -सुनील तटकरे
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
लोकलच्या फर्स्ट क्‍लासमध्ये पोलिसांना नो एंट्री
राहुल गांधींच्या विशेष विमानाशी छेडछाड, काँग्रेसचा आरोप
रेल्वेतील नोकरीसाठी तब्बल २ कोटी तरुण रांगेत
परराष्ट्र आणि संरक्षणमंत्र्यांचे 'ते' फोटो व्हायरल
आपल्या खास लोकांना न्यायव्यस्थेत आणण्याचा केंद्राचा डाव - कपिल सिब्बल
ऋषी कपूरला काळजी रणबीरच्या लग्नाची
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
या वर्षी कानच्या रेड कार्पेटवर कंगनाचा जलवा
श्रद्धा कपूर लग्न करतेय
 मग मालदिवला नक्की जा
रणबीर कपूर संजूबाबाच्या रूपात
आज सचिनचा 45वा वाढदिवस...
आसामी वधू झाली मराठमोळी सून
हैदराबादच्या गोलदाजांचा 'भांगडा', पंजाबला पराभवाचा धक्का
मॅच जिंकल्यानंतर 'माही' घेतोय लेकीची काळजी
विराट कोहलीला 12 लाखांचा दंड, हे आहे कारण
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
... आणि मी बिग बॉसच्या घरात
ही तर हिंस्र श्वापदांची रानटी वस्ती
उपाशी पोटांची किमान थट्टा तरी करू नका
भक्तांनी परत मागितली आसरामला दिलेली जमीन
अकोल्यात गोदाम जळून खाक
बेधडक : आसारामला जन्मठेप
बेधडक : महाभियोगाचे राजकारण
बेधडक : आरपारची लढाई
न्यायमूर्ती पी. बी. सावंत यांची संपूर्ण मुलाखत
‘देशयात्रा’मध्ये भाई वैद्य ( भाग 2)
‘देशयात्रा’मध्ये भाई वैद्य ( भाग 2)
'देशयात्रा'मध्ये भाई वैद्य ( भाग 1)
'देशयात्रा'मध्ये बाबासाहेब पुरंदरे,शाहीर शिवरायांचे
'देशयात्रा'मध्ये डाॅ.भारत पाटणकर आणि डाॅ.गेल ऑम्व्हेट
'देशयात्रा'मध्ये डाॅ.शशिकांत अहंकारी,डाॅ.शुभांगी अहंकारी
'देशयात्रा'मध्ये आ.ह.साळुंखे भाग 2
'देशयात्रा'मध्ये ज्येष्ठ कम्युनिस्ट नेते अजित अभ्यंकर
'देशयात्रा'मध्ये बाबा आढाव (भाग 2)
'देशयात्रा'मध्ये बाबा आढाव (भाग 1)
हैदराबादच्या गोलदाजांचा 'भांगडा', पंजाबला पराभवाचा धक्का
भक्तांनी परत मागितली आसरामला दिलेली जमीन
अकोल्यात गोदाम जळून खाक
राहुल गांधींच्या विशेष विमानाशी छेडछाड, काँग्रेसचा आरोप
फोटो गैलरी व्हिडिओ LIVE Tv


Dr Kishore Atnurkar article on pregnancy | सासर-माहेरचा ‘गुंता’ | Loksatta

मीरा-भाईंदर पालिका आयुक्तांची पुन्हा बदली
भाजप, विहिंपचे अध्यक्ष संघ मुख्यालयात
आमिर खान व किरण उमरेड-करांडला अभयारण्यात
मुंबईचा नवीन विकास आराखडा बिल्डर धार्जिणा - संजय निरुपम
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या ऑनलाइन बदल्या
पहिलं बाळंतपण हे माहेरीच झालं पाहिजे, अशी विचित्र प्रथा आपल्या समाजात रूढ झालेली आहे आणि अजूनही ती कटाक्षाने पाळली जाते.
पहिलं बाळंतपण हे माहेरी झालं पाहिजे, अशी विचित्र प्रथा आपल्या समाजात रूढ झालेली आहे आणि अजूनही ती कटाक्षाने पाळली जाते. बाळंतपण सासरी झालं काय किंवा माहेरी झालं काय, जोपर्यंत गर्भवती स्त्री आणि होणारं बाळ सुखरूप आहे तोपर्यंत कुणी काही आक्षेप घ्यायचं कारण नाही; पण जेव्हा या नियमाचं पालन करताना गर्भावस्थेत आणि बाळंतपणानंतर होणारा आर्थिक भार सासरच्या लोकांनी उचलायचा की माहेरच्या लोकांनी सोसायचा असे निकष लावले जातात तेव्हा मात्र आक्षेप घेतला पाहिजे असं वाटतं.
विवाहित स्त्रीचं जीवन माहेर आणि सासर या दोन कुटुंबांत विभागलं जातं. गर्भधारणा आणि अपत्यजन्म हा दोन्ही कुटुंबांसाठी अत्यंत जिव्हाळ्याचा विषय. अपत्यजन्माशी संबंधित, सासर-माहेरच्या नात्यात या आनंदाच्या क्षणी काही वेळेस काही तणावपूर्ण प्रसंग घडताना दिसून येतात. यामुळे या जिव्हाळ्याच्या नात्यात कटुता निर्माण होते आणि संवेदना बोथट होतात. ‘माहेरच्या माणसांना कायम दुय्यम स्थान आणि सासरच्या लोकांचा सन्मान’ ही मानसिकता ग्रामीण भागात राहणाऱ्या अशिक्षित लोकांमध्ये आजही आहे, याचं दु:ख मानावं की शहरात राहणाऱ्या, सुशिक्षित लोकांच्या मनातून ही भावना अजूनही बऱ्याच प्रमाणात अस्तित्वात आहे, याबद्दल संताप व्यक्त करावा हे कळत नाही. शहरातून, काही सुशिक्षित कुटुंबांतून हा विचार बदलताना दिसतो; पण त्या बदलाचा वेग कमी आहे.
आकाशात विमानाचे हेलकावे, राहुल गांधी थोडक्यात बचावले; काँग्रेसने केली तक्रार
'कोहली, डिव्हिलियर्ससोबत खेळण्यासाठी आयपीएलमध्ये फुकटातही आलो असतो'
'ब्रह्मज्ञानी' माणसाने बलात्कार करणे पाप नाही - आसाराम बापू
माझी अवस्था कठुआ बलात्कार पीडितेप्रमाणेच म्हणत ढसाढसा रडली हसीन जहाँ
'श्रीसंत मला प्रेरणा देतो, शंका किंवा अडचण असल्यास त्याचा सल्ला घेतो'
पहिलं बाळंतपण हे माहेरीच झालं पाहिजे, अशी विचित्र प्रथा आपल्या समाजात रूढ झालेली आहे आणि अजूनही ती कटाक्षाने पाळली जाते. फार कमी कुटुंबांत या प्रथेचं पालन होत नसावं. बाळंतपण सासरी झालं काय किंवा माहेरी झालं काय, जोपर्यंत गर्भवती स्त्री आणि होणारं बाळ सुखरूप आहे तोपर्यंत कुणी काही आक्षेप घ्यायचं कारण नाही, असं आपण थोडय़ा वेळासाठी मान्य करू; पण जेव्हा या नियमाचं पालन करताना गर्भावस्थेत आणि बाळंतपणानंतर होणारा आर्थिक भार सासरच्या लोकांनी उचलायचा की माहेरच्या लोकांनी सोसायचा असे निकष लावले जातात तेव्हा मात्र आक्षेप घेतला पाहिजे, असं वाटतं. या सर्व घडामोडीत बऱ्याचदा सासरची मंडळी माहेरच्या लोकांची परीक्षा बघताना दिसून येतं, ते वाईट आहे.
एकदा काय झालं, एक गर्भवती प्रसूतिवेदना सहन करत असताना अमुक एका कारणासाठी या रुग्णाचं सिझेरियन करणे जास्त योग्य राहील असा सल्ला एका डॉक्टरने दिला. त्या प्रसंगी सासर आणि माहेर दोन्ही बाजूंचे लोक उपस्थित होते. सासरच्या लोकांनी लगेच होकार दिला- डॉक्टर, तुम्हाला जर वाटत असेल की सिझेरियन करणं योग्य आहे तर अवश्य करा, आमची हरकत नाही. तेवढय़ात माहेरची मंडळी त्या डॉक्टरला जरा बाजूला घेऊन म्हणाले, ‘‘लगेच सिझेरियन करणं आवश्यक आहे का अजून थोडीशी वाट पाहता येणार नाही का अजून थोडीशी वाट पाहता येणार नाही का’’ त्यावर ते डॉक्टर म्हणाले, ‘‘सासरच्या लोकांनी तर परवानगी दिली आहे ना’’ त्यावर ते डॉक्टर म्हणाले, ‘‘सासरच्या लोकांनी तर परवानगी दिली आहे ना’’ त्यावर त्या गर्भवतीचे आई-बाबा म्हणाले, ‘‘ते हो म्हणतील, त्यांना थोडंच बिल द्यायचं आहे’’ त्यावर त्या गर्भवतीचे आई-बाबा म्हणाले, ‘‘ते हो म्हणतील, त्यांना थोडंच बिल द्यायचं आहे पैसे तर आम्ही खर्च करणार आहोत.’’
माहेरच्या माणसांना वाटत असतं की, झाला तर झाला खर्च, पण आपल्या लेकीचं बाळंतपण चांगल्या खासगी रुग्णालयात करावं म्हणजे सासरी आपल्या मुलीला त्रास होणार नाही; नाहीतर ते लोक आपल्याला ‘नावं’ ठेवतील.
दुसऱ्या बाळंतपणाच्या वेळी हीच सासरची मंडळी आपल्या सुनेला, सरकारी रुग्णालयात नेताना आम्ही पाहिलं आहे, कारण तिथे पैसे लागत नाहीत. ‘तुम्ही या वेळी असं का केलं’ हा प्रश्न माहेरच्या लोकांना उघडपणे विचारण्याची सोय नसते पण मनात कुठेतरी हा दुजाभाव घर करून राहतो, जो सासर-माहेरातील अंतर कळत-नकळत वाढवत असतो. माहेरच्या लोकांनी पहिल्या बाळंतपणावर खर्च केला पाहिजे, इथे हा प्रश्न संपला तरी चाललं असतं. त्यापुढे ‘बोळवण’ नावाचा एक प्रकार असतो. बाळंतपणानंतर दोन-तीन महिन्यांनंतर जेव्हा लेक सासरी जाते, तेव्हा माहेरच्या लोकांनी जावयाला, जावयाच्या आई-वडिलांना, आजी असेल तर आजी वगैरे नातेवाईकांना नवीन कपडे, चांगल्यापैकी साडी, भेटवस्तू देऊन पाठविण्याच्या प्रथेला ‘बोळवण’ म्हणतात. मी एका बाळंत झालेल्या स्त्रीला आणि तिच्या आईला म्हटलं, ‘‘हा सगळा प्रकार बंद करा, तू तुझ्या नवऱ्याला सांगू शकत नाही का की माझ्या आई-बाबांना ‘बोळवण’ प्रकार परवडत नाही म्हणून’ हा प्रश्न माहेरच्या लोकांना उघडपणे विचारण्याची सोय नसते पण मनात कुठेतरी हा दुजाभाव घर करून राहतो, जो सासर-माहेरातील अंतर कळत-नकळत वाढवत असतो. माहेरच्या लोकांनी पहिल्या बाळंतपणावर खर्च केला पाहिजे, इथे हा प्रश्न संपला तरी चाललं असतं. त्यापुढे ‘बोळवण’ नावाचा एक प्रकार असतो. बाळंतपणानंतर दोन-तीन महिन्यांनंतर जेव्हा लेक सासरी जाते, तेव्हा माहेरच्या लोकांनी जावयाला, जावयाच्या आई-वडिलांना, आजी असेल तर आजी वगैरे नातेवाईकांना नवीन कपडे, चांगल्यापैकी साडी, भेटवस्तू देऊन पाठविण्याच्या प्रथेला ‘बोळवण’ म्हणतात. मी एका बाळंत झालेल्या स्त्रीला आणि तिच्या आईला म्हटलं, ‘‘हा सगळा प्रकार बंद करा, तू तुझ्या नवऱ्याला सांगू शकत नाही का की माझ्या आई-बाबांना ‘बोळवण’ प्रकार परवडत नाही म्हणून’’ त्यावर तिने दिलेलं उत्तर मला अनपेक्षित होतं. ती म्हणाली, ‘‘माझा नवरा म्हणाला, बोळवण तर करायलाच पाहिजे, आम्ही आमच्या बहिणींचं केलं नाही का’’ त्यावर तिने दिलेलं उत्तर मला अनपेक्षित होतं. ती म्हणाली, ‘‘माझा नवरा म्हणाला, बोळवण तर करायलाच पाहिजे, आम्ही आमच्या बहिणींचं केलं नाही का’’ ग्रामीण भागात अजूनही फक्त पहिलंच नाही तर प्रत्येक बाळंतपण माहेरीच झालं पाहिजे, असं मानणारी आणि प्रत्यक्षात आणणारी कुटुंबंदेखील आहेत. हा झाला बाळंतपणावर होणाऱ्या खर्चाचा मुद्दा. याशिवाय केवळ पहिलं बाळंतपण माहेरी व्हायला पाहिजे या नियमामुळे बाळंतपणाच्या चांगल्या सुविधा असलेल्या गावातून केवळ माहेरी गेलं पाहिजे म्हणून खेडय़ात गैरसोयीच्या ठिकाणी काही ग्रामीण लोक जातात आणि प्रसूतिवेदना सुरू झाल्यानंतर, त्या अवस्थेत रात्री-बेरात्री भाडय़ाचं वाहन करून शहरात घेऊन येतात. या सासर-माहेरच्या गुंत्यामुळे त्या गर्भवतीच्या किंवा होणाऱ्या बाळाच्या जिवावर बेतू शकतं हे, हा नियम पाळणाऱ्या लोकांनी लक्षात घेतलं पाहिजे.
शहरी भागातदेखील काही नमूद करण्याजोग्या घटना घडतात. एक सुशिक्षित-कायद्याचा पदवीधर, न्यायाधीश होण्याची परीक्षा उत्तीर्ण झालेली, उच्चवर्णीय, आर्थिक परिस्थिती चांगली असलेल्या कुटुंबातील गर्भवती माझ्याकडे नियमित तपासणीसाठी येत होती. सातव्या महिन्यात तपासणीसाठी आलेली असताना, तिनं मला सहज विचारलं, ‘‘डॉक्टर, मी प्रवास करू शकते का’’ मी ‘हो’ म्हणालो. विचारलं, ‘‘कुठे जाताय’’ मी ‘हो’ म्हणालो. विचारलं, ‘‘कुठे जाताय’’ ती म्हणाली, ‘‘तुळजापूरला. माझं माहेर आहे तिथे आणि माहेरी जरा आरामाला जावं म्हणते.’’ तिच्या सोबत तिचे पती आलेले होते. ते गावातील प्रथितयश वकील. मी त्यांना जरा तक्रारीच्या सुरातच म्हणालो, ‘‘वकीलसाहेब, हे बरोबर नाही. आपल्यासारख्या सर्वार्थाने परिपूर्ण असलेल्या घरातल्या स्त्रीलादेखील गर्भावस्थेत आरामासाठी माहेरी जावं लागतं हे काही मला पटलं नाही. तिला सासरी आराम का मिळू नये’’ ती म्हणाली, ‘‘तुळजापूरला. माझं माहेर आहे तिथे आणि माहेरी जरा आरामाला जावं म्हणते.’’ तिच्या सोबत तिचे पती आलेले होते. ते गावातील प्रथितयश वकील. मी त्यांना जरा तक्रारीच्या सुरातच म्हणालो, ‘‘वकीलसाहेब, हे बरोबर नाही. आपल्यासारख्या सर्वार्थाने परिपूर्ण असलेल्या घरातल्या स्त्रीलादेखील गर्भावस्थेत आरामासाठी माहेरी जावं लागतं हे काही मला पटलं नाही. तिला सासरी आराम का मिळू नये तिला सासरी आराम कसा मिळेल हे बघण्याची जबाबदारी तुमची.’’ ‘‘तुम्ही सांगताय ते बरोबर आहे, मी करतो प्रयत्न,’’ असं म्हणून ते गेले. पंधरा दिवसांनंतर ते जोडपं परत तपासणीसाठी आलेलं असताना मी त्यांना सहज विचारलं, ‘‘काय मग जाऊन आलात ना तुळजापूरला, झाला आराम माहेरी तिला सासरी आराम कसा मिळेल हे बघण्याची जबाबदारी तुमची.’’ ‘‘तुम्ही सांगताय ते बरोबर आहे, मी करतो प्रयत्न,’’ असं म्हणून ते गेले. पंधरा दिवसांनंतर ते जोडपं परत तपासणीसाठी आलेलं असताना मी त्यांना सहज विचारलं, ‘‘काय मग जाऊन आलात ना तुळजापूरला, झाला आराम माहेरी’’ त्यावर ती म्हणाली, ‘‘मागच्या खेपेला तुम्ही समजावून सांगितल्यानंतर आम्हाला पटलं. मी माहेरी गेलेच नाही, माझ्या आईलाच बोलावून घेतलं इथे नांदेडला’’ त्यावर ती म्हणाली, ‘‘मागच्या खेपेला तुम्ही समजावून सांगितल्यानंतर आम्हाला पटलं. मी माहेरी गेलेच नाही, माझ्या आईलाच बोलावून घेतलं इथे नांदेडला’’ काय बोलावं अशा वेळी
समजा एखाद्या गर्भवतीला, अमुक तिचा रक्तदाब वाढलेलं आहे म्हणून किंवा अन्य काही कारणांमुळे जर डॉक्टरने बजावून सांगितलं की, तिला ‘बेडरेस्ट’ची गरज आहे, तर लगेच नवरा म्हणतो, ‘‘असं आहे का ठीक आहे. मग मी तिला माहेरी पाठवून देतो.’’ त्याच्या बोलण्यातली ही सहजताच बरंच काही सांगून जाते.
बाळंतपणानंतर सर्वसाधारणपणे दीड महिन्यानंतर काहीही त्रास नसला तरी गर्भवतीने डॉक्टरकडे तपासणीसाठी यावं असं अपेक्षित असतं. एकदा एक आई म्हणाली, ‘‘हिच्या सासरच्या मंडळींचा सारखा तगादा आहे, हिला सासरी पाठवा म्हणून, पण मी चार-सहा महिने तरी पाठवणार नाही. कारण हिची सासू लई खराब आहे, तिला बिलकूल आराम मिळणार नाही. तुमी तिच्या सासरच्या लोकांना सांगा, हिची तब्येत अजून बराबर न्हाही, हिला आरामाची गरज हाय म्हणून. तुमी डॉक्टरांनी सांगितलं तर त्यांना पटल, नुसत्या आमच्या सांगण्यावर ते लोक ऐकत नाहीत.’’ असंही घडतं काही वेळा.
गर्भावस्थेत आणि बाळंतपणानंतर, स्त्रीला सासरीदेखील आवश्यक तो आराम मिळालाच पाहिजे. हे केवळ कर्तव्यापोटी न होता, मनातून झालं पाहिजे. खर्च सिझेरियनचा असो वा नॉर्मलचा, आर्थिक परिस्थिती समाधानकारक असो अथवा नसो, प्रत्येक कुटुंबात, अर्धा खर्च सासरच्या आणि अर्धा खर्च माहेरच्या लोकांनी करायला काय हरकत आहे वास्तविक पाहता, पहिलं बाळंतपण माहेरी ही प्रथा बंद होऊन, लग्न खर्चापासून ते गर्भावस्था, बाळंतपणापर्यंतचे सर्व खर्च ‘फिफ्टी-फिफ्टी’ अशी प्रथा रूढ झाल्यास, सासर-माहेरचा झालेला हा अनावश्यक गुंता सोडवता येईल.
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
फेसबुकचा संस्थापक मार्क झुकेरबर्गविरोधात भोपाळ कोर्टाचे समन्स
अपघातस्थळावर योगींचा संयम सुटला, तुमची नौटंकी बंद करा, आंदोलकांना सुनावले
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
आकाशात विमानाचे हेलकावे, राहुल गांधी थोडक्यात बचावले; काँग्रेसने केली तक्रार
'कोहली, डिव्हिलियर्ससोबत खेळण्यासाठी आयपीएलमध्ये फुकटातही आलो असतो'
'ब्रह्मज्ञानी' माणसाने बलात्कार करणे पाप नाही - आसाराम बापू
माझी अवस्था कठुआ बलात्कार पीडितेप्रमाणेच म्हणत ढसाढसा रडली हसीन जहाँ
'श्रीसंत मला प्रेरणा देतो, शंका किंवा अडचण असल्यास त्याचा सल्ला घेतो'
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
सिंचनाचे पाणी वीज प्रकल्पांना देण्याचा घाट
संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकर्त्यांकडून आसाराम बापूच्या आश्रमाची तोडफोड
औरंगाबादच्या समांतर पाणीप्रश्नी शिवसेनेची भूमिका दुटप्पी
साने गुरुजी यांच्या हस्तलिखितांचे जतन
‘लोकसत्ता लोकांकिका’ पुन्हा पाहण्याची संधी
राष्ट्रीय उद्यानातील आदिवासींचे स्थलांतर
एअरपोर्ट फनेल विभागातील रहिवाशांना अखेर दिलासा
भटक्या कुत्र्याचा चार जणांना चावा
परीक्षांचा काळ आणि विजेचा ‘दुष्काळ’


जीन्स – हेमंत आठल्ये

जेव्हा अडचणी येत असतात..
जय जय महाराष्ट्र माझा
दुर्गेश on राशी आणि स्वभाव
jalinadr on लग्न का करावे
विश्वजीत कुंभार on जेव्हा अडचणी येत असतात..
हेमंत आठल्ये आता ट्विट्टर मधे
मराठी माणूस व्यवसायात नाही म्हणता तर किर्लोस्कर, गरवारे, विकोवाले दांडेकर, बिव्हिजीचे हणमंत गायकवाड, गाडगीळ, देसाई,… twitter.com/i/web/status/9… 3 hours ago
RT @Marathiparag: #मराठी च #मराठी माणसाला कामचुकार चा ठप्पा लावतात हे दुर्दैव त्याना बहुतेक महाराष्ट्रातील #म राठी माणसाचा #DNA काय आहे… 3 hours ago
महाराष्ट्राच्या विकासात 💯 मराठी माणसांचा वाटा आहे. त्यांचे हे श्रम आहेत ज्यामुळे इथली कसदार जमीन व उद्योग पूरक वाता… twitter.com/i/web/status/9… 3 hours ago
थोडा विचार आणि अभ्यास आवश्यक आहे मित्रा तुला महाराष्ट्र कुणाचा इथ बहुसंख्य मराठी जनता आहे. पाच कोटी अमराठी कामसू… twitter.com/i/web/status/9… 3 hours ago
मराठी लोकांचे दुर्दैव हे आहे की आपलेच नग आपल्याच पराक्रमावर विश्वात ठेवत नाहीत. जगातील एकही लढाई न हरलेला वीर संभा… twitter.com/i/web/status/9… 3 hours ago
अनेक अप्सरा आई आनंद इंग्लिश इच्छा इमेल एक कंपनी काका काम काल कॅन्टीन गप्पा गोष्ट घर चिंचवड चित्रपट छान जेवण टीव्ही ती तीन दहा दिवस दुखी देव दोन नगर नवीन नाही निर्णय पंतप्रधान पाच पुणे पुणेकर पूणे प्रश्न प्रेम फोन बंद बस बहिण बहिणाबाई बॉस ब्लॉग भाऊ भारत मन मराठी महाराष्ट्र मित्र मी मुंबई मुलगी मुली मैत्रीण मोबाईल राज ठाकरे रात्री लग्न लोक लोकल वडिल वर्ष विचार विषय वेळ संगणक सकाळी सरकार सुट्टी स्थळ स्वप्न हिंदी
ईमेलद्वारे नोंदी वाचण्यासाठी इथे स्वत:चा इमेल आयडीची नोंद करा.
चित्रपटाला सुरवात होते. संध्याकाळचा सीन. मुलाच्या घरी त्याच्या आई वडिलांची घाई गडबड चालू असते. मुलगा मात्र स्थिर. मग वडिलांना मुलगा मी टी-शर्ट आणि जीन्स घातली तर चालेल का अस विचारतो. वडील आनंदात ‘हो’ म्हणतात. तेवढ्यात मुलाच्या वडिलांचा फोन वाजतो. वडील फोन उचलतात. मुलगा पडका चेहरा करून कपडे घालणार, तेवढ्यात आई ‘तो लाल रंगाचा शर्ट आणि ती पांढर्या रंगाची पॅंट घाल’. मग काय, मुलगा काहीही न बोलता आपला निर्णय बदलतो. आणि आईने सांगितलेले कपडे निमुटपणे घालतो. तयारी चालूच असते, तर मुलीच्या वडिलांचे आगमन होते. Continue reading →
9 प्रतिक्रिया ऑगस्ट 5, 2010 ऑगस्ट 5, 2010 हेमंत आठल्ये
काल घरी ‘अर्थ आवर’ पाळला. आई विचारात होती. वीज असतांना का दिवे का घालवायचे. असो, तिला त्याच महत्व सांगितल्यावर तिला पटल. रात्रीच जेवण ‘कॅन्डेल लाईट’ झालं. त्यात ती शेजारची चिल्लर पार्टी. गोंधळी आहेत पक्की. जेवण झाल्यावर चक्कर मारावी म्हणून बाहेर निघालो तर, मोजून दोन घर सोडून बाकी सगळीकडेच लखलखाट. बिजलीनगरच्या हनुमान मंदिरात जायला निघालो. जात असतांना एक असली छान मुलगी दिसली. वा असो, मंदिरात गेलो. मंदिरच नुतनीकरण केल आहे. त्यानिमित्ताने ‘कीर्तनाचा’ कार्यक्रम ठेवला होता. म्हणल कोण कीर्तन करत आहे ते पहाव. बघून थोडा धक्का बसला. माझ्याच वयाचा एक मुलगा. काय बोलतो आहे. एकाव म्हणून थांबलो. Continue reading →
टिप्पणी मार्च 28, 2010 मार्च 28, 2010 हेमंत आठल्ये


shirapur water go to north solapur उत्तर सोलापूर तालुक्‍यात आले शिरापूरचे पाणी | eSakal

उत्तर सोलापूर तालुक्‍यात आले शिरापूरचे पाणी
रविवार, 26 मार्च 2017
अधिकाऱ्यांनी लक्ष देण्याची गरज; अडथळ्यांची शर्यत केली पार, उरलेली कामे पूर्ण होण्याची आवश्‍यकता
सोलापूर - अनेक अडथळ्यांची शर्यत पार करत शुक्रवारी शिरापूर उपसा सिंचन योजनेचे पाणी उत्तर सोलापूर तालुक्‍यात आले आहे. मागील आठवड्यापासून सीना नदीत पाणी असतानाही यांत्रिक विभागाच्या हलगर्जीपणामुळे ते वाया गेले होते. शुक्रवारी बीबी दारफळ येथील लोकमंगल साखर कारखान्याजवळ पाणी पोचले.
अधिकाऱ्यांनी लक्ष देण्याची गरज; अडथळ्यांची शर्यत केली पार, उरलेली कामे पूर्ण होण्याची आवश्‍यकता
सोलापूर - अनेक अडथळ्यांची शर्यत पार करत शुक्रवारी शिरापूर उपसा सिंचन योजनेचे पाणी उत्तर सोलापूर तालुक्‍यात आले आहे. मागील आठवड्यापासून सीना नदीत पाणी असतानाही यांत्रिक विभागाच्या हलगर्जीपणामुळे ते वाया गेले होते. शुक्रवारी बीबी दारफळ येथील लोकमंगल साखर कारखान्याजवळ पाणी पोचले.
उजनी धरणाच्या पाण्यावर शिरापूर उपसा सिंचन योजना सुरू झाली आहे. डिसेंबर महिन्यात सोडलेल्या पाण्याद्वारे या योजनेची चाचणी केली होती. त्यानंतर कालपासून पुन्हा पाणी सोडण्यास सुरवात झाली आहे. सीना नदीत पाणी आल्यापासून ही योजना सुरू करावी, यासाठी काही शेतकऱ्यांनी अधिकाऱ्यांसोबत वारंवार बैठका घेतल्या होत्या. मात्र, ठेकेदाराचे कारण सांगत पाणी सोडण्यास उशीर लावला जात होता. ‘देर आये दुरुस्त आये’ या उक्तीप्रमाणे उशीर का होईना पाणी आल्यामुळे तालुक्‍यातील शेतकऱ्यांत आनंदाचे वातावरण आहे. लोकमंगल कारखान्यापासून कालव्याच्या माध्यमातून हे पाणी मोहितेवाडी येथील टप्पा क्रमांक दोनमध्ये येणार आहे. त्यानंतर तेथील पंपाच्या सहायाने हे पाणी कालव्यातून वडाळा, नान्नज, गावडी दारफळ येथील पाझर तलाव भरण्यासाठी वापरण्यात येणार आहे. पाझर तलाव भरून घेतल्याने जनावरांच्या पिण्याच्या पाण्याची सोय होणार आहे.
पुढील कामासाठी घालावे लक्ष
शिरापूर उपसा सिंचन योजनेच्या उर्वरित कामासाठी सहकारमंत्री सुभाष देशमुख यांनी लक्ष घालण्याची मागणी तालुक्‍यातून होत आहे. या योजनेसाठी सुधारित प्रशासकीय मान्यता देऊन पुढील कामे करता येणार आहेत.
घरभाडे थकविणाऱ्या लोकप्रतिनिधींना बंदी
नाशिक - आमदार, खासदारांसह मंत्र्यांना सत्ताकाळात सरकारी निवासस्थान भाड्याने दिले जाते. पण त्यातील...
‘तनिष्कां’च्या पुढाकाराने टंचाईवर मात
मलवडी - माण तालुक्‍यातील जलसंधारण चळवळीला सकाळ रिलीफ फंडाची मोलाची साथ मिळाली आहे. ‘सकाळ माध्यम समूहा’च्या तनिष्का महिला गटांची चळवळ माणमधील अनेक...
दिनेश जैन मुख्य सचिवपदी निश्‍चित
मुंबई - लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकांना सामोरे जाताना राज्यातील नोकरशाहीत व्यापक बदल होणार आहेत. मलिक...
कथुआ प्रकरण ; आरोपींची याचिकेवर सुनावणी होणार
नवी दिल्ली : कथुआ बलात्कार प्रकरणाचा तपास केंद्रीय अन्वेषण विभागाकडे द्यावा, अशी या प्रकरणातील दोन आरोपींनी केलेली विनंती याचिका सुनावणीस घेण्यास...
बुद्धिबळाच्या पटावरील घरांमधून प्यादी, हत्ती, घोडे, उंट चालवण्याच्या नादाने ते सारे घरच बुद्धिबळाचे नादी बनले आहे. माझे वडील मोहन फडके ऊर्फ अण्णा...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


मराठी सुमने..

पुण्यनगरीतील वाहतूकव्यवस्था आणि वाहनांवरील साहित्यसंपदा: एक अभ्यासपूर्ण विवेचन
सुमारे दशकभर पुण्यात राहिल्यावर या नगरीच्या विद्वत्तेचा आम्हाला स्पर्श झाला नसता तरच नवल. त्यामुळे झालेय काय, कोणत्याही गोष्टीची अतिरिक्त चिकित्सा केल्याशिवाय आमचा आत्मा थंड होत नाही. मग त्याला वाहतूक हा विषय कसा वर्ज्य राहील  मी तर पुण्यातील गाड्यांच्या नंबरप्लेट्सवर पी. एच. डी. केलेली असल्याच्या थाटात निदान करत असते. म्हणजे गाडीची नंबरप्लेट आणि मेक पाहूनच फक्त गाडीच नविन आहे की ड्रायव्हरही, आणि नवीन ड्रायव्हर कश्या प्रकारच्या चुका करेल याचे आडाखे मी सहज बांधू शकते आणि बहुतेक वेळा ते बरोबरही असतात. माझी मॅनेजर यालाच बहुधा कौतुकाने ATD (Attention to Details) म्हणते तर माझे डॉक्टर यालाच ATDD (Attention to Detail Disorder) म्हणतात. असो.
तर, आजच्या रम्य सकाळी सुमारे दहाच्या दरम्यान ऑफिसला निघायचा अतिशहाणपणा केल्यामुळे युनिव्हर्सिटी चौकात अशक्य गर्दी असणार हे निश्चितच होते. पण सकाळपासूनच कधी नव्हे तो बरा मूड जमून आल्यामुळे रोजच्यासारखी स्वतःशीच चिडचिड नं करता (माझी ट्रॅफिक मधील चिडचिड पण unique असते बरं का  म्हणजे MH27, WB05, etc. असे नंबर्स पाहून, "छे, असे काय नंबर्स असतात म्हणजे MH27, WB05, etc. असे नंबर्स पाहून, "छे, असे काय नंबर्स असतात बहुतेक मंगळावरून आलेली गाडी दिसतेय वगैरे वगैरे), गाडीच्या बंद काचांआडून सभोवतालच्या घटनांचे निरीक्षण करायला लागले. आणि काय सांगू लोकहो, माझ्या साहित्यिक ज्ञानात आमूलाग्र भर पडली.
माझ्या समोरील एक "क्षत्रिय कुलवतंस" i20 आपल्या खानदानी सिगरेटचा धूर इतरांवर फेकत त्या सर्वांची कुळे धन्य करण्याचे कर्तव्य चोख बजावत होती. इकडेतिकडे इंचभरही जागा शिल्लक नसताना माझ्या मागच्या हुंदाईने मला कर्णकर्कश्य हॉर्नच्या माध्यमातूनच "थोडं पटकन पुढे होता का प्लिज" असे विचारले. मग मी पण आरशातूनच हातवारे करून "आता समोरच्या गाडीवरून उडून जाऊ का पुढे " असा प्रेमळ सवाल केल्यावर आमचा संवाद तिथेच थांबला. इतक्याच माझ्या शेजारूनच एक "CNG, Smart Solutions" वायुवेगाने आली आणि तिने "Wrong side ने पटकन पुढे घुसणे" हे कसे smart solution आहे याचे प्रात्यक्षिकच दाखवून दिले. माझ्या थोडेसे पुढे एक "जीवाचे पाखरू" वाला टेम्पो जवळपास रांगतच आणि ते ही उजव्या लेनमधून पुढे सरकण्याचा प्रयत्न करत होता. "बहुदा ह्या पाखराला पंख फुटले नसावेत अजून".. इति माझे मन.. थोडे पुढे गेले गर्दीतून तर एक "नाद केला बाद केला " इंडिका स्वतःच रन आऊट होऊन बंद पडली होती रस्त्याच्या कडेला.
थोडे पुढे एका अरुंद वळणावर गाड्यांची रांगच लागली असताना तेवढ्यात एक नवीकोरी नंबर प्लेटही नं पडलेली ऑडी उडत आली आणि डाव्या बाजूने मार्ग काढायचा प्रयत्न करू लागली. माझ्या मनात विचार सुरु झाले .. "ऑडीच्या नव्या airbags टेस्ट व्हायची हीच ती वेळ  अरे बाबा, पण नंबर प्लेट नसताना इन्शुरन्स क्लेम करता येत नाही. आणि ड्राइव्हरबाबा, तुझा पण आहे ना mediclaim अरे बाबा, पण नंबर प्लेट नसताना इन्शुरन्स क्लेम करता येत नाही. आणि ड्राइव्हरबाबा, तुझा पण आहे ना mediclaim" थोडे पुढे सिग्नलला थांबले असताना एका "चांगभलं" fortuner ने एक लालजर्द पिचकारी शेजारच्या दुचाकीस्वारावर उडवून त्याच्या शुभ्र शर्टाचं चांगलंच भलं केलं. मग त्या दुचाकीस्वार बाजीरावानेही fortunerच्या मागील सात पिढ्यांची प्रेमळ चौकशी केली.
अरेच्चा, असे साहित्यिक विवेचन करता करता ऑफिस आलेच की. म्हणजे कोणत्याही परिस्थितीवर विनोद हा जालीम उपाय आहे तर.. हुश्य
तळटीप - वरील विवेचनाचा हेतू केवळ निखळ मनोरंजनाचा आहे. त्यातून कोणी मनाला लावून घेतल्यास मंडळ जबाबदार नाही. कारण जबाबदारी घेणे आणि योग्य वेळी ती टाळणे हे ही आमचे वैशिष्टय आहे बरं का
पूर्णा - है पूरी कायनात तुझमे कहीं, सवालों कां जवाब खुद है तू हीं ....
या आठवड्यात चिरंजीवांची अत्यंत महत्वाची इयत्ता दुसरीची वार्षिक परीक्षा सुरु आहे. त्याच्या तयारीत कमतरता राहू नये म्हणून आम्ही उभयता खूप कष्ट घेत आहोत. त्या तयारीचा एक भाग म्हणजे त्याच्या अभ्यासाकडे लक्ष देणे बंद केले आहे व दुसरा महत्वाचा भाग म्हणून गेल्या शनिवार-रविवारी आम्ही तिघांनी दोन चित्रपट बघितले - नाम शबाना आणि दुसरा अर्थातच पूर्णा - ज्यावर आजचा लेख आहे.
एक तेरा वर्षाची मुलगी. तिचे आडनाव लक्षातही राहणार नाही कदाचित चित्रपट संपल्यावर. दिसायला सामान्य, अभ्यासात साधारण, अतिशय गरिबीत वाढलेली, तिचे लवकर लग्न करावे, संसारात अडकवावे आणि तिने मुले जन्माला घालून त्यांचा जमेल तसा सांभाळ करावा हीच आई-बापाची (कदाचित रास्त) इच्छा. तिच्या चुलत बहिणीचे तसेच झाले की. मग ती मुलगी खेळामध्ये कितीही प्रवीण का असेना, तिच्या मोकळ्या जगण्याच्या इच्छेचे कसले एवढे कौतुक इतक्या गरीब आदिवासी पाड्यावरील मुलींची स्वप्ने पायदळी तुडवली जाण्यासाठीच जन्माला आलेली असतात नं इतक्या गरीब आदिवासी पाड्यावरील मुलींची स्वप्ने पायदळी तुडवली जाण्यासाठीच जन्माला आलेली असतात नं. ... आणि इथेच कथा वळण घेते.. उंचीवर जाते .. अगदी थेट माउंट एव्हरेस्ट गाठते... सगरमाथा गाठणारी जगातील सर्वात लहान मुलगी - पूर्णा मालवथ . ... आणि इथेच कथा वळण घेते.. उंचीवर जाते .. अगदी थेट माउंट एव्हरेस्ट गाठते... सगरमाथा गाठणारी जगातील सर्वात लहान मुलगी - पूर्णा मालवथ  तिची कथा खरंच सुफळ संपूर्ण होते जगातील सर्वात उंच जागी. नगाधिराजामधील सर्वोच्च शिखर गाठल्यावरचा तिचा आनंद वाटला जातो आपल्या सर्वांबरोबर , तिचे मार्गदर्शक गुरु श्री प्रवीण कुमार यांच्याबरोबर आणि तिच्या दिवंगत बहिणीबरोबर ..... अशी बहीण जी तिची सख्खी मैत्रीण आहे. स्वप्न वाटून घेणारी साथीदार आहे आणि पूर्णाच्या अडचणी आपल्या अंगावर झेलणारी आधाराची भिंतही..
एका विलक्षण जिद्दीची सरळ साधी कथा. राहुल बोसने या सिनेमाचे चित्रीकरण अवघ्या ११ दिवसात पूर्ण केले आहे. आणि हो, अदिती इनामदारने पूर्णाच्या व्यक्तिरेखेला १०० टक्के न्याय दिला आहे. हा चित्रपट खास करून आपल्या मुलांना नक्की दाखवा एकदातरी... आपल्या सुरक्षित दुनियेपलीकडची दुनिया दाखवण्यासाठी.
चित्रपटातील निवडक तीन गाण्यांमध्येही अर्जित सिंगने व अमिताभ भट्टाचार्यने त्यांची जादू दाखवली आहे. तेजस्वी शब्द, सुरेख चाली व तितकेच दर्दभरे सूर.. ती सर्व गाणी youtube वर ऐकता येतील -
Labels: प्रासंगिक, सिनेमा सिनेमा
बंदे की मेहनत को किस्मत का सादर प्रणाम है प्यारे... दंगल दंगल....
Biases.... आडाखे.. ठोकताळे.. काही वेळा अचूक पण काही वेळा अगदीच गंडलेले. अशाच एका अतिशय चुकीच्या निदानाविषयी लिहीत आहे आणि ह्या bias ला संपूर्णपणे शरण नं जाता त्याच्या विरोधात action घेतली याचा मनस्वी आनंद आहे..
तर, निमित्त अर्थातच दंगलचे...
गेली काही वर्षे आम्ही साधारण महिन्याला सात-आठ या रेटने थिएटर मध्ये जाऊन चित्रपट बघत आहोत. त्यातले बहुसंख्य एकदातरी बघण्यासारखे होतेच आणि जे अप्रतिम होते ते पुन्हा एकदा थिएटर मध्ये जाऊन पहिले. (उगाच नाही लोक आम्हाला passionate जोडी म्हणत  आणि लग्नाला १५ वर्षे उलटून गेली तरी आयुष्य समरसून जगण्याची दोघांची उर्मी शाबूत आहे हे विशेष. :) आता त्याला साथ आहे आमच्या शाळकरी छोट्या शिलेदारांची )
त्यामुळेच की काय, "आपला movie choice हा सर्वोत्तम असतो" , "We belong to class and not mass" etc. अशी समजूत होत चाललेली आहे दिवसेंदिवस. (त्यात फारशी अतिशयोक्ती नाहीये, नक्कीच, पण काही सणसणीत अपवाद येतात समोर .... )
तर, डिसेंबर उजाडल्यापासून ज्याच्या त्याच्या तोंडी दंगलची स्तुती ऐकत होतो. आणि का कोण जाणे चित्रपटाचे पोस्टर आणि त्यावरचे "म्हारी छोरीया छोरों से कम है के " हे वाक्य वाचून उगीचच हा उगीचच स्री -पुरुष समानता, किंवा कोणीतरी उजवे-डावे असा काहीतरी संदेश देणारा चित्रपट असावा असे वाटले. (आम्हा दोघांचाही point of view असा - Celebrate the difference, complement each other, be each other's strength and move on. अर्थात आपण समाजाच्या त्या वर्गात मोडतो ज्यांना कोणत्याही गोष्टीसाठी खऱ्या अर्थाने फारसे झगडावे लागले नाही याची जाणीव आहे नक्कीच ..) तर जसजसे भेटणारे प्रत्येकजण चित्रपटाची स्तुती करत होते तसतसा आमचा दंगल नं बघायचा निर्णय पक्का होत होता. अशातच एक दिवस चिरंजीव घरी आले आणि "आपण दंगल बघायला हवा" असे पिल्लू सोडले. त्याचा एक गुण कौतुकास्पद आहे - तो हट्ट करत नाही, धिंगाणा घालत नाही, पण आपले मत शांतपणे रोज मांडत राहतो - त्याची अंमलबजावणी होईपर्यंत. आम्ही सुरवातीला ठाम आणि मग मंद विरोध केला. शेवटी गेल्या शनिवारी त्याच्या आग्रहाला बळी पडलो (इतका शांतपणे रोज सांगतोय, जाऊन तर बघूया, नाही आवडला तर अडीच तासांची झोप होईल, आणि कदाचित आवडलाच चुकून, तर बोनस ... " हे वाक्य वाचून उगीचच हा उगीचच स्री -पुरुष समानता, किंवा कोणीतरी उजवे-डावे असा काहीतरी संदेश देणारा चित्रपट असावा असे वाटले. (आम्हा दोघांचाही point of view असा - Celebrate the difference, complement each other, be each other's strength and move on. अर्थात आपण समाजाच्या त्या वर्गात मोडतो ज्यांना कोणत्याही गोष्टीसाठी खऱ्या अर्थाने फारसे झगडावे लागले नाही याची जाणीव आहे नक्कीच ..) तर जसजसे भेटणारे प्रत्येकजण चित्रपटाची स्तुती करत होते तसतसा आमचा दंगल नं बघायचा निर्णय पक्का होत होता. अशातच एक दिवस चिरंजीव घरी आले आणि "आपण दंगल बघायला हवा" असे पिल्लू सोडले. त्याचा एक गुण कौतुकास्पद आहे - तो हट्ट करत नाही, धिंगाणा घालत नाही, पण आपले मत शांतपणे रोज मांडत राहतो - त्याची अंमलबजावणी होईपर्यंत. आम्ही सुरवातीला ठाम आणि मग मंद विरोध केला. शेवटी गेल्या शनिवारी त्याच्या आग्रहाला बळी पडलो (इतका शांतपणे रोज सांगतोय, जाऊन तर बघूया, नाही आवडला तर अडीच तासांची झोप होईल, आणि कदाचित आवडलाच चुकून, तर बोनस ... आता त्यावेळचे हे मनातले विचार मांडताना पण मजा वाटतेय आणि थोडीशी लाज पण ... )
चित्रपट डिसेंबर मध्ये रिलीज झाला असूनही आता मिड-फेब मध्येही गर्दी होती बऱ्यापैकी. बरेच जण दुसऱ्या-तिसऱ्यांदा आले असणार हे नंतर जाणवले. चित्रपट बघून झाल्यावर नवऱ्याचा हुकूम - "लगेच उद्याची पण तिकिटे काढून टाक  " म्हणून रविवारीही परत दंगल ... पोट भरले नाही, डोळे भरायचे थांबले नाहीत म्हणून चक्क सोमवारीही इंटरनेट वर दंगल ... " मां के पेट से मरघट तक है तेरी कहानी ... आँख में उसकी आँख मिलाके भिड जाने का नाम है प्यारे दंगल दंगल... "
तो मुलींना समाजाच्या तीव्र विरोधात जाऊन कुस्ती शिकवणारा बाप, त्यांची बक्षिसे जपून ठेवणारा बाप, मुलींचे बालपण एकाअर्थी हिरावून घेऊन त्यांना ताबडतोड मेहनत करायला लावणारा बाप, त्याच मुलींशी तत्वासाठी भांडणारा बाप, आणि मुलीचे अश्रू हीच तिने मागितलेली माफी हे समजून घेऊन तिच्या मदतीसाठी तातडीने धावून जाणारा बाप, तिला मॅचचे व्हिडीओज बघून शिकवणारा बाप, मुलींसाठी चिकन शिजवणारा बाप, आणि शेवटी राष्ट्रगीताची धून ऐकून आनंदाने उचंबळून आलेला बाप ..... खास करून तो जेंव्हा NSA कमिटी मेम्बर्सची माफी मागत असतो तेंव्हाच्या आमिरच्या अभिनयासाठी त्याला हजार गावे इनाम .. आता लिहीत असतानाही गळ्यात आवंढा दाटून आलाय .. डोळे भरून आलेत. सारखे माझे लहानपण आठवतेय आणि अर्थातच बाबा. माझी बक्षिसे जपून ठेवणारे, मी केस कापल्यावर माझ्याशी दोन दिवस अबोला धरणारे, बॅडमिंटन, पत्ते, कॅरम यांसाठी हुकुमी साथीदार, आणि दर वेळी माहेरी गेल्यावर परत निघताना आसवे गाळणारे आणि माझ्या मुलाला पोटाशी घट्ट जवळ धरणारे बाबा ... चित्रपट संपल्यावर बाबाना फोन लावला अर्थातच. कितीतरी वेळ बालपणीच्या आठवणीत रमलो होतो .... खरंच काय सामर्थ्य आहे ना चित्रपटाचे
हा चित्रपट आहे बाप-मुलीच्या हळव्या नात्याचा, मेहनतीचा, साधेपणाचा आणि अतूट विश्वास गाठीशी असला की कोणतेही शिखर अशक्य नाही या सत्याचा  खऱ्या गीता बबिता त्यांचे वडील आणि कुटुंबीय यांना सलाम आहेच आपला आणि त्याचबरोबर आमिर खान आणि त्याच्या पडद्यावरील दोन मुलींनाही सलाम, चित्रपटाच्या मांडणीला सलाम, गीतकाराला सलाम (एक एक शब्द तावून सुलाखून निवडलाय अमिताभ भट्टाचार्यने), प्रीतमच्या संगीताला सलाम आणि अर्थातच नितीश तिवारीला सलाम .....  खऱ्या गीता बबिता त्यांचे वडील आणि कुटुंबीय यांना सलाम आहेच आपला आणि त्याचबरोबर आमिर खान आणि त्याच्या पडद्यावरील दोन मुलींनाही सलाम, चित्रपटाच्या मांडणीला सलाम, गीतकाराला सलाम (एक एक शब्द तावून सुलाखून निवडलाय अमिताभ भट्टाचार्यने), प्रीतमच्या संगीताला सलाम आणि अर्थातच नितीश तिवारीला सलाम .....
सुरज तेरा चढता ढलता गर्दीश में करते है तारे ..
भेड की हाहाकार के बदले शेर की एक दहाड है प्यारे ...
दंगल दंगल ... दंगल दंगल....
गेले काही दिवस अमेरिकन इलेक्शनच्या निमित्ताने बरेच व्हिडीओज बघणे होत आहे. आजचा लेख हा फक्त एक व्यक्तिचित्र आहे. इलेक्शनचे राजकीय विश्लेषण अर्थातच नाहीये.
मिशेली ओबामा - अमेरिकेची माजी फर्स्ट लेडी. माझ्या मते राष्ट्राध्यक्षांइतकीच (किंबहुना थोडी जास्तच) प्रसिद्ध झालेली मिशेली. अर्थात तिचे स्वतःचेही कर्तृत्व कारणीभूत आहे त्याला. जमिनीतून उगवून एका महाप्रचंड वृक्षात रूपांतर व्हावे अशीच या उभयतांची कारकीर्द. अतिशय मध्यमवर्गातून आलेली, हार्वर्ड लॉ-स्कूल मध्ये शिकलेली, स्वतःच्या मतांबद्दल आग्रही, अमेरिकेसारख्या अतिसंपन्न देशात "let's move" चळवळ सुरु करणारी, व्हाईट हाऊस मध्ये vegetable गार्डन तयार करणारी, ellen च्या रिऍलिटी शो मध्ये येऊन push-ups challenge सहजपणे स्वीकारणारी, देशाच्या military families साठी अनेक उपक्रम राबवणारी आणि तितक्याच खेळकरपणे Sesame Street मध्ये जाऊन सकस अन्न आणि व्यायाम यांचे महत्व लहान मुलांनाही पटवणारी अशी ही अष्टपैलू मिशेली  त्या दोघांनी त्यांची ही इमेज अतिशय जाणीवपूर्वक तयार केली असेल कदाचित, त्यामागे सर्वसामान्यांना ना कळणारी अतिशय complex राजकीय गणितेही असतील, पण तरीही, 8 वर्षात जगाच्या रंगमंचावर एका (almost) सर्वात बलाढ्य, सामर्थ्यशाली व्यक्तीची पत्नी ही भूमिकाच मुळात खरोखरी अवघड आहे याबद्दल दुमत असण्याचे कारण नाही. आणि मिशेली ही भूमिका पूर्ण तन्मयतेने, आणि तितक्याच gracefully जगली. तिची oratory skills, almost स्लोगन्स झालेली अशी "Books before Boys", किंवा "When they go Low, we go High" अशी वाक्ये, तिचे बराक ओबामांविषयी कौतुकाने बोलणे, तिचा सर्वत्र सहज वावर, तिचा फिटनेस.. She is definitely a charm  त्या दोघांनी त्यांची ही इमेज अतिशय जाणीवपूर्वक तयार केली असेल कदाचित, त्यामागे सर्वसामान्यांना ना कळणारी अतिशय complex राजकीय गणितेही असतील, पण तरीही, 8 वर्षात जगाच्या रंगमंचावर एका (almost) सर्वात बलाढ्य, सामर्थ्यशाली व्यक्तीची पत्नी ही भूमिकाच मुळात खरोखरी अवघड आहे याबद्दल दुमत असण्याचे कारण नाही. आणि मिशेली ही भूमिका पूर्ण तन्मयतेने, आणि तितक्याच gracefully जगली. तिची oratory skills, almost स्लोगन्स झालेली अशी "Books before Boys", किंवा "When they go Low, we go High" अशी वाक्ये, तिचे बराक ओबामांविषयी कौतुकाने बोलणे, तिचा सर्वत्र सहज वावर, तिचा फिटनेस.. She is definitely a charm
हे खाली दिलेले व्हिडीओज खास करून मिशेलीची "दोन मुलींची आई" अशी घरगुती इमेज highlight करणारे. कोणत्याही मध्यमवर्गीयाला जवळचे वाटतील असे -
गेले अनेक महिने जगभर चर्चिल्या गेलेल्या अमेरिकन निवडणुकीचे आज सूप वाजेल जेंव्हा डोनाल्ड ट्रम्प राष्ट्राध्यक्षपदाची शपथ घेतील. अर्थात आजचा लेख ट्रम्प महाशयांवर नाहीये हं (आपण पामर काय बोलणार anyways अशा 'एकमेवाद्वितीय' व्यक्तिमत्त्वाबद्दल. असो).
तर निवडणुकीसंदर्भात चालू असलेले Presidential Debates तीन चार महिन्यांपूर्वी YouTube वर बघत होते. तेंव्हा या विनोदाच्या खाणीचा शोध लागला. आणि मग actual debates ऐवजी या spoofs च्याच प्रेमात पडले. Alec Baldwin आणि Kate Mckinnon यांनी कसली धमाल उडवून दिली आहे. काही म्हणजे काही भीडभाड नं बाळगता. मला या लोकांचा एक गुण खास करून आवडतो बुवा. एकदा एखाद्याची आरती उतरवायची म्हटली की त्यांना काही म्हणता काही वर्ज्य नाही. अतिशय शार्प intellect आणि त्याला झालर मला अतिशय आवडणाऱ्या sarcasm ची. मिळून सादर होतो तो टोटल मॅडनेस. अर्थात अमेरिकन टीव्ही नित्यनेमाने बघणाऱ्यांना अर्थातच हे नवीन नाहीये. चांगला १९७५ पासून हा शो प्रसारित होतोय आणि वर्षांगणिक अधिकाधिक प्रसिद्धही. खास करून Kate Mckinnonच्या अभिनयाने मी तर सॉलिड इम्प्रेस झालेय. (बऱ्याच वेळेला अतिरंजित असते ते impersonation , पण तरीही there is really something about it, that you burst into laughing. May be that the timing is perfect ). खाली दिलेल्या लिंक्स नक्की व्हिजिट करा. धमाल आहेत.
आत्मानंद, त्रिपुरी पौर्णिमा, रामेश्वर, आणि लेसर शो...
शीर्षक वाचून मी एकदम "भक्तिमार्ग हाच खरा मार्ग", यावर काहीतरी प्रवचन देणार आहे असा गैरसमज नको हं. तसे रूढार्थाने माझे आणि conventional अध्यात्माचे फारसे सख्य नाहीये. हां म्हणजे श्रद्धेवर श्रद्धा आहे आपली, पण ते तेवढंच. असो.
आज जुना डेटा चाळताना काही नेत्रसुखद रोषणाईचे व्हिडीओज दिसले. मन लगेच दोन महिने मागे गेले.
१४ नोव्हेंबरची त्रिपुरी अगदी स्पेशल होती माझ्यासाठी. सोमवार होता त्या दिवशी. आदल्या दिवशीच पिंकथॉन धावून वगैरे आले होते. त्या अनुभवाचा आनंद नसानसात already दौडत होता. तशातच मला काही दिवसांपूर्वी भावाबरोबर झालेले बोलणे आठवले. माझ्या माहेरी एक अतिशय पुरातन असे रामेश्वराचे मंदिर आहे. तिथे गेली दोन-तीन वर्षे त्रिपुरी पौर्णिमेला लेसर शो असतो असे त्याने सांगितले होते. मला या वर्षी मनापासून त्या अनुभवाचे साक्षीदार व्हायचे होते. पण पतिदेवांना वेळ नव्हता आणि चिरंजीवांची शाळा. नवऱ्याचे (अर्थात काळजीपोटी ) मत - "तू बसने जा. जीवाला घोर नको आणि ड्राईव्ह करायचे असेल तर एखाद्या मैत्रिणीला घेऊन जा". पण मला मात्र स्वतः ड्राईव्ह करत जायचे होते आणि ते ही "एकटा जीव सदाशिव " छाप. (माझे माहेर १५० किमी लांब आहे घरापासून ) शेवटी गोडीगुलाबीने त्याची समजूत घालत आणि "दर तासाने तुला फोन करेन" या (अतिशय वाजवी आणि योग्य ) अटीवर माझे एकटीने जायचे ठरले. सकाळी सातला गाडी सुरु केली तेंव्हा सोबत होती ती नवऱ्याच्या शुभेच्छांची, त्याने ठेवलेल्या विश्वासाची आणि अतिशय उत्तम संगीत भरून दिलेल्या पेन ड्राईव्हची... मजल दरमजल करत सकाळी पावणेअकराच्या सुमारास सुखरूप माहेरी पोचले तेंव्हा दोन्ही घरच्या माणसांनी सुटकेचा निःश्वास टाकला. आणि माझ्या मनाची अवस्था कशी वर्णन करू बरं काहीतरी नवीन गवसले होते त्यादिवशी.. स्वतःतलेच...स्वतःलाच.. काहीतरी नवीन गवसले होते त्यादिवशी.. स्वतःतलेच...स्वतःलाच.. जणूकाही पंख फुटले होते, आत्मानंदाचे, समाधानाचे..
तर ज्या अनुभवाच्या ओढीने मी माहेरी धाव घेतली होती त्या लेसर शो मधले काही क्षण शेअर करत आहे इथे ..
पुण्यनगरीतील वाहतूकव्यवस्था आणि वाहनांवरील साहित्यसंपदा: एक अभ्यासपूर्ण विवेचन
नमस्कार, सुमारे दशकभर पुण्यात राहिल्यावर या नगरीच्या विद्वत्तेचा आम्हाला स्पर्श झाला नसता तरच नवल. त्यामुळे झालेय काय, कोणत्याही गोष्टीची...
पुण्यनगरीतील वाहतूकव्यवस्था आणि वाहनांवरील साहित्यसंपदा: एक अभ्यासपूर्ण विवेचन
नमस्कार, सुमारे दशकभर पुण्यात राहिल्यावर या नगरीच्या विद्वत्तेचा आम्हाला स्पर्श झाला नसता तरच नवल. त्यामुळे झालेय काय, कोणत्याही गोष्टीची...
पूर्णा - है पूरी कायनात तुझमे कहीं, सवालों कां जवाब खुद है तू हीं ....
नमस्कार, या आठवड्यात चिरंजीवांची अत्यंत महत्वाची इयत्ता दुसरीची वार्षिक परीक्षा सुरु आहे. त्याच्या तयारीत कमतरता राहू नये म्हणून आम्ही उभ...
पुण्यनगरीतील वाहतूकव्यवस्था आणि वाहनांवरील साहित्य...


लेखक सविता पी. दातार यांची पुस्तके मिळवा आकर्षक दरात | Cart91

यासाठी Cart91 मध्ये प्रवेश करा
सूची मध्ये काहीही समाविष्ट नाही.
इलेक्ट्रॉनिक्स आणि दूरसंचार (40)
इलेक्ट्रॉनिक्स आणि दूरसंचार (85)
क्रमांक लिहिणे आणि टेबल पुस्तके (5)
एम पी एस सी (730)
पीएसआय एएसओ एसटीआय (226)
एम पी एस सी वन पूर्व परीक्षा (3)
इलेक्ट्रिकल-मॅकेनिकल-सिव्हिल अभियांत्रिकी पूर्व (1)
पी एस आय मुख्य (202)
एस टी आय मुख्य (185)
ए एस ओ मुख्य (179)
एम पी एस सी कृषि मुख्य (29)
एम पी एस सी वन मुख्य (2)
एम पी एस सी कर सहाय्य मुख्य (16)
राज्य उत्पादन शुल्क विभाग (0)
सिव्हिल अभियांत्रिकी मुख्य (2)
न्यायिक सेवा मुख्य (0)
इलेक्ट्रिकल अभियांत्रिकी मुख्य (0)
मॅकेनिकल अभियांत्रिकी मुख्य (0)
यू पी एस सी (461)
यू पी एस सी पूर्व (253)
सिव्हिल सर्व्हिसेस पूर्व - सी एस ए टी (40)
यू पी एस सी प्रमुख (258)
भारतीय अभियांत्रिकी सेवा (2)
संयुक्त संरक्षण सेवा - सी डी एस (1)
भारतीय वन सेवा (3)
संयुक्त वैद्यकीय सेवा (0)
सिव्हिल सर्व्हिसेस मुख्य (35)
केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दल (1)
भारतीय सांख्यिकी सेवा (0)
विशेष वर्ग रेल्वे अपरेंटिस (7)
एस एस सी परीक्षा (83)
आय बी पी एस पीओ (49)
आय बी पी एस एसओ (24)
आय बी पी एस आरआरबी (9)
आय बी पी एस क्लर्क (28)
एस बी आय पीओ (46)
एस बी आय एस ओ (13)
एस बी आय क्लर्क (12)
आर बी आय सहाय्यक (13)
आय आय बी एफ (5)
सीमा सुरक्षा दल आणि संबंधित (0)
आर्मी कॅडेट कॉलेज एसीसी (0)
सीआयएसएफ सीआरपीएफ बीएसएफ (0)
इंडियन कोस्ट गार्डस (0)
JEE मुख्य आणि अड्वान्स (1)
टी ई टी (15)
आय एन ओ ऍस्ट्रॉनॉमि (0)
एसइटी नेट जेआरएफ (24)
डी आय ई टी परीक्षा (1)
एम पी एस सी RTO परीक्षा (9)
भारतीय पोस्ट परीक्षा (2)
एस टी परीक्षा (9)
धर्म आणि आध्यात्मिक (62)
देव आणि संत (150)
भयपट आणि रहस्यमय (19)
आत्मचरित्र आणि चरित्र (359)
कुटुंब आणि संबंध (6)
धर्म व समुदाय (4)
समाज आणि संस्कृती (97)
अभिनय आणि नृत्य (7)
काढा आणि चित्रकला (20)
हस्तकला आणि ओरिगामी (24)
गायन आणि संगीत (26)
भाषण आणि लेखन (14)
फॅब्रिक आणि शिवणकाम (7)
प्राणी आणि पाळीव प्राणी (57)
बेकरी आणि पाकशास्त्र (86)
अकौंटसी आणि फायनान्स (14)
गुंतवणूक आणि कर आकारणी (15)
संगणक, इंटरनेट आणि तंत्रज्ञान (23)
पर्यावरण आणि निसर्ग (37)
इतिहास आणि राजकारण (211)
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान (29)
कायदा आणि नियम (19)
गणित आणि आकडेवारी (9)
भूगोल आणि खगोलशास्त्र (41)
ज्योतिषशास्त्र आणि आर्किटेक्चर (5)
मराठी -इंग्रजी -मराठी (3)
प्रोफ. डॉ. सविता पी. दातार
क्रमवारी बदल लोकप्रिय नवीनतम किंमतीनुसार
क्रम बदल उच्च ते कमी कमी ते उच्च
प्रोफ. डॉ. सविता पी. दातार ची सर्व पुस्तके
प्रोफ. डॉ. ए. ए. शेख, डॉ. ए जे. खंडागळे ... आणि अधिक ...
शार्प अँड सक्सेस पब्लिकेशन
प्रोफ. डॉ. ए. ए. शेख, प्रोफ. डॉ. सविता पी. दातार ... आणि अधिक ...
शार्प अँड सक्सेस पब्लिकेशन
प्रोफ. डॉ. सविता पी. दातार, प्रोफ. माधुरी व्ही. देशमुख ... आणि अधिक ...
शार्प अँड सक्सेस पब्लिकेशन
प्रोफ. डॉ. ए. ए. शेख, प्रोफ. मिनल क्षिरसागर ... आणि अधिक ...
शार्प अँड सक्सेस पब्लिकेशन
मागणी रद्द करणे आणि परतावा धोरण
राज्यासेवा प्राथमिक परीक्षा पुस्तके
राज्यसेवा मुख्य परीक्षा पुस्तके
यूपीएससी प्रीमिअम परीक्षा बुक्स
यूपीएससी मुख्य परीक्षा पुस्तके
Call us: ७७६८८००९९१ / ७७६७८०५९९१


Press Information Bureau: Government of India news site, PIB Mumbai website, PIB Mumbai, Press Information Bureau, PIB, India’s Official media agency, Government of India press releases, PIB photographs, PIB photos, Press Conferences in Mumbai, Union Minister Press Conference, Marathi press releases, PIB features, Bharat Nirman Public Information Campaign, Public Information Campaign, Bharat Nirman Campaign, Public Information Campaign, Indian Government press releases, PIB Western Region New Page 1

पेट्रोलियम व नैसर्गिक वायू
इस्तंबुल येथे आयोजित 22 व्या जागतिक पेट्रोलियम परिषदेत धर्मेंद्र प्रधान यांनी दोन सत्रांचे अध्यक्षपद भूषविले
तुर्कस्तानमध्ये इस्तंबुल येथे आयोजित 22 व्या जागतिक पेट्रोलियम परिषदेत केंद्रीय पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू राज्यमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी दोन सत्रांचे अध्यक्षपद भूषविले. मंत्रीस्तरीय सत्रात ‘भारतातील तेल आणि वायू क्षेत्रातील विद्यमान आर्थिक धोरणे’ या विषयावर चर्चा करण्यात आली. तर, तेल, वायू आणि पेट्रोलियम उत्पादनांची मागणी आणि पुरवठा या विषयावर दुसरे सत्र आयोजित करण्यात आले होते.
भारतासारख्या आशियाई देशांमध्ये वाढत्या लोकसंख्येच्या पार्श्वभूमीवर विद्युत, वाहतूक तसेच स्वयंपाकासाठीच्या ऊर्जेची मागणी वाढ जाणार आहे, असे प्रधान यांनी सांगितले. नागरिकांचे उत्पन्न वाढते, त्याच प्रमाणात पेट्रो रसायनांच्या कच्च्या मालाची मागणीही वाढते, 2035 सालापर्यंत भारताची ऊर्जेची गरज दुप्पट होईल, असे ते म्हणाले.


पंतप्रधानांनी सबळ मिशन इंद्रधनुष चे उद्‌घाटन केले
लसीकरणामुळे उपचार शक्य असताना कोणतेही बालक लसीपासून वंचित राहू नये : पंतप्रधान
देशातील बालकांच्या आरोग्यात सुधारणा करण्याला सरकारचे सर्वोच्च प्राधान्य: जे.पी.नड्डा
जर लसीकरणामुळे कोणत्याही आजारावर उपचार शक्य असतील तर कोणतेही बालक लसीकरणापासून वंचित राहता कामा नये, असे पंतप्रधान नरेन्द्र मोदी यांनी सांगितले आहे. पंतप्रधानांनी आज गुजरातमध्ये वडनगर येथे सबळ मिशन इंद्रधनुषचा प्रारंभ केला. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून सरकारने ज्यांना लसीकरण मोहिमेंतर्गत ही सुविधा उपलब्ध झालेली नाही अशा दोन वर्षे वयाच्या प्रत्येक बालकापर्यंत आणि त्या गर्भवती मातांपर्यंत पोहोचण्याचे लक्ष्य निर्धारित केले आहे. विशेष अभियानाच्या अंतर्गत, लसीकरणाच्या विस्तारात सुधारणेसाठी निवडलेले जिल्हे आणि राज्यांमध्ये डिसेंबर 2018 पर्यंत संपूर्ण लसीकरणाद्वारे 90 टक्क्यांहून अधिक लक्ष्य निर्धारित करण्यात आले आहे. यापूर्वी मिशन इंद्रधनुष अंतर्गत 2020 पर्यंत किमान 90 टक्के संपूर्ण लसीकरणाचे उद्दिष्ट निर्धारित करण्यात आले होते. मात्र, हे लक्ष्य आता युद्धपातळीवर राबविणे आणि साध्य करण्याचे निर्धारित करण्यात आले आहे.
गुजरातचे मुख्यमंत्री विजयभाई रुपानी, केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याणमंत्री जे. पी. नड्डा, गुजरातच्या माजी मुख्यमंत्री आनंदीबेन पटेल, गुजरातचे उपमुख्यमंत्री नितीनभाई पटेल, गुजरातचे आरोग्य आणि कुटुंबकल्याण आणि निदान शिक्षण, पर्यावरण आणि शहरी विकासमंत्री शंकरभाई चौधरी यांच्यासह इतर विशेष मान्यवर व्यक्ती देखील यावेळी उपस्थित होत्या. खच्चून भरलेल्या या परिसरात जनसमुदायाला संबोधित करताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सांगितले की, सरकारने लसीकरणाची मोहीम ही जन आणि सामाजिक चळवळ बनवली आहे. माता आणि बालमृत्यू दराला आळा घालण्यासाठी चालवण्यात येत असलेल्या कार्यक्रमांन स्वीकारण्याचे आणि या दिशेने सरकारला सहकार्य करण्याचे कळकळीचे आवाहन पंतप्रधानांनी उपस्थित जनसमुदायाला केले.
सरकारने केलेल्या इतर क्षेत्रातील कामगिरीची देखील पंतप्रधानांनी माहिती दिली. आपल्या सरकारने 15 वर्षांनी नवे “राष्ट्रीय आरोग्य धोरण, 2017” आणले आहे जे लोकाभिमुख आहे, असे त्यांनी सांगितले. सरकारने स्टेंटच्या किमतींवर नियंत्रण आणले, ज्यामुळे देशातील नागरिकांच्या खूप मोठ्या वर्गाच्या हिताचे रक्षण झाले, यामुळे मध्यम उत्पन्न गटातील आणि गरीब कुटुंबांच्या आरोग्य विषयक खर्चात बचत झाली आहे. पंतप्रधान मातृत्व सुरक्षा मोहिमेच्या यशस्वितेबद्दल त्यांनी समाधान व्यक्त केले. खाजगी डॉक्टरांनी सरकारी डॉक्टरांसोबत दर महिन्याच्या 9 तारखेला गर्भवती महिलांची मोफत तपासणी करण्याची तयारी दर्शवली आहे, असे त्यांनी सांगितले.
यावेळी केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याणमंत्री जे. पी. नड्डा यांनी सांगितले की पंतप्रधानांनी दिलेले अमाप पाठबळ त्यांच्यासाठी प्रेरणास्रोत बनले. देशातील बालकांच्या आरोग्यात सुधारणा करण्याला सरकारचे सर्वोच्च प्राधान्य आहे, असे देखील त्यांनी सांगितले. इंद्रधनुषच्या चार टप्प्या अंतर्गत 2.53 कोटी बालके आणि 68 लाख गर्भवती महिलांना जीवनरक्षक लसी उपलब्ध करून देण्यात आल्या अशी माहिती जे. पी. नड्डा यांनी दिली. यापैकी 5.21 लाख बालके आणि 1.27 लाख गर्भवती महिला गुजरातमधील आहेत. मिशन इंद्रधनुषच्या माध्यमातून आपण 90 टक्के संपूर्ण लसीकरणाचे उद्दिष्ट साध्य करु असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. यापूर्वी संपूर्ण लसीकरणाच्या व्याप्तीमधील वाढीचे लक्ष्य दरवर्षी एक टक्का होते. मिशन इंद्रधनुषमध्ये पहिल्या दोन टप्प्यात लसीकरणामध्ये वार्षिक 6.7 टक्क्यांच्या वाढीची नोंद करण्यात आली आहे.
ऑक्टोबर 2017 आणि जानेवारी 2018 या दरम्यानच्या काळात प्रत्येक महिन्यात सबळ मिशन इंद्रधनुष कार्यक्रमांतर्गत, सर्वोच्च प्राधान्याचे जिल्हे आणि शहरी भागातील 173 जिल्हे, 16 राज्यांमधील 121 जिल्हे आणि 17 शहरे व ईशान्येकडील 8 राज्यांमधील 52 जिल्ह्यात लसीकरणाचे काम सातत्याने सुरू राहील. सबळ मिशन इंद्रधनुष कार्यक्रम अशा निवडक जिल्ह्यांमध्ये आणि शहरी भाग असलेल्या ठिकाणी राबवण्यात येईल ज्या भागांमध्ये लसीकरण कमी प्रमाणात झाले आहे. राष्ट्रीय सर्वेक्षण, आरोग्य व्यवस्थापन माहिती प्रणालीची आकडेवारी आणि जागतिक आरोग्य संघटनेकडून मिळालेल्या आकडेवारीच्या आधारे हे भाग निश्चित करण्यात येतील. एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी स्थलांतर करणारे, शहरात झोपडपट्ट्यांमध्ये राहणारे आणि उपकेंद्रातील अशा भागांवर लक्ष केंद्रित केले जाईल ज्या ठिकाणी एकतर लसीकरण झालेले नाही किंवा त्याची टक्केवारी खूपच कमी आहे. राष्ट्रीय शहरी आरोग्य मोहिमे अंतर्गत शहरी वस्त्या आणि शहरांवर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात येणार आहे.
सबळ मिशन इंद्रधनुष लसीकरणाच्या व्याप्तीमध्ये सुधारणा करण्यासाठी आंतरमंत्रालय आणि आंतरविभागीय समन्वय कार्यवाहीवर आधारित आढावा व्यवस्थापन आणि सघन देखरेख व उत्तरदायित्व प्रणाली स्वीकारली जाईल. जेणेकरून लक्ष्य निर्धारित क्षेत्रांमध्ये प्रभावी लसीकरणाचे उद्दिष्ट साध्य करता येईल. या कार्यक्रमात इतर 11 मंत्रालये आणि विभाग देखील आपले पाठबळ देत आहेत. महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, पंचायती राज, शहरी विकास, युवक व्यवहार आणि इतर मंत्रालयांनी सबळ मिशन इंद्रधनुष कार्यक्रमात आपले सहकार्य दिले आहे. तळाकडच्या पातळीवर काम करणाऱ्या विविध लोकांच्या माध्यमातून या कार्यक्रमाला प्रभावी पद्धतीने कार्यान्वित करण्यात येईल. आशा, अंगणवाडी सेविका, राष्ट्रीय शहरी जीविका मिशन अंतर्गत जिल्हा प्रेरक आणि स्वयंसेवी संघटनांच्या अधिक चांगल्या समन्वयाच्या आणि कार्यान्वयनाच्या माध्यमातून हा कार्यक्रम राबवण्यात येईल.
जिल्हा, राज्य आणि केंद्रीय स्तरावर नियमित कालावधीनंतर सबळ मिशन इंद्रधनुषवर अतिशय कडक देखरेख ठेवण्यात येईल. नंतर राष्ट्रीय स्तरावर मंत्रिमंडळ सचिव याचा आढावा घेतील. प्रगती कार्यक्रमाअंतर्गत सर्वोच्च पातळीवर यावर लक्ष ठेवण्यात येईल.
सबळ मिशन इंद्रधनुष कार्यक्रम सरकार द्वारे निरीक्षण, सहायकांवर लक्ष ठेवून आणि सर्वेक्षणाद्वारे चालवण्यात येईल. या कार्यक्रमावर लक्ष ठेवण्यासाठी सरकारने विशेष धोरण तयार केले आहे. राज्य आणि जिल्हा स्तरावर आत्मपरीक्षणाच्या अवकाशावर आधारित सुधारणा योजना तयार करण्यात आल्या आहेत. या योजना राज्यांपासून केंद्रीय स्तरापर्यंत चालवल्या जातील जेणेकरून डिसेंबर 2018 पर्यंत 90 टक्के लसीकरणाचे उद्दिष्ट साध्य करता येऊ शकेल.
90 टक्क्यांहून जास्त उद्दिष्ट साध्य करणाऱ्या जिल्ह्यांसाठी मूल्यमापन व पुरस्कार पद्धतीचा वापर केला जाईल. निर्धारित लक्ष्याच्या मार्गात अडथळे आल्यास त्यावर मात करण्यासाठी विशिष्ट पद्धतीचा वापर करण्यात येईल आणि प्रसारमाध्यम व्यवस्थापनाद्वारे जागरुकता अभियान चालवले जातील. भागीदार/ नागरिक सोसायट्या संघटना आणि इतरांच्या सहकार्याने प्रशस्तीपत्रके प्रदान करण्यात येतील.
या समारंभात पंतप्रधानांनी वडनगरच्या जीएमईआरएस चिकित्सा महाविद्यालयाचे राष्ट्रार्पण केले. त्यांनी सामुदायिक आरोग्य अभियानासाठी नाविन्यपूर्ण मोबाईल फोन तंत्रज्ञानाचा प्रारंभ केला. यामुळे समुदाय आधारित माता आणि बालक आरोग्य सेवांचा विस्तार शक्य होईल आणि गुजरातमध्ये माता आणि बालकांचा मृत्यूदर कमी करायला मदत मिळेल.
जीएमईआरएस वैद्यकीय महाविद्यालयात दररोज 400 ते 500 बाहेरचे रुग्ण आणि 80 ते 100 स्थानिक रुग्णांवर उपचार केले जातात. उन्नतिशील मोबाइल फोन एप्लीकेशन द्वारे आरोग्य सेवा सदृढ करण्यास मदत मिळेल.


सुशांत सिंग रजपूत आणि शेखर कपूर यांनी इफ्फि 2017 मध्ये मास्टर-क्लासच्या माध्यमातून संवाद साधला
पद्‌मश्री, बीएफटीए अर्थात बाफ्ता आणि राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते शेखर कपूर यांनी अभिनेता सुशांत सिंग राजपूतसह 48 व्या भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवाच्या सातव्या दिवशी “मास्टर क्लास”च्या माध्यमातून उपस्थितांशी संवाद साधला.
1983 मध्ये “मासूम” या चित्रपटाद्वारे अनेक पुरस्कारप्राप्त दिग्दर्शनात पदार्पण केलेल्या शेखर कपूर यांना 1994 मध्ये “बॅडिट क्वीन” या बॉलिवूड चित्रपटाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळवून दिली. त्यावर्षी त्यांना हिंदीतील सर्वोत्तम चित्रपटासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार, सर्वोत्तम चित्रपटासाठी फिल्मफेअर, समीक्षक पुरस्कार आणि सर्वोत्तम दिग्दर्शनासाठी पुरस्कार मिळाला. 1994 मध्ये कान्स चित्रपट महोत्सवात “डायरेक्टर्स फोर्टनाईट” विभागात याचा प्रिमिअर झाला तसेच एडिनबर्ग चित्रपट महोत्सवातही हा चित्रपट दाखवण्यात आला.
चित्रपटनिर्मितीच्या विविध बाबी शिकण्यापासून म्हणजेच पटकथा ते चित्रपट पूर्ण होण्याच्या प्रक्रियेपर्यंतच्या प्रवासाबाबत विचारलेल्या प्रश्नांना त्यांनी विनोदी ढंगात उत्तरे देत उपस्थितांचे मनोरंजन केले.
सुशांत सिंग राजपूत यांच्याबरोबरच्या मैत्रीपूर्ण संबंधांबाबत बोलताना शेखर कपूर म्हणाले की, सुशांत हा उत्तम अभिनेता आहे आणि चित्रपटाविषयी त्याला उत्तम जाण आहे. चित्रपटांच्या कथांबाबत आम्ही एकमेकांशी चर्चा करत असतो, असे ते म्हणाले.
आपल्या कारकीर्दीत प्रत्येक टप्प्यावर जोखीम पत्करत विविध धाटणीचे चित्रपट सुशांतने केले आहेत. त्यांनी शेखर कपूर यांना आव्हानात्मक प्रश्न विचारुन संभाषणाला सुरुवात केली.
मास्टर-क्लासमधील सहभागाबाबत बोलताना सुशांत म्हणाला की येथील लोकांप्रमाणेच शेखर कपूर यांना ऐकण्यासाठी येथे आलो आहे आणि मला त्यांना काही प्रश्न विचारायचे आहेत. मी विज्ञान शाखेचा विद्यार्थी आहे, मात्र मला नेहमीच कला सादर करण्यात रस होता. मी थोडा गोंधळलो होतो आणि यातून मार्ग शोधत होतो. या सत्रात सहभागी झाल्याचा मला अभिमान वाटतो आणि माझ्या सर्व प्रश्नांची उत्तरे दिल्याबद्दल मी शेखर कपूर यांचा आभारी आहे.