भारत - विकिपीडिया

भारत तथा भारत गणराज्य हा दक्षिण आशियामधील एक प्रमुख देश आणि जगातील प्राचीन संस्कृतीं पैकी एक आहे. हा देश क्षेत्रफळाने जगातील ७वा सर्वांत मोठा देश आहे तर लोकसंख्येच्या बाबतीत दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. भारताला हजारो वर्षे जुना इतिहास आहे, अनेक साम्राज्ये या भूमीत विकसित पावली व लयाला गेली. भाषा, ज्ञान, अध्यात्म, कला, धर्म या बाबतीत जगाला या देशाने मोठा वारसा दिला आहे. उष्ण कटिबंधातील ह्या देशात विविध प्रकारचे हवामान अनुभवायास मिळते. अनेक भाषा, अनेक प्रांत, अनेक रितीरिवाज परंतु या विविधतेत एकता हे या देशाचे वैशिष्ट्य आहे.
ब्रीद वाक्य: सत्यमेव जयते
भारतचे जागतिक नकाशावरील स्थान
सर्वात मोठे शहर मुंबई
अधिकृत भाषा आसामी, इंग्रजी, ओडिआ, बंगाली, मराठी, कन्नड, काश्मिरी, कोकणी, गुजराती, डोग्री, तमिळ्, तेलुगु, नेपाळी, पंजाबी, बॉडॉ, भोजपुरी. मणिपुरी, मल्याळं, मैथिली, संथाळी, संस्कृत, सिंधी, हिंदी, उर्दू.
- राष्ट्रप्रमुख रामनाथ कोविंद
- पंतप्रधान नरेंद्र मोदी
- सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश दीपक मिश्रा
- स्वातंत्र्य दिवस (ब्रिटनपासून)
- प्रजासत्ताक दिन जानेवारी २६, १९५०
(पहा: भारतीय प्रजासत्ताक दिन)
- एकूण ३२,८७,२६३ किमी२ (७वा क्रमांक)
- पाणी (%) ९.५६
-एकूण १,२१,०१,९३,४२२ (२वा क्रमांक)
वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)
- एकूण ३.६३३ निखर्व अमेरिकन डॉलर (४वा क्रमांक)
- वार्षिक दरडोई उत्पन्न ३,३४४ अमेरिकन डॉलर (१२२वा क्रमांक)
मानवी विकास निर्देशांक (२०१५) ▲ ०.६२४ (मध्यम) (१३१ वा)
राष्ट्रीय चलन भारतीय रुपया
आंतरराष्ट्रीय कालविभाग भारतीय प्रमाणवेळ (यूटीसी+५:३०)
आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक +९१
भारताची अधिकृत राष्ट्रीय मानचिह्ने[ संदर्भ हवा ]
'भा'म्हणजे तेज व 'रत'म्हणजे रममाण झालेला. तेजात रममाण झालेला देश म्हणजे भारत.
[ संदर्भ हवा ]
शकुंतला ही विश्वामित्र ऋषींची मेनका या अप्सरेपासून झालेली कन्या होती. तिचा विवाह पुरुवंशीय राजा दुष्यंताशी झाला होता. त्यांचा पुत्र पराक्रमी भरत होता. यावरून हिंदुस्थान देशाला भारत हे नाव पडले असा एक मतप्रवाह आहे.[ संदर्भ हवा ]
काहीच्या मते स्वायंभुव मनूची पत्‍नी शतरूपा ऊर्फ बार्हिष्मती यांचा पुत्र असलेल्या प्रियव्रताच्या सात मुलांपैकी एकाचे नांव अग्निध्र होते. अग्निध्राला वारसाहक्काने जंबूद्वीप नावाचा प्रदेश मिळाला. अग्निध्राचा मुलगा नाभि आणि त्याची पत्‍नी मेरुदेवी यांचा पुत्र ऋषभदेव होता. या ऋषभदेवामुळे जंबूद्वीपाला अजनाभवर्ष या नावाने ओळखले जाऊ लागले. ऋषभदेवाची पत्‍नी ही इंद्रकन्या जयंती होती व त्यांना भरत नावाचा मुलगा होता. हा जडभरत या नावाने ज्ञात आहे. त्या ऋषभपुत्र भरतामुळे अजनाभवर्ष नावाचा देश भारत या नावाने प्रसिद्ध झाला.
२६ जानेवारी, इ.स. १९५० रोजी देशाची नवी राज्यघटना अंमलात आल्यानंतर देशाचे नाव अधिकृतपणे भारत अर्थात इंडिया (इंग्रजी: India) असे झाले. परम पूज्य महामानव भारत रत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अथक प्रयत्नातून २ वर्षे ११ महिने१७ दिवसात भारताचे संविधान निर्माण झाले होते.
मुख्य पान: भारतीय इतिहास
महाभारत काळातील भारतवर्षाचा नकाशा
भारत देश हा मानवी इतिहासातील प्राचीन देशांमध्ये गणला जातो. मध्यप्रदेशातील भीमबेटका येथील पाषाणयुगातील भित्तीचित्रे भारतातील मानवी अस्तित्वाचे सर्वांत जुन्या पुराव्यांपैकी आहेत. पुराणतज्ञांनुसार, सत्तर हजार वर्षांपूर्वी आदिमानवाने भारतात प्रवेश केला. साधारणपणे ९००० वर्षांपूर्वी भारतात ग्रामीण व शहरी स्वरूपांची मानवी वस्ती होऊ लागली व त्याचेच हळूहळू सिंधू संस्कृतीमध्ये. रुपांतर झाले.[१]. इसवीसन पूर्व ३५०० च्या सुमारास सिंधू संस्कृतीचा काल मानला जातो. या सिंधू संस्कृतीची सुरुवात भारताच्या वायव्य प्रांतात म्हणजेच आजच्या पाकिस्तानात झाली. मोहेंजोदडो व हरप्पा ही उत्खननात सापडलेली शहरे आज पाकिस्तानात असली तरी भारतीय इतिहासातच गणली जातात. यानंतरचा काळ (इ.स. पूर्व १५०० ते इ.स. पूर्व ५००) वैदिक काळ म्हणून गणला जातो. काही वर्षांपूर्वीपर्यंत इतिहासकारांमध्ये असा समज होता की युरोप व मध्य अशियातून आलेल्या आर्य लोकांच्या टोळ्यांनी सातत्याने आक्रमणे करून सिंधू संस्कृती नष्ट केली व वैदिक काळ सूरू झाला[२]. परंतु सध्या संशोधकांचे असे मत आहे की वैदिक काळ हा पूर्वीच्या संशोधकांच्या मान्यतेपेक्षा अजून प्राचीन असून वैदिक संस्कृती व हडाप्पा व मोहोंदोजडोची संस्कृती या एकच होत्या. सिंधू संस्कृती व वैदिक काळातील घडामोडी या सिंधू व सरस्वती नद्यांच्या काठी घडल्या होत्या यात दुमत नाही. यातील सरस्वती नदी ही काळाच्या ओघात पृष्ठीय बदलांमुळे लुप्त पावली. प्राचीन सरस्वती नदी ही पंजाब, राजस्थान व कच्छ गुजरात मधून वाहत होती हे शास्त्रीय पुराव्यातून सिद्ध झाले आहे. या वैदिक काळातच भारतीय संस्कृतीची मुळे रोवली गेली. मध्य वैदिक काळात सिंधू काठची वैदिक संस्कृती गंगेच्या खोर्यात पसरली. विष्णू पुराणातला पहिला श्लोक भारत या नावाची ओळख करून देतो.
म्हणजे समुद्रापासून उत्तरेला आणि हिमालयापासून दक्षिणेला समुद्रापर्यंत अशी जी भूमी तिचे नाव आहे भारत अन् त्या भारतभूमीची संतती ते भारतीय आहेत.
अजिंठा-वेरूळची लेणी येथील भित्तीचित्रे
इसवीसनपूर्व तिसऱ्या शतकात अलेक्झांडरच्या आक्रमणानंतर भारतात बरीच राजकीय स्थित्यंतरे झालीत. भारताच्या मुद्देसूद इतिहासाची येथपासून सुरुवात होते. चंद्रगुप्त मौर्याने मगधच्या मौर्य साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवली ज्याचा सम्राट अशोकाने कळस गाठला. कलिंगाच्या युद्धात मानवी क्रौर्यानंतर अशोकाने शांतता व अहिंसेचा मार्ग अवलंबला व बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला.[३] भारतात या काळात मोठ्या प्रमाणावर बौद्ध धर्माचा प्रसार झाला होता. मौर्य साम्राज्याच्या पतना नंतर काही काळ उत्तर भारतात अनेक ग्रीक आक्रमणे पुन्हा झाली. काही काळ ग्रीक सत्तेखाली भारताचा काही भाग होता. तिसऱ्या शतकात स्थापन झालेल्या गुप्त साम्राज्याने भारताच्या बहुतांशी भागावर बराच काळ राज्य केले. हा काळ भारताचा सुवर्णकाळ मानला जातो. या काळातच जनतेवर दीर्घकाल राहिलेला बौद्ध धर्माचा पगडा हळूहळू कमी झाला व पूर्वीच्या वैदिक धर्माची वेगळ्या स्वरुपात पुनर्बांधणी झाली. साहित्य, गणित, शास्त्र, तत्त्वज्ञान इत्यादी क्षेत्रात भारताने मोठी मजल मारली."[४]
भारत या काळात व्यापारीदृष्ट्या अतिशय पुढारलेला देश होता. दक्षिण भारतात अनेक साम्राज्ये उदयास आली. तमिळनाडूतील चोल साम्राज्य, विजयनगरचे साम्राज्य, महाराष्ट्रातील सातवाहन, या काळातील कला, स्थापत्यशास्त्रातील प्रगती आजही खूणावते. अजिंठा-वेरूळची लेणी, वेरुळ, हंपीचे प्राचीन नगर, दक्षिणेतील प्राचीन मंदीरे ही याच काळात बांधली गेली चोल साम्राज्याचा विस्तार आग्नेय आशियातील इंडोनेशिया या देशापर्यंत पोहोचला होता.
११ व्या शतकात इराणमधील मोहम्मद बिन कासीम ने सिंध प्रांतात आक्रमण केले व ते काबीज केले. यानंतर अनेक इस्लामी आक्रमणे आली व भारतातील मोठ्या भूभागावर इस्लामी राजवट लागू झाली. भारतातील अनेक राज्ये आर्थिक दृष्ट्या अतिशय पुढारलेली होती. इस्लामी आक्रमणात, सत्ता काबीज करणे तसेच लूट करणे हे मुख्य उद्देश्य असत. गझनी येथील एका राज्यकर्त्याने भारतात लूटीच्या १७ मोहिमा आखल्या होत्या. तैमूरलंगने केलेले दिल्लीतील शिरकाण मानवी इतिहासातील सर्वाधिक क्रूर घटना होती असे इतिहासकार नमूद करतात.[ संदर्भ हवा ] दिल्ली सल्तनत ते मोगलांपर्यंत अनेक इस्लामी राज्ये उदयास आली. यातील मुघल राजवट सर्वाधिक विस्ताराचे होते. मुघल राजवटीत शिवाजी महाराजांनी मराठा साम्राज्याची स्थापना केली,ज्याचा मुख्य उदेश्य भारतात एतद्देशीयांचे राज्य पुर्न‍स्थापन करणे हा होता. मराठा साम्राज्याच्या विस्ताराबरोबरच मुघल साम्राज्य क्षीण होत गेले. पानिपतच्या युद्धात दारुण पराभवानंतर मराठ्याचे पतन सुरू झाले ज्याचा सर्वाधिक फायदा युरोपीयन साम्राज्यवाद्यांना झाला. सोळाव्या शतकापासूनच अनेक युरोपीय देशांनी व्यापाराचे निमित्त करून भारतात वसाहती स्थापल्या होत्या व आपले साम्राज्यवादी धोरण ते पुढे रेटत होते. इंग्लिश लोक, पोर्तुगीज, फ्रेंच, डच हे भारतात आपले वर्चस्व गाजवण्यास धडपडत होते. इंग्रजांनी साहजिकच आपल्या विकसित शस्त्रास्त्रे व युद्धकौशल्य तसेच मुत्सदेगीरी, फुटीचे राजकारण करून हळूहळू भारतातील सर्व राज्ये आपल्या अधिपत्याखाली आणली. बंगालपासून सुरुवात करत, म्हैसूरचा टिपू सुलतान, १८१८ मध्ये मराठा साम्राज्य, १८५० च्या सुमारास पंजाबमधील शिख व जाट असे हस्तगत करत जवळपास संपूर्ण भारताला इंग्रजांनी ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी च्या कारभाराखाली घेतले.[५]. १८५७ मध्ये ब्रिटीश सेनेमधील भारतीय सैनिकांनी उठाव केला व पहाता पहाता संपूर्ण भारतभर त्याचे पडसाद उमटले. ब्रिटीशांविरुद्धचा उठाव अयशस्वी झाला तरी ब्रिटीशांविरुद्ध स्वातंत्र मिळवण्याची उर्मी भारतीयांच्यात जागृत झाली. उठावानंतर ईस्ट इंडिया कंपनी कडून कारभार ब्रिटfश सरकार कडे गेला.
लोकमान्य टिळक यांच्या नेतृत्वाखाली विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने राष्ट्रीय पातळीवर स्वातंत्र्य चळवळ सुरू केली. १९२० मधे टिळकांच्या मृत्युनंतर महात्मा गांधींनी चळवळीची सुत्रे हाती घेत अनेक चळवळी केल्या.[६] सरते शेवटी १५ ऑगस्ट, इ.स. १९४७ रोजी भारताला इंग्रजांपासून स्वातंत्र्य मिळाले परंतु त्यासाठी बहुसंख्य मुस्लीम असलेला भाग, आजचा पाकिस्तान व बांगलादेश, हे वेगळे व्हावे लागले. फाळणीचा हा इतिहास अतिशय दुःखदायक आहे.[७] २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय संविधान लागू झाले व भारत गणतंत्र राष्ट्र बनले व ते जगातील सर्वांत मोठे लोकशाही राष्ट्र अशी आज बिरुदावली मिरवत आहे.[८]
स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर भारताने सामान्य गतीने आर्थिक व सामाजिक सुधारणांचा स्वीकार करून वाटचाल केली. जम्मू आणि काश्मिर व ईशान्येकडील राज्यात सुरू असलेल्या हिंसाचार आणि गरीबीमुळे ग्रामिण भागात सुरू होत असलेला नक्षलवाद यांमुळे भारतातील दहशतवादही एक महत्त्वाचा सुरक्षाविषयक मुद्दा बनला आहे. १९९० पासून भारतातील विविध शहरात दहशतवादी हल्ले झाले आहेत. भारताचे चीन व पाकिस्तान याच्याशी संलग्न सीमांबद्दल वाद आहेत त्यातून १९४७, १९६५, १९७१ व १९९९ मध्ये युद्धे झाली. भारत अलिप्ततावादी चळवळीच्या प्रस्थापकांपैकी एक आहे. भारताने १९७४ मधे भूमीगत अणुचाचणी केली.[९] १९९८ मध्ये यापाठोपाठ पाच आणखी अणुस्फोट करण्यात आले,ज्याने भारतास अणुसज्ज देशांच्या यादीत नेऊन बसविले.[९][१०] १९९१ नंतर भारताने आर्थिक सुधारणांचा अंगिकार केल्यानंतर् झपाट्याने आर्थिक प्रगती केली आहे. खासकरुन सॉफ्टवेर क्षेत्रामध्ये भारताने लक्षणिय कामगिरी केली आहे.[११]
मुख्य पान: भारतीय भूगोल
भौगोलिक दृष्ट्या भारताचे हिमाच्छादित पर्वत (हिमालय), गंगेचे खोरे, वाळवंट, दख्ख्ननचे पठार असे प्रादेशिक विभाग पडतात. भारत भौगोलिक दृष्ट्या भारतीय पृष्ठाचा मोठा भाग आहे. जो इंडो-ऑस्ट्रेलियन पृष्ठाचा एक तुकडा आहे.[१२]
भारत साधारणपणे साडेसात कोटी वर्षांपूर्वी दक्षिण गोलार्धातील गोंडवन या महाखंडाचा भाग होता. पृष्ठीय बदलांमध्ये भारतील पृष्ठ वेगळे झाले व नैरुत्य दिशेला वेगानेसाचा:हळूहळू सरकू लागले. साधारणपणे ५ कोटी वर्षांपूर्वी भारतीय पृष्ठ अशियाई पृष्ठाला धडकले यामुळे भारताच्या उत्तर व इशान्य भागात हिमालयाची निर्मिती झाली.[१२] भारतीय पृष्ठ व अशियाई पृष्ठामधील भागात जो समुद्र होता तो दलदलीचा भाग बनला व नंतर हळूहळू नद्यांनी आणलेल्या गाळाने या भाग मैदानी बनवला. आज हा भाग गंगेचे खोरे म्हणून ओळखला जातो.[१३][१४] गंगेच्या खोऱ्याच्या पश्चिमेकडे अरावली पर्वताची रांग आहे. अरावली पर्वत हा जगातील सर्वांत प्राचीन पर्वतामध्ये गणला जातो. अरावलीच्या पश्चिमेला पर्जन्यछायेमुळे थारचे वाळवंट तयार झाले आहे.[१५] पूर्वीचे भारतीय पृष्ठ आज भारतीय द्वीपकल्प म्हणून् ओळखले जाते. यात दख्खनचे पठार, सह्याद्री, सातपुडा, मध्यप्रदेशातील मोठा भूभाग, छोटा नागपूरचे पठार इत्यादी भूभाग येतो.[१६] दख्खनच्या पठाराला समुद्री किनाराला समांतर असे सह्याद्री व पूर्व घाट असे कडे आहेत. दख्खनचे पठार सह्याद्री हे सर्व ज्वालामुखीपासून निर्माण झालेले असून त्यात भूप्रस्तराचे मूळ फॉर्मेशन आहेत. दगडांचे काही नमुने १०० कोटी वर्षांपेक्षाही अधिक आहे.[१७]
भारताला एकूण ७,५१७ kilometers (४,६७१ मैल) किमी इतका समुद्रकिनारा लाभला आहे त्यातील ५,४२३ kilometers (३,३७० मैल)किमी इतका द्वीपकल्पीय भारतात आहे तर उर्वरित२,०९४ kilometers (१,३०१ मैल) द्वीपसमूहांमध्ये समाविष्ट आहे.[१८] भारतीय नौदलीय सांख्यिकीनुसार मुख्यभूमीमधील समुद्रकिनाऱ्यामध्ये ४३ टक्के वाळूचे किनारे आहे, ११ टक्के खडकाळ तर उर्वरित ४६ टक्के दलदलींनी भरलेला आहे.[१८]
बहुतांशी हिमालयीन नद्या या गंगा व ब्रम्हपुत्रा या नद्यांना मिळतात. या दोन्ही नद्या बंगालच्या उपसागराला जाउन मिळतात.[१९] गंगेच्या मुख्य उपनद्यांमध्ये यमुना, कोसी, गंडक नदी इत्यादी आहेत. हिमालयातून जेव्हा सपाट प्रदेशात वाहू लागतात तेव्हा या नद्या मोठा पूर येण्याची शक्यता असते. दख्खनच्या पठारावरील मह्त्वाच्या नद्यांमध्ये गोदावरी , कृष्णा, भीमा, महानदी, कावेरी, तुंगभद्रा इत्यादी महत्त्वाच्या नद्या आहेत ज्या बंगालच्या उपसागराला मिळतात्. मध्य भारतातून नर्मदा सर्वांत मोठी पश्चिम वाहिनी नदी आहे जी अरबी समुद्राला जाऊन मिळते.[२०][२१] पश्चिम भारतात कच्छ येथे पृष्ठीय बदलांमुळे खाऱ्यापाण्याची दलदल आहे त्याला कच्छचे रण असे म्हणतात. गंगा नदी जिथे बंगालच्या उपसागराला मिळते तिथे त्रिभुज प्रदेश तयार झाला आहे.[२२]. भारताच्या मुख्य भूमीपासून दूर दोन द्वीपसमूह भारताच्या अधिकारात येतात. दक्षिण अरबी समुद्रातील लक्षद्वीप व बंगालच्या उपसागरातील म्यानमार व इंडोनेशियाजवळील अंदमान व निकोबार द्वीपसमूह हे दोन द्वीपसमूह आहेत.[२३]
भारतीय हवामान हिमालय व थारचे वाळवंटाने प्रभावित आहे. हिमालय उत्तरेकडून येणारे थंड वारे रोखून धरतो तर थारचे वाळवंट आणि हिमालय हे दोघेही भारतात मोसमी पाऊस पडण्यास जवाबदार आहेत. थारचे वाळवंट दक्षिणेकडील हिंदी महासागरातून बाष्प आकर्षित करते, या प्रभावामुळे मोसमी वारे वाहतात. जून ते ऑक्टोबर या महिन्यांमध्ये नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे संपूर्ण भारतभर पाउस पडतो तर इतर वेळ कोरडे हवामान असते.[२४] हिमालय कोरडे थंड वारे रोखून धरतो त्यामुळे भारताचे हवामान वर्षभर उष्ण असते. अगदी कडक हिवाळ्याच्या महिन्यातही दिवसाचे सरासरी तापमान सुसह्य असते.[२४][२५][२६] ढोबळमानाने चार विविध प्रकारचे हवामान भारतात आढळून येतात विषवृतीय आर्द्र हवामान, विषुववृत्तीय शुष्क हवामान, समविषुववृतीय आर्द्र हवामान व हिमालयीन प्रकारचे हवामान.[२७]
भारतीय द्वीपकल्प अरबी समुद्र, हिंदी महासागर व बंगालच्या उपसागराने वेढलेला आहे. हिंदी महासागरात तमिळनाडूच्या जवळ श्रीलंका हा शेजारी देश आहे. पश्चिम बंगाल ते त्रिपुरा पर्यंत घोड्यांच्या नाल्याच्या आकारात बांगलादेशास वेढलेले आहे. पूर्वेस म्यानमार आहे तर पूर्वोत्तर राज्यांच्या सीमा चीनला भीडल्या आहे. सिक्कीम व अरुणाचल प्रदेश यंच्यामधील प्रदेशात भूतान हा देश आहे. सिक्कीम व उत्तरांचल ह्या राज्यांच्या मध्ये नेपाळची सीमा उत्तर प्रदेश व बिहार या राज्यांना लागते. उत्तरांचल पासूनपुन्हा उत्तरेकडे लद्दाख पर्यंत चीनची सीमा आहे. काश्मीर मधील सियाचीन हिमनदीपासून ते गुजरात राज्यातील कच्छच्या रणापर्यंत पश्चिमेकडे पाकिस्तानची सीमा आहे.
मुख्य लेख: भारताची राज्ये आणि प्रदेश
प्रशासनाच्या सॊयीकरता राजकीयदृष्ट्या भारताचे २९ राज्ये आणि ७ केंद्रशासित प्रदेश असे विभाग पाडण्यात आले आहेत.सर्व राज्ये आणि दिल्ली व पुद्दुचेरी ह्या २ केंद्रशासित प्रदेशांत निर्वाचित सरकारे आहेत; तर इतर केंद्रशासित प्रदेशांत केंद्र शासननियुक्त प्रशासनाद्वारे राज्यकारभार चालतो.
राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश
नकाशा (संबंधित राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाच्या लेखावर जाण्यासाठी नकाशावर टिचकी मारा)
दादरा आणि नगर हवेली
लोकजीवन व समाजव्यवस्थासंपादन करा
भारतात ६ प्रमुख धर्म आहेत (सर्व आकडे अंदाज):
१) हिंदू धर्म - ७५-७९%
२) इस्लाम - १४%
३) बौद्ध धर्म - ६%
४) ख्रिश्चन धर्म - २.५%
५) शिख - २%
६) जैन - ०.५%
वरील धर्मांपैकी बौद्ध धर्म, जैन धर्म, शीख धर्म आणि हिंदू धर्म या ४ धर्मांचा उगम भारतात झाला.
भारतातील सध्याची शिक्षणपद्धती ही बहुतांशी ब्रिटिश व पाश्चात्य पद्धतीवरून आधारित आहे. पारंपारिक गुरुकूल शिक्षणपद्धती कालौघात लुप्त पावली आहे. काही शिक्षणतज्ञ अजूनही गुरुकूल शिक्षणपद्धतीचा पुरस्कार करतात. बहुतेक राज्यांत शालेय शिक्षण १२वी पर्यंत असते तर काही राज्यात १०वी पर्यंत असते. शालेय शिक्षणानंतर विद्यार्थी शास्त्र, वाणिज्य अथवा कला यामध्ये कनिष्ठ महाविद्यालयात शिक्षण घेऊ शकतात अथवा पदविका शिक्षण घेऊ शकतात. पदवीसाठी विद्यापीठाशी संलग्न शिक्षणसंस्थांमध्ये महाविद्यालयांमध्ये घेणे गरजेचे असते. पदवी शिक्षण अभ्यासक्रमानुसार ३ ते ५ वर्षाचे असते.
दक्षिणेकडील महाराष्ट्र, कर्नाटक व तमिळनाडू या राज्यांमध्ये शैक्षणिक सोयी उत्तरेकडील राज्यांपेक्षा जास्त आहेत. काही ठिकाणी इच्छुक विद्यार्थ्यांपेक्षा उपलब्ध जागा जास्त असतात. भारत सर्वाधिक अभियंते तयार करणारा देश म्हणून आज ओळखला जातो. भारतात पदवी शिक्षणाच्या सोयींवर बऱ्यापैकी सोयी व उपलब्धता यांचे प्रमाण जमलेले आहे. परंतु शालेय शिक्षणावर स्तरावर अजूनही सरकार झगडत आहे. शालेय स्तरावर विद्यार्थ्यांची होणारी गळती हा ग्रामीण तसेच शहरी भागातील एक मोठा प्रश्न आहे. तसेच पदवी शिक्षणात विविध जाती जमातींबद्दलच्या आरक्षणाच्या प्रमाणाबद्दलही अनेक प्रश्न आहेत. सततच्या वाढत्या आरक्षणामुळे खुल्या गटातील विद्यार्थ्यांच्या संधी कमी होउन अन्याय होत असल्याची भावनाही प्रबळ आहे, त्यामुळे या संदर्भात गेल्या काही वर्षात अनेक वेळा सरकार व विद्यार्थी यांच्यात हिंसाचार घडला आहे. परंतु आरक्षणामुळेच भारतातील शैक्षणिक क्रांती घडल्याचे अनेकांचे मत आहे.
विद्यापीठांमध्ये पदव्युत्तर शिक्षणही मिळू शकते त्यासाठी संलग्न क्षेत्रामध्ये पदवी असणे गरजेचे आहे. परदेशातील पदव्युत्तर शिक्षणाबद्दल आकर्षण व सोयी गेल्या काही वर्षात वाढल्याने भारतीय विद्यार्थ्यांचा परदेशात पदव्युत्तर शिक्षण घेण्यात कल वाढला आहे. अमेरिका, इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया व जर्मनी या देशांमध्ये पदव्युत्तर शिक्षण घेण्यास भारतीय विद्यार्थ्यांची पसंती असते. काही भारतीय विद्यापीठे परदेशी विद्यार्थ्यांनाही आकर्षित करण्यात यशस्वी झाली आहेत. आफ्रिका व आशियातील अनेक देशातील विद्यार्थी स्वस्त व दर्जेदार शिक्षणाच्या शोधात भारतात येतात.
भारतीय संस्कृती ही हडप्पा संस्कृती, नागर संस्कृती, सिंधू संस्कृती आहे.
भारतीय स्थापत्य हे भारतीय संस्कृतीचे खास वैशिष्ट्य आहे. मोहेंजोदारोचे शहरी स्थापत्य हे प्राचीनकाळातील नगर रचनेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. प्राचीन मंदिरे काळाच्या ओघात नष्ट झाली असली तरी, प्राचीन लेण्यांमधील कोरीव काम तत्कालीन स्थापत्यामधील बारकावे दर्शवतात. अजिंठा येथील बौद्ध लेणी, वेरूळ येथील हिंदू, बौद्ध व जैन लेणी तत्कालीन सर्वधर्मसमभावाचे उदाहरण आहे. खजुराहो येथील मंदिरांवरील प्रणयक्रीडारत मूर्ती तत्कालीन कलेतील अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचे एक उदाहरण आहे. दक्षिणेमधील अजस्त्र मंदिरे, हंपी बदामी येथील ओसाड शहरे, हळेबीड व वेलूर येथील मंदिरे दक्षिण भारतीय स्थापत्यांची उदाहरणे आहेत.
इस्लामी आक्रमणाबरोबर इस्लामी राज्यकर्त्यांनी मध्य अशियाई, पर्शियन शैली देखील भारतात आणली व काळाच्या ओघात येथील जुन्या शैलीबरोबर सरमिसळून गेली. ताजमहाल व इतर मुघल स्थापत्ये आज भारताची ओळख बनली आहेत. ताजमहाल आज नव्या युगातील ७ आश्चर्यांमध्ये गणला जातो.
आधुनिक काळात स्थापत्यशास्त्रातील प्रगतीनुसार भारतीयांनी अनेक ठिकाणी स्थापत्याचे उत्कृष्ट नमुने सादर केले आहेत, अक्षरधामची मंदिरे हे आधुनिक व पौराणिक स्थापत्याचे उदाहरण आहे.
लाल किल्ला (इंग्रजी: The Red Fort हिंदी- लाल क़िला ) दिल्लीतील मुघलकालीन किल्ला आहे. याचे नाव त्यात वापरलेल्या लाल संगमरवरी दगडावरून दिलेले आहे. हा किल्ला यमुना नदीच्या किनारी आहे. मोगल सम्राट शाहजहानने हा किल्ला १६३८ इस ला बांधून घेण्यास सुरु केले व तो १६४८ इस मध्ये पूर्ण झाला. लाल किल्ला हा ही भव्य राजवाडयापैकी एक आहे. भारताच्या इतिहासाशी हा किल्लाचे खुपच संबध आहेत. पंडित जवाहरलाल नेहरूंनी याच किल्ल्यावरून भारत स्वंतत्र झाल्याची घोषणा केली होती. लाल किल्ल्याची बांधणी मुघल सम्राट शाहजान यांनी केली.मुघल सम्राट शाहजहानने हा किल्ला १६३८ इस ला बांधून घेण्यास सुरु केले व तो १६४८ इस मध्ये पूर्ण झाला.
राष्ट्रपती भवन हे भारत देशाच्या राष्ट्रपतीचे अधिकृत निवासस्थान आहे. ३४० खोल्या असलेली ही इमारत १९२९ साली बांधली गेली.जगातील इतर राष्ट्रांच्या राष्ट्राध्याक्ष्यांच्या निवास स्थानांपेक्षा हे भारताचे राष्ट्रपती भवन सर्वांत मोठे आहे.[ संदर्भ हवा ]
सचिवालय इमारत रायसीना टेकडी , नवी दिल्ली , भारत.
इंडिया गेट हे भारताचे एक राष्ट्रीय स्मारक आहे. ते दिल्ली येथे स्थित असून त्याची रचना सर एडविन लुटयेन्स यांनी केली होती. या स्मारकाची प्रेरणा पॅरीस येथील आर्क दे ट्रायम्फे (फ्रेंच: Arc de Triomphe) या स्मारकावरून घेण्यात आली होती, जे स्वतः रोमन साम्राज्यातील आर्क ऑफ टायटस(इंग्रजी: Arch of Titus) या स्मारकावरून बनविले आहे. इंडिया गेट इ.स. १९३१ साली बांधले गेले. सुरुवातीला ते ऑल इंडिया वॉर मेमोरिअल (इंग्रजी: All India War Memorial) या नावाने ओळखले जात असे. पहिल्या महायुद्धात व तिसरे ॲंग्लो-अफगाण युद्धात मरण पावलेल्या ९०,००० ब्रिटिश इंडियन आर्मीमधील सैनिकांसाठी हे स्मारक बनविले गेले होते. ते लाल आणि फिक्या ग्रॅनाइट दगडांपासून बनविले आहे. सुरुवातीला ब्रिटिश राजा पाचवा जॉर्ज याचा पुतळा इंडिया गेटसमोरील मंडपात उभा होता. स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर तो पुतळा व इतर अनेक ब्रिटिशकालील पुतळे कोरोनेशन पार्क येथे हलविण्यात आले. सद्ध्या भारतीय सैन्यदलातील शहीद सैनिकांच्या स्मरणार्थ अमर जवान ज्योती इंडिया गेट येथे आहे.
गेटवे ऑफ इंडिया हे महाराष्ट्रामधील मुंबई या शहराच्या समुद्र किनाऱ्यालगत असलेली एक कमानवजा इमारत आहे. एक मुख्य रुंद कमान आणि बाजूला चिकटून दोन कमी रुंदीच्या कमानी असे या बांधकामाचे स्वरूप आहे. अपोलो बंदराच्या (आता शिवाजी महाराज बंदर-गुजराथीत पालवा बंदर) भागात असलेली ही वास्तू २६ मीटर उंच आहे. भारताच्या भेटीला येणाऱ्या इंग्लंडचे राजकुमार प्रिन्स ऑफ वेल्स (नंतरचे पाचवे जॉर्ज) यांच्या स्वागतासाठी ब्रिटिशांच्या काळात या प्रवेशद्वाराची उभारणी झाली.
भारतीय संसद ज्या इमारतीत सभा घेतात त्यास संसद भवन म्हणतात. १९१२-१३ साली ब्रिटीश वास्तुकार हर्बट ब्रेकर यांनी या वर्तुळकार इमारतीची रचना केली. इमारतीचे बाह्य वर्तुळकार गच्छीस २५७ ग्रेनाइट स्तंभांचा आधार आहे. संसद भवन दिल्लीला जनपथ वरील राष्ट्रपतीभवन जवळ आहे.
मरीन ड्राइव्ह मुंबई मध्ये १९२० मध्ये बांधले गेले. त्याला क्वीन’स नेकलेस असेही म्हटले जाते.
वांद्रे – वरळी सागरीसेतू
भारतीय संगीत हे मुख्यत्वे दोन प्रकारात गणले जाते. भारतीय शास्त्रीय संगीत व लोकसंगीत. दोन्ही प्रकारात विविध उपप्रकार असून प्रत्येक उपप्रकाराची शैली आहे. या विविध शैलींचीच विविध घराणी असून. प्रत्येक घराण्याने आपपला वेगळेपण व ठसा भारतीय संगीतावर उमटवला आहे.
भारतात वेगवेगळे शास्त्रीय व लोकनृत्याचे प्रकार आहेत. भांगडा नृत्य(पंजाब), बिहु नृत्य(आसाम), छाऊ(पश्चिम बंगाल), संबळपुरी(ओडिशा), घूमर(राजस्थान), लावणी(महाराष्ट्र) हे काही लोकनृत्याचे प्रसिद्ध प्रकार आहेत. तसेच आठ नृत्यप्रकारांना नॅशनल अ‍ॅकॅडॅमी ऑफ म्युझिक, डान्स ॲण्ड ड्रामातर्फे शास्त्रिय नृत्यप्रकाराचा दर्जा दिला आहे. ते भरतनाट्यम्(तमिळनाडू), कथ्थक(उत्तर प्रदेश), कथकल्ली, मोहिनीअट्टम्(केरळ), कुचिपुडी(आंध्र प्रदेश), मणिपुरी(मणिपुर), ओडिसी(ओडिशा) व सत्रीया(आसाम) आहेत.
भारतात पर रंगमंचाची परिकल्पना अतिशय पुरातन असून संस्कृत साहित्यात त्यांची नोंद आहे. गुप्त कालीन अनेक नाटके आजही प्रसिद्ध आहेत. नृत्य, संगीत व त्यांची संवादात लयबद्धता हे भारतीय रंगमंचाचे खास वैशिट्य आहे. प्राचीन काळातील अनेक नाटके हिंदू पुराणांवर आधारित आहेत.[२८]. स्थानिक नाटके देखील लोकप्रिय आहेत. गुजराथमधील भावई, बंगालमधील जत्रा, उत्तर भारतातील नौटंकी व रामलिला तसेच महाराष्ट्रातील तमाशा, तमिळनाडूतील तेरुकूट्टू व कर्नाटकातील यक्षगण ही स्थानिक पारंपरिक रंगामंचाची उदाहरणे आहेत. आधुनिक काळात रंगमंचामध्ये आमूलाग्र बदल घडले आहेत. महाराष्ट्रातील नाटके त्याचे सुरेख उदाहरण आहे. या नाटकांच्या माध्यमातून सामाजिक प्रश्नांचे तसेच कलेचे, अभिनयाचे सादरीकरण विविध विषयातून सादर केले जाते.
भारतातील चित्रपट व्यवसाय जगातील सर्वांत मोठा चित्रपट व्यवसाय आहे.[२९] धुंडीराज गोविंद उर्फ दादासाहेब फाळके यांना भारतीय चित्रपटस्रृष्टीचे जनक मानले जाते. भारतातील पहिला चित्रपट "राजा हरिश्चंद्र" ३ मे १९१३ मध्ये प्रदर्शित झाला. राष्ट्रीय भाषा हिंदीमधील चित्रपट निर्मितीचे मुख्य ठिकाण मुंबई असून त्याला आज बॉलिवूड असे संबोधले जाते. चित्रपट निर्मिती ही मुख्यत्वे व्यावसायिक चित्रपटांची होते. यात प्रेमकथा, प्रेमकथेतील त्रिकोण, ऍक्शनपट हे चित्रपट निर्मात्यांचे आवडीचे विषय आहे. बॉलिवूड सोबतच दक्षिणेकडील राज्यात स्थानिक भाषेतील चित्रपटांना अधिक मागणी आहे. तेलुगु व तमिळ चित्रपटसृष्टी हे त्यात आघाडीवर आहेत. दक्षिणेत मल्याळम व कानडी चित्रपटसृष्टीही चांगले व्यावसायिक यश मिळवतात. इतर भाषिक चित्रपटात मराठी व बंगाली चित्रपट सृष्टी आहेत. ह्या चित्रपटसृष्ट्या बॉलिवूड व दक्षिणेतील इतर चित्रपट व्यावसायिंकापेक्षा तुलनेने कमी व्यावसायिक आहेत परंतु वेगळे विषय हाताळून चित्रपट काढण्यात त्यांचा हातखंड आहे [३०].[३१]. बॉलिवूडमध्ये नेहेमीच्या व्यावसायिक चित्रपटांची वाट सोडून गेल्या काही वर्षात कलात्मक व वेगळे विषय हाताळून चित्रपट निर्मिती केली जात आहे. भारतात निर्मिलेला शोले हा आजवरचा सर्वाधिक यशस्वी चित्रपट आहे. २००१ मध्ये लगान या चित्रपटाला ऑस्कर पुरस्कारासाठी नामांकन लाभले होते. २००९ साली 'स्लमडॉग मिलयोनेर' या चित्रपटाला सर्वोत्कृष्ट चित्रपटासाठी ऑस्कर पुरस्कार मिळाला. हा चित्रपट ब्रिटीश असला तरी बहुतांशी कलाकार व तंत्रज्ञ भारतीय होते.
भारतीय साहित्य हे अतिशय पुरातन आहे.[३२] प्राचीन भारतीय साहित्य हे प्रामुख्याने संस्कृत व पाली बौद्ध साहित्य आहे. वैदीक कालात वेदांची निर्मिती झाली. वेद हे जगातील सर्वांत पुरातन ग्रंथ असल्याची मान्यता आहे. प्रामुख्याने संस्कृत साहित्य हे केवळ पठण होत असत व दुसऱ्या पिढीला पठणाद्वारेच सूपूर्त होत. भूर्जपत्रांवर व इतर माध्यमांवर लिहण्याची कला विकसित झाल्यावर साहित्य लिखित स्वरुपात तयार झाले. वेदांसोबत रामायण, महाभारत हे प्राचीन भारतीय साहित्याचे परमोच्च उदाहरण आहे. इतर महत्त्वाच्या साहित्य शृखलांमध्ये पुराणे, शृती व स्मृतींचा समावेश आहे. वैदिक साहित्या सोबत, जैन धर्मीय व बौद्ध धर्मीय साहित्यही प्राचीन भारतीय साहित्यांचे नमुने आहेत. गुप्त कालीन सुवर्णयुगात विविध नाटके लिहीली गेली. १०व्या शतकानंतर विविध प्रातांमध्ये साहित्य तयार झाले. संत ज्ञानेश्वर लिखित भावार्थ दीपीका, नामदेवाच्या ओव्या, एकनाथांची भारुडे, एकनाथी भागवत, भावार्थ रामायन,रुक्मिनि स्वयम्वर,अभङ गाथा आदि लिहुन सामाजिक क्रान्ति घदवली. तुकारामांच्या साहित्याने महाराष्ट्रात सामाजिक चळवळ आणली. तमिळ भाषेचे साहित्य हे संस्कृत भाषेखालोखाल पुरातन मानले जाते. इंग्रजांच्या आगमनाबरोबर इंग्रजी भाषेतही भारतीयांनी साहित्यात आपली चूणूक दाखवली. सुरुवातीच्या लेखकांनी याचा उपयोग सामाजिक चळवळींसाठी पुरेपूर करून घेतला. रविंद्रनाथ टागोर यांना १९१३ साली साहित्यातील नोबेल पारितोषिक मिळाले.
उत्कृष्ट साहित्यनिर्मितीसाठी भारतात ज्ञानपीठ पुरस्कार दिला जातो.
भारतीय पाककला ही अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण अशी आहे. भारतात प्रांतानुसार आहाराच्या सवयी बदलेल्या दिसतात. उत्तर भारतात आहारात गव्हाच्या पदार्थांचा समावेश असतो तर दक्षिण व पूर्वेकडे आहारात तांदळाच्या पदार्थांचा जास्त वापर आहे. मध्य भारतात संमिश्र प्रकारचा आहार असतो. प्रत्येक प्रांतातील हवामान पावसाचे प्रमाण बदलत असल्याने तेथे पिकणाऱ्या फळभाज्या, फळे, कडधान्ये यात फरक पडतो त्यामुळे प्रांतवार आहारात मोठ्या प्रमाणात विविधता दिसून येते.[३३] मसाल्यांचा मोठ्या प्रमाणावरील वापर भारतीय आहारातील सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य आहे. तिखट, मिरी, लवंग, दालचिनी व इतर अनेक पदार्थ वापरून गरम मसाला, गोडा मसाला, इ. मसाले तयार केले जातात.[३४] या विविध प्रकारच्या मसाल्यांचे मिश्रण करून अजून वेगवेगळे मसाले तयार करण्यात येतात. मसाल्यां सोबत विविध प्रकारच्या वनस्पतींचा उपयोग चव वृद्धींगत करण्यासाठी केला जातो. मसालेदार आहारासोबत विविध प्रकारच्या मिठाया व गोड पदार्थ आहाराला परिपूर्ण बनवतात. भारतीय जेवणात प्रामुख्याने शाकाहाराचा जास्त वापर होतो. विविध प्रकारच्या भाज्या कडधान्ये ,तांदूळ व गव्हाची पोळी अथवा चपाती किंवा बाजरीची/ज्वारीची भाकरी हे शाकाहारी जेवणात प्रामुख्याने असते. मासांहारी जेवणात कोंबडी व बोकडाचे मांस प्रामुख्याने खाल्ले जाते. किनाऱ्या लगतच्या प्रदेशात (कोकण, केरळ व पूर्व किनारपट्टी), बंगाल, आसाम या प्रांतात माशांचा जेवणात समावेश असतो. भारतीय आहार हा समतोल आहार आहे.
भारत हा उष्ण हवामानाचा देश असल्याने सुती कपड्यांचा वापर जास्त होतो. पारंपारिक वेषभूषा प्रत्येक प्रांताचे वैशिठ्य आहे. तरीपण पारंपारिक वेषभूषा पुरुषांसाठी धोतर अथवा लुंगी व स्त्रीयांसाठी साडी हे आहे. बदलत्या काळाप्रमाणे भारतीयांनी वेषभूषेतही बदल केला आहे. ग्रामीण भागात पारंपारिक वेषभूषा अजूनही प्रचलित असली तरी. शहरी भागात पुरुषांचा प्रामुख्याने पँट शर्ट हाच पोषाक आहे. स्त्रीया प्रामुख्याने साडी अथवा सलवार कमीझ पसंत करतात. गेल्या काही वर्षात शहरी भागात जीन्स व टॉप हा किशोरवयीन मुलींत पसंतीचा प्रकार आहे.
सणवार व इतर सार्वजनिक सोहळेसंपादन करा
भारतीय लोक हे अतिशय उत्सवप्रिय आहेत. भारतीय मुख्य सण म्हणजे दिवाळी. प्रत्येक प्रांतात सण हे कमी अधिक प्रमाणात साजरा करतात. तसेच प्रत्येक प्रांताचे खास सण आहेत. बौद्ध धर्मीयांचे आंबेडकर जयंती, बुद्ध जयंती व धम्मचक्र प्रवर्तन दिन हे तीन मुख्य सण आहेत. भारतातील बहुतांशी सण हे धार्मिक आहेत. इतर मुख्य सणांमध्ये मकरसंक्रांत, होळी, पोंगल, गणेश चतुर्थी, नवरात्री, दुर्गापूजा, दसरा, ओणम हे मह्त्वाचे सण आहेत. ख्रिश्चन व इस्लाम धर्मीय पण नाताळ व ईद चे सण साजरा करतात.
वरील नमूद केलेल्या धार्मिक सणांसोबतच १५ ऑगस्ट स्वातंत्र्यदिवस व २६ जानेवारी गणतंत्र दिवस हे राष्ट्रीय सणदेखील साजरे होतात.
भारतीय राज्यघटनेनुसार भारतात संसदीय लोकशाही आहे. लोकसभा हे संसदेचे कनिष्ठ सभागृह तर राज्यसभा हे वरिष्ठ सभागृह आहे. लोकसभा व राज्यसभेतील सभासदांना खासदार असे म्हणतात. लोकसभेतील खासदार हे निवडणुकीतून निवडले जातात. लोकसभेत एकूण ५४८ खासदार आहेत. राज्यसभेतील खासदार विशिष्ट मतदारसंघांतून निवडले जातात. हे सहसा विविध क्षेत्रातील मान्यवर असतात. कला, क्रीडा, साहित्य, उद्योग, सहकार, सामाजिक संस्था अश्या ठिकाणी काम करत असणाऱ्यांना या राज्यसभेत खासदारकी मिळते. राष्ट्रपती घटनात्मक दृष्ट्या भारतीय शासनातील सर्वोच्च पद आहे. राष्ट्रपतींची निवडणूक ही लोकसभा, राज्यसभा व विविध राज्यातील आमदारांच्या मतदानाप्रमाणे होते. लोकसभेची निवडणूक झाल्यानंतर सर्वाधिक खासदार असणाऱ्या पक्षास राष्ट्रपती सरकार स्थापण्यास निमंत्रण देतात. या पक्षास संसदेत आपले बहुमत सिद्ध करावे लागते. बहुमतासाठी ५० टक्यापेक्षा जास्त खासदारांचा पाठिंबा असणे गरजेचे आहे. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर अखिल भारतीय काँग्रेस पक्षाने वर्चस्व राखले असून सर्वाधिक वेळा सरकार स्थापन केले आहे. १९८४ च्या निवडणूकीनंतर कोणत्याही पक्षास ५० टक्क्यांचा आकडा पार करणे शक्य झालेले नाही. त्यामुळे विविध पक्षांशी युती करून सरकार स्थापनेचा पायंडा पडला आहे. सरकार स्थापन केलेला पक्ष पंतप्रधान निवडतात व पंतप्रधान मंत्रीमंडळ निवडतात. जवाहरलाल नेहरु हे भारताचे पहिले पंतप्रधान होते. नरेंद्र मोदी सध्याचे पंतप्रधान आहेत. राष्ट्रपती हे सर्वोच्च पद असले तरी घटनेत पंतप्रधान हे सर्वाधिक जवाबदारीचे पद आहे. मंत्रीमंडळात कॅबिनेट मंत्री व राज्यमंत्री अशी विभागणी असते. विविध खात्यांचे मंत्री आपपल्या खात्याचा कारभार बघतात. सर्व मंत्री पंतप्रधानांच्या अखत्यारीत येतात. गृह, संरक्षण, रेल्वे, अर्थ, कृषी अशी काही विविध मंत्रालये आहेत. नवी दिल्ली ही भारताची राजधानी असून संसदही तेथेच आहे.
भारतातील राज्यांची रचना भाषावार झालेली आहे. प्रत्येक राज्यात विधानसभा अस्तित्त्वात आहे. विधानसभेच्या सभासदांना आमदार असे म्हणतात. प्रत्येक राज्यातील आमदारांची संख्या त्या राज्याच्या आकारमान व लोकसंख्येवर अवलंबून असते. महाराष्ट्र, तमिळनाडू या सारख्या मोठ्या राज्यांत विधान परिषदही असते. राज्यपाल हे राज्याचे सर्वोच्च नागरिक तर मुख्यमंत्री हे अधिकारीक दृष्ट्या प्रमुख असतात. प्रत्येक राज्याला काही प्रमाणात स्वायत्त अधिकार आहेत उदा: करप्रणाली, आर्थिक धोरणे, शैक्षणिक धोरण इत्यादी.
भारत हा जगातील सर्वाधिक जैववैविध्यपूर्ण देशात मोडतो. भारतात प्राणी पक्षी व वनस्पतींमध्ये कमालीचे वैविध्य आहे. भारतात जगात आढळणारे सस्तन प्राणी पैकी ७.६ टक्के, पक्ष्यापैकी १२.६ टक्के ,सरपटणारे प्राण्यांपैकी ६.२ टक्के , भू-जलचर प्रजाती ४.४ टक्के, ११.७ टक्के माश्यांच्या प्रजाती व ६ टक्के वनस्पतींच्या प्रजाती आढळतात.[३५] भारतातील अनेक प्रदेशात जैववैविध्यात स्थानिक प्रजातींची संख्या लाक्षणिक आहे. भारतीय वनस्पतींतील एकूण ३३ टक्के प्रजाती स्थानिक आहेत.[३६][३७] पर्जन्याच्या प्रमाणात असलेली मोठ्या प्रमाणातील विषमतेमुळे भारतात विविध प्रकारची वने आहेत. अंदमान निकोबार, सह्याद्रीतील तसेच ईशान्येकडील राज्यांमध्ये आद्र विषववृतीय वने आहेत तसेच हिमालयात सूचीपर्णी वृक्षांचे देखील जंगल आहे. या दोन टोकांमध्ये मध्य भारतात साल वृक्षाची आद्र पानगळी प्रकारची जंगले आहेत तसेच बहुसंख्य साग वृक्ष असलेले शुष्क पानगळी जंगले आहेत. महाराष्ट्र कर्नाटक व राजस्थान मधील अतिशुष्क प्रदेशात बाभूळ सारख्या काटेरी वनस्पतींची जंगले आहेत.[३८]
भारतात आढरणार्‍य अनेक प्रजाती स्थानिक असून पूर्वीच्या गोंडवन या महाखंडातून आलेल्या आहेत. भारतीय पृष्ठाचे युरेशिय पृष्ठाशी टक्कर झाल्यानंतर भारतात इतर प्रजातींचा शिरकाव झाला. दख्खनच्या पठारावरील प्रंचड ज्वालामुखीच्या हालचाली तसेच २ कोटी वर्षांपूर्वीचे हवामानातील बदल यामुळे मूळच्या बहुतांशी प्रजाती नामशेष पावल्या.[३९] भारतात आलेल्या सस्तन प्राण्यांच्या जाती ह्या बहुतांशी हिमालयाच्या पूर्व व पश्चिम कोपर्यातून आल्या. उदा वाघ हा भारतात म्यानमार कडून आला असे मानण्यात येते तर सिंह हा इराणच्या मार्गाने आला.[३८] म्हणूनच भारतातील सस्तन प्राण्यात केवळ १२.६ टक्के तर पक्ष्यांमध्ये केवळ ४.५ टक्के प्रजाती स्थानिक आहेत व सरपटणाऱ्या प्राण्यांमध्ये ४५.८ टक्के तर उभयचर प्राण्यांमध्ये ५५.८ टक्के स्थानिक् आहेत.[३५] निलगीरी वानर हे भारतातील स्थानिक् प्रजातीचे खास उदाहरण आहे. भारतात एकूण पक्ष्यांच्या १२०८ प्रजाती तर सस्तन प्राण्यांच्या ४५० प्रजाती आढळतात.[४०] भारतात अनेक IUCN ने निर्देशित केलेल्या अनेक प्रजाती आहेत.[४१] यात वाघ, अशियाई सिंह, पांढर्या पाठीचे गिधाड यांचा समावेश होतो. पांढऱ्या पाठीच्या गिधाड ज्यांची १०-१५ वर्षांपुर्वी संख्या चांगली होती ते आज जनावरांना देण्यात येणारे जे डिफ्लोमेनियॅक या औषधअमुळे जवळपास नामशेष होत आले आहेत.
भारतात सस्तन प्राण्यांम्ध्येही कमालीची वैविध्यता आहे. मार्जार कुळातील सर्वाधिक प्रजाती भारतात आढळतात. भारत हा एकच देश आहे ज्यात वाघ व सिंह व बिबट्या सारख्या मोठ्या प्रजाती अस्तित्वात आहेत. तसेच केवळ भारतातच हरिणांच्या सारंग व कुरंग प्रजाती पहावयास मिळतात.[४२] गेल्या काही वर्षात मानवी अतिक्रमणामुळे भारतीय वन्यसंपदा धोक्यात आली आहे, बहुमुल्य वन्यसंपदेचे संवर्धन व्हावे या साठी अनेक राष्ट्रीय उद्याने व अभयारण्याची स्थापना करण्यात आली आहे. बेसुमार शिकारींनी १९७० पर्यंत वाघांचे अस्तित्व संपुष्टात आले होते. १९७२ मध्ये वन्यजीव कायदा मंजूर करण्यात आला व वाघांसह अनेक जीवांना कायद्याने संरक्षण मिळाले. बहुतांशी वन्यजीवांच्या शिकारींवर प्रतिबंध आणले. तसेच अनेक व्याघ्रप्रकल्पांची घोषणा करण्यात आली.[४३][४४] अलांछित (untouched ecosystems)नैसर्गिक ठिकाणे अजूनही भारतात अस्तित्वात आहेत. अशी ठिकाणी जशीच्या तशी रहावीत यासाठी यांना बायोस्फेअर रिझर्व म्हणून घोषित केले आहेत्. भारतात सध्या १८[४५] बायोस्फेअर रिझर्व घोषित आहेत.
मुख्य पान: भारताची अर्थव्यवस्था
भारताची अर्थव्यवस्था जगातील १२व्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था आहे. भारताची अर्थव्यवस्था ही मुख्यत्वे शेतीवर आधारित अर्थव्यवस्था होती. परंतु अलिकडच्या काळात भारताने औद्योगिक क्षेत्रातही बरीच आघाडी मारलेली आहे. भारतात काम करणार्या लोकांपैकी दोन-तृतियांश लोकांचा उदरनिर्वाह अजूनही शेती अथवा शेतीशी संबंधित उद्योगांवर चालतो, परंतु अर्थव्यवस्थेत विविध प्रकारच्या सेवांचाही वाढता वाटा आहे आणि अलिकडे सेवांवर आधारित व्यवसायही अर्थव्यवस्थेत अतिशय महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.भारताच्या वार्षिक सकल उत्पन्नामध्ये सध्या १७% वाटा शेतीचा आहे, २८% वाटा उद्योगांचा आहे, तर ५५% वाटा सेवांचा आहे.[८] सध्या भारताची अरथव्यवस्था जगातिल तिन क्रमावारीत तिसर्या स्थानी आहे
भारताच्या भूगोलाचा अतुलनीय इतिहास (मूळ इंग्रजी लेखक - संजीव सान्याल; मराठी अनुवाद - सायली गोडसे)
भारतातील सर्वात मोठ्या साम्राज्यांची यादी
↑ "इंट्रोडक्शन टू द एन्शियंट इंडस व्हॅली" (इंग्लिश मजकूर). Harappa. १९९६. २००७-०६-१८ रोजी पाहिले.
↑ डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया-ले. पंडित जवाहरलाल नेहरु
↑ जोना लेंडरलिंग. "मौर्य वंष" (इंग्लिश मजकूर). २००७-०६-१७ रोजी पाहिले.
↑ ८.० ८.१ "CIA Factbook: India". CIA Factbook. 2007-03-10 रोजी पाहिले. चुका उधृत करा: अवैध <ref> tag; नाव "CIA" वेगवेगळ्या मजकूराशी अनेकदा जोडलेले आहे
↑ १८.० १८.१ चुका उधृत करा: <ref> चुकीचा कोड; sanilkumar नावाने दिलेल्या संदर्भांमध्ये काहीही माहिती नाही
↑ द बुक ऑफ इंडियन बर्डस- ले. सलीम अली.
↑ आपली सृष्टी आपले धन- भाग ४ सस्तन प्राणी ले. मिलिंद वाटवे
विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
अधिकृत संकेतस्थळ (इंग्लिश मजकूर)
विकिव्हॉयेज वरील भारत पर्यटन गाईड (इंग्रजी)
इतर काही नोंद केली नसल्यास,येथील मजकूर CC BY-SA 3.0च्या अंतर्गत उपलब्ध आहे.


संंत तुकाराम - विकिपीडिया

(संत तुकाराम या पानावरून पुनर्निर्देशित)
येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
हा लेख वारकरी संत तुकाराम याबद्दल आहे. या शब्दाच्या इतर उपयोगांसाठी पाहा, तुकाराम (निःसंदिग्धीकरण).
मूळ नाव तुकाराम बोल्होबा अंबिले (मोरे)
जन्म इ.स.१६०८, माघ शुद्ध (वसंत) पंचमी
निर्वाण फाल्गुन कृ.२ , शके १५७१, [१९ मार्च १६५०]
संप्रदाय वारकरी संप्रदाय, चैतन्य संप्रदाय
गुरू केशवचैतन्य (बाबाजी चैतन्य),(चैतन्य महाप्रभु संदर्भ चैतन्य चरितमृत मद्य लीला) ओतूर
शिष्य संत निळोबा संत बहिणाबाई, शिवूर, ता.वैजापूर, जिल्हा. औरंगाबाद भगवानबाबा
साहित्यरचना तुकारामाची गाथा (पाच हजारांवर अभंग)
कार्य समाजसुधारक, कवी, विचारवंत, लोकशिक्षक
आई कनकाई बोल्होबा आंबिले
अपत्ये महादेव, विठोबा, नारायण, भागूबाई
संत तुकाराम (ऊर्फ तुकोबा) हे इ.स.च्या सतराव्या शतकातील एक वारकरी संत होते. त्यांचा जन्म वसंत पंचमीला-माघ शुद्ध पंचमीला झाला. पंढरपूरचा विठ्ठल वा विठोबा हे तुकारामांचे आराध्यदेव होते. तुकारामांना वारकरी 'जगद्‌गुरु ' म्हणून ओळखतात. वारकरी संप्रदायातल्या प्रवचन व कीर्तनाच्या शेवटी - ' पुंडलीक वरदे हरी विठ्ठल , श्री ज्ञानदेव तुकाराम , पंढरीनाथ महाराज की जय , जगदगुरु तुकाराम महाराज की जय' असा जयघोष करतात.जगद्गुरु तुकाराम लोककवी होत.
तुकाराम महाराज हे साक्षात्कारी, निर्भीड व एका अर्थाने बंडखोर संत कवी होते. विशिष्ट वर्गाची पारंपरिक मक्तेदारी असलेला वेदान्त तुकोबांच्या अभंगवाणीतून सामान्य जनांपर्यंत प्रवाहित झाला. ‘अभंग म्हटला की तो फक्त तुकोबांचाच’ (अभंग तुकयाचा) एवढी लोकप्रियता त्यांच्या अभंगांना मिळाली. संत तुकारामांची भावकविता म्हणजे अभंग, हे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेचे महान द्योतक आहेत. वारकरी, ईश्र्वरभक्त, साहित्यिक, अभ्यासक व सामान्य रसिक आजही त्यांच्या अभंगांचा अभ्यास करतात. त्यांचे अभंग खेड्यांतील अशिक्षित लोकांच्याही नित्य पाठांत आहेत. आजही ही लोकप्रियता ‘अभंग’ आहे, वाढतेच आहे.
‘वेदाचा तो अर्थ आम्हासीच ठावा इतरांनी वहावा भार माथा इतरांनी वहावा भार माथा’ असे परखड विधान तुकोबाराय अभिमानाने करतात. ‘तुका तरी सहज बोले वाणी’ असे परखड विधान तुकोबाराय अभिमानाने करतात. ‘तुका तरी सहज बोले वाणी त्याचे घरी वेदान्त वाहे पाणी त्याचे घरी वेदान्त वाहे पाणी’ भक्ती -ज्ञान-वैराग्य याने ओथंबलेली संत तुकारामांची अभंगवाणी परब्रह्माच्या अद्वैताची मनोमन पूजा बांधते. विठ्ठलाचे ते विटेवरचे सावळे परब्रह्म, सगुण साकार होऊन, स्वतःला तुकोबांच्या ‘अभंग-भक्तिरसात’ बुडवून घेण्यात धन्यता मानत असले पाहिजे असे वाटावे, इतके तुकारामाचे अभंग रसाळ आहेत.
‘आम्हा घरी धन शब्दांचीच रत्ने शब्दांचीच शस्त्रे यत्न करूं शब्दांचीच शस्त्रे यत्न करूं’ असे म्हणत, शब्दांवर प्रभुत्व राखत त्यांनी तत्कालीन समाजाला मार्गदर्शन केले, जातिभेदावर टीका केली, श्रीविठ्ठलावरची भक्ती प्रकट केली, अध्यात्माचे सार सांगितले.देश-काळ-लिंग भेदाच्या पलीकडे त्यांची काव्य प्रतिभा झेपावलेली आपल्याला दिसते. ‘विष्णुमय जग वैष्णवाचा धर्म’ असे म्हणत, शब्दांवर प्रभुत्व राखत त्यांनी तत्कालीन समाजाला मार्गदर्शन केले, जातिभेदावर टीका केली, श्रीविठ्ठलावरची भक्ती प्रकट केली, अध्यात्माचे सार सांगितले.देश-काळ-लिंग भेदाच्या पलीकडे त्यांची काव्य प्रतिभा झेपावलेली आपल्याला दिसते. ‘विष्णुमय जग वैष्णवाचा धर्म भेदाभेद-भ्रम अमंगळ’ या भूमिकेचा त्यांनी १७ व्या शतकात प्रसार केला. सांप्रदायिक आभिनिवेश बाजूला ठेवून ऐक्यभाव, समता प्रस्थापित केली.
भागवत धर्माचा कळस होण्याचे महद्‌भाग्य त्यांना लाभले. महाराष्ट्राच्या हृदयात अभंग रूपाने ते स्थिरावले आहेत. त्यांच्या अभंगांत परतत्त्वाचा स्पर्श आहे. मंत्रांचे पावित्र्य यांच्या शब्दकळेत पाझरते. त्यांचे अभंग म्हणजे ‘अक्षर वाङ्‌मय’ आहे. त्यांची प्रत्यक्षानुभूती त्यांच्या भावकाव्यात आहे. त्यांच्या काव्यातील गोडवा व भाषेची रसाळता अतुलनीय आहे.संत तुकाराम महाराजांनी आपल्या अभंगलेखनाबरोबरच गवळण रचना केली . सत तुकारामाच्या अभगाचा अनेकांनी अनेक अगानी अभ्यास करून त्याच्या अभगाचे सौंदर्य उलघडण्याचा प्रयत्न केला आहे.
४ तुकारामांनी लिहिलेली पुस्तके
६ तुकारामाचे चरित्र, अभंग आणि त्यासंबंधी लिहिली गेलेली पुस्तके
७ चित्रकला-शिल्पकला व मुद्राचित्र
८ तुका झालासे कळस
तुकारामांच्या जन्मवर्षाबद्दल इतिहासकारांमध्ये मतभेद आहेत, त्यातल्या चार संभाव्य तारखा इ.स. १५६८, इ.स. १५७७, इ.स. १६०८ आणि इ.स. १५९८ या आहेत. इ.स. १६५० मध्ये एका सार्वजनिक समारंभात त्यांचा देव, विठ्ठल त्यांना सदेह वैकुंठी घेऊन गेला असे मानले जाते.
त्यांचे घराणे मोरे क्षत्रिय आणि आडनाव अंबिले आहे. यांच्या घराण्यातील विश्वंभरबुवा हे मूळ पुरुष महान विठ्ठलभक्त होते. त्यांच्या घराण्यात पंढरीची वारी करण्याची परंपरा होती. त्यांचे वडील बोल्होबा व आई कनकाई होत. त्यांना सावजी हा मोठा भाऊ व कान्होबा धाकटा भाऊ होता. मोठा भाऊ सावजी विरक्त वृत्तीचा होता. घराची संपूर्ण जबाबदारी तुकोबांच्यावरच होती. पुण्याचे आप्पाजी गुळवे यांची कन्या जिजाई (आवडी) यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला.
तुकोबांना त्यांच्या प्रापंचिक जीवनात विपत्तींचे तडाखे सहन करावे लागले. अनेक प्रापंचिक दु:खे भोगावी लागली. ते १७-१८ वर्षांचे असताना त्यांचे आई-वडील मरण पावले, मोठा भाऊ विरक्तीमुळे तीर्थाटनाला निघून गेला. भयंकर दुष्काळाचा त्यांना सामना करावा लागला. संतू नावाचा त्यांचा मोठा मुलगा दुष्काळातच गेला, गुरे ढोरेही गेली, महाजनकी बुडाली. मन उदास झाले, संसारात विरक्ती आली. या परिस्थितीत त्यांनी श्रीविठ्ठलावरची आपली परमभक्ती कायम ठेवत भंडारा डोंगरावर उपासना चालू केली. चिरंतनाचा, शाश्र्वताचा शोध घेत असताना त्यांना साक्षात्कार झाला. तेथेच परब्रह्मस्वरूप ‘श्रीविठ्ठल’ त्यांना भेटला असे मानले जाते..
तुकारांमांचा सावकारीचा परंपरागत व्यवसाय होता. परंतु एकदा दुष्काळ पडला असता त्यांनी सर्व कुळांना त्यांच्या सावकारीच्या पाशातून मुक्त केले. जमिनीची गहाणवटीची कागदपत्रे इंद्रायणी नदीत टाकून दिली. पुढे प्रवचने-कीर्तने करताना तुकारामांना अभंगांची रचना स्फुरू लागली. सुदुंबरे गावातील त्यांचा बालपणीचा मित्र संताजी जगनाडे यांनी तुकारामांच्या अभंग लिहिण्याचे काम केले.
देहू गावातीला मंबाजी नामक बुवाने तुकारामांना खूप त्रास दिला. परंतु तुकारामांच्या पत्नी आवलीने मंबाजींना बदडण्याचा प्रयत्न केला. मंबाजी पळून गेला. पण नंतर तुकारामांचा आध्यात्मिक अधिकार ओळखून त्यानेही त्यांचे शिष्यत्व पत्करले. पुण्याजवळील वाघोली गावातील रामेश्वर भट यांनी तुकारामाने संस्कृत भाषेतील वेदांचा अर्थ प्राकृत भाषेत सांगितला म्हणून तुकारामाच्या अभंगाच्या गाथा इंद्रायणी नदीत बुडवून टाकण्याची शिक्षा दिली.
फाल्गुन वद्य द्वितीयेला तुकारामांचे सदेह वैकुंठ गमन झाले. हा दिवस तुकाराम बीज म्हणून ओळखला जातो. तुकाराम हे मराठीतील ख्यातनाम संत आहेत .
विश्वंभर आणि आमाई अंबिले
यांना दोन मुले हरि व मुकुंद
यातील एकाचा मुलगा विठ्ठल
बोल्होबा आणि कनकाई अंबिले
सावजी (थो रला) तीर्थयात्रेला जाण्यासाठी घर सोडले.
संत बहिणाबाई शिवुर ता.वैजापुर ही तुकारामांची शिष्या.(student) तुकारामांनीं तिला स्वप्नात गुरूपदेश दिला होता. तुकाराममहाराजांनीं वैकुंठगमन केल्यावर बहिणाबाईची निष्ठा पाहून तिला साक्षात दर्शन दिले होते, असे म्हणतात. तुकारामांनी बहिणाबाईला बौद्धांच्या ’वज्रसूची’ या बंडखोर ग्रंथाचे मराठी भाषांतर करायला सांगितले होते.[ संदर्भ हवा ] यावरून तुकाराम महाराज पाळीत असलेल्या धर्माचे स्वरूप किती उदार होते याची कल्पना यावी.
गीतगाथा (संपादक प्रभाकर जोगदंड) : संत ज्ञानेश्वरांप्रमाणे संत तुकाराम यांनीही भगवद्गीतेवर टीका केली आहे. तुकारामांच्या भगवद्गीतेवरील भाष्याचा "गीतगाथा" हा ग्रंथ आहे. पोथीच्या आकारातील हा ग्रंथ, भगवद्गीतेचे श्लोक, आणि त्या श्लोकांचा अर्थ सांगणारे जे अभंग तुकारामांनी लिहिले, त्याविषयी आहे. या ग्रंथाचे वैशिष्ट्य म्हणजे प्रभाकर जोगदंड यांनी स्वत:च्या सुंदर हस्ताक्षरात या ग्रंथाचा शब्दन् शब्द लिहिला आहे. तसेच पुस्तकाची मांडणीही त्यांनी स्वतःच केलेली आहे. हा ग्रंथ, एखादी हस्तलिखित पोथी हाताळत आहोत की काय असे वाटायला लावणारा आहे. गीतेचे ७०० श्लोक आणि तुकारामाचे ७०० अभंग लेखकाने टाकाने लिहिलेले आहेत.
तुकारामाच्या अभंगांची गाथा महाराष्ट्र सरकारने आणि शिवाय अनेक प्रकाशकांनी पुस्तकरूपाने प्रसिद्ध केली आहे. गाथेचे तेलुगू लिपीत लिप्यंतर (लेखक - कर्णे गजेंद्र भारती महाराज)
तुकाराम गाथा (संपादक नानामहाराज साखरे)
दैनंदिन तुकाराम गाथा (संपादक माधव कानिटकर)
श्री तुकाराम गाथा (संपादक स.के. नेऊरगावकर)
इ.स.१९३६ मध्ये प्रभात फिल्म कंपनीच्या विष्णुपंत दामले आणि फत्तेलाल शेख यांनी मराठीत 'संत तुकाराम' या नावाने चित्रपट बनवला. या चित्रपटाला अपूर्व यश प्राप्त झाले. १२ डिसेंबर १९३६ रोजी मुंबईच्या सेंट्रल सिनेमा येथे प्रदर्शित झालेल्या या चित्रपटात विष्णुपंत पागनीस यांनी संत तुकाराम यांचे काम केले होते. ५व्या व्हेनिस चित्रपट उत्सवामध्ये या चित्रपटाला पुरस्कार मिळाला होता. भारतातील अनेक भाषांमध्ये संत तुकाराम यांच्यावर चित्रपट काढण्यात आले. हा चित्रपट एकाच चित्रपटगृहात वर्षभर चालू होता. हा त्या काळचा उच्चांक होता.
हा चित्रपट येण्याआधी तुकारामांवर तीन चित्रपट बनले होते. पहिला मूकपटांच्या जमान्यात कोहिनूर फिल्म कंपनीने निर्माण केलेला 'संत तुकाराम'. त्यानंतरचे दोन तुकाराम आले ते बोलपटांच्या जमान्यात १९३२ मध्येच. यांपैकी एक तुकाराम निर्माण केला होता 'शारदा फिल्म कंपनी'ने आणि दुसरा 'मास्टर अँड कंपनी'ने 'संत तुकाराम' अर्थात 'जय विठ्ठल' या नावाने. शुक्ल नावाच्या नटाने यात तुकारामांची भूमिका केली होती. यापलीकडे या चित्रपटाची काहीच माहिती उपलब्ध नाही. हा चित्रपट म्हणजे एका नाटकाचे चित्रण होते. शारदा फिल्म कंपनीचा 'तुकाराम' मात्र चित्रपट म्हणूनच तयार करण्यात आला होता. या 'तुकारामा'चीही काही माहिती आज उपलब्ध नाही.
१९६५ मध्ये तुकारामांवर हिंदी चित्रपट आला. त्याचे नाव होते 'संत तुकाराम'. राजेश नंदा यांनी दिग्दर्शित केलेला हा चित्रपट अशोक फिल्म्सने निर्माण केला होता. शाहू मोडकांनी यात तुकारामाची भूमिका केली होती. तर अनिता गुहा 'आवडी' बनल्या होत्या.
त्यानंतर १९७४ मध्ये 'महाभक्त तुकाराम' आला. हा मूळ तामिळ चित्रपट होता,आणि मराठीत डब करण्यात आला होता. या चित्रपटाचे वैशिष्ट्य म्हणजे श्रीदेवी यात बालतारका म्हणून पडद्यावर दिसली होती.
यानंतर २००२ मध्ये आणखी एक तुकारामांवरचा चित्रपट आला. कृष्णकला फिल्म्सचा 'श्री जगत्गुरू तुकाराम'.
इ.स. २०१३सालचा 'तुकाराम' हा चित्रपट या सर्व संतपटांपेक्षा वेगळा आणि आधुनिक विचारसणी मांडलेला चित्रपट आहे.
तुकारामाचे चरित्र, अभंग आणि त्यासंबंधी लिहिली गेलेली पुस्तके[संपादन]
तुकारामांचे ’तुकारामबाबांचे चरित्र’ नावाचे मराठीतले पहिले चरित्र कृष्णाजी अर्जुन केळूसकर यांनी इ.स. १८९६ साली लिहिले. ’आध्यात्मिक ज्ञान रत्‍नावली’ नावाच्या मासिकात हे चरित्र क्रमश: प्रसिद्ध झाले होते. न्यायमूर्ती रानडे यांनी या चरित्राचे कौतुक केले होते. दक्षिणा प्राईज कमिटीने या पुस्तकाला पहिले बक्षीस दिले होते. चमत्कारांवर भर न देता संत तुकारामांचे थोरपण या पुस्तकात सांगितले आहे. २०१५ साली औरंगाबादच्या साकेत प्रकाशनाने या पुस्तकाची ’संत तुकाराम’ या नावाची नवी आवृत्ती काढली आहे. अन्य पुस्तके -
आनंदओवरी (कादंबरी - लेखक दि.बा. मोकाशी)
आनंड डोह (२०१४). नाटक - लेखक : योगेश्वर
आनंदाचे डोही आनंद तरंग (कादंबरी, लेखिका मृणालिनी जोशी)
तुका झाला पांडुरंग (कादंबरी, भा.द. खेर)
तुका झालासे कळस (चित्रपट, १९६४) - दिग्दर्शक राजा नेने. या चित्रपटात तुकारामाची भूमिका कुमार दिघे यांनी केली होती.
तुका आकाशाएवढा : लेखक गो.नी. दांडेकर
तुकाराम गाथा (भालचंद्र नेमाडे)
तुका म्हणे : लेखक डॉ. सदानंद मोरे
तुका म्हणे भाग १, २ : लेखक डॉ. दिलीप धोंगडे
तुका म्हणे सोपी केली पायवाट (डॉ. अविनाश वाचासुंदर - तुकारामांच्या दैनंदिन उपयोगाच्या निवडक १५० अभंगांचे निरूपण)
तुका झाले कळस (व.दि. कुलकर्णी)
तुका झालासे कळस : लेखक डॉ. प्रभाकर श्रावण चौधरी
तुका झालासे कळस : लेखक स.कृ. जोशी
तुका झालासे कळस : लेखक डॉ. रामचंद्र देखणे
तुका झालासे कळस: लेखक अर्जुन जयराम परब
तुका झालासे विठ्ठल : (ढवळे प्रकाशन)
तुकाराम - अंतर्बाह्य संघर्षाची अनुभवरूपे (म.सु. पाटील)
तुकाराम दर्शन (डॉ. सदानंद मोरे)
समग्र तुकाराम दर्शन (किशोर सानप)
तुकाराम (हिंदी बालनाट्य, लेखिका - धनश्री हेबळीकर, दिग्दर्शन अभिजित चौधरी, निर्मता युवराज शहा)
तुकाराम महाराजांची जीवनसूत्रे : लेखक डॉ. यादव अढाऊ
तुकाराम व्यक्तित्व आणि कवित्व : लेखक किशोर सानप आणि मनोज तायडे
तुकारामांचा शेतकरी : लेखक डॉ. आ.ह. साळुंखे
तुकारामांची अभंगवाणी : लेखक पंडित कृष्णकांत नाईक
तुकारामाचे निवडक १०० अभंग : लेखक डॉ. दिलीप चित्रे
तुकारामाचे निवडक १००० अभंग (व्हीनस प्रकाशन)
तुकारामाच्या अभंगांची चर्चा (खंड १, २) (वासुदेव पटवर्धन)
तुका विठू आणि मी : लेखिका यशश्री भवाळकर
तुकोबा : लेखक शंकर पांडुरंग गुणाजी
तुकोबाचे वैकुंठगमन दिलीप चित्रे
धन्य तुकाराम समर्थ (एकपात्री), लेखक व सादरकर्ते नामदेव तळपे
निवडक तुकाराम (वामन देशपांडे)
पुन्हा तुकाराम : दिलीप चित्रे
प्रसादाची वाणी अर्थात तुका म्हणे (डॉ.सदानंद मोरे)
मुलांसाठी तुकाराम (वामन देशपांडे)
विद्रोही तुकाराम : लेखक आ.ह. साळुंखे
विद्रोही तुकाराम - समीक्षेची समीक्षा : लेखक आ.ह. साळुंखे
संत तुकाराम आणि रेव्ह. टिळक : एक भावानुबंध (लेखक : सुभाष पाटील):
श्री संत तुकाराम चरित्र (अनंत पैठणकर)
संत तुकाराम (चरित्र) (कृ.अ. केळूसकर, १८९५)
संत तुकाराम (बालवाङ्‌मय, रवींद्र भट)
संत तुकारामांचे अप्रकाशित अभंग (वा.सी. बेंद्रे)
संतसूर्य तुकाराम (कादंबरी लेखक : आनंद यादव)
साक्षात्कारी संत तुकाराम (शं.दा. पेंडसे)
'Says Tuka (चार खंड): लेखक दिलीप चित्रे
’A complete collection of the poems of Tukáráma, the Poet of Maharashtra (दोन खंड-इ.स.१८६९) भाषांतरकार : विष्णु परशुरामशास्त्री पंडित, शंकर पांडुरंग पंडित आणि जनार्दन सखाराम गाडगीळ
विसाव्या शतकाच्या शेवटच्या दशकात हॉलंडमध्ये वास्तव्य असलेल्या चित्रकार, शिल्पकार व कवी भास्कर हांडे यांनी तुकारामाच्या गाथेतील अभंगावरून स्फुरलेल्या चित्रांची शिल्पांची व मुद्रा चित्रांची मालिका तयार केली आहे. तिला 'तुझे रूप माझे देणे' असे नाव दिले आहे. त्या चित्रांची कायमस्वरूपी मांडणी वैश्विक कला पर्यावरण औंध(पुणे) येथे केली आहे. लोकांसाठी हे कलादालन उघडे आहे. गाथेतील अभंगांवर चित्र काढण्याचा हा प्रयोग प्रथमच आहे.
ही ओळ तुकारामांच्या शिष्या संत बहिणाबाई शिवुर ता. वैजापुर यांच्या अभंगातली आहे. मूळ अभंग असा : -
संतकृपा झाली l इमारत फळां आली l
. ज्ञानदेवें रचिला पाया l उभारिलें देवालयां l
नामा त्याचा किंकर l तेणें रचिलें तें आवार l
जनार्दन एकनाथ खांब दिल्हा l
भागवत तुका झालासे कळस l
भजन करा सावकाश ll
श्री संत तुकाराम महाराज मंदिर टाकळगव्हाण ता.पाथरी जि.परभणी, महाराष्ट्र राज्य विषयक बहुभाषी संकेतस्थळ www.tukaram.com Sandhya Hande (चर्चा) १४:२३, ४ जून २०१३ (IST)२-२२
श्री संत तुकाराम महाराज मंदिर टाकळगव्हाण ता.पाथरी जि.परभणी, महाराष्ट्र राज्य विषयक बहुभाषी संकेतस्थळ
संत तुकाराम महाराज माहीती विषयक बहुभाषी संकेतस्थळ
मराठीचे मानदंड संत तुकाराम महाराज - मराठीमाती
संत तुकारामांविषयीचे एक संकेतस्थळ
Wikisource येथील तुकाराम गाथा
सावळे सुंदर रूप मनोहर - मराठीमाती
संत तुकाराम - अप्रसिद्ध अभंग विदागारातील आवृत्ती
भगवद्गीता • भागवत पुराण • ज्ञानेश्वरी • तुकारामाची गाथा • एकनाथी भागवत • भावार्थ रामायण • अमृतानुभव
ज्ञानेश्वर • निवृत्तिनाथ • सोपानदेव • मुक्ताबाई • नामदेव • गोरा कुंभार • तुकाराम • एकनाथ • चोखामेळा • बंका •निळोबा •चैतन्य महाराज देगलूरकर
हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय (ग्रंथ)
मच्छिंद्रनाथ • गोरखनाथ • गहिनीनाथ • जालिंदरनाथ • कानिफनाथ • भर्तरीनाथ • रेवणनाथ • नागनाथ • चरपटीनाथ • नवनाथ कथासार • नवनाथ भक्तिसार (ग्रंथ)
निवृत्तिनाथ • ज्ञानेश्वर • सोपानदेव • मुक्ताबाई • नामदेव • गोरा कुंभार • केशवचैतन्य •तुकाराम • एकनाथ • चोखामेळा • संत बंका • निळोबा • पुंडलिक • सावता माळी • सोयराबाई चोखामेळा • कान्होपात्रा • संत बहिणाबाई • जनाबाई • चांगदेव • महिपती ताहराबादकर • गंगागिरीजी महाराज (सराला बेट) • नारायणगिरीजी महाराज (सराला बेट) •विष्णुबुवा जोग •बंकटस्वामी • भगवानबाबा • वामनभाऊ • भीमसिंह महाराज • रामगिरीजी महाराज (सराला बेट) • नामदेवशास्त्री सानप • दयानंद महाराज (शेलगाव) •
साईबाबा • श्रीस्वामी समर्थ • गजानन महाराज • गाडगे महाराज • गगनगिरी महाराज • मोरया गोसावी • जंगली महाराज • तुकडोजी महाराज • दासगणू महाराज • अच्युत महाराज • चैतन्य महाराज देगलूरकर;
समर्थ रामदास स्वामी • कल्याण स्वामी • केशव विष्णू बेलसरे • जगन्नाथ स्वामी • दिनकर स्वामी • दिवाकर स्वामी • भीम स्वामी • मसुरकर महाराज • मेरु स्वामी• रंगनाथ स्वामी • आचार्य गोपालदास • वासुदेव स्वामी • वेणाबाई • गोंदवलेकर महाराज • सखा कवी • गिरिधर स्वामी
रेणुकाचार्य • एकोरामाध्य शिवाचार्य • विश्वाराध्य शिवाचार्य • बसवेश्वर • पंडिताचार्य • अल्लमप्रभु• सिद्धरामेश्वर • उमापति शिवाचार्य • चन्नबसव • वागिश पंडिताराध्य शिवाचार्य • सिद्धेश्वर स्वामी • सिद्धारूढ स्वामी • शिवकुमार स्वामी • चंद्रशेखर शिवाचार्य • वीरसोमेश्वर शिवाचार्य
गोविंद प्रभू • चक्रधरस्वामी • केशिराज बास • लीळाचरित्र (ग्रंथ)
तोंडैमंडल मुदलियार • नायनार • सेक्किळार • नंदनार• पेरियपुराण • आळवार • कुलसेकर आळ्वार् • आंडाळ• तिरुप्पाणाळ्वार् • तिरुमंगैयाळ्वार् • तिरुमळिसैयाळ्वार्• तोंडरडिप्पोडियाळ्वार् • तोंडैमंडल मुदलियार • नम्माळ्वार्• पुत्तदाळ्वार् • पेयरळ्वार् • पेरियाळ्वार• पोय्गैयाळ्वार् • मदुरकवि आळ्वार् • दिव्य प्रबंधम
श्रीस्वामी समर्थ • टेंबेस्वामी • पद्मनाभाचार्य स्वामि महाराज
वामनराव पै • रामदेव • अनिरुद्ध बापू • दयानंद सरस्वती• भक्तराज महाराज • विमला ठकार • डॉ. कुर्तकोटी • गोंदवलेकर महाराज • श्री पाचलेगांवकर महाराज • स्वामी असीमानंद * पूज्यनीय स्वामी शुकदास महाराज
पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
येथे काय जोडले आहे
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
या पानातील शेवटचा बदल १७ एप्रिल २०१८ रोजी २१:०२ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


विचार सागरातील सुंदर तरंग...: April 2009

विचार सागरातील सुंदर तरंग...
चमचमत्या अंशुलांचा अंगरखा पांघरलेल्या त्या थेंबाने उंच आकाशातून गंगेप्रति झेप घेतली होती. काही तपांपूर्वीचा त्याचा जन्मदिवस त्याला आठवत होता...
... ग्रीष्मातील तप्त मध्याह्नीनंतर सगळे नगरजन गंगेच्या संध्याऽरतीसाठी तीरावर जमले होते. फुलांच्या विविध रंगांनी, धूपांच्या वासानी, घंटांच्या शुभसूचक नादांनी आणि दिवसभराच्या रोमहर्षक गोष्टी गंगामाईला सांगायला आलेल्या पक्ष्यांनी वाळवंट कसं संजीवित झालं होतं यथावकाश आरती उरकली आणि सर्वांनी आपापल्या पणत्या पात्रात सोडल्या. सगळ्या गजबजाटापासून किंचित दूर एका युवकाने त्याच्या गुरुला साष्टांग नमस्कार केला आणि त्यांची पायधूळ भाळी लावली. आजचा दिवस अत्यंत पवित्र होता. आज त्या युवकाचं शिक्षण पूर्ण झालं होतं. यापुढे तो अनेक वर्ष स्वत:च्या भारदस्त गायनाने देशोदेशींच्या रसिकांना मुग्ध करणार होता. संथ वाहत चाललेल्या गंगेतील दीप्तीमान दिव्यांना डोळ्यात साठवत त्यानं षड्जाचं अधिष्ठान घातलं. निमिषार्धातंच त्याच्या नेत्रातून निखळलेल्या अश्रूच्या त्या थेंबात तिथलं सारं दृश्य उमटलं. आजूबाजूला जमू लागलेल्या गर्द काळोखात जान्हवीच्या गौरवर्णावर पणत्यांचे सुवर्णालंकार किती मोहक दिसत होते यथावकाश आरती उरकली आणि सर्वांनी आपापल्या पणत्या पात्रात सोडल्या. सगळ्या गजबजाटापासून किंचित दूर एका युवकाने त्याच्या गुरुला साष्टांग नमस्कार केला आणि त्यांची पायधूळ भाळी लावली. आजचा दिवस अत्यंत पवित्र होता. आज त्या युवकाचं शिक्षण पूर्ण झालं होतं. यापुढे तो अनेक वर्ष स्वत:च्या भारदस्त गायनाने देशोदेशींच्या रसिकांना मुग्ध करणार होता. संथ वाहत चाललेल्या गंगेतील दीप्तीमान दिव्यांना डोळ्यात साठवत त्यानं षड्जाचं अधिष्ठान घातलं. निमिषार्धातंच त्याच्या नेत्रातून निखळलेल्या अश्रूच्या त्या थेंबात तिथलं सारं दृश्य उमटलं. आजूबाजूला जमू लागलेल्या गर्द काळोखात जान्हवीच्या गौरवर्णावर पणत्यांचे सुवर्णालंकार किती मोहक दिसत होते जन्मत:च त्या थेंबाची एका सुंदर सत्याशी ओळख झाली होती, आणि इतक्या शुभमुहूर्तावर जन्मलेल्याची ध्येयपूर्ती न झाली तरंच नवल
...मध्यंतरी कितीक वर्षे लोटली. आता वृद्धत्वाकडे झुकलेला तो युवक नावाने, मानाने खूप मोठा झाला होता. त्याने विद्येची पूजा कधीच केली नाही. त्यानं पूजलं ते स्वत:ला. देवानं जशी स्वत:च्या आनंदासाठी सृष्टी रचली, तशीच त्या युवकाने स्वत:ची स्वरांगी दुनिया बनविली. त्या थेंबाचाही प्रवास चालूच होता. कधी मातीच्या कणांतून, कधी वा-याबरोबर, कधी ढगांतून, कधी पक्ष्यांच्या रंगीत पंखांवरून. सृष्टीची इतकी अनेकविध रुपे बघूनही त्याला त्याच्या प्रियेचा अद्याप विसर पडला नव्हता...
... अन् आज इतक्या वर्षांनंतर त्या तिघांची परत भेट होत होती. एक शीतल पहाट येऊ घातली होती. वा-य़ाच्या प्रत्येक झुळूकेबरोबर थेंबावर हर्षोल्हासाचे तरंग फुटत होते. अलकनंदेचाच शुभ्र रंग ल्यालेल्या त्या वाळूत आताशा थकलेल्या त्या युवकाने भैरवाचे कोमल स्वर लावले होते. सूर कोमल असले, तरी धृपद आवेशपूर्ण होतं. त्या बोलांमध्ये जरी जगन्नियंत्याच्या श्रेष्ठ तेजाची महती वर्णिलेली असली तरीही ते धृपद म्हणजे स्वत:च्या देदिप्यमान कारकिर्दीची विनम्र भावाने सांगितलेली कथा होती. वयानुसार जरी लयीत जबरदस्त संयम आलेला असला तरी ते धृपद तरुण होतं, त्याला नाविन्याची आस होती. पखावजाच्या प्रत्येक जोरकस थापेसरशी कित्येक नवजात खगांना पंख फुटत होते, अन् धा दिं ता किट तक गदि गन च्या ठेक्यावर कितीक गर्द वृक्षांची नवी पालवी नाचत होती. रेखीव घाटदार वळणांच्या अलकनंदेचं हेमांगी सौंदर्य त्या थेंबात उमटत होतं. संथ गतीनं अवतीर्ण होणा-या आरक्त सूर्यकन्येला अंगाखांद्यावर खेळवणारी जान्हवी कोण मोहक दिसत होती जाणा-या प्रत्येक क्षणामागे गंगेचे अंतरंग अधिकच खुलू लागले होते. एकाच स्पर्शासवे त्याच्या प्रियेच्या सुकुमार गालांवर उमटणा-या तरल जलतरंगांचं त्याचं स्वप्न आता केवळ दोनच क्षण लांब होतं... ... किट तक गदि गन धा.
[आधारीत: स्थितप्रज्ञ तळ्याच्या प्रेमात पडलेल्या नदीची मूळ कल्पना संपदाची]
धृवपद चमचमत्या अंशुलांचा अंगरखा पांघरलेल्या त्या...


Maharashtra Water Resource Department

तुम्ही आता येथे आहात : >> जल आराखडा >> कृष्णा
मंत्रालय अधिकारी बैठक व्यवस्था
पदोन्नती व रिक्त पदांची माहिती
महाराष्ट्र कृष्णा खोरे विकास महामंडळ
कोकण पाटबंधारे विकास महामंडळ
गोदावरी मराठवाडा पाटबंधारे विकास महामंडळ
महासंचालक, जल व भूमी व्यवस्थापन संस्था - वाल्मी
विदर्भ पाटबंधारे विकास महामंडळ
तापी पाटबंधारे विकास महामंडळ
महासंचालक, संकल्पचित्र, प्रशिक्षण, जलविज्ञान, संशोधन व धरण सुरक्षा
माहिती अंकेक्षण आणि प्रमाणीकरण
वेगवर्धित सिंचन लाभ कार्यक्रम
दुरुस्ती, नुतनिकरण आणि पुनर्संचयन
प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना
वेगवर्धित सिंचन लाभ कार्यक्रम
दुरुस्ती, नुतनिकरण आणि पुनर्संचयन
प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना
वेगवर्धित सिंचन लाभ कार्यक्रम
दुरुस्ती, नुतनिकरण आणि पुनर्संचयन
प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना
रुपये ३ लक्ष पर्यंतच्या निविदा सूचना
रुपये ३ लक्ष पर्यंतच्या निविदा सूचना
पी डब्ल्यू डी हँडबुक
पी डब्ल्यू डी हँडबुक
स्वयंप्रेरणेने प्रसिद्ध करावयाची माहिती
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
स्वयंप्रेरणेने प्रसिद्ध करावयाची माहिती
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
कृष्णा उपखोऱ्यांचे एकात्मिक राज्य जलआराखडे
के-१ – उर्ध्व कृष्णा उपखोरे
कृपया, पीडीएफ फाईल डाउनलोड करण्यासाठी खालील दुव्याचा वापर करा.
के-२ – मध्य कृष्णा (अग्रणी) उपखोरे
कृपया, पीडीएफ फाईल डाउनलोड करण्यासाठी खालील दुव्याचा वापर करा.
कृपया, पीडीएफ फाईल डाउनलोड करण्यासाठी खालील दुव्याचा वापर करा.
के-५ – उर्ध्व भीमा उपखोरे
कृपया, पीडीएफ फाईल डाउनलोड करण्यासाठी खालील दुव्याचा वापर करा.
के-६ – निम्न भीमा उपखोरे
कृपया, पीडीएफ फाईल डाउनलोड करण्यासाठी खालील दुव्याचा वापर करा.
शेवटी अद्ययावत केले ती तारीख : 11/01/2018 भेट दिलेल्या वापरकर्त्यांची संख्या : 6127851
©हे महाराष्ट्र जलसंपदा विभागाचे अधिकृत संकेत स्थळ आहे. सर्व अधिकार राखीव.
संकेतस्थळाचे संकल्पन आणि विकास विप्रो लिमिटेड नी केले आहे.


ब्राझिल सुधारणांमध्ये मतदान जाऊ | DLL Suite

Home › Google News › ब्राझिल सुधारणांमध्ये मतदान जाऊ
ब्राझिल सुधारणांमध्ये मतदान जाऊ
अध्यक्ष मोफत भाषण एक अभिव्यक्ती म्हणून protests समर्थीत आहे, परंतु रेकॉर्ड केले आहेत looting आणि हिंसाचाराच्या तुरळक कायदे विरुद्ध चेतावनी आहे.
सोमवार, Rousseff साओ पावलो मुक्त भाडे चळवळ प्रतिनिधी सह भेटले. हा निषेध नेते तिच्या पहिल्या बैठक होती.
गेल्या आठवड्यात देशभरातील शहरांमध्ये रस्त्यावर करण्यासाठी घेऊन दशसहस्रावधी सह, दशकांत सर्वात मोठा प्रात्यक्षिके पाहिली आहेत.
protests एक सार्वजनिक वाहतूक भाडे वाढ चेंडू बलात्कार सुरु, पण लवकर सरकार विरुद्ध तक्रारी संख्या घडवून आणणे करण्यासाठी ballooned.
सोमवारी Rousseff सामाजिक विषयांवर पाच “pacts” रुपरेषा, protesters ‘मागणी काही थेट प्रतिसाद दिला.
हे प्रस्ताव protests दरम्यान ऐकले सर्वात सामान्य refrains संरेखित – की पैसे ऐवजी Brazilians च्या परिस्थिती सुधारण्यासाठी वापरले जात च्या squandered आहे.
“लोकांना एकत्र आम्ही मोठ्या समस्यांचे निराकरण करू शकता,” Rousseff सांगितले. “सुस्त, आत्मसंतुष्ट किंवा विभागता येतील कोणतेही कारण आहे.”
त्या हेही एक सार्वमत एक प्रस्ताव होता “देशात आवश्यक राजकीय सुधारणांचा करण्यासाठी,” ती म्हणाली.
सरकारी protesters पासून सुनावणी आहे संदेश त्यांनी जलद अधिक बदल इच्छुक आहे, Rousseff सांगितले.
“गल्ल्या देश गुणवत्ता सार्वजनिक सेवा इच्छिते की आम्हाला आहेत; ते अधिक कार्यक्षम यंत्रणा सार्वजनिक पैसा योग्य वापर खात्री भ्रष्टाचार लढण्यास इच्छुक; ते एक समाज permeates की राजकीय प्रतिनिधित्व इच्छुक जेथे, मी आधी सांगितल्याप्रमाणं म्हणून, नागरिकत्व – – आणि आर्थिक शक्ती – प्रथम आणि वेळ क्रमांक ठिकाण इ. बाबत पहिला ठेवले आहे, “ती म्हणाली.
तिने governors आणि mayors एक बैठक येथे बोलले.
– चलनवाढ नियंत्रण आणि आर्थिक स्थिरता वर भर आर्थिक जबाबदारी.
– रुग्णालये आणि आरोग्य चिकित्सालय पैसे यासह आरोग्य गुंतवणुकीसाठी प्रवेग, डॉक्टरांसाठी प्रोत्साहन गरजू भागात सराव, आणि shortages अस्तित्वात जेथे परदेशी डॉक्टरांची मासिके ला.
– 50 अब्ज reals (यूएस $ 22 अब्ज डॉलर), नवीन पायाभूत सुविधा, वाहतूक आणि राष्ट्रीय परिषदेचे सुरेलपणा सार्वजनिक वाहतूक सुधारणा.
– शाळांसाठी तेल मिळकत 100% बाजूला सेट काँग्रेस विचारून सार्वजनिक शिक्षण बूस्ट.
अनेक राज्यांनी आधीच protests spurred केली भाडे आवडणारे रपेटीचे उलट होते, परंतु असे protests धीमा नाही.
भव्य विरोधी सरकारी protests च्या वेक मध्ये ब्राझिलियन अध्यक्ष Dilma Rousseff सार्वजनिक हात राजकीय नवनिर्माण ठेवण्यासाठी एक मार्ग म्हणून सार्वमत प्रस्तावित.
Tags: ब्राझिल सुधारणांमध्ये मतदान जाऊ


Insight Stories: कथा छोट्या दोस्तांसाठी | गंपू आणि आजीची टॉफी

कथा छोट्या दोस्तांसाठी | गंपू आणि आजीची टॉफी
आपला छोटा, निरागस गंपू आता काही लहान राहिला न्हवता. इयत्ता चौथीत गेल्यापासून त्याला मोठं झाल्यासारखं वाटू लागल होत. पूर्वी कंटाळत केस विंचरून घेणारा गंपू आता स्वतःहून आरशासमोर उभा राहून नीट भांग पाडू लागल होता. आतल्या खोलीतून हे दृश्य रोज पाहून आजीला गम्मत वाटत असे.
तितकाच चुणचुणीत पण उगीचच मोठ्या मुलांसारखं वागणारा, क्रिकेट कमी आणि बुद्धीबळ अधिक खेळायला लागलेला, अन्या आणि निन्या या त्याच्या मित्रांबरोबर बोलणं कमी झालेला, गंपू बराच बदलला होता. आता त्याच्या गालालाही कोणी हात लावलेला त्याला चालत नसे. मुळात त्याला गंपू म्हटलेलंहि आता आवडत नसे. त्याचं पाळण्यातलं नाव विनायक होतं. बल्लाळ दादाच्या पाठोपाठ गंपूहि रोज सकाळी व्यायामशाळेत जात असे. पण पेढे, श्रीखंड आणि मोदकाचं वेड असणाऱ्या गंपूच पोट काही केल्या कमी मात्र होत न्हवतं.
शाळेतल्या स्पोर्ट्स डे मधे बुद्धिबळात मेडल जिंकून गंपू एके दिवशी घरी आला. आल्याआल्या आजीला घट्ट मिठी मारून त्याने हि बातमी तिला दिली. आजीने लगेच डब्यातली एक टॉफी काढून गंपूच्या हातावर ठेवली. 'दर वेळी काय गं टॉफी देतेस. आता मी काय लहान नाहीये टॉफी खायला,' गंपू लगेच म्हणाला.
गंपूचा आवाज ऐकून बाबा बाहेर आले. 'काय कुरकुर चाललीये आजीकडे सकाळीच अरे वा' असं म्हणत त्यांनी गंपूची पाठ थोपटली.
'बाबा, तुम्हीच सांगा. मी आता लहान आहे का हो टॉफी खायला मला आज समोसा खायचाय शाळेसमोरच्या दुकानातून. आजीला काही समजतच नाही. तुम्ही द्या ना ५ रुपये,' गंपू केवीलवाण्या स्वरात म्हणाला.
'समोसा वगैरे काही नाही. गपचूप हाथ धुऊन ये आणि आजीने दिलेली ती टॉफी खा.' कडक शिस्तीचे बाबा गंपूच्या विनवणीला नमले नाहीत.
'पण मला समोसाच हवाय...' असं म्हणत गंपूने चक्क टॉफी जमिनीवर फेकून दिली. आजीने लगेच बटव्यातून ५ रुपये काढून गंपूच्या हातात कोंबले आणि त्याला घराबाहेर पिटाळला.
'तुझ्या या लाडानेच तो इतका शेफारलाय. आज चक्क त्याने टॉफी फेकून दिली. असच चालू राहिलं तर तो बिघडायला वेळ लागणार नाही.' भिंतीवरच्या घड्याळाने नऊ टोल पूर्ण केले.
'तू कुठे रे बिघडलायस उसाचा रस प्यायचाय म्हणून शाळेतून येताना तू हि हट्ट धरून बसायचास. आपला गंपू अजून लहान आहे. समज येईल त्याला लवकरच.'
' खरंय. कितीही बक्षिसं मिळवली तरी या टॉफी एवढं मोठं बक्षीस मला कुणीही देऊ शकणार नाही हे समजायला मलाही थोडा वेळ लागला होता,' गंपूचे बाबा जमिनीवर पडलेली टॉफी उचलत शांतपणे म्हणाले.
कथा छोट्या दोस्तांसाठी | गंपू आणि आजीची टॉफी


गूढ माझ्या मनीचे !!: प्रेमसमर

ही माझी हसरी आणि स्वप्नाळू दुनिया
पाहू नकोस ना रे
मजसी असा गडे तू
समजून घे जरा तू
किती वेळ भासवू मी
किती वेळ थांबवू मी
हरले तुझी प्रिया मी
द्वारा पोस्ट केलेले जयश्री येथे 1:35 AM
एका छोट्या स्मितहास्याने तुम्ही हे जगसुद्धा जिंकू शकता असा माझा ठाम विश्वास आहे. निवेदन, गायन, लेखन, काव्य,अभिनय ह्यात खूप रमते मी. “काहीही अशक्य नाही” ह्या गोष्टीवर ठाम विश्वास आहे माझा. आतापर्यंत माझे गीतकार म्हणून सहा मराठी आणि एक हिंदी असे अल्बम रिलीज झाले आहेत. सुरेश वाडकर, पद्मजा फ़ेणाणी, देवकी पंडित, वैशाली सामंत, स्वप्निल बांदोडकर, संगीता चितळे, अभिजित राणे, सुचित्रा भागवत, पल्लवी केळकर अशा प्रख्यात गायकांनी माझी गाणी गायली आहेत.
माझी मी - अशी मी
थांबलेली सांज, कातरवेळ... मनात तूच.. तसाच नेहेमीसारखा  तेच जीवघेणं हसू , तीच बेफिकीरी. त्या बेफिकीरीची भुरळ, ते गुंतत जाणं....
एकेक दिवस असा उगवतो ना.....  आतून काहीतरी होत असतं....ते कां होतं......कसं होतं ...तेच कळत नाही. मन व्याकुळ होतं...... उगाच केविलवाणं ह...


पंजाबचा दिल्लीवर शानदार विजय
'पूजा सकटच्या मृत्यूबद्दल चुकीचा प्रचार'
'उद्धव ठाकरे हे नीरव मोदी'
'स्वाभिमान असेल तर बाहेर पडा'
एक हजार रुपयांसाठी तरुणाची हत्या, 3 अल्पवयीन मुलं अटकेत
गडचिरोलीत आणखी ६ माओवाद्यांचा खात्मा
, हिंदू-मुस्लीम एकत्रित साजरी करताय शिवजयंती
पाणी द्यायला पोलीस आले, कैद्यांनी मारहाण करून जेलमध्ये टाकले अन् पळाले
मुंबईत धावत्या लोकलसमोर ढकलून प्रवाशाची हत्या
मुंबईत म्हाडा ची ३३०० घरांसाठी सोडत लवकरच
19 वर्षाचा मराठी तरुण घेणार जैन धर्माची दीक्षा
कांदिवली शिवसेनेचे उपशाखाप्रमुख सचिन सावंत यांची हत्या
सानियानं दिली गोड बातमी, लवकरच येणार नवा पाहुणा
, जखम डोक्याला, डाॅक्टरांनी केलं पायाचं आॅपरेशन
उपराष्ट्रपतींच्या निर्णयाविरोधात काँग्रेस सर्वोच्च न्यायालयात जाणार
चेक बाउंस प्रकरणी राजपाल यादवला सहा महिन्यांची शिक्षा आणि जामीन
चेक बाउंस प्रकरणी राजपाल यादवला सहा महिन्यांची शिक्षा आणि जामीन
बिग बाॅसच्या घरातून आरती सोळंकीची गच्छंती
'डोण्ट वरी बी हॅपी' म्हणतेय स्वानंदी टिकेकर
हृतिकची बहिण सुनैना 'जिंदगी'तून करणार सकारात्मक विचारांचा प्रसार
आसामी वधू झाली मराठमोळी सून
विराट कोहली आयपीएलमध्ये सर्वाधिक धावा करणारा खेळाडू
'ही' आहे आयपीएलची नवी अॅंकर
पंजाबचा दिल्लीवर शानदार विजय
कृष्णप्पा गौतमची धडाकेबाज फलंदाजी, राजस्थानचा मुंबई इंडियन्सवर 'रॉयल विजय'
एबी डिव्हिलियर्सचा तडाखा, आरसीबीचा दिल्लीवर 'राॅयल' विजय
गेल-राहुलचा 'भांगडा', कोलकाताला पराभूत करून पंजाब 'टाॅप'वर
... आणि मी बिग बॉसच्या घरात
ही तर हिंस्र श्वापदांची रानटी वस्ती
उपाशी पोटांची किमान थट्टा तरी करू नका
'पूजा सकटच्या मृत्यूबद्दल चुकीचा प्रचार'
'उद्धव ठाकरे हे नीरव मोदी'
'स्वाभिमान असेल तर बाहेर पडा'
कैद्यांनी दिली पोलिसांच्या हातावर तुरी
न्यायमूर्ती पी. बी. सावंत यांची संपूर्ण मुलाखत
बेधडक : शांतता कोर्ट चालू आहे
विशेष बेधडक 'गोरखपूर'चा अन्वयार्थ
विशेष बेधडक 'विज्ञानसूर्य मावळला'
'बाबू मोशाय...'राजेश खन्नांचे हे अविस्मरणीय डायलॉग्ज
'बाबू मोशाय...'राजेश खन्नांचे हे अविस्मरणीय डायलॉग्ज
सुपरस्टार राजेश खन्नांचे निधन 18 जुलै 2012 साली झाले. त्यांच्या 5व्या पुण्यतिथीनिमित्त त्यांच्या अविस्मरणीय डायलॉग्जना उजाळा देऊ या.
1972 साली आलेला अमर प्रेम हा चित्रपट राजेश खन्नाच्या अत्यंत गाजलेल्या सिनेमांपैकी एक आहे. या सिनेमात राजेश खन्नांसोबत शर्मिला टागोर प्रमूख भूमिकेत होती.
1972 सालीच बावर्ची हा सिनेमाही आला होता. या सिनेमाचं दिग्दर्शन ऋषिकेश मुखर्जींनी केलं होतं. या सिनेमात जया भादुरी आणि आसरानीही प्रमुख भूमिकेत होते.
राजेश खन्नाचा 1971 साली आलेला आनंद हा सिनेमा त्याच्या सर्वोत्कृष्ट सिनेमांमध्ये गणला जातो. या सिनेमातली अमिताभ बच्चन आणि राजेश खन्नांची जोडी प्रचंड गाजली होती.
आनंद सिनेमात आपल्या सुंदर डायलॉग डिलिव्हरीमुळे आणि सटल अभिनयामुळे राजेश खन्ना अमिताभ बच्चनवर भारी पडले होते. या सिनेमात रेखा ,सुमिता संन्याल आणि रमेश देवदेखील प्रमुख भूमिकेत होते.
राजेश खन्ना आणि शर्मिला टागोर प्रमुख भूमिकेत असलेला सफर हा सिनेमा प्रचंड गाजला होता. या सिनेमाचं दिग्दर्शन आसित सेनने केलं होतं
सफर हा सिनेमा बंगाली लेखक आशुतोष मुखर्जी यांच्या कादंबरीवर आधारित होता. हा सिनेमा राजेश खन्नांचा गाजलेला 17वा हिट सिनेमा होता. त्याकाळी राजेश खन्नांचे एकामागोमाग आलेले अनेक सिनेमे सुपरहिट झाले होते.
आराधना हा सिनेमा 1969साली रिलीज झाला होता. या सिनेमात राजेश खन्ना आणि शर्मिला टागोर ही जोडीच प्रमुख भूमिकेत होती. विशेष म्हणजे या सिनेमातील भूमिकेसाठी शर्मिला टागोरला फिल्मफेअर अवार्डही मिळालं होतं.
आसामी वधू झाली मराठमोळी सून
फोटो गॅलरी 5 days ago
विराट कोहली आयपीएलमध्ये सर्वाधिक धावा करणारा खेळाडू
स्पोर्टस 1 week ago
'ही' आहे आयपीएलची नवी अॅंकर
महाराष्ट्र 1 week ago
'येळ कोट येळकोट जय मल्हार'... 'सदांनंदाचा येळकोट'
फोटो गॅलरी 1 week ago
देशातल्या 'या' दहा कंपन्या देतायत हजारो नोकऱ्या
शहीद किरण थोरात यांना अखेरचा निरोप
असं आहे नवी दिल्लीतील आंबेडकर स्मारक
हे आहेत 65व्या राष्ट्रीय पुरस्कारांचे मानकरी
'वीरे दी वेडिंग'च्या गाण्यात करिना-सोनमचा बोल्ड अंदाज
भाजप नेते कुठे कुठे करणार उपवास
मार्क झकरबर्ग रमला त्याच्या कुटुंबात
कुठे कुठे मिळणार म्हाडाची अल्प उत्पन्न गटातली घरं
पंजाबचा दिल्लीवर शानदार विजय
'पूजा सकटच्या मृत्यूबद्दल चुकीचा प्रचार'
'उद्धव ठाकरे हे नीरव मोदी'
'स्वाभिमान असेल तर बाहेर पडा'
एक हजार रुपयांसाठी तरुणाची हत्या, 3 अल्पवयीन मुलं अटकेत
फोटो गैलरी व्हिडिओ LIVE Tv


रोपोसो अॅप मराठीत

मुंबई : रोपोसो – ‘टीव्ही बाय द पिपल’ हा भारतातील पहिलाच डिजिटल मंच असून, भारतातील सर्वात पसंतीचे सोशल मिडिया अॅप म्हणून नावारुपाला येण्यासाठी मोठे पाऊल उचलत आहे. आधीपासून इंग्रजी भाषेत उपलब्ध असलेले हे अॅप आता मराठीसह हिंदी, गुजराती, पंजाबी, बंगाली, तामिळ, तेलुगू आणि कन्नड भाषेमध्ये उपलब्ध करून देण्यात आले आहे. यामुळे विशेषतः निमशहरी आणि ग्रामीण शहरांवर लक्ष केंद्रित होऊन देशातील अन्य उपभोक्त्यांसह ‘रोपोसो’ जोडले जाईल अशी आशा आहे.
वापरकर्ते मैत्रीपूर्ण स्वरुपात त्यांच्या कथा निर्माण करून त्या दाखवू शकतात, अशी वेगळी संकल्पना रोपोसोने राबविली आहे. या मंचावर वापरकर्त्यांद्वारे निर्माण करण्यात आलेल्या मराठी विषयक कन्टेन्टमध्ये सुमारे ३९ टक्के वाढ दिसून आली. ही वाढ पाहूनच या समाजातील लोकांना प्रोत्साहन देण्याकरिता रोपोसोने हे अॅप मराठीत आणायचे ठरवले. आठ प्रादेशिक भाषांमध्ये याची ओळख करून देत रोपोसोने 'भारतीयांसाठी भारतातच बनवलेले' अशी प्रतिमा निर्माण केली असे नाही; तर असा मंच आणून स्वतःला अभिव्यक्त करण्यासाठी देशाच्या अन्य भागातूनही वापरकर्त्यांना बळ दिले आहे. अधिक भाषांची ओळख करून देत, रोपोसोचे वापरकर्ते त्यांच्या प्रादेशिक भाषेतील घटक कोणताही अर्थ गमावण्याची जोखीम न पत्करता शेअर करू शकतील.
रोपोसोचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आणि सह-संस्थापक मयांक भागडिया म्हणाले, “भारतीय भाषा या जगभरात त्यांचा वेगळा असा टोन, त्यातील ताल आणि परंपरागत विनोदबुद्धीसाठी ओळखल्या जातात. आम्हाला आमच्या प्रादेशिक भाषांचा सार्थ अभिमान आहे आणि त्यातील काही अभिव्यक्ती या अन्य कोणत्याही भाषांमध्ये व्यक्त करणे शक्य होणार नाही. भाषांतरानंतर, आमच्या अॅप फीचर्समुळे वापरकर्त्यांना त्यांच्या प्रदेशातील भाषा समजून घेणे सहज शक्य होईल. आम्हाला विश्वास आहे की, या घोषणेमुळे, जगभरातील कानाकोपऱ्यातून #Desi stories साठी आम्ही दालने उघडली आहेत. लोकांना आपल्या मातीतील विविध भाषेतील अद्वितीय अनुभव रोपोसो प्लॅटफॉर्ममुळे घेता येतील आणि देशातील आमची सर्वांगीण लोकप्रियता वाढेल.”
व्यक्तिमत्त्व विकास व नाट्य कार्यशाळा भाजप प्रदेश कार्यालयातर्फे वृक्षारोपण मुंबईत हरिदास संगीत संमेलन स्वप्नील जोशी निर्मितीत ‘लेक्सस’चे पुरस्कार प्रदान
आंबा : पोषक तत्त्वांचा खजिनाच..
एक पाऊलही पुढे टाकू शकत नव्हतो...
एकाग्रता - चित्रकार रझा यांची विद्यार्थ्यांसाठीची कलाकृती
नागभीड अभयारण्य, माणिकगड, पवनी
...त्या तिघींनी दिली मराठी शाळेला ‘संजीवनी’
‘ऑरेंज सिटी’ नागपूर, रामटेक आणि बरंच काही


मराठी कविता : स्मृती | Webdunia Marathi

सोमवार, 23 एप्रिल 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
मराठी कविता : स्मृती
मराठी कविता : अगदीच कंटाळा आलाय खाली वाकायचा
अमर चित्र कथा' आता अँपवर
88 वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन पंजाबमध्ये
बोधकथा : सत्ता, संपत्ती यांचा लोभ अमर्यादीत असतो
बोधकथा : ज्ञानी व अज्ञानी
यावर अधिक वाचा :
मज्जा म्हणून १०० नंबरवर कॉल करू नका
आता मस्तीमध्ये १०० नंबरवर फोन करणाऱ्यांविरोधात पोलीस कठोर पावलं उचलणार आहेत. असा लोकांवर ...
नाणार होणार नाही: उद्धव ठाकरे
नाणार असो की जैतापूर, माझ्या कोकणाची राख करून गुजरातमध्ये रांगोळी घालणार असाल, तर तुमची ...
नायडूंनी महाभियोगाचा प्रस्ताव फेटाळला
नवी दिल्ली- सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांच्याविरोधात काँग्रेससह इतर पक्षांनी दिलेल्या ...
अबब, उमेदवाराची संपत्ती 1020.5 कोटी
कर्नाटक विधानसभा निवडणुकीसाठी सर्वच राजकीय पक्षांनी धनाढ्य उमेदवारांना निवडणुकीचं तिकिट ...
पोलिसांनी केला 16 नक्षलवाद्यांचा खात्मा
गडचिरोली जिल्ह्यातील भामरागड तालुक्यातील ताडगाव जंगलात 16 नक्षलवाद्यांचा पोलिसांनी खात्मा ...
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा


life saving by youth जग सोडताना दिले चौघांना जीवनदान | eSakal

जग सोडताना दिले चौघांना जीवनदान
बुधवार, 19 ऑक्टोबर 2016
नांदेडमध्ये ग्रीन कॉरिडॉर; मुंबई-पुणे-औरंगाबादकडे अवयव रवाना
पुणे - नांदेडमध्ये मेंदूचे कार्य थांबलेल्या तरुणाचे यकृत पुण्याला, हृदय मुंबईला आणि औरंगाबाद येथील दोन रुग्णांना मूत्रपिंड दान करण्यात आले. "त्या' तरुणाने हे जग सोडताना चार जणांना जीवनदान दिले.
नांदेडमध्ये ग्रीन कॉरिडॉर; मुंबई-पुणे-औरंगाबादकडे अवयव रवाना
पुणे - नांदेडमध्ये मेंदूचे कार्य थांबलेल्या तरुणाचे यकृत पुण्याला, हृदय मुंबईला आणि औरंगाबाद येथील दोन रुग्णांना मूत्रपिंड दान करण्यात आले. "त्या' तरुणाने हे जग सोडताना चार जणांना जीवनदान दिले.
अपघातात जखमी झालेल्या पस्तीस वर्षीय तरुणाच्या मेंदूचे कार्य थांबल्याचे नांदेड येथील डॉ. शंकरराव चव्हाण शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयातील डॉक्‍टरांनी जाहीर केले. या तरुणाचे अवयव मरणोत्तर दान करता येतील, असेही डॉक्‍टरांनी नातेवाइकांना सुचविले. त्याला नातेवाइकांनी सकारात्मक प्रतिसाद दिला. त्यामुळे हृदय, यकृत आणि मूत्रपिंडाच्या प्रतीक्षेत असलेल्या चार रुग्णांना जीवनदान मिळाले.
नांदेडमधील रुग्णालय ते श्री गुरुगोबिंदसिंघ विमानतळापर्यंत जलदगतीने अवयव पोचण्यासाठी ग्रीन कॉरिडॉर केला होता. येथून हृदय मुंबईकडे तर यकृत पुण्याकडे रवाना केले. अवयव वाहतुकीसाठी नांदेडचे जिल्हाधिकारी सुरेश काकाणी यांनी विविध यंत्रणांशी समन्वय साधला. ग्रीन कॉरिडॉरसाठी पोलिस यंत्रणा, वाहतूक व्यवस्था, विमानतळाशी निगडित व्यवस्था आणि आरोग्य यंत्रणांना गतिमान केले. विष्णुपुरीतून विमानतळापर्यंत हेलिकॉप्टरनेही हृदय पाठविण्याची शक्‍यता पडताळून पाहण्यात आली.
अखेरीस विष्णुपुरी ते विमानतळ हे अंतर अवघ्या 13 मिनिटांत पार केले.
अवयवदानासाठी औरंगाबाद येथील विभागीय समितीशी संपर्क साधला. अवयवदाता आणि प्रत्यारोपण करावयाचा रुग्ण यांच्याबाबतच्या वैद्यकीय चाचण्या तसेच आनुषंगिक सर्व औपचारिकता पूर्ण केल्यानंतर आज सकाळी हृदय घेऊन जाण्यासाठी मुंबईतील फोर्टीस हॉस्पिटलचे हृदय-प्रत्यारोपण तज्ज्ञ डॉ. अन्वय मुळे, डॉ. विजय शेट्टी, डॉ. संदीप सिन्हा तर यकृत घेऊन जाण्यासाठी पुण्यातील रुबी हॉस्पिटलचे डॉ. कमलेश बोकील, मूत्रपिंड घेऊन जाण्यासाठी औरंगाबादच्या कमल नयन बजाज रुग्णालयाचे डॉ. अजय ओसवाल नांदेडमध्ये दाखल झाले.
डॉ. चव्हाण महाविद्यालयाच्या अधिष्ठाता डॉ. काननबाला येळीकर, डॉ. पी. टी. जमदाडे, डॉ. राजेश आंबुलगेकर, डॉ. श्रीधर येन्नावार, डॉ. नितीन नंदनवनकर, डॉ. डी. पी. भुरके, डॉ. एच. व्ही. गोडबोले यांनीही आरोग्य संकुलाच्या रुग्णालयातील शस्त्रक्रियागृह सज्ज ठेवली. दुपारी दोन वाजून तेरा मिनिटांनी हृदय घेऊन डॉ. मुळे विमानतळाकडे रवाना झाले. अवघ्या 13 मिनिटांत हा ताफा विमानतळावर पोचला आणि दोनच मिनिटांत हृदय घेऊन विमान मुंबईकडे झेपावले. त्यानंतर दुसऱ्या टप्प्यात यकृत घेऊन पुण्याचे पथक विमानाने रवाना झाले. तर औरंगाबादचे पथक मूत्रपिंड घेऊन मोटारीने रवाना झाले.
दरम्यान, पुण्यातील या वर्षातील 46 वे यकृत प्रत्यारोपण रुबी हॉल क्‍लिनिक येथे रात्री उशिरापर्यंत सुरू होते.
'गावाचा विकास आराखडा 1 मेच्या ग्रामसभेत करावा'
टाकळी हाजी (पुणे): येत्या 1 मे रोजी होणाऱ्या ग्रामसभेत गावाचा 18- 19 वर्षाकरिता विकास आराखडा तयार करून पाठवावा. त्यानुसार जिल्हा परिषदेचा निधी उपलब्ध...
मोहोळ तालुक्यात वेगवेगळ्या घटनेत दोघांचा मृत्यू
मोहोळ (सोलापूर): मोहोळ तालुक्यात वेगवेगळ्या घटनेत दोघांचा मृत्यू झाल्याची घटना आज (सोमवार) घडली आहे. पहिली घटना सोलापुर पुणे राष्ट्रीय...
बारामती नगरपालिकेची अतिक्रमण हटाव मोहीम
बारामती - नागरिकांचा आणि माध्यमांच्या रेट्यानंतर बारामती नगरपालिकेने आज धडक अतिक्रमण हटाव मोहिम राबवली. अनेक वर्षानंतर गुनवडी चौक परिसराने आज मोकळा...
डॉक्टरांवर होणारे हल्ले चिंताजनक - डॉ. संचेती
उंड्री - 'डॉक्टरांवरील हल्ले दिवसेंदिवस वाढत असून ही समाजाच्या दृष्टेने गंभीर बाब आहे. इतर कुठल्याही व्यवसायापेक्षा डॉक्टर, तसेच...
"जे.पीं'नी जागतिक शिक्षणाला दृष्टी दिली - शरद पवार
उत्तूर - बहिरेवाडीसारख्या लहानशा गावात जे. पी. नाईक यांचा जन्म होवून गावात शिक्षणाची संधी नसतानाही त्यांनी जगातल्या शिक्षणाला नवी दृष्टी देण्याची...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


Physicians Association aggressive डॉक्‍टरांची संघटना प्रश्‍नांवर आक्रमक | eSakal

डॉक्‍टरांची संघटना प्रश्‍नांवर आक्रमक
शुक्रवार, 24 मार्च 2017
औरंगाबाद - डॉक्‍टरांचे प्रश्‍न सरकार गांभीर्याने घेत नसल्याचा आरोप करीत इंडियन मेडिकल असोसिएशनने (आयएमए) पुकारलेल्या काम बंद आंदोलनामुळे शहरातील रुग्णालये ओस पडली होती. त्यांच्या या आंदोलनास डॉक्‍टरांच्या विविध संघटनांनी पाठिंबा दर्शवत सहभाग नोंदविल्यामुळे रुग्णालयांत आलेल्या पाच हजार रुग्णांना उपचाराअभावी परतावे लागले. दरम्यान, मागण्या मान्य होईपर्यंत आंदोलन सुरूच ठेवले जाईल, असे आयएमएचे अध्यक्ष डॉ. दत्ता कदम यांनी स्पष्ट केले आहे.
औरंगाबाद - डॉक्‍टरांचे प्रश्‍न सरकार गांभीर्याने घेत नसल्याचा आरोप करीत इंडियन मेडिकल असोसिएशनने (आयएमए) पुकारलेल्या काम बंद आंदोलनामुळे शहरातील रुग्णालये ओस पडली होती. त्यांच्या या आंदोलनास डॉक्‍टरांच्या विविध संघटनांनी पाठिंबा दर्शवत सहभाग नोंदविल्यामुळे रुग्णालयांत आलेल्या पाच हजार रुग्णांना उपचाराअभावी परतावे लागले. दरम्यान, मागण्या मान्य होईपर्यंत आंदोलन सुरूच ठेवले जाईल, असे आयएमएचे अध्यक्ष डॉ. दत्ता कदम यांनी स्पष्ट केले आहे.
शहरातील पाच हजार डॉक्‍टरांपैकी आयएमएचे दोन हजारांहून अधिक सदस्य आहेत. बुधवारी तातडीची बैठक बोलावत आपल्या प्रश्‍नांवर लक्ष वेधण्यासाठी काम बंद आंदोलन करण्याचा निर्णय घेतला. त्यानुसार गुरुवारी सकाळी 11 वाजता क्रांती चौकात निदर्शने करण्यात आली. यानिमित्ताने करण्यात आलेल्या घोषणाबाजीने परिसर दणाणला होता. आयएमएचे अध्यक्ष डॉ. दत्ता कदम, मराठवाडा डॉक्‍टर्स असोसिएशनचे अध्यक्ष तथा एमजीएमचे उपअधिष्ठाता डॉ. प्रवीण सूर्यवंशी, डॉ. संजीव सावजी, डॉ. अनुपम टाकळकर, डॉ. शेख इक्‍बाल मिन्ने, डॉ. मंजूषा शेरकर यांच्यासह अन्य मंडळींनी उपस्थितांना संबोधित केले. आपल्या प्रश्‍नांवर आपण आक्रमक झाल्याशिवाय ते सुटणार नाहीत. गेल्या काही वर्षांपासून सतत हल्ले होत असतानाही डॉक्‍टरांच्या सुरक्षेबाबत काहीही ठोस निर्णय घेतला जात नाही. त्यामुळे अशा वातावरणात काम करणे कठीण बनत असल्यामुळेच काम बंद आंदोलन करण्यात येत आहे. रुग्णांना त्रास देण्याचा आमचा हेतू नसून, आमचे प्रश्‍न सोडविण्यासाठीच आम्ही बंदमध्ये सहभागी झालो असल्याचे या वेळी सांगण्यात आले.
"आम्हाला न्याय द्या, डॉक्‍टरांवरील हल्ले थांबलेच पाहिजेत,' अशा घोषणा या वेळी देण्यात आल्या. क्रांती चौकातील या आंदोलनानंतर सर्व मंडळी आयएमए सभागृहात दाखल झाली. तेथे पुढील दिशेबद्दल चर्चा करण्यात आली. या आंदोलनात सिग्माचे सीईओ डॉ. अजय रोटे, धूत हॉस्पिटलचे डॉ. विजय बोरगावकर, डॉ. हिमांशू गुप्ता, एमआयटीचे डॉ. आंनद निकाळजे, हेडगेवारचे डॉ. अश्‍विनीकुमार तुपकरी, कमलनयन बजाज रुग्णालयाचे डॉ. रवींद्र भट्ट, डॉ. उज्ज्वला दहिफळे, डॉ. जयंत तुपकरी, डॉ. रोहित बंग, डॉ. प्रफुल्ल जटाळे, डॉ. मकरंद कांजाळकर, डॉ. कोंडपल्ले, डॉ. रेणू बोराळकर यांच्यासह दोन हजारांहून अधिक डॉक्‍टर उपस्थित होते.
पाच हजार रुग्ण तपासणीविना परतले; दीड हजार शस्त्रक्रिया खोळंबल्या
शहरात जवळपास दोनशेहून अधिक रुग्णालये आहेत. दिवसभरात 5 हजारांच्या आसपास बाह्यरुग्ण विभागात तपासणी केली जाते. गरजेनुसार काही रुग्णांना भरती केले जाते. शिवाय एक ते दीड हजार छोट्या, मोठ्या शस्त्रक्रिया होत असतात. मात्र, काम बंदमुळे तपासणीसाठी आलेल्या रुग्णांना उपचाराअभावी परतावे लागले. तसेच दीड हजार शस्त्रक्रिया खोळंबल्या असल्याचे वैद्यकीय सूत्रांनी सांगितले.
रुग्णांचे हाल, प्रशासन झोपेत
मराठवाड्याची राजधानी असलेल्या औरंगाबादेत दूरवरून रुग्ण उपचारार्थ येत असतात. नेहमीप्रमाणे शहरातील विविध रुग्णालयांत आलेल्या रुग्णांसह नातेवाइकांच्या वाट्याला निराशा आली. डॉक्‍टरांच्या आंदोलनामुळे रुग्णांना डोक्‍याला हात लावून बसावे लागले. किमान उद्या तरी तपासणी होईल, या आशेवर काही रुग्ण मिळेल त्या ठिकाणी मुक्‍कामास थांबले असल्याचेही डॉक्‍टरांनीच सांगितले. रुग्णांचे प्रचंड हाल सुरू असताना जिल्हा प्रशासन काय करत आहे, असा संतप्त सवाल यानिमित्ताने उपस्थित केला जात आहे.
शासकीय परिचारिकांचा बंदचा इशारा
घाटीतील निवासी डॉक्‍टरांचे प्रश्‍न तातडीने सोडवा, अन्यथा शुक्रवारपासून (ता. 24) शासकीय परिचारिका कर्मचारी संघटनाही काम बंद करेल, असा इशारा संघटनेच्या जिल्हा सरचिटणीस इंदुमती थोरात यांनी दिला आहे. प्रशासन काहीच तोडगा काढत नसल्याने परिचारिकांनी अपघात विभागासमोर जोरदार निदर्शने केली.
वैद्यकीय शिक्षणमंत्री गिरीश महाजन यांना पाठविलेल्या पत्रात म्हटले, की निवासी डॉक्‍टरांच्या आंदोलनाला आमचा पाठिंबा असल्याचे घोषित करीत "मागण्या तातडीने मान्य न झाल्यास आम्हीही काम बंद करू,' असे जाहीर केल्याने रुग्णांची मोठी कोंडी होण्याची शक्‍यता निर्माण झाली आहे. विविध वॉर्डांत भरती करण्यात आलेल्या रुग्णांची तपासणी करण्याच्या, तसेच औषधी देण्याच्या कामात परिचारिकांची मोठी मदत होत असते. मात्र, त्यांनी बंद पुकारल्यास गोंधळ निर्माण होईल, अशी स्थिती आहे. या आंदोलनात अध्यक्षा शुभमंगल भक्‍त यांच्यासह परिचारिका मोठ्या संख्येने सहभागी होत्या.
आंदोलन सुरूच ठेवणार ः मार्ड
जोपर्यंत मागण्या मान्य करीत नाहीत, तोपर्यंत सामूहिक रजेवरच राहत आंदोलन सुरूच ठेवणार असल्याचे निवासी वैद्यकीय अधिकारी संघटनेचे (मार्ड) अध्यक्ष डॉ. प्रणय जांभुळकर यांनी जाहीर केले. निलंबन प्रश्‍नी आमच्या संघटनेचे मुंबईतील पदाधिकारी न्यायालयात जाणार असल्याचेही सांगितले.
डॉक्‍टरांच्या आंदोलनानंतर सहा महिन्यांची पगारकपात केली जाईल, असा इशारा मंत्री गिरीश महाजन यांनी दिला आहे. तुम्ही कशाला पगार कपात करता, आमचे प्रश्‍न सोडवा, आम्हीच तुम्हाला सहा महिन्यांचा पगार देतो. लोकशाही मार्गाने हक्‍क मागतो आहोत. सरकारी रुग्णालयात आवश्‍यक सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे रुग्ण, तसेच त्यांचे नातेवाईक संतप्त होतात. ते डॉक्‍टरांच्या चुकांमुळे नव्हे, तर सुविधा मिळत नसल्यामुळे हल्ले करतात. यास सरकारच जबाबदार आहे.
- डॉ. विजयकुमार जाधव, माजी निवासी वैद्यकीय अधिकारी संघटना.
कापसास भाव देण्यावरून जिनिंगमध्ये मारहाण
मानवत (परभणी): कापसाला जास्त भाव न देण्यात येत नसल्यामुळे मानवत येथील एका जिनिंग मध्ये जाऊन तेथील कर्मचाऱ्यांना लाथाबुक्क्यानी मारहाण केल्याची...
गस्तीवरील पोलिसाला मारून घाटी रुग्णालयातून कैदी पळाले
औरंगाबाद : शासकीय रुग्णालय व वैद्यकीय महाविद्यालय (घाटी) येथील वॉर्ड 10 मध्ये गस्तीवरील पोलिसाला मारहाण करून उपचार घेणारे दोन कैदी पळाले. यात एकाला...
'गावाचा विकास आराखडा 1 मेच्या ग्रामसभेत करावा'
टाकळी हाजी (पुणे): येत्या 1 मे रोजी होणाऱ्या ग्रामसभेत गावाचा 18- 19 वर्षाकरिता विकास आराखडा तयार करून पाठवावा. त्यानुसार जिल्हा परिषदेचा निधी उपलब्ध...
कल्याण पूर्व मधील स्कायवॉक रखडला; नागरिक हैराण
कल्याण - कल्याण पूर्व मधील रेल्वे स्थानकाला जोडणाऱ्या दुसऱ्या टप्यातील सिद्धार्थ नगर ते गणपती चौकातील स्कायवॉकचे काम रखंडल्याने नागरीकांना अनेक अडथळे...
मोहोळ तालुक्यात वेगवेगळ्या घटनेत दोघांचा मृत्यू
मोहोळ (सोलापूर): मोहोळ तालुक्यात वेगवेगळ्या घटनेत दोघांचा मृत्यू झाल्याची घटना आज (सोमवार) घडली आहे. पहिली घटना सोलापुर पुणे राष्ट्रीय...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


Press Information Bureau: Government of India news site, PIB Mumbai website, PIB Mumbai, Press Information Bureau, PIB, India’s Official media agency, Government of India press releases, PIB photographs, PIB photos, Press Conferences in Mumbai, Union Minister Press Conference, Marathi press releases, PIB features, Bharat Nirman Public Information Campaign, Public Information Campaign, Bharat Nirman Campaign, Public Information Campaign, Indian Government press releases, PIB Western Region New Page 1

फेब्रुवारी 2017 पर्यंत निव्वळ अप्रत्यक्ष कर संकलन 7.72 लाख कोटी तर
निव्वळ प्रत्यक्ष कर संकलन 6.17 लाख कोटी
गेल्या वर्षीच्या तुलनेत कर संकलनात वाढ
फेब्रुवारी 2017 पर्यंत निव्वळ अप्रत्यक्ष कर संकलन 7.72 लाख कोटी झाले आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यात 22.2 टक्क्यांची वाढ झाली आहे.
एप्रिल – फेब्रुवारी 2016-17 या कालावधीत केंद्रीय अबकारी करवसुली 3.45 लाख कोटी झाली. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यात 36.2 टक्क्यांची वाढ झाली आहे.
एप्रिल-फेब्रुवारी 2016-17 या कालावधीत निव्वळ सेवा कर वसुली 2.21 लाख कोटी झाली. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यात 20.8 टक्के वाढ झाली.
एप्रिल-फेब्रुवारी 2016-17 या कालावधीत निव्व्ळ सीमाशुल्क वसुली 2.05 लाख कोटी झाली. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यात 5.2 वाढ झाली.
फेब्रुवारी 2017 मध्ये गेल्या वर्षीच्या याच महिन्याच्या तुलनेत निव्वळ अप्रत्यक्ष कर वसुलीत 8.4 टक्के वाढ झाली.
फेब्रुवारी 2017 पर्यंत प्रत्यक्ष करवसुली 6.17 लाख कोटी रुपये झाली आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यात 10.7 टक्के वाढ झाली आहे.


Maharashtra Water Resource Department

तुम्ही आता येथे आहात : >> कार्यक्रम >> आदिवासी कल्याण
मंत्रालय अधिकारी बैठक व्यवस्था
पदोन्नती व रिक्त पदांची माहिती
महाराष्ट्र कृष्णा खोरे विकास महामंडळ
कोकण पाटबंधारे विकास महामंडळ
गोदावरी मराठवाडा पाटबंधारे विकास महामंडळ
महासंचालक, जल व भूमी व्यवस्थापन संस्था - वाल्मी
विदर्भ पाटबंधारे विकास महामंडळ
तापी पाटबंधारे विकास महामंडळ
महासंचालक, संकल्पचित्र, प्रशिक्षण, जलविज्ञान, संशोधन व धरण सुरक्षा
माहिती अंकेक्षण आणि प्रमाणीकरण
वेगवर्धित सिंचन लाभ कार्यक्रम
दुरुस्ती, नुतनिकरण आणि पुनर्संचयन
प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना
वेगवर्धित सिंचन लाभ कार्यक्रम
दुरुस्ती, नुतनिकरण आणि पुनर्संचयन
प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना
वेगवर्धित सिंचन लाभ कार्यक्रम
दुरुस्ती, नुतनिकरण आणि पुनर्संचयन
प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना
रुपये ३ लक्ष पर्यंतच्या निविदा सूचना
रुपये ३ लक्ष पर्यंतच्या निविदा सूचना
पी डब्ल्यू डी हँडबुक
पी डब्ल्यू डी हँडबुक
स्वयंप्रेरणेने प्रसिद्ध करावयाची माहिती
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
स्वयंप्रेरणेने प्रसिद्ध करावयाची माहिती
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
वेगवर्धित सिंचन लाभ कार्यक्रम
दुरुस्ती, नुतनिकरण आणि पुनर्संचयन
प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना
राज्यामध्ये ३५ जिल्हे असे आहेत की ज्यामध्ये दुर्गम भागातील लोकसंख्या एकवटलेली आहे. त्यामध्ये पश्चिमी घाटातील जिल्हे- धुळे, नंदुरबार, जळगाव, नाशिक आणि ठाणे (सह्याद्री विभाग) आणि पूर्वेकडील चंद्रपूर, गडचिरोली, भंडारा, गोंदिया, नागपूर, अमरावरती आणि यवतमाळ (गोंडवाना विभाग) येतात. सन १९७५-७६ साली भारत सरकाने असे निर्देश दिले की, ज्या खेडयामध्ये ५०% लोकसंख्या दुर्गम भागात राहते त्यांचा समावेश "एकात्मिक दुर्गमभाग सुधार प्रकल्पांमध्ये " (I.T.D.Ps) करण्यात यावा. १६ असे एकात्मिक दुर्गमभाग विकास प्रकल्प होते की, ज्यामध्ये ५०% पैकी कमी लोकसंख्या दुर्गम भागात येत होती. या प्रकल्पांना "अतिरिक्त दुर्गमभाग उपनियोजन (सुधार) प्रकल्प" असे नाव (ATSP) देण्यात आले.
कृपया, पीडीएफ फाईल डाउनलोड करण्यासाठी खालील दुव्याचा वापर करा.
शेवटी अद्ययावत केले ती तारीख : 11/01/2018 भेट दिलेल्या वापरकर्त्यांची संख्या : 6127850
©हे महाराष्ट्र जलसंपदा विभागाचे अधिकृत संकेत स्थळ आहे. सर्व अधिकार राखीव.
संकेतस्थळाचे संकल्पन आणि विकास विप्रो लिमिटेड नी केले आहे.


मुघल साम्राज्य - विकिपीडिया

(मोगल साम्राज्य या पानावरून पुनर्निर्देशित)
येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
विकिपीडियातील इतिहासविषयक लेखात पाळावयाचे लेखनसंकेत
हा ऐतिहासिक विषयाशी संदर्भातील लेख असून,विकिपीडियावरील लेखन विश्वकोशिय आणि मराठी विकिपीडिया लेखनाचे मानदंडास अनुसरून असणे अभिप्रेत आहे.*कथाकथन अथवा ललित साहित्य लेखनशैली टाळावी,ऐतिहासिक कथा कादंबर्‍यातील संदर्भ टाळावेत अथवा विशीष्टपणे नमुद करून ललित साहित्यातील उल्लेखांबद्दल वेगळा परिच्छेद बनवावा. *विकिपीडियावर इतिहास-विषयक संदर्भ देताना इतिहास संशोधनातील केवळ प्रमाण संशोधन साधनांचा उपयोग करून केलेल्या समसमिक्षीत संशोधनाचेच संदर्भांना प्राधान्य देण्याबद्दल सजग रहावे.
ऐतिहासिक परिपेक्षात एकाच (कुटूंबा/घराण्या)तील दोन पिढ्यात एकाच नावाच्या व्यक्ती असु शकतात.कृ.[[अंतर्गत विकिदुवा]] देताना, तो नेमका कोणत्या लेखात उघडतो ते तपासा;घाई आणि गल्लत टाळा.
विकिपीडियात संदर्भ कसे जोडावेत लेखाकडे चला
मूळ एतिहासिक दस्तएवज कुठे चढवावेत ते
आपल्याला १००% कॉपीराइटमुक्त पब्लीक डॉमेन इतिहास संशोधनातील केवळ प्रमाण संशोधन साधने अथवा मूळ ग्रंथ इंटरनेटवर उपलब्ध करून देणे शक्य असल्यास विकिपीडियाच्या विकिस्रोत या मुक्तस्रोत बन्धू प्रकल्पात आपल्या अशा योगदानाचे आणि परिश्रमाचे स्वागत असेल. विकिस्रोतावर काय चालेल
ऐतिहासिक ललितेतर दस्तऐवज - तह/करारनामे, जाहीरनामे, आज्ञापत्रे, फतवे, वैयक्तिक दप्तरे/पत्रे, बखरी, न्यायनिवाड्याची निकालपत्रे, सैनिकी मोहिमांचे अहवाल/जमाखर्च इत्यादी.
ऐतिहासिक ललित साहित्य - संतसाहित्य, अन्य भक्तिपर साहित्य, स्तुतिपर कवने.
ऐतिहासिक कलाकॄती - समसमीक्षित (पीअर-रिव्ह्यूड) किंवा संपादित माध्यमांतून प्रकाशित झालेली चित्रे/फोटो; मात्र खास त्यांच्यासाठी आयोजलेल्या प्रदर्शनांतून प्रसिद्ध झालेली नसावीत.
गुर्कानिया (फारसी) मुघ्लिया सल्तनत (उर्दु व तुर्की)
दौलत अल तैमुरिया (अरबी)
१५२६ - १५३०: बाबर
१५५५ - १५५६: हुमायूँ
१५५६ - १६०५: अकबर
१६०५ - १६२७: जहांगीर
१६२८ - १६५८: शाह जहान
१६५८ - १७०७: औरंगजेब
१७०७ - १७१२: बहादूर शाह
१७१२ - १७१३: जहांदर शाह
१७१३ - १७१९: फरूखसियार
सुमारे ३० लाख वर्ग किमी
मोगल साम्राज्य (फारसी: شاهان مغول ) हे १६ व्या शतकामध्ये स्थापन झालेले दक्षिण आशियामधील एक मोठे साम्राज्य होते. बाबराने भारतात येउन याची स्थापना केली. पुढे बाबराने मिळवलेले राज्य बाबरपुत्र हूमायुनने शेरशाह सूर बरोबरच्या लढाईत गमावले.पुढे हुमायुनला १४ वर्षाच्या वनवासात रहावे लागले. नंतर पानिपतच्या लढाईत त्याने ते परत मिळवले.नंतर त्याचा मूलगा अकबर याच्या काळात मुघल साम्राज्याचा फार मोठा विस्तार झाला. इ.. स. १७०० च्या सुमारास उत्कर्षाच्या शिखरावर असताना मोगल साम्राज्य पूर्वेला बांग्लादेश ते पश्चिमेला बलुचिस्तान, उत्तरेला काश्मीर ते दक्षिणेला कावेरी खोऱ्यापर्यंत पसरले होते. १७०७ मधे औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मोगल साम्राज्याचा अस्त होण्यास सुरुवात झाली. १८५८ साली ब्रिटिशांनी मोगल साम्राज्य खालसा केले व हिंदुस्थानवर एकछत्री अंमल सुरू केला.
भारतातील सर्वात मोठ्या साम्राज्यांची यादी
मोगल साम्राज्य इन आउर टाईम कार्यक्रमात बीबीसी रेडिओ ४ वरील चर्चा. (प्रत्यक्षात ऐका) (इंग्रजी भाषा)
अ‍ॅकेडियन · इजिप्शियन · कुशाचे राज्य · पुंताचे राज्य · अ‍ॅझानियन · असिरियन · बॅबिलोनियन · अ‍ॅक्सुमाइट · हिटाइट · आर्मेनियन · पर्शियन (मीड्ज · हखामनी · पर्थियन · सासानी) · मॅसिडोनियन (प्टॉलेमिक · सेल्युसिद) · भारतीय (मौर्य · कुषाण · गुप्त) · चिनी (छिन · हान · जिन) · रोमन (पश्चिमी · पूर्वी) · टेओटिवाकान
बायझेंटाईन · हूण · अरब (रशिदुन · उमायद · अब्बासी · फातिमी · कोर्दोबाची खिलाफत · अय्युबी) · मोरक्कन (इद्रिसी · अल्मोरावी · अल्मोहद · मरिनी) · पर्शियन (तहिरिद · सामनिद · बुयी · सल्लरिद · झियारी) · गझनवी · बल्गेरियन (पहिले · दुसरे) · बेनिन · सेल्झुक · ओयो · बॉर्नू · ख्वारझमियन · आरेगॉनी · तिमुरिद · भारतीय (चोळ · गुर्जर-प्रतिहार · पाल · पौर्वात्य गांगेय घराणे · दिल्ली) · मंगोल (युआन · सोनेरी टोळी · चागताई खानत · इल्खानत) · कानेम · सर्बियन · सोंघाई · ख्मेर · कॅरोलिंजियन · पवित्र रोमन · अंजेविन · माली · चिनी (सुई · तांग · सोंग · युआन) · वागदोवु · अस्तेक · इंका · श्रीविजय · मजापहित · इथिओपियन (झाग्वे · सॉलोमनिक) · सोमाली (अजूरान · वर्संगली) · अदलाई
तोंगन · भारतीय (मराठे · शीख · मुघल) · चिनी (मिंग · छिंग) · ओस्मानी · पर्शियन (सफावी · अफ्शरी · झांद · काजार · पहलवी) · मोरक्कन (सादी · अलोइत) · इथियोपियन · सोमाली (देर्विश · गोब्रून · होब्यो) · फ्रान्स (पहिले · दुसरे) · ऑस्ट्रियन (ऑस्ट्रॉ-हंगेरीयन) · जर्मन · रशियन · स्वीडिश · मेक्सिकन (पहिले · दुसरे) · ब्राझील · कोरिया · जपानी · हैती (पहिले · दुसरे)
पोर्तुगीज · स्पॅनिश ·डॅनिश · डच · ब्रिटिश · फ्रेंच · जर्मन · इटालियन · बेल्जियन
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ५ फेब्रुवारी २०१८ रोजी १७:३८ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


How To Track iPhone Without Them Knowing?

On: जून महिना 07Author: प्रशासनकॅटेगरीज: Android, सेल फोन Spy, सेल फोन Spy कुपन, सेल फोन ट्रॅकिंग, कर्मचारी देखरेख, मोबाइल Spy स्थापित, आयफोन, आयफोन 5s Spy सॉफ्टवेअर, मोबाइल फोन नियंत्रण, मोबाइल Spy, मोबाइल Spy ऑनलाईन, इंटरनेट वापर निरीक्षण, पालकांचा नियंत्रण, पाहणे फेसबुक मेसेंजर, Android साठी पाहणे, IPhone साठी पाहणे, गुप्तचर iMessage, पाहणे मोबाइल स्मार्टफोन, कॉल वर शोधणे, एसएमएस वर शोधणे, गुप्तचर स्काईप, गुप्तचर Viber, गुप्तचर WhatsApp,, ट्रक GPS स्थान कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत
त्यांना जाणून घेतल्याशिवाय आयफोन मागोवा
आपण एका विशिष्ट आयफोन ट्रॅक आणि निरीक्षण करणे आवश्यक आहे जेथे स्थितीत आहेत तर, नंतर तो आपल्याला वाटते त्यापेक्षा सोपे असू शकते - आपण खरोखर गरज सर्व एक उत्तम आयफोन गुप्तचर साधन आहे. एक साधन जसे सह जाणून घेणे त्यांना न exactspy-ट्रॅक आयफोन, आपण दूर काही अंतरावर कोणत्याही आयफोन ट्रॅक करण्यास सक्षम असेल. त्यामुळे हे काम करत नाही कसे सोप्या भाषेत सांगायचे तर जाणून घेणे त्यांना न exactspy-ट्रॅक आयफोन एक फोन ट्रॅकिंग व कोणत्याही iPhone वर गुप्त चालवा आणि एसएमएस संदेश पासून सर्वकाही रेकॉर्ड ठेवण्यास आणि GPS िठकाण करण्यासाठी नोंदी म्हणू शकता जे निरीक्षण अनुप्रयोग आहे. तो कोणत्याही iPhone वर प्रतिष्ठापित करणे सोपे आहे, किंवा इतर स्मार्ट फोन, आणि तो ऑनलाइन व्यवस्थापित करण्यासाठी सोपे आहे. अगोदर निर्देश केलेल्या बाबीसंबंधी बोलताना जाणून घेणे त्यांना न exactspy-ट्रॅक आयफोन साधन Android आणि आयफोन समावेश प्लॅटफॉर्मवर विविध सुसंगत आहे आणि तो फॉर्म कोणत्याही पीसी किंवा फोन ब्राउझर प्रवेश करणे शक्य आहे एक नियंत्रण पॅनेल द्वारे नियंत्रीत केले जाते.
तो आयफोन गुप्तचर साधन निवडून येतो तेव्हा तो आपल्या निवडलेल्या कार्यक्रम आवश्यक फोन निरीक्षण क्रिया सर्व पुरवतो हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. सह जाणून घेणे त्यांना न exactspy-ट्रॅक आयफोन आपण खालील गुणविशेष एक उत्तम पॅकेज मिळत आहेत:
ज्ञानीही / लपलेली चिन्ह
कार्यक्रमाच्या पूर्ण रिमोट कंट्रोल
आयफोन अॅड्रेस बुक प्रवेश
फोटो प्रवेश, व्हिडिओ आणि इतर फाइल
जसे आयफोन गुप्तचर साधन जाणून घेणे त्यांना न exactspy-ट्रॅक आयफोन त्यामुळे अनेक विविध उपयोग आहेत. आपण ते वैयक्तिक अर्थ साधन गैरवर्तन आहेत यावर विश्वास करण्यासाठी कारण असेल तर तुम्हाला एक कंपनी मोबाईल कर्मचारी वापर निरीक्षण करणे आवश्यक असू शकते,, किंवा कदाचित आपण आपल्या मुलाला किंवा युवकासाठी सुरक्षेसाठी मोबाइल वापर ट्रॅक करण्याचा मार्ग शोधत आहात. आपण आपले स्वत: चे मोबाइल डिव्हाइसवर डेटा बॅकअप प्रत घेऊ इच्छित असल्यास ट्रॅकिंग व नियंत्रण साधन देखील चांगला वापरण्यात येऊ शकते किंवा आपण गुप्त पोलिस प्ले आणि तुमचा जोडीदार पर्यंत आहे काय शोधण्यासाठी शोधत असाल तर.
त्यांना जाणून घेतल्याशिवाय आयफोन मार्गे कोणीतरी मागोवा
काय आपण फक्त काय करण्याची आवश्यकता आहे:
1. जा exactspyच्या वेब साइट आणि खरेदी सॉफ्टवेअर.
2. आपण निरीक्षण करू इच्छित फोन मध्ये अनुप्रयोग डाउनलोड करा.
3. इंटरनेट कनेक्शन आहे की कोणत्याही डिव्हाइसमधून फोन डेटा पहा.
सह जाणून घेणे त्यांना न exactspy-ट्रॅक आयफोन आपण सक्षम असेल:
• ट्रॅक मजकूर संदेश
• ट्रक GPS स्थान
• मॉनिटर इंटरनेट वापर
• प्रवेश दिनदर्शिका आणि अॅड्रेस बुक
• वाचा झटपट संदेश
• कंट्रोल अनुप्रयोग आणि प्रोग्राम्स
• पहा मल्टिमिडीया फायली
• फोन आणि अधिक दूरस्थ नियंत्रण ठेवण्यास ...
आपण डाउनलोड करू शकता: त्यांना exactspy सह याचीही आयफोन मागोवा घेण्यासाठी कसे
मुलभूत भाषा म्हणून सेट करा
Android सेल फोन Spy सेल फोन Spy कुपन सेल फोन ट्रॅकिंग कर्मचारी देखरेख मोबाइल Spy स्थापित आयफोन आयफोन 5s Spy सॉफ्टवेअर मोबाइल फोन नियंत्रण मोबाइल Spy मोबाइल Spy ऑनलाईन इंटरनेट वापर निरीक्षण पालकांचा नियंत्रण पाहणे फेसबुक मेसेंजर Android साठी पाहणे IPhone साठी पाहणे गुप्तचर iMessage पाहणे मोबाइल स्मार्टफोन कॉल वर शोधणे एसएमएस वर शोधणे गुप्तचर स्काईप गुप्तचर Viber गुप्तचर WhatsApp, ट्रक GPS स्थान अश्रेणीबद्ध
अनुप्रयोग दुसर्या फोनवर मजकूर संदेश ट्रॅक करण्यास सर्वोत्कृष्ट सेल फोन मॉनिटरिंग सॉफ्टवेअर सर्वोत्कृष्ट सेल फोन पाहणे सॉफ्टवेअर डाउनलोड सर्वोत्कृष्ट सेल फोन पाहणे सॉफ्टवेअर मुक्त सर्वोत्कृष्ट सेल फोन पाहणे सॉफ्टवेअर आयफोन बेस्ट मोफत सेल फोन Spy अनुप्रयोग मोफत iPhone साठी सेल फोन पाहणे अनुप्रयोग सेल फोन गुप्तचर सॉफ्टवेअर सेल फोन गुप्तचर सॉफ्टवेअर मुक्त सेल फोन पाहणे सॉफ्टवेअर आयफोन सेल फोन स्पायवेअर सेल फोन ट्रॅकर सेल फोन ट्रॅकिंग अनुप्रयोग सेल फोन ट्रॅकिंग सॉफ्टवेअर मोफत सेल फोन निरीक्षण सॉफ्टवेअर Android साठी मोफत सेल फोन गुप्तचर अनुप्रयोग Free cell phone spy applications for android मोफत सेल फोन पाहणे सॉफ्टवेअर मोफत सेल फोन पाहणे सॉफ्टवेअर डाउनलोड मोफत सेल फोन पाहणे सॉफ्टवेअर कोणताही फोन डाउनलोड मोफत सेल फोन ट्रॅकर अनुप्रयोग मोफत सेल फोन ट्रॅकर ऑनलाइन मोफत आयफोन गुप्तचर सॉफ्टवेअर मोफत मोबाइल पाहणे अनुप्रयोग Android साठी मोफत मोबाईल Spy अनुप्रयोग IPhone मोफत मोबाइल पाहणे अॅप Android साठी मोफत मोबाइल गुप्तचर अनुप्रयोग Android साठी मोफत मोबाइल गुप्तचर सॉफ्टवेअर विनामूल्य ऑनलाइन मजकूर संदेश वर टेहळणे कसे मजकूर संदेश मोफत डाउनलोड वर टेहळणे कसे How to spy on text messages free without target phone सॉफ्टवेअर स्थापित केल्याशिवाय मजकूर संदेश वर टेहळणे कसे Mobile spy app free download मोफत अनुप्रयोग सेल फोनवर गुप्तचर सेल फोन मोफत अनुप्रयोगावरील पाहणे सेल फोन मोफत डाउनलोड वर गुप्तचर सेल फोन मुक्त ऑनलाइन वर गुप्तचर मोफत डाउनलोड सेल फोन मजकूर संदेश वर शोधणे मजकूर संदेश मुक्त अनुप्रयोग iPhone वर गुप्तचर मजकूर संदेश वर शोधणे मोफत ऑनलाइन मजकूर संदेश विनामूल्य चाचणी वर गुप्तचर मजकूर संदेश वर गुप्तचर सॉफ्टवेअर स्थापित केल्याशिवाय मोफत फोन न करता मोफत पाहणे मजकूर संदेश Whatsapp मेसेंजरवर पाहणे Someones मजकूर संदेश मोफत गुप्तचर
मुलभूत भाषा म्हणून सेट करा
वापराच्या अटी / कायदेशीर