निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक सह India मध्ये किंमतऑफर & पूर्णतपशील | PriceDekho.com

कूपन, दर cashback ऑफर
लॅपटॉप, पीसी च्या, गेमिंग आणि अॅक्सेसरीज
कॅमेरा, लेन्स आणि अॅक्सेसरीज
टीव्ही आणि मनोरंजन साधने
घर & स्वयंपाकघर उपकरणे
गृह सजावट, स्वयंपाकघर आणि फर्निचर
लहान मुले आणि बेबी उत्पादने
खेळ, फिटनेस आणि आरोग्य
पुस्तके, स्टेशनरी, भेटी आणि मीडिया
भारतातील टॉप 10 मोबाईल
मागचा कॅमेरा [13 MP]
मोबाईल प्रकरणे आणि कव्हर
बिंदू आणि अंकुर कॅमेरे
कंडिशनर्स,वॉशिंग मशिन्स आणि ड्रायरसुद्धा
व्हॅक्यूम & विंडोमध्ये क्लीनर
ज्युसर मिक्सर आणि धार लावणारा
ओ डी टॉयलेट (EDT)
पायांकरीता असलेले कातड्याचे बाह्य आवरण पॅड
मऊ तळव्यांचे आवाज न होणारे बूट
चप्पल आणि फ्लिप फ्लॉप्स
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक
* 80% संधी किंमत पुढील 3 आठवडे 10% पडू शकतो की नाही
मिळवा झटपट किमतीत घट ईमेल / एसएमएस
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक किंमतIndiaयादी
वरील टेबल मध्ये निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक किंमत ## आहे.
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक नवीनतम किंमत Aug 07, 2018वर प्राप्त होते
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंकऍमेझॉन उपलब्ध आहे.
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक सर्वात कमी किंमत आहे, , जे ऍमेझॉन ( 7,300)
किंमत Mumbai, New Delhi, Bangalore, Chennai, Pune, Kolkata, Hyderabad, Jaipur, Chandigarh, Ahmedabad, NCRसमावेश India सर्व प्रमुख शहरांमध्ये वैध आहे. कृपया कोणत्याही विचलन विशिष्ट स्टोअरमध्ये सूचना वाचा.
PriceDekhoवरील विक्रेते कोणत्याही विक्री माल जबाबदार नाही.
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक दर नियमितपणे बदलते. कृपया निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक नवीनतम दर शोधण्यासाठी आमच्या साइटवर तपासणी ठेवा.
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक - वापरकर्तापुनरावलोकने
सरासरी , 16 रेटिंग्ज वर आधारित
आपलाअनुभवसामायिक करा एक पुनरावलोकनलिहा
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक - किंमत इतिहास
 आपण जवळजवळ तेथे आहात.
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक वैशिष्ट्य
मॉडेल नाव A 300
निकॉन कूलपिक्स अ३०० २०म्प पॉईंट & शूट पिंक
Quick links आमच्या विषयी आमच्याशी संपर्क साधा T&C गोपनीयता धोरण FAQ's


pune maharashtra news monsoon chances in keral केरळमध्ये आज मॉन्सूनची शक्‍यता | eSakal

केरळमध्ये आज मॉन्सूनची शक्‍यता
मंगळवार, 30 मे 2017
'मोरा' चक्रीवादळामुळे प्रवासाला गती; तीव्रता वाढणार
'मोरा' चक्रीवादळामुळे प्रवासाला गती; तीव्रता वाढणार
पुणे - बंगाल उपसागराच्या मध्य पूर्व भागात कमी दाबाच्या क्षेत्राचे रूपांतर सोमवारी चक्रीवादळात झाले. या चक्रीवादळाला मोरा हे नाव दिले असून, त्याची तीव्रता वाढत आहे. बंगालच्या उपसागरात घोंगावणारे हे चक्रीवादळ येत्या मंगळवारी (ता. 30) बांगलादेशच्या किनारपट्टीवर धडकणार आहे. त्यामुळे नैर्ऋत्य मोसमी पावसाच्या (मॉन्सून) पुढील प्रवासाला गती मिळेल. पुढील चोवीस तासांमध्ये मॉन्सून केरळमध्ये बरसेल, असा अंदाजही हवामान खात्याने वर्तविला आहे.
बंगाल उपसागरामध्ये रविवारी कमी दाबाचे क्षेत्र निर्माण झाले होते. त्याचे रूपांतर सोमवारी मोरा चक्रीवादळात झाले. पुढील चोवीस तासांमध्ये त्याची तीव्रता वाढणार आहे. पुढे त्याचा प्रवास बांगलादेशाच्या दिशेने होणार असून, तेथील किनारपट्टीवर ते धडकेल, अशी माहिती हवामान विभागाने दिली.
बांगलादेशाच्या दिशेने घोंगावत जाणारे चक्रीवादळ भारतातील मॉन्सूनसाठी अनुकूल असते. हे चक्रीवादळ मोठ्या प्रमाणात बाष्प त्याच्या बरोबर घेऊन जाते. या दरम्यान, अरबी समुद्रात मॉन्सूनला पुढे सरकरण्यासाठी अनुकूल स्थिती निर्माण झाली आहे. पुढील चोवीस तासांमध्ये मॉन्सून केरळमध्ये दाखल होण्याची शक्‍यता असून, श्रीलंकेमध्ये मॉन्सूनने चांगली प्रगती केली आहे, असे हवामान विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले.
राज्यात वळवाच्या पावसाची शक्‍यता
कोकण-गोव्यात बऱ्याच ठिकाणी, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भात बऱ्याच ठिकाणी ढगांच्या गडगडाटासह पुढील चोवीस तासांमध्ये वळवाच्या पावसाचा अंदाज हवामान खात्याने वर्तविला आहे. विदर्भात मंगळवारी सोसाट्याचा वारा वाहणार असून, ढगांच्या गडगडाटासह पाऊस पडेल, असा इशाराही देण्यात आला आहे.
शहर आणि परिसरात गेल्या महिनाभरापासून चाळीस अंश सेल्सिअसच्या दरम्यान राहिलेल्या कमान तापमानाचा पारा आता पस्तीशीपर्यंत खाली उतरला आहे. त्यामुळे उन्हाच्या चटक्‍यांपासून पुणेकरांची सुटका झाली आहे. शहर आणि परिसरात आकाश ढगाळ असल्याने कमाल तापमान कमी झाले. पुढील चोवीस तासांमध्ये आकाश सामान्यतः ढगाळ राहील, असेही हवामान खात्यातील अधिकाऱ्यांनी सांगितले.
पाऊस आला; पण त्यानं नुकसान टळलं का
जालना जिल्ह्यात जून, जुलै आणि ऑगस्टमधील पहिल्या पंधरवड्यातील पावसाचे प्रमाण पाहता याला पावसाळा म्हणाव का, असा प्रश्न शेतकऱ्यांना पडला होता. गुरुवार(...
परदेशातील आणि देशातील वायदे बाजारात कापसाची पीछेहाट
गेल्या आठवड्यात अमेरिकी वायदे बाजारात कापसाच्या किमतीत मोठी घसरण झाली. चीनच्या वायदे बाजारातही कापसाचे दर घटले. पाऊस, कापूस उत्पादन इत्यादी...
'भाजपची सत्ता नसलेल्या राज्याबाबत पंतप्रधानांची दुटप्पी भूमिका'
ःसोलापूर- "भाजपची सत्ता नसलेल्या राज्यांना मदत देण्याबाबत पंतप्रधानांची दुटप्पी भूमिका आहे'', अशा शब्दांत माजी केंद्रीय मंत्री सुशीलकुमार शिंदे...
असहिष्णुता व असुरक्षतेच्या विरोधात महाराष्ट्र अंनिसचे ‘जवाब दो’ आंदोलन
पाली - डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्या निर्घुण खूनाला (ता.20) ऑगस्टला पाच वर्ष पूर्ण झाली. डॉ. दाभोलकर खूनप्रकरणातील सूत्रधार व कटाची प्रेरणा देणार्...
नांदेड जिल्ह्यातील दहा महसुल मंडळात अतिवृष्टी
नांदेड: जिल्ह्यात दोन दिवसाच्या विश्रांतीनंतर पुन्हा दमदार पावसाला सुरुवात झाली. दोन दिवसापूर्वी किनवट व माहूर तालुक्यात झालेल्या अतिवृष्टीमुळे 65...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


दशक पहिला स्तवन : समास पांचवा : संतस्तवन
दशक पहिला स्तवन : समास पांचवा : संतस्तवन
श्रीराम ॥ आतां वंदीन सज्जन  जे परमार्थाचें अधिष्ठान  प्रगटे जनीं ॥ १॥ जे वस्तु परम दुल्लभ  जयेचा अलभ्य लाभ  संतसंगेकरूनी ॥ २॥ वस्तु प्रगटचि असे  पाहातां कोणासीच न दिसे  पाहातां कोणासीच न दिसे  नाना साधनीं सायासें  न पडे ठाईं ॥ ३॥ जेथें परिक्षवंत ठकले  नांतरी डोळसचि अंध जाले  नांतरी डोळसचि अंध जाले  पाहात असताअंचि चुकले  निजवस्तूसी ॥ ४॥ हें दीपाचेनि दिसेना  नाना प्रकाशें गवसेना  दृष्टीपुढें ॥ ५॥ सोळां कळी पूर्ण शशी  दाखवू शकेना वस्तूसी  तोहि दाखवीना ॥ ६॥ जया सुर्याचेनि प्रकाशें  ऊर्णतंतु तोहि दिसे  नाना सूक्ष्म पदार्थ भासे  अणुरेणादिक ॥ ७॥ चिरलें वाळाग्र तेंहि प्रकासी  अणुरेणादिक ॥ ७॥ चिरलें वाळाग्र तेंहि प्रकासी  परी तो दाखवीना वस्तूसी  परी तो दाखवीना वस्तूसी  तें जयाचेनि साधकांसी  प्राप्त होये ॥ ८॥ जेथें आक्षेप आटले  जेथें प्रेत्न प्रस्तावले  कामा नये ॥ १०॥ जो बोलकेपणें विशेष  सहस्र मुखांचा जो शेष  सहस्र मुखांचा जो शेष  तोहि सिणला निःशेष  वस्तु न संगवे ॥ ११॥ वेदे प्रकाशिलें सर्वही  वेदविरहित कांहीं नाहीं  दाखवूं सकेना ॥ १२॥ तेचि वस्तु संतसंगें  स्वानुभवें कळों लागे  त्याचा महिमा वचनीं सांगे  ऐसा कवणु ॥ १३॥ विचित्र कळा ये मायेची  ऐसा कवणु ॥ १३॥ विचित्र कळा ये मायेची  परी वोळखी न संगवे वस्तूची  परी वोळखी न संगवे वस्तूची  मायातीता अनंताची  संत सोये सांगती ॥ १४॥ वस्तूसी वर्णिलें नवचे  तेंचि स्वरूप संतांचें  कार्य नाही ॥ १५॥ संत आनंदाचें स्थळ  संत सुखचि केवळ  ते हे संत ॥ १६॥ संत विश्रांतीची विश्रांती  संत तृप्तीची निजतृप्ती  ते हे संत ॥ १७॥ संत धर्माचें धर्मक्षेत्र  संत स्वरूपाचें सत्पात्र  पुण्यभूमी ॥ १८॥ संत समाधीचें मंदिर  संत विवेकाचें भांडार  सायोज्यमुक्तीचें ॥ १९॥ संत सत्याचा निश्चयो  संत सार्थकाचा जयो  सिद्धरूप ॥ २०॥ मोक्षश्रिया आळंकृत  ऐसे हे संत श्रीमंत  ऐसे हे संत श्रीमंत  जीव दरिद्री असंख्यात  नृपती केले ॥ २१॥ जे समर्थपणें उदार  जे कां अत्यंत दानशूर  जे कां अत्यंत दानशूर  तयांचेनि हा ज्ञानविचार  दिधला न वचे ॥ २२॥ माहांराजे चक्रवर्ती  जाले आहेत पुढें होती  जाले आहेत पुढें होती  परंतु कोणी सायोज्यमुक्ती  देणार नाहीं ॥ २३॥ जें त्रैलोकीं नाहीं दान  तें करिती संतसज्जन  काय म्हणौनी वर्णावें ॥ २४॥ जें त्रैलोक्याहून वेगळें  जें वेदश्रुतीसी नाकळे  परब्रह्म अंतरीं ॥ २५॥ ऐसी संतांची महिमा  बोलिजे तितुकी उणी उपमा  बोलिजे तितुकी उणी उपमा  जयांचेनि मुख्य परमात्मा  प्रगट होये ॥ २६॥ इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे संतस्तवननाम समास पांचवा ॥ ५॥
साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात
प्रश्न : साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात  साधकाने साधना काय व कशी करावी
साधनेने साधकाला काय प्राप्त होते
उत्तर : सद्गुरूंनी सांगितलेली साधना जो करतो त्याला साधक म्हणतात. कोणतीही प्राप्त परिस्थिती असो, सद्गुरूंनी सांगितल्याप्रमाणे, आपली स्वत:ची बुद्धि न चालविता, साधनेचा अभ्यास चालू ठेवणे हे साधकाचे काम आहे. श्रीसद्गुरूंची इच्छा व सत्ता न बदलणारी आहे. त्यांच्या इच्छेप्रमाणे वागण्यात साधकाचे कल्याण आहे.साधनेचा कंटाळा येणे हे साधकाचे दुर्दैव आहे. साधना करणे हे त्याचे कर्तव्य आहे. साक्षात्कार होवो, न होवो, साधना करणे हे साधकाचे काम आहे. तक्रार न करता समाधानाने साधना करणे यापरते दैवच नाही. साधनेखेरीज अन्य वासना असू नये. साधना न करणे हा मोठा गुन्हाच आहे. विचार येतात म्हणून साधकाने साधना सोडू नये. पाऊस पडला नाही तरी शेतकरी शेताची मशागत करतो हे लक्षात घेऊन साधना करावी. साधकाने झटून साधना करावी व मोक्षसुखाचा लाभ घ्यावा. अढळपदावर वृत्तिभाव स्थिर करणे हेच साधकाचे काम आहे.साधकाला सारखे चैतन्याचे अनुसंधान लागावयास पाहिजे.
श्रीसदद्गुरुकृपेने चैतन्यावर सारखे ल…
नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे
एका बाईला सासरी नामस्मरण करणे कठीण जाई, सासरच्या लोकांना ते आवडत नसे. मी तिला सांगितले, ‘लोणी चोरून खाण्याचा परिपाठ ठेवला तरी त्याचा परिणाम शरीरावर दिसतोच. तसे, नाम कुणाला नकळत घेतले तरी त्याचा उपयोग होतोच; म्हणून उघडपणे नाम न घेता आले तरी ते गुप्तपणे घ्यावे, आणि त्याप्रमाणे युक्तीने वागावे.’ शरीराला अन्नाची जरूरी असताना जर ते तोंडातून जात नसेल तर नळीने पोटात घालतात, त्यामुळे ते लवकर पोटात जाते; तसे, भावनेच्या नळीने नाम घेतले तर ते फार लवकर काम करते. एक मनुष्य बैलगाडीतून जातांना रस्त्यामध्ये पडलेला होता. एका सज्जन माणसाने त्याला उचलून आपल्या घरी नेले आणि त्याच्यावर उपचार केले. तसे आपण भगवंताच्या नामात पडून राहावे; त्यात राहिले की कुणीतरी संत भेटतो आणि आपले काम करतो; आपण सरळ मार्गात मात्र पडले पाहिजे.
नुसत्या विषयात राहणे हा आडमार्ग आहे; नामांत राहणे हा सरळ मार्ग आहे.
खरोखर, नाम किती निरूपाधिक आहे  आपण देहबुद्धीच्या उपाधीत राहणारे लोक आहोत, म्हणून आपल्याला नामाचे महत्त्व तितकेसे समजत नाही.संतांनाच नामाचे खरे महत्त्व कळते.
विलायत इथून हजारो मैल लांब आहे. तिथे जाऊन आलेल्या लोकांकडून आपण तिथल…
सदगुरु एक तेज आहे,सदगुरूंचे एकदा आगमन झाले की मनातील संशयरूपी अंधःकार कुठल्याकुठे पळून जातो.
सदगुरु म्हणजे एक असा मृदंग आहे की ज्याच्या एका झंकाराने अनाहत नाद ऐकू यायला सुरुवात होते.
सदगुरु म्हणजे असे ज्ञान की ज्याची प्राप्ती झाल्याबरोबर मनातील भयाची सगळी भावनाच लोप पावते.
सदगुरु ही एक अशी दीक्षा आहे की ज्याला गुरुदीक्षा प्राप्त झाली तो हा भवसागर तरून गेलाच म्हणून समजा.
सदगुरु ही एक अशी नदी आहे जी सतत आपल्या प्राणांतून वाहत असते.
सदगुरु म्हणजे असा सत् चित् आनंद आहे जो आम्हाला आमची खरी ओळख करून देतो.
सदगुरु म्हणजे एक बासरी आहे जिच्या नुसत्या मंजुळ आवाजानेच आपले मन आणि शरीर आत्मानंदात मग्न होऊन जाते.
सदगुरु म्हणजे केवळ अमृतच ह्या अमृताच्या सेवनाने तहान कायमची आणि पूर्णपणे शमते.
सदगुरु म्हणजे एक अशी कृपाच असते जी केवळ कांही भाग्यवान आणि सत्पात्री शिष्यांनाच प्राप्त होते आणि काहींना अशी कृपा मिळूनही ती मिळालेली त्यांना समजत नाही.
सदगुरु कुबेराचा अक्षय्य खजिनाच आहे आणि त्या खजिन्याचे मोल होऊच शकत नाही.
सदगुरू म्हणजे एक प्रसाद आहे. ज्याच्या भाग्यात असेल त्य…
दशक सहावा10 दशक सातवा10


स्तंभ ";} /*B6D1B1EE*/ ?>

साप्ताहिक अंबर ची वेबसाईट आता ऑनलाइन ...... आता तळेगाव आणि मावळ परिसरातील ताज्या बातम्या तुम्ही ह्या संकेत स्थळावर वाचू शकता ...... लेख, वाचकांचे विचार, स्तंभ आणि अन्य सदरे आता ऑनलाइन वाचा जगात कुठूनही...... राहा अपडेटेड......
मुख्य पान -- संपादकीय -- स्तंभ
1	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (19) ॥ Tuesday, 14 August 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 6
2	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (18) ॥ Tuesday, 07 August 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 6
3	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (17) ॥ Wednesday, 01 August 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 6
रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान .. Tuesday, 17 July 2018	 jज्योती मुंगी	 8
7	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (14) ॥ Tuesday, 10 July 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 8
8	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (13) ॥ Wednesday, 04 July 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 9
9	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (12) ॥ Thursday, 28 June 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 9
10	 *रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (11) ॥ Tuesday, 19 June 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 11
11	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (10) ॥ Wednesday, 13 June 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 17
12	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (9) ॥ Wednesday, 06 June 2018	 सौ. ज्योती मुंगी	 20
13	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (8) ॥ Thursday, 31 May 2018	 ज्योती मुंगी	 20
14	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (7) Wednesday, 30 May 2018	 ज्योती मुंगी	 22
15	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (6) Tuesday, 15 May 2018	 ज्योती मुंगी	 23
16	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (5) ॥ Tuesday, 08 May 2018	 ज्योती 24
17	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान Friday, 04 May 2018	 ज्योती मुंगी	 19
18	 रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व ॥ रामरक्षास्तोत्र विज्ञान (3) Wednesday, 25 April 2018	 ज्योती मुंगी	 25
19	 श्रीगुरूचरित्रकार - श्री सरस्वती गंगाधर Tuesday, 17 April 2018	 सुधाकर देशापांडे 22
20	 श्रीगुरूचरित्रकार - श्री सरस्वती गंगाधर Tuesday, 10 April 2018	 सुधाकर देशपांडे	 27
ह्या पानावर आत्तापर्यंत आलेल्या वाचकांची संख्या: 85


ख्रिसमस ग्रीटिंग आणि वार्षिक व्हिडिओ अद्यतनित करा - 3 माझे & 30 से - DavidUnthank.com

पुच्छ Equina सिंड्रोम माहिती
You are here: घर / पुच्छ घोड्याचा सिंड्रोम / ख्रिसमस ग्रीटिंग आणि वार्षिक व्हिडिओ अद्यतनित करा – 3 माझे & 30 से
ख्रिसमस ग्रीटिंग आणि वार्षिक व्हिडिओ अद्यतनित करा – 3 माझे & 30 से
डिसेंबर 22, 2014 by डेव्हिड Unthank
 आनंददायी ख्रिसमस & आपण सर्व धन्य नवीन वर्ष.
सारखे लोड करीत आहे ...
Filed Under: पुच्छ घोड्याचा सिंड्रोम, Diversions
मुलभूत भाषा सेट करा
ईमेल द्वारे ब्लॉग सदस्यता घ्या
या ब्लॉग सदस्यता आणि ईमेलद्वारे नवीन पोस्ट सूचना प्राप्त करण्यासाठी आपला ईमेल पत्ता प्रविष्ट करा.
ओहायो हवामान आनंद & सूर्यास्त
तीन वर्षे – CES येत वळून वळून पाहात
आम्ही परत आलो आहोत
ख्रिसमस ग्रीटिंग आणि वार्षिक व्हिडिओ अद्यतनित करा – 3 माझे & 30 से
आपल्या शरीरात भाग मोडतात कोणत्या स्तंभ
पुच्छ Equina सिंड्रोम असलेल्या माझ्या अनुभव वर्णन शब्द
Twitter वर मला अनुसरण
DKU इंटरनेट सेवा आयोजन
ईमेल पत्त्यावर पाठवा आपले नाव आपला ईमेल पत्ता रद्द करणे
पोस्ट पाठवला गेला नाही - आपल्या ईमेल पत्ते तपासा
ईमेल तपास अयशस्वी, कृपया पुन्हा प्रयत्न करा
केविलवाणा, आपल्या ब्लॉग ईमेलद्वारे पोस्ट सामायिक करू शकत नाही.


नूतन अभियंत्यांच्या कार्यभार सोहळय़ात विघ्न - तरुण भारत | तरुण भारत

You are here: Home » आवृत्ती » बेळगांव » नूतन अभियंत्यांच्या कार्यभार सोहळय़ात विघ्न
नूतन अभियंत्यांच्या कार्यभार सोहळय़ात विघ्न
पाणी पुरवठा मंडळाचे कार्यकारी अभियंते प्रसन्नमूर्ती यांच्याकडील कार्यभार विजापूरचे कार्यकारी अभियंते अशोक मडय़ाळ यांच्याकडे सोपविण्यात आला होता. नवनिर्वाचित कार्यकारी अभियंते सी. एन. करिअप्पा यांनी अशोक मडय़ाळ यांच्याकडून मंगळवारी कार्यभार घेतला. मात्र कार्यभार सोपविताना सीटीसीवर माहिती आणि जमा-खर्चाची माहिती स्पष्ट नसल्याचे अशोक मडय़ाळ यांच्या निदर्शनास आल्याने कार्यभार सोपविण्यास तब्बल दीड तास विलंब झाला.
पाणी पुरवठा मंडळाचे कार्यकारी अधिकारी प्रसन्नमूर्ती यांच्यासह कार्यालयातील सहा अधिकाऱयांच्या बदल्या एकाचवेळी झाल्या आहेत. मात्र अद्यापही काही अधिकारी रूजू झाले नाहीत. प्रसन्नमूर्ती यांची बदली म्हैसूर येथे झाली आहे. त्याचप्रमाणे कार्यकारी अभियंते, साहाय्यक अभियंत्यांच्या बदल्या हुबळी तसेच इतर ठिकाणी झाल्या आहेत. प्रसन्नमूर्ती यांना दि. 24 रोजी रिलिक्ह करण्यात आले होते. त्यांच्यापदी सी.एन.करिअप्पा यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे. पण ते रूजू झाले नसल्यामुळे प्रसन्नमूर्ती यांच्याकडील कार्यभार विजापूर उपविभागाचे कार्यकारी अभियंते अशोक मडय़ाळ यांच्याकडे सोपविण्यात आला होता.
सी. एन.करिअप्पा मंगळवारी रूजू झाले असून अशोक मडय़ाळ यांनी त्यांच्याकडे कार्यभार सोपविला. पण कार्यालयातील आवश्यक माहिती असलेल्या सीटीसीवर सह्या घेणे बंधनकारक आहे. पण सीटीसीमधील माहिती अपूर्ण असल्याचे अशोक मडय़ाळ यांच्या निदर्शनास आले. जमा-खर्चाची रक्कम नमूद करण्यात आली नव्हती. त्याचप्रमाणे शिल्लक रकमेची नोंद नसल्याचे निदर्शनास आल्याने कार्यभार सोपविताना मडय़ाळ यांनी आक्षेप घेतला. त्यामुळे याबाबतचा जाब कार्यालय अधीक्षकांना विचारला.
महिना अखेर असल्याने बँकेकडून चलन मिळण्यास विलंब झाला असल्याने व्यवस्थित माहिती नसल्याचे कार्यालय अधीक्षकांनी सांगितले. कार्यभार सोपविण्यात येणार असल्याची माहिती देवूनही माहिती अपूर्ण का ठेवली असा मुद्दा उपस्थित केला. दिलेले कारण योग्य नसल्याचे सांगून अशोक मडय़ाळ यांनी अधीक्षकांना चांगलेच धारेवर धरले. यावेळी अशोक मडय़ाळ आणि सी.एन.करिअप्पा यांनी सर्व माहिती घेतली. नोंद वह्य़ाची पडताळणी केली. त्यानंतर कार्यभार देण्याची प्रक्रिया पार पडली. पाणी पुरवठा मंडळाच्या कामकाजात सावळागोंधळ असल्याचा संशय आल्यानेच अशोक मडय़ाळ यांनी कार्यभार सोपविताना व्यवस्थित माहिती घेतली असल्याचे निदर्शनास आले. पण ही सर्व माहिती घेण्यात आल्याने कार्यभार सोपविण्यास तब्बल दीड तास विलंब झाला.
कार्यभार सोपविताना तांत्रिक अभियंते अशोक शिरूर, साहाय्यक कार्यकारी अभियंते आय. जी. देवर, एस. आर. यळेबली, अशोक दोड्डलिंगण्णावर आदीसह अधिकारी उपस्थित होते. या सर्वांनी पुष्पगुच्छ देवून सी.एन.करिअप्पा यांना शुभेच्छा दिल्या.
धारवाड रोड उड्डाणपुलाच्या कामाचा शुभारंभ
विद्युत तारेच्या स्पर्शाने युवकाचा जागीच मृत्यू
अ.भा.मराठी नाटय़परिषदेच्या निवडणुकीत चुरशीने मतदान
हॉटेल व्यावसायिकाची गोळी झाडून आत्महत्या
पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या पत्रात काश्मीरचा उल्लेखच नाही
क्रिकेटर गौतम गंभीर भाजपाच्या वाटेवर
अभिनेत्री कंगना राणावतविरोधात पोलिसात तक्रार
डॉ.दाभोळकरांचे मारेकरी राज्य करत आहेत – तुषार गांधी
पीएनबी घोटाळा : निरव मोदी ब्रिटनमध्येच
भाजपाच्या संगीता खोत सांगलीच्या महापौरपदी
वीरेंद्र तावडे आणि अमोल काळेच्या आदेशावरूनच डॉ.दाभोळकरांवर गोळ्या झाडल्या-सीबीआय
आजचे भविष्य सोमवार दि. 20 ऑगस्ट 2018
संशयित तिघांमध्ये एक हॉटेल व्यावसायिक
Categories Select CategoryAutomobilesleadingnewsNew Category NameTop NewsVideoआवृत्तीउद्योगकोल्हापुरक्रिडागोवापुणेबेळगांवभविष्यमनोरंजनमाहिती / तंत्रज्ञानमुंबईरत्नागिरीराष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीयविविधाविशेष वृत्तसंपादकिय / अग्रलेखसांगलीसातारासिंधुदुर्गस्थानिक


VRITTABHARATI | आंदोलनाचा फज्जा उडण्याची अण्णांना भीती

अन्वयार्थ : तरुण विजय
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
चौफेर : अमर पुराणिक
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
प्रहार : दिलीप धारूरकर
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
अन्वयार्थ : तरुण विजय
प्रहार : दिलीप धारूरकर
चौफेर : अमर पुराणिक
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
भाष्य : मा. गो. वैद्य
सडेतोड : अरुण रामतीर्थकर
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
राष्ट्ररक्षा : ब्रि. हेमंत महाजन
विश्‍वसंचार : मल्हार कृष्ण गोखले
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही
पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा
पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार
लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती
संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला
Home » ठळक बातम्या, राजकीय, राष्ट्रीय » आंदोलनाचा फज्जा उडण्याची अण्णांना भीती
आंदोलनाचा फज्जा उडण्याची अण्णांना भीती
=मोदी सरकारविरोधात मुद्देच नाही=
अहमदनगर, [१५ फेब्रुवारी] – केंद्रातील नरेंद्र मोदी सरकारविरोधात कोणताही मुद्दा नसताना केवळ काही जुन्या सहकार्‍यांच्या आग्रहाखातर ज्येष्ठ समाजसेवक अण्णा हजारे यांनी राजधानी दिल्लीत पुन्हा एकदा आंदोलन छेडण्याची घोषणा तर केली. पण, मोदी सरकारविरोधात एकही ठोस मुद्दा नसल्याने आपल्या या आंदोलनाचा पूर्णपणे फज्जा उडेल, या भीतीने अण्णांना चांगलेच ग्रासले आहे.
दिल्लीतील रामलीला मैदानावर येत्या २४ फेबु्रवारी रोजी आंदोलन करण्याची घोषणा अण्णांनी केली आहे. गेल्या आठ महिन्यांपासून मोदी सरकारवर एकही डाग लागलेला नाही. सरकारी पातळीवरून भ्रष्टाचार तर हद्दपारच झाला आहे. त्यामुळे आंदोलन कोणत्या मुद्यावर करायचे, हा प्रश्‍न अण्णांना सतावत आहे. त्यातच दिल्लीचे मुख्यमंत्री अरविंद केजरीवाल यांना केंद्र सरकारच्या सहकार्याने दिल्लीचा विकास करायचा असल्याने त्यांना मोदी सरकारच्या विरोधात जाऊन अण्णांना साथ देणे परवडणार नाही. त्यामुळे केजरीवाल आणि कंपनीची आपल्याला साथ मिळणार नाही, ही भीतीही अण्णांना वाटत आहे.
संपुआ सरकारच्या काळात अण्णा हजारे यांनी भ्रष्टाचार निर्मूलन करणार्‍या जनलोकपाल विधेयकासाठी आंदोलन केले होते. यात त्यांना प्रचंड यशही मिळाले. देशभरातील शहरी आणि ग्रामीण जनता त्यांच्या पाठीशी उभी राहिली होती. अण्णांनी आता भूसंपादन कायद्यातील दुरुस्तीचा विषय हाती घेतला आहे. या मुद्यावर सरकारने आधीच अध्यादेश जारी केला असून, अधिवेशनात केवळ चर्चा होणे बाकी आहे. शिवाय हा मुद्दा देशात सर्वत्र लागू होणार नाही.
मोदी सरकारने गेल्या वर्षी मे महिन्यात केंद्रातील सत्ता हाती घेतली आहे. या काळातील सरकारच्या कामावर जनता खुश असल्याने ते अण्णांच्या या आंदोलनाला प्रतिसाद देण्याची शक्यता फार कमी आहे. स्वत: अण्णांनाही याची जाणीव झाली आहे. त्यातच अण्णांनी आंदोलनाची कुठलीही रूपरेषा निश्‍चित न करता आणि कोअर समितीचे मतही विचारात न घेता, केवळ काही जुन्या सहकार्‍यांच्या आग्रहाला बळी पडून या आंदोलनाची घोषणा घाईघाईनेच केली आहे. या आंदोलनाबाबत त्यांच्या बहुतांश समर्थकांनी नाराजीही व्यक्त केली आहे.
संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला
उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य
एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक
दीर्घकाळ कार्यरत राहिल्याने वाढते आयुष्य
इंटरनेटवरील प्रभावी व्यक्तींच्या यादीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी
महिला शक्तीला गुगलचा डूडलद्वारे सलाम
स्त्रियांच्या भरारीला आकाश देखील ठेंगणे
भारतात लवकरच येणार ‘अच्छे दिन’
३ वर्षीय डॉलीचा तिरंदाजीत राष्ट्रीय विक्रम
ऑस्कर पुरस्कारांमध्ये ‘बर्डमॅन’ची बाजी
नोकरी मिळविण्यात आवाजाची भूमिका महत्त्वाची
मजबूत राष्ट्राकरिता एकत्र या
खोबरेल तेलावर चालविला मिनी ट्रक
लाल द्राक्षे, शेंगदाण्यांमुळे स्मृतिभ्रंश टळतो
अमेरिकेत फोफावतेय् भारतीय खाद्य संस्कृती
गूगल विकसित करतेय कर्करोग, हृदयविकार डिटेक्टर
यंदा ९३ टक्केच पाऊस
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	काँग्रेसमुक्त भारतासाठी राहुलच अध्यक्ष हवे	‘पद्मावती’च्या अडचणी वाढल्या	राज्याला ‘स्वच्छताही सेवा’ पुरस्कार
व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	साडी  : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक	पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	कमीपणा कशासाठी	रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	मैत्रीतले नियम	नव्या वाटा	पाटमांडू
Mrinal: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Prachiti: कमीपणा कशासाठी : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
More in ठळक बातम्या, राजकीय, राष्ट्रीय (2063 of 2453 articles)
महिना अखेरीस १२५ टोलनाके बंद : गडकरी
नवी दिल्ली, [१२ फेब्रुवारी] - राष्ट्रीय महामार्गावरून प्रवास करणार्‍यांना टोल टॅक्सपासून दिलासा देण्याच्या उद्देशाने केंद्र सरकारने फेब्रुवारीच्या अखेरपयर्र्त देशातील १२५ ...


क-हाड काजी पत्रे २७)

राजवाडे मंडळ - मुख्यपान
पत्रे - फारसी - मराठी - मोडी
अंक गणित, जमाखर्च, भूमिती - मोडी
गद्य - मराठी - मोडी (बखर)
गद्य - मराठी (बखर)
स्तोत्र - स्तुती - भूपाळ्या
फारसी विभाग : पत्रे - फारसी
बाजीराव पंडित प्रधान यांच्या आज्ञाप्रत्रावरून
क-हाड काजी पत्रे - (एकूण ६६ पत्रे)
- पत्र क्रमांक २
- पत्र क्रमांक ३
- पत्र क्रमांक ६
- पत्र क्रमांक ८
- पत्र क्रमांक ९
- पत्र क्रमांक १०
- पत्र क्रमांक १२
- पत्र क्रमांक १६
- पत्र क्रमांक १७
- पत्र क्रमांक १९
- पत्र क्रमांक २१
- पत्र क्रमांक २२
- पत्र क्रमांक २३
- पत्र क्रमांक २४
- पत्र क्रमांक २५
- पत्र क्रमांक २७
- पत्र क्रमांक २९
- पत्र क्रमांक ३२
- पत्र क्रमांक ३३
- पत्र क्रमांक ३७
- पत्र क्रमांक ३८
- पत्र क्रमांक ३९
- पत्र क्रमांक ४०-४१
- पत्र क्रमांक ४२
- पत्र क्रमांक ४३
- पत्र क्रमांक ४३-१
- पत्र क्रमांक ४४
- पत्र क्रमांक ४५
- पत्र क्रमांक ४८
- पत्र क्रमांक ४९
- पत्र क्रमांक ५३
- पत्र क्रमांक ५६
- पत्र क्रमांक ५७
- पत्र क्रमांक ५८
- पत्र क्रमांक ६०
- पत्र क्रमांक ६१
- पत्र क्रमांक ६२
- पत्र क्रमांक ६५
- पत्र क्रमांक ६७
- पत्र क्रमांक ७१
- पत्र क्रमांक ७५
- पत्र क्रमांक ७७
- पत्र क्रमांक ७८
- पत्र क्रमांक ७९
- पत्र क्रमांक ८०
- पत्र क्रमांक ८२
- पत्र क्रमांक ८४
- पत्र क्रमांक ८५
- पत्र क्रमांक ८६
- पत्र क्रमांक ८७
- पत्र क्रमांक ८८
- पत्र क्रमांक ८९
- पत्र क्रमांक ९०
- पत्र क्रमांक ९१
- पत्र क्रमांक ९२
- पत्र क्रमांक ९३
- पत्र क्रमांक ९५
- पत्र क्रमांक ९७
- पत्र क्रमांक ९८
- पत्र क्रमांक ९९
- पत्र क्रमांक १००
- पत्र क्रमांक १०१
- पत्र क्रमांक १०२
- पत्र क्रमांक १०३
- पत्र क्रमांक १०५
- पत्र क्रमांक १०८
शिराळे व इतर पाच ठाण्याची ठाणेदारी


वेब डेस्क, Author at Mumbai Manoos

होम लेखक Posts by वेब डेस्क
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर
सीएसएमटी स्टेशनवरील सोलापूर एक्सप्रेसच्या डब्याला आग
बारावी बोर्डाच्या परीक्षेचा निकाल उद्या ३० मे ला
मान्सून केरळमध्ये दाखल; हवामान खात्याचा निकष
मालाडमध्ये ‘एमएम मिठाईवाला’च्या दुकानाला आग
सीबीएसई बोर्डाचा दहावीचा निकाल, आज दुपारी ४ वा. होणार जाहीर
राजकीय वादातून दिया जाईलकारची हत्या
पुणे: अनैसर्गिक सेक्ससाठी नवऱ्याची जबरदस्ती, पत्नीने केली तक्रार दाखल
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर
सीएसएमटी स्टेशनवरील सोलापूर एक्सप्रेसच्या डब्याला आग
बारावी बोर्डाच्या परीक्षेचा निकाल उद्या ३० मे ला
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर


Doctor beat case किरकोळ शस्त्रक्रियांना ब्रेक | eSakal

शुक्रवार, 24 मार्च 2017
नागपूर - निवासी डॉक्‍टरांच्या सामूहिक रजा आंदोलनानंतर शासनाने निलंबनाचे हत्यार उपसले. मेडिकल-मेयोतील 440 डॉक्‍टरांना निलंबनाचे इंजेक्‍शन दिल्यानंतरही परिणाम झाला नाही. तर उपचारासाठी येणाऱ्या जनतेचे आरोग्यच धोक्‍यात आले असून, भरतींना सुटी देण्याचा सपाटा सुरू आहे. गुरुवारी 23 मार्च रोजी एकही किरकोळ शस्त्रक्रिया झाली नाही. गंभीर स्वरूपाच्या 9 शस्त्रक्रिया मेडिकलमधील वरिष्ठ डॉक्‍टरांनी केल्यात.
नागपूर - निवासी डॉक्‍टरांच्या सामूहिक रजा आंदोलनानंतर शासनाने निलंबनाचे हत्यार उपसले. मेडिकल-मेयोतील 440 डॉक्‍टरांना निलंबनाचे इंजेक्‍शन दिल्यानंतरही परिणाम झाला नाही. तर उपचारासाठी येणाऱ्या जनतेचे आरोग्यच धोक्‍यात आले असून, भरतींना सुटी देण्याचा सपाटा सुरू आहे. गुरुवारी 23 मार्च रोजी एकही किरकोळ शस्त्रक्रिया झाली नाही. गंभीर स्वरूपाच्या 9 शस्त्रक्रिया मेडिकलमधील वरिष्ठ डॉक्‍टरांनी केल्यात.
डॉक्‍टरला झालेल्या मारहाणीच्या निषेधार्थ निवासी डॉक्‍टर सामूहिक रजेवर गेले. मेडिकल प्रशासनातर्फे रुग्णसेवेवर कोणताही परिणाम झाला नसल्याचा पाढा वाचण्यात आला. 2,339 रुग्ण बाह्यरुग्ण विभागात आले खरे. परंतु त्यापैकी केवळ 135 रुग्णांना भरती केले आहेत. एक हजार 554 रक्त तपासणी, 84 एक्‍स रे, 44 सीटी स्कॅन, 18 एमआरआय करण्यात आल्याची माहिती अधिष्ठात्यांनी दिली. मात्र, ही सर्व कामे प्रयोगशाळा तंत्रज्ञ आणि एक्‍स-रे तंत्रज्ञांनी केलीत. एक्‍स रे, रक्त तपासणी, सीटी स्कॅन, एमआरआय काढण्याचे काम तंत्रज्ञ करतात. मेयोच्या अधिष्ठाता डॉ. अनुराधा श्रीखंडे या खासगी कामानिमित्त विदेश दौऱ्यावर जात आहेत. अधिष्ठाता पदाचा प्रभार न्यायवैद्यकशास्त्र विभागप्रमुख डॉ. प्रदीप दीक्षित यांच्याकडे राहील.
300 इंटन्‌र्स आंदोलनात उतरले
मारहाण सहन करत राहा, अशी शासनाची डॉक्‍टरांप्रति भूमिका आहे. यावेळी आंदोलन काळात निवासी डॉक्‍टरांना गृहीत धरले गेले. यामुळे आंदोलन अधिक तीव्र झाले, अशी टीका करीत मेडिकलमधील 200 आणि मेयोतील 100 असे एकूण 300 इंटनर्स् संपामध्ये सामील झाले आहेत.
सरकारी डॉक्‍टरांचा आज मोर्चा
डॉक्‍टरांवर होणाऱ्या घटनेचा निषेध व्यक्त करीत महाराष्ट्र स्टेट मेडिकल टीचर्स असोसिएशनच्या मेडिकल शाखेतर्फे 370 प्राध्यापक, सहयोगी प्राध्यापक आणि सहायक प्राध्यापक शुक्रवारी सकाळी 11 वाजता मेडिकल आवारात मोर्चा काढणार आहेत. यापूर्वी एपीआय सभागृहात सभा घेणार आहेत. शासनाने डॉक्‍टरांच्या सुरक्षेसंदर्भात योग्य ते पाऊल न उचलल्यास प्रत्यक्ष आंदोलन करण्याचा इशारा असोसिएशनचे अध्यक्ष डॉ. समीर गोलावार आणि सचिव डॉ. अमित दिसावाल यांनी दिला आहे. मेयोत 35 वरिष्ठ निवासी डॉक्‍टर आंदोलनात उतरले. सोबतच प्राध्यापक, सहयोगी प्राध्यापक आणि सहायक प्राध्यापकांनी निवासी डॉक्‍टरांना पाठिंबा जाहीर केला.
Maratha Kranti Morcha: मराठा आरक्षणाच्या मागणीसाठी छावाच्या कार्यकर्त्यांचा आत्मदहनाचा प्रयत्न
उस्मानाबाद - मराठा आरक्षणासह विविध मागण्यांकरीता छावा संघटनेच्या सहा कार्यकर्त्यांनी सामुहीकपणे आत्मदहन करण्याचा सोमवारी (ता. 20) प्रयत्न केला....
पाऊस आला; पण त्यानं नुकसान टळलं का
जालना जिल्ह्यात जून, जुलै आणि ऑगस्टमधील पहिल्या पंधरवड्यातील पावसाचे प्रमाण पाहता याला पावसाळा म्हणाव का, असा प्रश्न शेतकऱ्यांना पडला होता. गुरुवार(...
केरळ आपत्तीग्रस्तांना वाडी वस्तीवरील शाळेकडून मदत
मंगळवेढा - केरळमध्ये निसर्गाच्या अवकृपेने झालेली वाताहात, आपत्तीग्रस्तांना पुन्हा सावरण्यासाठी मदतीचा हात देण्यात दै.सकाळ नेहमी अग्रेसर असते. सकाळ...
असहिष्णुता व असुरक्षतेच्या विरोधात महाराष्ट्र अंनिसचे ‘जवाब दो’ आंदोलन
पाली - डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्या निर्घुण खूनाला (ता.20) ऑगस्टला पाच वर्ष पूर्ण झाली. डॉ. दाभोलकर खूनप्रकरणातील सूत्रधार व कटाची प्रेरणा देणार्...
युवकांनी कायदा-सुव्यवस्था राखण्यास सहकार्य करावे : संदीप पाटील
जुन्नर - शांतता व प्रगतीसाठी सर्वांनी सतत प्रयत्नशील राहिले पाहिजे, प्रामुख्याने युवकांनी पुढे येवून प्रशासनास कायदा सुव्यवस्था राखण्यास सहकार्य...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


pune news saswad sopankaka samadhi darshan आषाढीनिमित्त संत सोपानकाकांच्या समाधी मंदिरात गर्दी | eSakal

आषाढीनिमित्त संत सोपानकाकांच्या समाधी मंदिरात गर्दी
मंगळवार, 4 जुलै 2017
पालख्या थांबण्याच्या विसावा विठोबालाही धार्मिक कार्यक्रम
सासवड : येथील कऱहा नदीकाठच्या संताच्या पालख्या जिथे थांबून विसाव्यात अभंग म्हणतात.. त्या प्रसिध्द विसावा विठोबा मंदिरात व संत सोपानदेव महाराज समाधी मंदिरात आज आषाढी एकादशीनिमित्त भाविकांची मोठी गर्दी होती. दोन्ही मंदिरात आज पहाटे अभिषेक व महापूजा झाली. तर विविध धार्मिक कार्यक्रम हरिपाठ, अभंग, भजन, लोकगीते, भक्तीगीतांचे व फराळ वाटपाचे कार्यक्रम रंगले.
सासवडचे नगराध्यक्ष मार्तंड भोंडे, उपनगराध्यक्ष विजय वढणे, पुणे जिल्हा काँग्रेसचे अध्यक्ष संजय जगताप, नगरसेवक संजय ग. जगताप, अजित जगताप, प्रविण भोंडे, अनिल उरवणे, अमित पावशे आदींनी दर्शनार्थ आज दोन्ही मंदिरात हजेरी लावली. आषाढी एकादशीनिमित्ताने संत सोपादनदेव समाधी मंदिरात पहाटे समाधीस अभिषेक झाला. तर त्याच दरम्यान काकडारती होताना. हरिपाठ, भजनाचा कार्यक्रम विणा मंडपात रंगला. दुपारी देऊळवाड्यात लोकगीते, भक्तीगीते आळवित महिलांनी सूर धरला. दुपारनंतर प्रवचन व भजन रंगले. तर मंदिराच्या अोवऱयात भाविकांना फराळ वाटप महाजन बंधूंतर्फे होते. तर सोपानकाका बँकेतर्फे गुडदाणी वाटप झाले. गाभाऱयात समाधी, विठ्ठल रुक्मिणींच्या दर्शनाला व समाधीस सुरवात झालेल्या चिंचेखालील पादुकांना दर्शनार्थ चांगलीच गर्दी होती.
नियोजन मोहन उरसळ हे करीत होते. तर सासवड शहरातील कासराचा मळा व कऱहेवरील विठोबाच्या डोहालगत विसावा विठोबा हे पुरातन मंदिर आहे. येथे सरदार पुरंदरे घराण्यातील नाना पुरंदरे यांनी पहाटे विठ्ठलास अभिषेक व महापूजा केली. तेंव्हापासून दर्शनबारी सुरु झाली. यानिमित्ताने संजय जगताप व नगराध्यक्ष भोंडे यांनी मंदिर परिसरात वृक्षारोपण केले. तर रोटरी क्लबतर्फे गुडदाणी वाटप करण्यात आले. येथेही हरिपाठ, भजनाचे कार्यक्रम होते. पुरंदरे व मित्र परिवार विसावा विठोबा मंदिरात संयोजन करीत होते. आषाढीनिमित्त पान, फुल, बुक्का यांची दुकाने थाटली होती. सोपानदेव मंदिरात पोलीस बंदोबस्तही होता.
ई सकाळवरील ताज्या बातम्यांसाठी क्लिक करा -
जियोची ‘धन धना धन’ ऑफर संपतेय; आता पुढे काय
500-1000 च्या जुन्या नोटा भरण्यासाठी पुन्हा संधी द्या : सर्वोच्च न्यायालय
हिंदी महासागर क्षेत्रात चिनी पाणबुडीचा वावर
शेतकरी कर्जमुक्तीची जिल्हानिहाय आकडेवारी
गुप्त विठोबाच्या दर्शनासाठी भाविकांची गर्दी
पुलवामातील तिसऱ्या दहशतवाद्याचा खात्मा
मराठी तरुणांवर मध्य रेल्वेचा अन्याय; 432 युवक सेवेपासून वंचित
विठूराया... शेतकरी कर्जमुक्त झाल्याशिवाय सुखी होणार नाही: मुख्यमंत्री फडणवीस
GST च्या पारदर्शकतेचा लाभ सर्वांना
क्रिकेट : विंडीजचे फिल सिमन्सही भारताच्या प्रशिक्षकपदासाठी इच्छुक
‘जीएसटी’बाबत सोशल मीडियावर अफवा
Maratha Kranti Morcha: मराठा आरक्षणाच्या मागणीसाठी छावाच्या कार्यकर्त्यांचा आत्मदहनाचा प्रयत्न
उस्मानाबाद - मराठा आरक्षणासह विविध मागण्यांकरीता छावा संघटनेच्या सहा कार्यकर्त्यांनी सामुहीकपणे आत्मदहन करण्याचा सोमवारी (ता. 20) प्रयत्न केला....
उल्हासनगरातील नगरसेवक राजेश वधारिया यांच्या आईचे निधन
उल्हासनगर - पालिकेतील अभ्यासू आणि शासकीय योजनांची इतंभूत माहिती महासभेसमोर ठेवणारे टीम ओमी कलानी गटातील नगरसेवक राजेश वधारिया यांच्या मातोश्री...
निजामपूरकरांनी जागविल्या वाजपेयींच्या आठवणी...
निजामपूर-जैताणे (धुळे) : येथील ग्रामपंचायत कार्यालयात ग्रामस्थांतर्फे माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी सर्वपक्षीय...
विनयभं झाल्याने युवतीची आत्महत्या
नांदेड : विनयभंग करुन एका अल्पवयीन युवतीची समाजात बदनामी करणाऱ्या आरोपीच्या त्रासाला कंटाळून पिडीतेने आत्महत्या केली होती. या प्रकरणी आरोपी व...
जितेंद्र भुरूक यांनी किशोरदांची गायली सलग 89 गाणी
मुंबईः जितेंद्र भुरूक यांनी पुणे-मुंबईतील भव्य वाद्यवृंदासह किशोरकुमार यांच्या 89व्या जयंतीचे औचित्य साधून त्यांची सलग 89 गाणी गात 'अगर तुम ना होते'...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


Keyword - kashinathashastri upadhyay

गांवे, नद्या, समुद्र, देवदेवता किंवा अन्य नांवांची उत्पत्ती काय असेल नांवे कशी पडली असतील
धर्मसिंधु - प्रथम परिच्छेद
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - विघ्नेश वंदन
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - संक्रांतीच्या त्याज्य घटिका
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - अधिक महिन्याचे उदाहरण
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - क्षयमासाचे उदाहरण
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - मलमासातली वर्ज्य कर्मे
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - गुरुशुक्रास्तादिकांतील वर्ज्य कर्मे
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - सिंहस्थ गुरु असता वर्ज्यावर्ज्य
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - तिथिनिर्णयाची सामान्य परिभाषा
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
धर्मसिंधु - व्रतादिकांचा तिथिनिर्णय
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
हिंदूंचे ऐहिक, धार्मिक, नैतिक अशा विषयात नियंत्रण करावे आणि त्यांना इह-परलोकी सुखाची प्राप्ती व्हावी ह्याच अत्यंत उदात्त हेतूने प्रेरित होउन श्री. का..
(गो.) उंदरांससुद्धा खावयास न मिळाल्यामुळे शेपट्या आपटण्याची पाळी आली आहे, असे दरिद्री घर. ज्या घरात खावयास एक धान्याचा कणहि नाही असे घर.
कोणता शब्द योग्य आहे  नखाला जिव्हारी लागणे की जिव्हाळी लागणे
प्रथम खण्डः - एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - पञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - अष्टचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः


marathi bhavgeet | मराठी इंटरनेट

मराठी भावगीतं ऐका आणि डाऊनलोड करुन घ्या
आधी रेडिओवर एखादं गाणं लागून गेलं किंवा टि.व्ही. वरच्या एखाद्या कार्यक्रमाची वेळ संपली की परत येत नसे की परत येत नसे पण आजकालच्या इंटरनेटच्या जमान्यात मात्र …
मोठा इंटरनेट पत्ता लहान करणारा अनुप्रयोग
हजारो इंग्लिश पुस्तके मोफत
बॅटरीचे आयुष्य कसे वाढवावे
वर्ड फाईल PDFमध्ये बदलणे
SBI ATM केंद्रात पैसे जमा करणे
लॅपटॉप स्पिकर लॅपटॉपशिवाय वापरणे
अनुदिनी कशी तयार करावी
खाली आपला ईमेल अ‍ॅड्रेस देऊन Subscribe वर क्लिक केल्यास 2know.in वर प्रकाशित होणार्‍या नवीन लेखाची ‘नोंद’ आपल्याला ईमेलवर मिळेल.
संगणक - गरज आणि वाटचाल
****** पासवर्ड कसा पहायचा
यु ट्युब वर लाईव्ह आय.पी.एल. सामने
‘पेपाल’चे खाते कसे काढायचे
यु ट्युब मुव्हीज, ऑनलाईन चित्रपट
पॉवर बटणशिवाय फोन लॉक-अनलॉक
****** पासवर्ड कसा पहायचा
© कॉपिराईट २०१० - २०१५ - 2know.in. सर्व हक्क सुरक्षित.


कम्फर्ट फूडची परमावधी – ब्रिटिश फूड – डिजिटल दिवाळी २०१६

कम्फर्ट फूडची परमावधी – ब्रिटिश फूड
“ए नेशन इन नीड ऑफ अ बिग, वॉर्म हग”
लहानपणी ‘अॅस्टेरिक्स’च्या कॉमिकमध्ये एक प्रसंग वाचलेला आठवतो. अॅस्टेरिक्स आणि त्याचे मित्रवर्य ऑबेलीक्स हे दोघे ‘गॉल्स’ म्हणजे फ्रेंच भिडू, रोमन लोकांनी सक्तीची सैन्यभरती करवलेल्या एका तरुणाला सोडवायला स्वतःच रोमन सैन्यात भरती झाले. त्यांच्या सैनिकी तुकडीत रोमन साम्राज्यातले इतरही अनेक प्रजाजन होते – म्हणजे स्पॅनिश, जर्मन, बेल्जियन, इजिप्शियन इत्यादी. त्यात एक ब्रिटिशही होता. सैन्यात देण्यात येणारे जेवण म्हणजे अगदी निकृष्ट आणि ‘रेशन’-बरहुकूम वाढले जाणारे पाणचट सूप तुकडीतल्या सर्व सैनिकांनी एखादा घास घेऊन तोंडे वाकडी केली आणि सूप प्यायचे नाकारले तुकडीतल्या सर्व सैनिकांनी एखादा घास घेऊन तोंडे वाकडी केली आणि सूप प्यायचे नाकारले काहींनी सूपचे भांडे टेबलावरून ढकलून दिले, तर काहीजण स्वैपाक्याची गाठ घेऊन त्याला जरा ‘समज’ द्यावी असे म्हणून स्वयंपाकघराच्या दिशेने गेले. फक्त त्या ब्रिटिश सैनिकाने ते सूप चाटून-पुसून साफ केले – वर आणखी ते अगदी ‘डिलीशस’ असल्याचे प्रमाणपत्रही दिले
ब्रिटिश खाद्यसंस्कृतीबद्दलचे जनरल मत या लहानशा प्रसंगातून चांगलेच नजरेस येते. ब्रिटिश लोक म्हणजे शक्य तेवढे ब्लँड, रुचीहीन, कळाहीन खाणे पसंत करतात, हा एक सर्वसाधारण समज त्याच्या तुलनेत फ्रेंच, इटालियन, किंवा स्पॅनिश खाद्यसंस्कृती म्हणजे रंग, रूप, चव, स्वाद, घटक पदार्थ, त्यांचा ताजेपणा, त्यांची लागवड/पैदास वगैरेंबद्दलचा परंपरागत अभिमान, प्रांताबरहुकुम होणारे वैविध्य, अशा बाबींनी नटलेले मनोहारी आस्वाद-कारंजेच त्याच्या तुलनेत फ्रेंच, इटालियन, किंवा स्पॅनिश खाद्यसंस्कृती म्हणजे रंग, रूप, चव, स्वाद, घटक पदार्थ, त्यांचा ताजेपणा, त्यांची लागवड/पैदास वगैरेंबद्दलचा परंपरागत अभिमान, प्रांताबरहुकुम होणारे वैविध्य, अशा बाबींनी नटलेले मनोहारी आस्वाद-कारंजेच याउलट खाण्याबद्दल आत्मीयता नसणे हा ब्रिटिश खाद्यसंस्कृतीचा अविभाज्य भागच आहे, असे जणू भासवले जाते. कदाचित हा ‘पुढ्यात येईल ते खायला पाहिजे, चोचले पुरवले जाणार नाहीत’ अशा, म्हणजे एका बाजूला व्हिक्टोरियन ख्रिश्चन नैतिकता आणि दुसऱ्या बाजूला ज्याला ‘स्टिफ ब्रिटीश अपर लिप’ म्हणजेच अगदी आत्मपीडा झाली तर चालेल, पण ‘निश्चयासी दृढ असावे’ असे गोड नाव आहे, अशा जीवनात्मक ‘राष्ट्रीय दृष्टी’चा परिपाक असावा.
मराठी वाचकवर्गाला परिचित अशा पु.लं.च्या ‘अपूर्वाई’तही त्यांनी “इंग्रजाला डुक्कर, बैल आणि बटाटा यापलीकडे काही विशेष रुचत नाही” असे विधान केलेले आढळते, ते त्यांना प्रत्यक्ष आलेल्या या अशा अनुभवांमुळेच. फ्रेंच लोक ब्रिटिशांना तुच्छतेने ‘रोस्बीफ’ म्हणतात – म्हणजे रोस्ट बीफ हा ब्रिटिश खाण्याचा मुकुटमणी त्यापलीकडे काही नाही, असा हा फ्रेंच उपहास त्यापलीकडे काही नाही, असा हा फ्रेंच उपहास ब्रिटिश खाद्यसंस्कृती म्हटले की “त्यात काय विशेष ब्रिटिश खाद्यसंस्कृती म्हटले की “त्यात काय विशेष” असा प्रश्न ओघानेच उपस्थित व्हावा, इतके ब्रिटिश फूडबाबत इतर लोकांचे स्पष्ट मत बनलेले दिसते. या प्रथमदर्शनी उपहासामागे किंवा तिटकाऱ्यामागे काय दडले आहे, त्याचा वेध घेण्याचा हा एक प्रयत्न.
इतर कुठल्याही युरोपियन देशाप्रमाणे ब्रिटनमध्येही बीफ, पोर्क, लँब, चिकन यांचे मांस हा खाण्याचा स्थायिभाव आहे. मोसमाप्रमाणे यात हरीण, ससा, रानडुक्कर, किंवा पार्ट्रीज, फेझंट, वूडकॉक, ग्राऊज अशा पक्ष्यांचाही समावेश होतो (ग्रीष्म ऋतूत या प्राण्यापक्षांची पैदास झाली की, हेमंत ऋतूत त्यांच्या शिकारीचे परवाने मिळवून शिकार केली जाते). किंबहुना, पारंपरिक ‘हेल्दी’ खाणे म्हटले की त्याचे वर्णन ‘मीट अँड टू व्हेजिटेबल्स’ असे केले जाते. सर्वसाधारणपणे जनता हेच खात आली असली तरी ब्रिटिश सामाजिक-सांस्कृतिक जीवनाच्या इतर कुठल्याही अंगाप्रमाणे ‘क्लास’ हा इथेही महत्त्वाची भूमिका बजावतो
उच्चवर्गीयांचे खाणे, त्यांच्या सवयी, त्यांचे आचार किंवा मॅनर्स, त्यांच्या खाण्याच्या वेळा तसेच क्वांटिटी, हे सगळेच मध्यम किंवा निम्न अर्थात ‘वर्किंग क्लास’ लोकांपेक्षा खूपच वेगळे असते – किंवा एकेकाळी असायचे असे म्हटले तरी चालेल – पण त्याचा चिरस्थायी परिणाम लोक ‘काय, कुठे आणि कसे’ खातात याच्यावर झालेला आहे. ‘वरच्या क्लास’च्या लोकांचे ‘खालच्या क्लास’च्या लोकांनी केलेले सामाजिक अनुकरण हा एकंदरीतच ब्रिटिश संस्कृतीच्या ऐतिहासिक जडणघडणीतला एक ‘डिफायनिंग फॅक्टर’ आहे. त्याचा जबरदस्त परिणाम ब्रिटिश समाजाच्या भाषिक आणि सांस्कृतिक अंगांवर झाला आहे, होतोही आहे. खाद्यसंस्कृतीही याला अपवाद कशी असणार
अगदी पावासारख्या साध्या खाद्यपदार्थाचाही उच्चवर्गीय लोक नीट भाजला गेलेला वरचा भागच खात – म्हणूनच त्यांना उद्देशून ‘अपर क्रस्ट’ असा शब्दप्रयोग वापरात आला
उच्चवर्गीय लोक अर्थातच फार, म्हणजे अतिच खात जुन्या जमान्यातला प्रसिद्ध नट चार्ल्स लॉटन याने रंगवलेला जेवणाच्या टेबलवर बसून कोंबडीच्या तंगड्या चावत हाडे मागे फेकणारा अधाशी आठवा हेन्री राजा हे कदाचित या उच्चवर्गीय हावरटपणाचे दृश्य प्रतीक मानायला हरकत नाही.
सकाळी ‘ब्रेकफस्ट’, दुपारी लंच, आणि संध्याकाळी ‘सपर’ ही सर्वसामान्यपणे उच्च/मध्यमवर्गीय लोकांची पारंपरिक खाद्यपद्धती. यात मग प्रसंगोपात्त दुपारचा चहा किंवा ‘मिड-मॉर्निंग’ची कॉफी – पण चहा/कॉफीची सवय ब्रिटिशांना अठराव्या शतकातच लागली. त्याआधी हे पदार्थ महागडे आणि केवळ उच्चवर्गीयांनाच परवडतील असे होते.
ब्रेकफास्टचा पारंपरिक आविष्कार म्हणजे ‘फुल इंग्लिश’ या नावाने ओळखला जाणारा तळणीच्या पदार्थांचा ढीग त्यात हाफ- किंवा फुल-फ्राईड अंडी, सॉसेज, बेकन, मशरूम्स, ग्रिल केलेले टमाटो, बेक्ड बीन्स, आणि तळलेला पाव असा हृदयरोगाकरिता ‘गुणकारी’( त्यात हाफ- किंवा फुल-फ्राईड अंडी, सॉसेज, बेकन, मशरूम्स, ग्रिल केलेले टमाटो, बेक्ड बीन्स, आणि तळलेला पाव असा हृदयरोगाकरिता ‘गुणकारी’() सरंजाम असतो. तेलकट पदार्थांच्या बाहुल्यामुळे याला ‘ग्रीसी स्पून’ असेही एक लाडके नाव आहे. तळलेले पदार्थ चवीला छान लागतात यात नवल ते काय) सरंजाम असतो. तेलकट पदार्थांच्या बाहुल्यामुळे याला ‘ग्रीसी स्पून’ असेही एक लाडके नाव आहे. तळलेले पदार्थ चवीला छान लागतात यात नवल ते काय म्हणूनच “इंग्लंडमध्ये उत्तम खायचे असेल तर दिवसातून तीनदा ब्रेकफास्ट करा” असे सॉमरसेट मॉम म्हणाला म्हणूनच “इंग्लंडमध्ये उत्तम खायचे असेल तर दिवसातून तीनदा ब्रेकफास्ट करा” असे सॉमरसेट मॉम म्हणाला यात ‘ब्लॅक पुडिंग’ नामक सॉसेजचा आणखी एक प्रकारही विशेषतः स्कॉटलंडमध्ये प्रचलित आहे. हे सॉसेज रक्त, ओट्स आणि काही मसाले यांच्या मिश्रणातून बनवतात. ‘रक्ताचा पदार्थ’ अशी कुप्रसिद्धी झाल्यामुळे अलीकडे लोक याला नाके मुरडू लागले आहेत, पण जीवनसत्त्वे आणि मिनरल्सच्या दृष्टीने चांगला असा हा ब्रेकफास्टमधला कदाचित एकमात्र पदार्थ असावा यात ‘ब्लॅक पुडिंग’ नामक सॉसेजचा आणखी एक प्रकारही विशेषतः स्कॉटलंडमध्ये प्रचलित आहे. हे सॉसेज रक्त, ओट्स आणि काही मसाले यांच्या मिश्रणातून बनवतात. ‘रक्ताचा पदार्थ’ अशी कुप्रसिद्धी झाल्यामुळे अलीकडे लोक याला नाके मुरडू लागले आहेत, पण जीवनसत्त्वे आणि मिनरल्सच्या दृष्टीने चांगला असा हा ब्रेकफास्टमधला कदाचित एकमात्र पदार्थ असावा हृदयरोगाच्या भीतीमुळे ‘फुल इंग्लिश’ हा एखाद्या दिवशी जिव्हालौल्य म्हणून करायचाच प्रकार झाला आहे, पण नुसते पावामध्ये खरपूस तळलेले बेकन भरलेली ‘बेकन बटी’ ही अजूनही आपले ब्रेकफास्टमधले स्थान धरून आहे. बरेच लोक अर्थातच सिरिअल किंवा म्युस्ली, अथवा अंड्याचा एखादा पदार्थ आणि पाव अशी साधीच न्याहारी करतात. हाफ-बॉईल्ड अंडे आणि त्यात बुडवून खायचे टोस्टचे फिंगर-साईझ तुकडे किंवा ‘एग अँड सोल्जर्स’ हा ब्रेकफस्ट बाळगोपाळांत चांगलाच प्रिय आहे
वर्किंग क्लासचे लोक लंचसाठी ‘डबा’ घेऊन कामाला जात. त्यांच्या गृहिणींनी शक्कल लढवून पदार्थ आणि त्याचे पॅकिंग हे दोन्ही एकत्र करून सगळेच खाताही येईल अशा काही अभिनव पदार्थांची निर्मिती केली. कॉर्नवॉल प्रांतात टिन धातूच्या खाणी होत्या. तिथल्या कामगारांच्या बायकांनी करंजीसारखा आकार दिलेल्या पेस्ट्रीमध्ये एका बाजूला मीट आणि दुसऱ्या भागात बटाटा असे दुभागी सारण भरलेल्या ‘कॉर्निश पेस्टी’ या प्रकाराचा शोध लावला. इंग्लंडच्या इतर भागातही पेस्ट्रीमध्ये एकीकडे गोड तर एकीकडे मटणाचे सारण भरलेले रोल हे अशाच गरजेतून निर्माण झाले. खाणमजूर किंवा शेतमजूर अशा पेस्ट्री किंवा रोल्स काम करता-करताच खाऊ शकत, एक घास घेऊन ते पुढच्या कामगाराकडे ‘पास ऑन’ करत कामकरी वर्गाचे मुख्य ‘जेवण’ हे कामगार लोक घरी परतत तेव्हा, म्हणजे संध्याकाळी ५-६ वाजताच होऊन जाई, आणि या जेवणाबरोबरच चहाही प्यायची पद्धत असल्याने या वर्गाचे लोक या जेवणालाच ‘टी’ असेही म्हणत. (अजूनही संध्याकाळच्या जेवणाला उद्देशून” अशी भाषा कोणी वापरली तर त्याचा ‘सोशल क्लास’ लगेच उघडा पडतो कामकरी वर्गाचे मुख्य ‘जेवण’ हे कामगार लोक घरी परतत तेव्हा, म्हणजे संध्याकाळी ५-६ वाजताच होऊन जाई, आणि या जेवणाबरोबरच चहाही प्यायची पद्धत असल्याने या वर्गाचे लोक या जेवणालाच ‘टी’ असेही म्हणत. (अजूनही संध्याकाळच्या जेवणाला उद्देशून” अशी भाषा कोणी वापरली तर त्याचा ‘सोशल क्लास’ लगेच उघडा पडतो) इतक्या लवकर जेवण झाल्याने मग रात्री झोपण्यापूर्वी काही बिस्किटे आणि त्याबरोबर दूध किंवा चहा प्यायचीही काही कामकरी घरांत पद्धत असे. त्याला खाण्याच्या वेळेनुसार ‘इलेव्हनर्स’ म्हटले जाई.
शुक्रवार हा ख्रिश्चन परंपरेप्रमाणे मांस न खाण्याचा वार, म्हणून त्या दिवशी ब्रिटिशांचे आवडते ‘फिश अँड चिप्स’ घरोघर संध्याकाळच्या जेवणासाठी अजूनही खाल्ले जाते. गाव थोडे मोठे असले की त्याच्यात ‘चिपी’ म्हणजे चिप्स तळणाऱ्या माणसाचे दुकान हवेच हाही मुळात ‘वर्किंग क्लास’ पदार्थ – न्यूजपेपरच्या कागदात कॉड माशाचा बीअरमध्ये केलेल्या बॅटरमध्ये फ्राय केलेला तुकडा, त्याच्याबरोबर दोनदा तळून काढलेल्या चिप्स (यांना ब्रिटिश लोक कटाक्षाने ‘चिप्स’ म्हणतात, अमेरिकन लोकांसारखे ‘फ्राईज’ म्हणत नाहीत हाही मुळात ‘वर्किंग क्लास’ पदार्थ – न्यूजपेपरच्या कागदात कॉड माशाचा बीअरमध्ये केलेल्या बॅटरमध्ये फ्राय केलेला तुकडा, त्याच्याबरोबर दोनदा तळून काढलेल्या चिप्स (यांना ब्रिटिश लोक कटाक्षाने ‘चिप्स’ म्हणतात, अमेरिकन लोकांसारखे ‘फ्राईज’ म्हणत नाहीत अमेरिकन लोक ज्यांना ‘चिप्स’ म्हणतात, त्या ब्रिटिश लोकांमध्ये ‘क्रिस्प्स’ म्हणून ओळखल्या जातात, आणि आपण त्यांना ‘वेफर्स’ म्हणतो अमेरिकन लोक ज्यांना ‘चिप्स’ म्हणतात, त्या ब्रिटिश लोकांमध्ये ‘क्रिस्प्स’ म्हणून ओळखल्या जातात, आणि आपण त्यांना ‘वेफर्स’ म्हणतो) आणि भरपूर प्रमाणात या दोन्हींवर ओतलेले माल्ट व्हिनेगर आणि मीठ, असा हा साधासोपा पदार्थ. तळणीचे तेल आणि व्हिनेगर यांच्या संगमाने या पदार्थाला एक अद्भुत आणि युनिक असा वास येतो – कागदाचे पॅकिंग सोडले की त्यातून येणाऱ्या या वासाच्या वाफा हुंगणे हा एक अविस्मरणीय खाद्यानुभव असतो, असे म्हणायला हरकत नाही
आता ‘हेल्थ अँड सेफ्टी’च्या नावाखाली न्यूजपेपरमध्ये पॅकिंग करणे बंद झाले आहे आणि त्याऐवजी साध्याच कागदात बांधून देतात, पण कागदाचे पॅकिंग अगदी ‘मस्ट’ आहे, त्याशिवाय या पदार्थाला चव येत नसावी. पारंपरिक पद्धतीप्रमाणे यातला माशाचा तुकडा वरचे पिठाचे कोटिंग काढून टाकून खाल्ला जातो, पण अर्थातच भजी वगैरे तेलकट पदार्थांना सोकावलेल्या भारतीय जिभेला त्या कोटिंगच्या कुरकुरीतपणाचा मोह न पडला तरच नवल त्यातून पिठात बीअर मिसळून हे बॅटर तयार करत असल्याने ते फसफसून भलतेच कुरकुरीत होते. ‘फिश अँड चिप्स’बरोबर वाटाण्याच्या डाळीचे ‘मशी पीज’ नामक गुरगुट, ‘टू व्हेजिटेबल्स’च्या परंपरेचा मान राखण्यासाठी म्हणून खाल्ले जाते. आणि कामकरी वर्गाचा सर्वतोप्रिय असा चहा – तो तर ‘ड्रिंक’ म्हणून हवाच.
सामाजिक क्लास कुठलाही असला तरी रविवारचा ‘संडे लंच’ हा ब्रिटिश खाद्यपरंपरेचा अविभाज्य भाग आहे. पारंपरिक प्रथेप्रमाणे रविवार म्हणजे विश्रांतीचा, प्रार्थनेचा आणि कौटुंबिक आनंद लुटण्याचा वार. अजूनही ब्रिटनच्या सुदूर कोपऱ्यात असलेल्या ऑर्कनी बेटांसारख्या दुर्गम आणि परंपरावादी भागात रविवारी कपडे धुण्यासारखी घरकामेही न करणारे लोक आहेत – कारण काय, तर सक्तीची विश्रांती म्हणून अगदी आवश्यक तीच कामे करणे, आणि उरलेला वेळ ईशचिंतनात आणि कुटुंबाच्या सान्निध्यात घालवणे चर्चला जाताना ‘रोस्टिंग ट्रे’ किंवा रॅकवर एक ‘मांसखंड’ अथवा ‘जॉईन्ट’ ठेवून तो ओव्हनमध्ये भाजायला लावणे, परत आल्यावर त्याच्यावर ‘बेस्टिंग’ म्हणजे तेलात किंवा त्याच्या अंगभूत चरबी किंवा मेदात घोळण्यासारखे सोपस्कार करणे, आणि तो पूर्णपणे ‘रोस्ट’ होऊन झाल्यावर ‘रेस्ट’ करायला ठेवल्यावर त्याच्या ट्रेमध्ये उतरलेल्या चरबी आणि खरपूस भाजणीतून ‘ग्रेव्ही’ बनवणे हे ‘संडे लंच’चे मुख्य खाद्यांग. पण त्याचबरोबर उकडलेल्या किंवा रोस्ट केलेल्या भाज्या, ड्रिपिंग किंवा लार्ड कडकडीत तापवून त्यात पिठाचे बॅटर घालून तळून काढलेले एखाद्या वाडग्यासारखे दिसणारे, तांबूस लाल कडा असलेले ‘यॉर्कशायर पुडिंग्स’; सॉसेजमीट, कांदा आणि ‘सेज’ची पाने घातलेले ‘स्टफिंग’, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ड्रिपिंग/लार्डमध्ये घोळून रोजमेरीसोबत रोस्ट केलेले बटाटे, या ‘सहाय्यकां’शिवाय संडे लंच पूर्ण होत नाही चर्चला जाताना ‘रोस्टिंग ट्रे’ किंवा रॅकवर एक ‘मांसखंड’ अथवा ‘जॉईन्ट’ ठेवून तो ओव्हनमध्ये भाजायला लावणे, परत आल्यावर त्याच्यावर ‘बेस्टिंग’ म्हणजे तेलात किंवा त्याच्या अंगभूत चरबी किंवा मेदात घोळण्यासारखे सोपस्कार करणे, आणि तो पूर्णपणे ‘रोस्ट’ होऊन झाल्यावर ‘रेस्ट’ करायला ठेवल्यावर त्याच्या ट्रेमध्ये उतरलेल्या चरबी आणि खरपूस भाजणीतून ‘ग्रेव्ही’ बनवणे हे ‘संडे लंच’चे मुख्य खाद्यांग. पण त्याचबरोबर उकडलेल्या किंवा रोस्ट केलेल्या भाज्या, ड्रिपिंग किंवा लार्ड कडकडीत तापवून त्यात पिठाचे बॅटर घालून तळून काढलेले एखाद्या वाडग्यासारखे दिसणारे, तांबूस लाल कडा असलेले ‘यॉर्कशायर पुडिंग्स’; सॉसेजमीट, कांदा आणि ‘सेज’ची पाने घातलेले ‘स्टफिंग’, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ड्रिपिंग/लार्डमध्ये घोळून रोजमेरीसोबत रोस्ट केलेले बटाटे, या ‘सहाय्यकां’शिवाय संडे लंच पूर्ण होत नाही या साहाय्यकांना ‘ट्रिमिंग्स’ असे लाडके नावही आहे.
एकदोन किलो वजनाचा मांसाचा तुकडा नीट रोस्ट करणे हे उत्तम पुरणपोळी करण्याइतकेच ‘कसब’ असलेले काम आहे. “त्यात काय, ओव्हनमध्ये टाकले की झाले” असा शॉर्टकट त्यात नाही मांसाचे वजन, त्याचा ‘कट’, त्यातले फॅटचे प्रमाण, रोस्टिंग टेम्परेचर, मांस कोरडे न होता सर्व बाजूने व्यवस्थित शिजू देणे, पोर्क असेल तर त्याच्यावर असलेल्या जाड स्किन लेयरपासून कुरकुरीत ‘क्रॅकलिंग’ बनवणे, हे सगळे सुगरणीचा ‘हात बसणे’ आवश्यक असलेले प्रकार आहेत. मीट रोस्ट केल्यावर ते ‘रेस्ट’ करणे, म्हणजे ओव्हनबाहेर काढून थोडा वेळ झाकून ठेवणेही आवश्यक असते. ‘रेस्ट’ झालेला जॉईन्ट सुरीच्या साहाय्याने स्लाईस करून, ते स्लाईस गरम केलेल्या डिशमध्ये सजवून त्यावर डार्क ब्राऊन रंगाची ग्रेव्ही ओतायची, आणि मग ‘ट्रिमिंग्स’पैकी जे काही असेल ते त्या डिशमध्ये घेऊन ‘पूर्णान्नदर्शन’ करायचे. मग देवाची प्रार्थना करून आडवा हात – किंवा सुरीकाट्यांचा उभा हात – मारायला मोकळे मांसाचे वजन, त्याचा ‘कट’, त्यातले फॅटचे प्रमाण, रोस्टिंग टेम्परेचर, मांस कोरडे न होता सर्व बाजूने व्यवस्थित शिजू देणे, पोर्क असेल तर त्याच्यावर असलेल्या जाड स्किन लेयरपासून कुरकुरीत ‘क्रॅकलिंग’ बनवणे, हे सगळे सुगरणीचा ‘हात बसणे’ आवश्यक असलेले प्रकार आहेत. मीट रोस्ट केल्यावर ते ‘रेस्ट’ करणे, म्हणजे ओव्हनबाहेर काढून थोडा वेळ झाकून ठेवणेही आवश्यक असते. ‘रेस्ट’ झालेला जॉईन्ट सुरीच्या साहाय्याने स्लाईस करून, ते स्लाईस गरम केलेल्या डिशमध्ये सजवून त्यावर डार्क ब्राऊन रंगाची ग्रेव्ही ओतायची, आणि मग ‘ट्रिमिंग्स’पैकी जे काही असेल ते त्या डिशमध्ये घेऊन ‘पूर्णान्नदर्शन’ करायचे. मग देवाची प्रार्थना करून आडवा हात – किंवा सुरीकाट्यांचा उभा हात – मारायला मोकळे हो, विवक्षित जॉईन्ट्सबरोबर चवीला विवक्षित सॉसेसच घ्यायचे – म्हणजे बीफबरोबर हॉर्सरॅडिश, पोर्क असेल तर अॅपल सॉस, चिकनबरोबर मेयोनेज किंवा मस्टर्ड आणि लँब असेल तर मिंट सॉस. ‘फ्लेव्हर एनहान्समेंट’ हे आपल्या जेवणातल्या चटणी/लोणच्याचे कार्य ही विविध सॉसेस बजावतात.
‘अंबल’ हा शब्द ट्युडर इंग्लिशमध्ये पोटातल्या अवयवांना उद्देशून वापरला जाई. त्याच्यावरुनच “टू ईट अॅन हंबल पाय’ म्हणजे गरिबाप्रमाणे नम्रपणे आपली चूक मान्य करून मानहानीला सामोरे जाणे हा वाक्प्रचार आला.
इटालियन म्हटले की पिझ्झा आठवतो, किंवा अमेरिकन म्हटले की बर्गर आठवते तसे ब्रिटिश खाद्यसंस्कृतीचे काहीच वैशिष्ट्य नाही असा एक समज आहे. पण वस्तुस्थिती तशी नाही. माझ्या मते ब्रिटनमध्ये जसे ‘पाय’ केले जातात तसे युरोपातच काय पण जगात इतरत्र कुठेच केले जात नाहीत मटणाचा किंवा माशाचा ‘ज्युसी’ किंवा अंगाबरोबर ‘सॉस’ असलेला गरम खाद्यप्रकार (अशा रश्शाला आपल्याकडे लोक सहसा ‘ग्रेव्ही’ म्हणतात – पण ब्रिटनमध्ये ग्रेव्ही म्हणजे फक्त रोस्टच्या खरपुडीतून केला जाणारा द्रवपदार्थ मटणाचा किंवा माशाचा ‘ज्युसी’ किंवा अंगाबरोबर ‘सॉस’ असलेला गरम खाद्यप्रकार (अशा रश्शाला आपल्याकडे लोक सहसा ‘ग्रेव्ही’ म्हणतात – पण ब्रिटनमध्ये ग्रेव्ही म्हणजे फक्त रोस्टच्या खरपुडीतून केला जाणारा द्रवपदार्थ बाकी पदार्थांत असलेल्या अंगभूत रश्शाला ‘सॉस’च म्हटले जाते) हा कुठल्यातरी पेस्ट्रीसोबत मॅच करायचा हे ‘पाय’चे मूलभूत रूप.
पाईजमध्येही अनेक प्रकार आहेत. शॉर्टक्रस्ट पेस्ट्रीत फिलिंग घालून केलेले ‘साठवणी’चे पाय, पफ पेस्ट्रीचे ‘झाकण’ लावलेले पॉट-पाय, पेस्ट्रीकेसचा वापर करून केलेले उघडे किंवा ‘ओपन पाय’ आणि बटाट्याच्या मॅशचा ‘टॉपिंग’ म्हणून वापर केलेले पाय. यापैकी पहिल्या प्रकारच्या पायमध्ये मिडलंडमधल्या ‘मेल्टन मोब्रे’ गावाचे पोर्क पाय अतिशय प्रसिद्ध आहेत. शेवटच्या प्रकारचे पाय हे बहुधा ‘संडे लंच’मधल्या उरलेल्या घटक-पदार्थांतून केले जातात. रविवारचे रोस्ट मीट उरले असेल तर ते बारीक चिरून, ते टोमॅटोचा बेस असलेल्या सॉसमध्ये उरलेल्या ‘ट्रिमिंग्स’-सोबत घालून त्यांचे फिलिंग आणि रोस्टेड बटाट्यांच्या मॅशचेच ‘टॉपिंग’ हा अगदी सोपा (उ)पाय – म्हणजे यात शिळ्या पदार्थाचे चवदार रिसायकलिंग होऊन ‘अन्नपूर्णा’ अशा गृहिणीच्या घरगुती अर्थकारणालाही वाव रोस्ट मीट हे लँबचे असेल तर तो ‘शेपर्ड्स पाय’ आणि ते बीफ असेल तर तो ‘कॉटेज पाय’.
संडे लंचमधून उरलेल्या गोष्टींचा पाय होत असल्याने अनेक घरात सोमवार हा ‘पाय’वार असे पण तो तसाच असायला पाहिजे असे अर्थातच नाही. ताजे आणि स्मोक्ड मासे, व्हाईट सॉस आणि चीजमिश्रित बटाट्याच्या मॅशचे टॉपिंग असलेला ‘फिश पाय’ही शुक्रवारच्या फिश अँड चिप्स’ऐवजी थोडा अधिक ‘हेल्दी ऑप्शन’ म्हणून खाल्ला जातो. पेस्ट्रीच्या ऐवजी ‘सुएट’ या प्राणिजन्य मेदाचा वापर करून केलेले पीठ खोलगट भांड्याला आतून लावून घेऊन मग त्यात फिलिंग भरायचे, आणि त्याच पिठाची गोल चकती करून तिचा कव्हर म्हणून वापर करायचा. मग हे भांडे अत्यंत संथपणे – प्रसंगी चारपाच ताससुद्धा लागतात – स्टीम करून शिजवणे हा ‘सुएट पुडिंग’ नावाचा पारंपरिक प्रकार करायचा मार्ग. पोर्क पायसारखे ‘साठवणी’चे पाय स्नॅक्स म्हणून, किंवा उन्हाळ्यात नदीकिनारी, हिरवळीवर मित्रमंडळी किंवा कुटुंबीयांसोबत केलेल्या ‘पिकनिक’च्या बास्केटमधले महत्त्वाचे घटक असतात. पाय केवळ मटणाचेच होतात असे नाही – गरिबांच्या पायमध्ये अनेकदा काळजी, आतडी, फुफ्फुसे वगैरे निकृष्ट घटकांचा भरणा असे.
आतापर्यंत मांसाहारी पदार्थांचाच जास्त आढावा घेतला गेला त्यांच्याबरोबर ज्या ‘दोन व्हेजिटेबल्स’ येतात त्यांच्याकडे आता थोडे लक्ष देऊ. निसर्गाचीच लहर अशी आहे की, ब्रिटनमध्ये भाज्यांची लागवड, साठवण आणि भक्षण हे ऋतूप्रमाणेच करावे लागते. युरोपियन हवामानापेक्षा ब्रिटिश हवामान थोडे ‘माईल्ड’ असते – म्हणजे हिवाळ्यातही सदोदित बर्फमय, सतत शून्याखाली तापमान असे विशेष कधी घडत नाही, तसेच उन्हाळ्यात तिशी-पस्तिशीच्या जवळ तापमान क्वचितच जाते. पण तरीही, उन्हाळ्याचा कालावधी लहान असल्यामुळे भाज्यांसारखी बागायती पिके त्या दोन-तीन महिन्यांतच घेता येतात. फ्लॉवर, कोबीसारख्या भाज्या थंडी सहन करू शकतात, त्यामुळे त्यांची आवक हिवाळ्यातही सुरू राहते. गाजर-पार्स्नीप-बटाटे यांच्यासारख्या मूळभाज्या ह्या सुगी झाल्यानंतर बराच काळ साठवता येतात.
‘फ्रीझिंग’चे तंत्रज्ञान विकसित झाल्यामुळे मक्याचे दाणे, ब्रॉड बीन्स आणि हिरवे वाटाणे हे सुगीच्या काळात पिकवून पुढे टिकवून ठेवता येतात. वांगी, भोपळी मिरच्या, तसेच कोर्जेट्स किंवा त्यांचे मोठे रूप मॅरो या भाज्या मात्र उन्हाळ्यातच येतात. भाज्या उकडून खाण्याकडे कल जास्त असला तरी ‘कॉलीफ्लॉवर चीज’सारखा चविष्ट प्रकार, किंवा कोबी-वर्गीय भाज्यांचे हॅमचे तुकडे घालून केलेले ‘स्टरफ्राय’ असे वेगळे प्रकार करूनही भाज्या खाल्ल्या जातात.
पण बटाटा हा भाजीचा स्थायिभाव त्याचे बॉईल्ड, स्टीम्ड, बेक्ड, चिप्स असे अनेक प्रकार होतात, आणि प्रत्येक प्रकारात उपयोगात येणारे बटाटेही वेगवेगळ्या जातीचे असतात. स्टीमिंग/बॉईलिंगसाठी, छोटे आणि ‘वॅक्सी टेक्स्चर’ असलेले बटाटे वापरतात. यांत उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला येणारे ‘जर्सी रॉयल’ जातीचे बटाटे फारच भाव खातात त्याचे बॉईल्ड, स्टीम्ड, बेक्ड, चिप्स असे अनेक प्रकार होतात, आणि प्रत्येक प्रकारात उपयोगात येणारे बटाटेही वेगवेगळ्या जातीचे असतात. स्टीमिंग/बॉईलिंगसाठी, छोटे आणि ‘वॅक्सी टेक्स्चर’ असलेले बटाटे वापरतात. यांत उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला येणारे ‘जर्सी रॉयल’ जातीचे बटाटे फारच भाव खातात बेकिंगसाठी पिठूळ बटाटे लागतात, त्यांच्या ‘विवाल्डी’, ‘किंग एडवर्ड’ वगैरे जाती आहेत. ‘मारिस पायपर’ जातीचे बटाटे हे ‘सर्वतोभद्र’ असतात – त्यांचा वापर कसाही करता येतो. चिप्स करताना त्या दोनदा फ्राय केल्या तर त्यांच्या चवीत पुष्कळ फरक पडतो. चिप्स वरून क्रिस्पी, ब्राऊन झालेल्या पण आतून पिठूळ आणि मॉईस्ट असाव्या लागतात.
ब्रिटिश भाजीसृष्टीचा एक ‘गॉरमे’ आविष्कार म्हणजे एप्रिलच्या अंताला किंवा मे महिन्याच्या सुरुवातीला येणारे अॅस्परागस किंवा ‘शतावरी’चे कोवळे कोंब यांचा सीझन अतिशय लहान असतो, जेमतेम तीन-चार आठवडे – पण त्यांचा स्वाद आणि चव, जगातल्या कुठल्याही अॅस्परागसपेक्षा उजवी असते असे म्हटले तरी चालेल यांचा सीझन अतिशय लहान असतो, जेमतेम तीन-चार आठवडे – पण त्यांचा स्वाद आणि चव, जगातल्या कुठल्याही अॅस्परागसपेक्षा उजवी असते असे म्हटले तरी चालेल हे कोंब नुसते पाण्यात पाच मिनिटे उकळून, किंवा गरम तव्यावर ग्रिल करून खाणे म्हणजे स्वादसुखाची परमावधी असते.
‘गार्डनिंग’ हा ब्रिटीश लोकांचा अत्यंत आवडीचा विषय – ‘राष्ट्रीय’ ऑब्सेशन म्हटले तरी चालेल टीव्हीवरही गार्डनिंग शो प्रेझेंट करणारे माँटी डॉन, कॅरल क्लाईन वगैरेंसारखे ‘स्टार गार्डनर’ टीव्हीवरही गार्डनिंग शो प्रेझेंट करणारे माँटी डॉन, कॅरल क्लाईन वगैरेंसारखे ‘स्टार गार्डनर’ ज्याने कधीच मातीत हात घातला नाही असा ब्रिटिश माणूस क्वचितच सापडेल. त्यामुळे घरी उगवलेल्या भाज्यांचे लोकांना अतिशय प्रेम असते. ज्यांच्या घरची गार्डन्स लहान आहेत त्यांना ग्राम/नगरपालिकेकडून जमिनीचे प्लॉट भाड्याने घेऊन तिथे स्वतःपुरती ‘शेती’ करायची सोय असते.
मार्च-एप्रिल महिन्यांपासून ‘गार्डन सेन्टर्स’मध्ये हौशी बागायतदारांची लगबग सुरू होते. तऱ्हेतऱ्हेच्या फळभाज्या, सॅलड्स, पालेभाज्या, बीन्स वगैरेंसारखी शेंग-वर्गीय झाडे, इत्यादींची बाळरोपटी किंवा बियाणे, त्यांना लागणारी खते, इत्यादींनी दुकाने गजबजतात. मे महिन्यानंतर थिजलेली जमीन पुन्हा उबदार होऊ लागते. मग लावण्या-पेरण्या होतात. उन्हाळा जसजसा वाढत जातो तशी त्यांची निगुतीने मशागत केली जाते. मग सरत्या उन्हाळ्यात आपल्या बागेत काय-काय झाले त्याचा वानवळा शेजारी-आप्तेष्ट-मित्रांना दिला जातो. त्या भाज्या चवी-चवीने खाल्ल्या जातात. अगदी दहा-पंधरा बीन्सचे पीक असले तरी ते देताना ‘आमच्या घरचे’ म्हणून देणाऱ्याचा ऊर अभिमानाने भरून आलेला असतो
भाज्यांप्रमाणेच फळेही ब्रिटिश खाद्यसंस्कृतीचा भाग आहेच. ब्रिटनमध्ये शेकड्यांनी वेगवेगळ्या जातींची सफरचंदे होतात. मार्च महिन्यात त्यांच्या झाडांना आलेली लक्षावधी फुले वसंत ऋतूच्या आगमनाची वर्दी देतात. उन्हाळा संपल्यानंतर सफरचंदांचा बहर सुरू होतो. ‘कुकिंग’ आणि ‘ईटिंग’ अशा दोन्ही प्रकारची सफरचंदे होतात. ‘कुकिंग’ अॅपल्सचा उपयोग गोड पदार्थ आणि सॉसेस करायला होतो. शिजवली नाहीत तर ती अतिशय आंबट लागतात, पण शिजवल्यावर त्यांची ‘प्यूरे’ उत्तम होते आणि तिच्यात साखर घालून तिचा आंबटपणा कमी करता येतो. ‘इटिंग’ अॅपल्समध्ये कॉक्स, ब्रेबर्न, रसेट वगैरे लोकल जाती प्रसिद्ध आहेत.
सफरचंदांबरोबरच त्यांच्या वनस्पतीशास्त्रिय नातलग अशा पीच, प्लम, चेरी आणि पेअर या फळांच्याही अनेक स्थानिक जाती ब्रिटनमध्ये उपलब्ध असतात. पण वर उल्लेखलेल्या अॅस्परागसप्रमाणेच ब्रिटिश फळांपैकी ‘राणी’चा मान जर कोणते फळ मिळवत असेल तर ते आहे स्ट्रॉबेरी इंग्लिश स्ट्रॉबेरींना चव आणि स्वाद यांत खरोखर जगात तोड नाही असे म्हटले तर अतिशयोक्ती होणार नाही. अॅस्परागसप्रमाणेच यांचाही हंगाम तोकडा असतो – पण विम्बल्डन टेनिस स्पर्धेच्या वेळी साधारणतः त्या उपलब्ध असतात. स्ट्रॉबेरीचे तुकडे आणि चवीपुरती पिठीसाखर हे सिंगल क्रीममध्ये घालून त्यांचा आस्वाद घेत घेत टेनिसचे सामने बघणे ही आता परंपराच झालेली आहे
कुठल्याही खाद्यसंस्कृतीत गोडाचे महत्त्व अनन्यसाधारण असते. ब्रिटनही त्याला अपवाद कसा असणार पण तसे म्हटले तर ब्रिटनची ‘राष्ट्रीय चव’ कुठली हा प्रश्न विचारला तर ‘आंबट’ हे उत्तर निःसंशय मिळेल – मग त्याला ‘टार्ट’ म्हणा किंवा ‘शार्प’ म्हणा, किंवा आणखी काही पण तसे म्हटले तर ब्रिटनची ‘राष्ट्रीय चव’ कुठली हा प्रश्न विचारला तर ‘आंबट’ हे उत्तर निःसंशय मिळेल – मग त्याला ‘टार्ट’ म्हणा किंवा ‘शार्प’ म्हणा, किंवा आणखी काही सगळ्या चवींमध्ये आंबट चव असलेले पदार्थ ब्रिटिशांना अधिक आवडतात. गोडाचे पदार्थ, विशेषतः उन्हाळी फळांपासून केले जाणारे, हेही मुळात अत्यंत आंबट अशा फळांचे करतात. त्यात कुकिंग अॅपल्स, नाना प्रकारच्या ‘समर बेरीज’ म्हणजे रेडकरंट, ब्लॅककरंट, रास्पबेरी, गूजबेरी अशा फळांचा समावेश होतो. फळे शिजवायची, त्यांच्यात भरपूर साखर घालायची – पण ती गोड लागली तरी त्यांच्यातले आम्ल तसेच राहते; किंबहुना पदार्थ तयार झाला की अधिकच कॉन्सन्ट्रेटेड होऊन त्याची तीव्रता वाढते. मग किमान ‘स्स्सSS’ म्हणावे लागावे इतपत तरी आंबटपणा जाणवू देऊन बाकीच्या आम्लाचे ‘उदासिनिकरण’ करायला क्रीम, किंवा कस्टर्डबरोबर हे गोड पदार्थ सर्व्ह केले जातात. त्यामुळे फळांपासून केले असले तरी हे पदार्थ म्हणजे ‘कॅलरी बॉम्ब’च असतात असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही.
फ्रेंच किंवा ऑस्ट्रीयन ‘पातीसेरी’सारखा तलम खानदानीपणा, किंवा ते पदार्थ बनवताना अंगी असावी लागणारी पाकशास्त्रीय कला, या बाबींचं ब्रिटिश गोड पदार्थांना वावगंच ब्रिटिश गोड पदार्थ हे ‘रस्टिक’ या गोंडस नावाने अधिक ओळखले जातात – म्हणजे स्पष्ट शब्दात ‘गावठी’ ब्रिटिश गोड पदार्थ हे ‘रस्टिक’ या गोंडस नावाने अधिक ओळखले जातात – म्हणजे स्पष्ट शब्दात ‘गावठी’ पण गावठी जरी असले तरी ब्रिटिशांना मात्र ते जीव की प्राण आहेत.
फळे आणि त्यांच्या मिश्रणांतून केली जाणारी ‘क्रम्बल’ किंवा ‘कॉबलर’, लार्ड, पीठ आणि बेदाणे घातलेला ‘लार्डी केक’, स्टीम किंवा बेक करून केलेले स्पंजकेक, ट्रीकल या शर्कराजन्य पदार्थाचा वापर करून केलेले ‘ट्रीकल टार्ट’, ओट्सच्या ‘स्पंज’वर गोल्डन सिरप आणि टॉफी ओतलेले ‘स्टिकी टॉफी पुडिंग’, पावाच्या स्लाईसना भरपूर लोणी लावून त्यावर कस्टर्ड ओतून बेक केलेले ‘ब्रेड अँड बटर पुडिंग’ ही सर्वत्र खाल्ल्या जाणाऱ्या काही ब्रिटिश ‘स्वीट डिश’ किंवा ‘डीझर्ट्स’ची नावे याव्यतिरिक्त, बेकवेल गावचा ‘बेकवेल टार्ट’ (याच्यात बदामाचा चुरा घालून केलेला स्पंज, सोबत बदामाचे काप आणि चेरीचा जॅम असतो) किंवा लंडनमधल्या चेलसी भागात जन्माला आलेले ‘चेलसी बन’सारखे गोड पावाचे प्रकार, असे स्थानिक संदर्भ असलेले पदार्थही बरेच आहेत.
आता अमेरिकन आक्रमणामुळे ब्राऊनी, मफिन्ससारखे प्रकार फ्लॅपजॅक किंवा ‘कस्टर्ड पाय’सारख्या चहासोबत किंवा स्नॅक म्हणून खाल्ल्या जाणाऱ्या पारंपरिक पदार्थांना जोरदार टक्कर देत आहेत. पण तरीही ‘वेल्श टी-केक’ किंवा ‘एकल्स केक’सारखे सोपे केक – दिसायला बिस्किटेच वाटतात ही – अजूनही आपली लोकप्रियता टिकवून आहेत. ब्रिटनमधला सर्वात सोपा ‘केक’ म्हणजे ‘स्कोन’ (याचा उच्चार ‘स्कोन’ आहे की ‘स्कॉन’, यावर मतभेद आहेत – अजूनही आपली लोकप्रियता टिकवून आहेत. ब्रिटनमधला सर्वात सोपा ‘केक’ म्हणजे ‘स्कोन’ (याचा उच्चार ‘स्कोन’ आहे की ‘स्कॉन’, यावर मतभेद आहेत काही लोकांना या उच्चारभेदात त्यांचा आवडता वर्गभेदही दिसतो काही लोकांना या उच्चारभेदात त्यांचा आवडता वर्गभेदही दिसतो) – हा केवळ पीठ, पाणी आणि दूध इतकेच घटक वापरून केला जातो. या स्कोन्सना डेव्हन-कॉर्नवॉलसारख्या दुधदुभत्याने भरपूर असलेल्या प्रांतात विशिष्ट प्रोसेसने बनवले जाणारे, ‘क्लॉटेड क्रीम’ नावाचे चिकट-मऊ क्रीम लावायचे, त्याच्यावर उत्कृष्ट स्ट्रॉबेरी जॅम घालायचा आणि घासा-घासाला निर्वाणसुख प्राप्त करत ‘शरणं गच्छामि’ म्हणायचे
इंग्लिश ‘आफ्टरनून क्रीम टी’ या साग्रसंगीत चहापानात काकडीच्या आणि सामनच्या सँडविचबरोबरच ‘स्कोन्स विथ स्ट्रॉबेरी जॅम अँड क्लॉटेड क्रीम’ हे असायलाच पाहिजेत त्यातून मग हे चहापान सरत्या उन्हाळ्याच्या काळात सौंदर्याने नटलेल्या ‘इंग्लिश कंट्रीसाईड’मधल्या एखाद्या छोट्याशा गावात, एखाद्या अगत्यशील कुटुंबाने चालवलेल्या आणि सुबक सजावट केलेल्या घरगुती ‘टी-रूम’मधले असले तर मग आणखीच मजा
ख्रिसमसचा विषय आणल्याशिवाय ब्रिटिश खाद्यसंस्कृतीचे वर्णन पूर्ण कसे होईल ख्रिसमस हा मुळातच अतिशय लोकप्रिय सण – एकतर तो अगदी योग्य वेळी येतो, म्हणजे डिसेंबर महिन्यात ख्रिसमस हा मुळातच अतिशय लोकप्रिय सण – एकतर तो अगदी योग्य वेळी येतो, म्हणजे डिसेंबर महिन्यात तेव्हा दिवस फारच लहान होतात आणि थंडी वाढलेली असते. सर्वत्र अंधाराचे, काळोखाचे राज्य. झाडांवर एकही पान उरलेले नसते. सूर्य क्षितिजाला चाटून उगवतो कधी आणि मावळतो कधी हे कळतही नाही तेव्हा दिवस फारच लहान होतात आणि थंडी वाढलेली असते. सर्वत्र अंधाराचे, काळोखाचे राज्य. झाडांवर एकही पान उरलेले नसते. सूर्य क्षितिजाला चाटून उगवतो कधी आणि मावळतो कधी हे कळतही नाही तर अशा डिप्रेसिंग काळात ख्रिसमस येतो. हा सण म्हणजे केवळ खादाडीचाच सण म्हणावे की काय, इतक्या प्रचंड प्रमाणात खाण्याचे पदार्थ उपलब्ध – अगदी ऑक्टोबर महिन्यापासूनच तर अशा डिप्रेसिंग काळात ख्रिसमस येतो. हा सण म्हणजे केवळ खादाडीचाच सण म्हणावे की काय, इतक्या प्रचंड प्रमाणात खाण्याचे पदार्थ उपलब्ध – अगदी ऑक्टोबर महिन्यापासूनच
ऑक्टोबर-नोव्हेंबर महिन्यातली आणखी एक ‘ट्रीट’ म्हणजे भाजलेले चेस्टनट्स हे लंडनसारख्या मोठ्या शहरात लोक चेस्टनट्स भाजायची पिंपे घेऊन बसतात आणि कागदाच्या पुड्यांत ते विकतात. या भाजणीचा एक खरपूस वास सर्वत्र भरलेला असतो. दुकानांत, सुपरमार्केटमध्ये, सर्वत्र ख्रिसमसची रोषणाई सुरू झालेली असते. हेमंत ऋतूतली पानगळ, हा चेस्टनट्स भाजल्याचा वास, आणि दिवसेंदिवस वाढू लागलेली थंडी हे ‘हवेत’ ख्रिसमस आला असल्याची झलक देऊ लागतात.
ख्रिसमसच्या चार आठवडे आधी जो रविवार येईल, त्या दिवसापासून ‘अॅडव्हेंट’ म्हणजे, येशूच्या आगमनाची प्रतीक्षा साजरा करणारा कालावधी सुरू होतो. त्याच्या आधीच्या आठवड्यातला रविवार हा ‘स्टर-अप संडे’ म्हणून ओळखला जातो. ख्रिसमसचे मुख्य पक्वान्न जे ‘ख्रिसमस पुडिंग’, ते बनवण्याची सुरुवात या दिवशी होते नाना प्रकारचा सुका मेवा, नट्स, पाकवलेली फळे ही एका बोलमध्ये एकत्र करून त्यात पुडिंग मिक्सचे इतर घटक घालून कुटुंबातले लहान-थोर ते ढवळतात. कुठले पदार्थ, कुठल्या प्रमाणात घालावेत हे मोठी माणसे मुलांना शिकवतात. मुलांच्या दृष्टीने हा फारच सुखकर रविवार असतो, कारण तेव्हापासून ख्रिसमसचे वेध लागू लागतात
ख्रिसमसच्या काळातले आणखी एक पक्वान्न म्हणजे ‘मिन्स पाय’ आणि ‘मल्ड वाईन’ या पायमध्ये जे ‘मिन्समीट’ असते, त्याचा आणि मटणाच्या खिम्याचा मात्र काही संबंध नाही. हे ‘मिन्समीट’ ब्रँडीमध्ये मुरवलेल्या ड्रायफ्रुट्स आणि नट्सचे मिश्रण असते. जाता-येता एखादा पाय तोंडात टाकणे हा ख्रिसमस-पूर्व स्नॅकिंगचा एक अविभाज्य भाग असतो. ‘मल्ड’ (mulled) म्हणजे मसाल्याचे पदार्थ घालून उकळलेली आणि थोडी गोड केलेली गरम वाईन. यात संत्र्याची साल, लवंग, दालचिनी वगैरे घातली जाते. सब-झीरो टेम्परेचर असताना, नाकाचा शेंडा थिजून चेतनाहीन झाला असताना, या गरम गरम वाईनचे घुटके घेणे हा अवर्णनीय आनंद असतो या पायमध्ये जे ‘मिन्समीट’ असते, त्याचा आणि मटणाच्या खिम्याचा मात्र काही संबंध नाही. हे ‘मिन्समीट’ ब्रँडीमध्ये मुरवलेल्या ड्रायफ्रुट्स आणि नट्सचे मिश्रण असते. जाता-येता एखादा पाय तोंडात टाकणे हा ख्रिसमस-पूर्व स्नॅकिंगचा एक अविभाज्य भाग असतो. ‘मल्ड’ (mulled) म्हणजे मसाल्याचे पदार्थ घालून उकळलेली आणि थोडी गोड केलेली गरम वाईन. यात संत्र्याची साल, लवंग, दालचिनी वगैरे घातली जाते. सब-झीरो टेम्परेचर असताना, नाकाचा शेंडा थिजून चेतनाहीन झाला असताना, या गरम गरम वाईनचे घुटके घेणे हा अवर्णनीय आनंद असतो त्यातच वातावरणात ‘ख्रिसमस कॅरल्स’चे सूरही गुंजत असतात. “ख्रिसमस इन दि एअर” असे का म्हणतात त्याची पूर्ण कल्पना या चवी, हे वास, अशी थंडी प्रत्यक्ष अनुभवल्याखेरीज कळणार नाही त्यातच वातावरणात ‘ख्रिसमस कॅरल्स’चे सूरही गुंजत असतात. “ख्रिसमस इन दि एअर” असे का म्हणतात त्याची पूर्ण कल्पना या चवी, हे वास, अशी थंडी प्रत्यक्ष अनुभवल्याखेरीज कळणार नाही हे एक पूर्ण सांस्कृतिक ‘पॅकेज’च असते असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही.
खुद्द ख्रिसमसच्या दिवशी तर ‘अखंड चरणे’ हा एकच कार्यक्रम असतो ख्रिसमस हा कुटुंबाने एकत्र येण्याचा दिवस – तेव्हा आदल्या दिवसापासूनच सगळीकडे वर्दळ वाढते. दूर दूर राहणारी, वर्षातून एकदाच भेटणारी भावंडे बहुधा आई-वडिलांकडे येतात. त्यांची कुटुंबेही असतात. नेहमी ‘अमर्याद व्यक्तिस्वातंत्र्य’ भोगणाऱ्या लोकांना मग घरात अचानक गर्दी होते, ‘स्पेस लिमिटेड’ होते, अपरिहार्यपणे वाच्यार्थाप्रमाणेच लक्षणार्थाने सुद्धा “भांड्याला भांडे लागते” ख्रिसमस हा कुटुंबाने एकत्र येण्याचा दिवस – तेव्हा आदल्या दिवसापासूनच सगळीकडे वर्दळ वाढते. दूर दूर राहणारी, वर्षातून एकदाच भेटणारी भावंडे बहुधा आई-वडिलांकडे येतात. त्यांची कुटुंबेही असतात. नेहमी ‘अमर्याद व्यक्तिस्वातंत्र्य’ भोगणाऱ्या लोकांना मग घरात अचानक गर्दी होते, ‘स्पेस लिमिटेड’ होते, अपरिहार्यपणे वाच्यार्थाप्रमाणेच लक्षणार्थाने सुद्धा “भांड्याला भांडे लागते” पण ते दोन-चार दिवस सगळे गोड मानून (म्हणजेच मनात दडपून ठेवून ब्लड प्रेशर वाढवत पण ते दोन-चार दिवस सगळे गोड मानून (म्हणजेच मनात दडपून ठेवून ब्लड प्रेशर वाढवत
लहान मुले-नातवंडे, मोठे लोक, कोणाला कधी भूक लागेल, प्रत्येकाच्या खायच्या सवयी कशा असतील याचे अंदाज राहिलेले नसतात. सबब, घरात प्रचंड प्रमाणात खाणे ‘भरून’ ठेवणे हा त्याच्यावरचा सोपा उपाय असतो. त्यातून आदल्या दिवशीच्या दुपारपासून सर्व दुकाने, पब्लिक ट्रान्सपोर्ट हळूहळू बंद होऊ लागतात. ख्रिसमसच्या दिवशी तर सगळेच कडेकोट बंद मग ‘अचानक’ कोणाला काही लागले तर, या भीतीमुळे आधीच खाण्याने घरभरणी होते. टेबलावर ‘पार्टी फूड’ किंवा ‘फिंगर फूड’चे ढीग पडतात. लोक येता-जाता चरत असतात.
मग ख्रिसमसच्या दिवशी प्रमुख प्रोग्राम म्हणजे ‘ख्रिसमस डिनर’ बनवणे त्यात मुख्य म्हणजे प्रचंड आकाराची, आठ-दहा माणसे खाऊनही उरेल एवढी मोठी टर्की त्यात मुख्य म्हणजे प्रचंड आकाराची, आठ-दहा माणसे खाऊनही उरेल एवढी मोठी टर्की पण त्याचबरोबर मध आणि लवंग-दालचिनीने ‘ग्लेझ’ केलेले हॅम, सामन माशाची एक अक्खी ‘साईड’, बीफचा टेंडरलॉइनसारखा महाग ‘कट’ पेस्ट्रीमध्ये घालून केलेले ‘बीफ वेलिंग्टन’ अशाही अनेक पदार्थांची रेलचेल असते. काही चविष्ट मिजाज असणारे लोक टर्कीऐवजी अख्खे गूज रोस्ट करतात. टर्की, चिकन आणि बदक यांचे एकत्र केलेले ‘थ्री-बर्ड रोस्ट’ हे सुद्धा आता-आताशा पॉप्युलर होऊ लागले आहे. मुख्य डिशला साजेसे म्हणून अनेक प्रकारचे सॉसेस आणि वेगवेगळ्या प्रकारचे ‘ट्रिमिंग्स’ केले जातात. टर्कीबरोबर क्रॅनबेरी सॉस आणि दूध, पाव आणि मैद्याच्या मिश्रणातून बनवलेला ब्रेड सॉस हे मुख्य ‘अकंपनीमेन्ट्स’ असतात.
भाज्यांपैकी चिमुकल्या कोबीसारखे दिसणारे ‘ब्रसेल्स स्प्राऊट’ तर हवेच, पण गाजर आणि पार्स्निप हे नेहमीचे भिडूही असतात. प्रसंगोपात त्यांना जरा अधिक ‘नटवण्यात’ येते – म्हणजे पार्स्निप्सवर ‘हनी आणि मस्टर्ड’चे ड्रेसिंग घालण्यात येते, किंवा गाजरांना ‘स्टार अनिस’ (म्हणजे आपल्याकडे ‘दगडफूल’ म्हणतात त्या) मसाल्याच्या स्वादात शिजवले जाते. जेवायला बसताना प्रत्येकाच्या डिशच्या बाजूला कागदाच्या नळीसारखे ‘ख्रिसमस क्रॅकर्स’ ठेवतात – ते आपण आपल्या समोरच्या माणसाबरोबर ओढायचे, म्हणजे फटाक्यासारखा आवाज करून फुटतात त्यातून एखादे लहान खेळणे आणि कागदाचा ‘मुकुट’ बाहेर पडतो. तो डोक्यावर घालायचा आणि मगच जेवायला सुरुवात करायची
जेवणाचे भरतवाक्य म्हणजे ‘ख्रिसमस पुडिंग’ पारंपरिक पद्धतीत ते ज्या भांड्यात ‘स्टर-अप संडे’पासून ढवळून ठेवलेले असते, ते भांडे उकळत्या पाण्यात तीनचार तास बुडवून ठेवून ‘शिजवले’ जाते. पण आता मायक्रोवेव्हमध्ये होणारी पुडिंगही बाजारात मिळतात. भांडे उपडे करून ते डिशवर काढायचे, घरातले दिवे घालवून अंधार करायचा (म्हणजे बाहेर तीनचार वाजताच तो झालेला असतो पारंपरिक पद्धतीत ते ज्या भांड्यात ‘स्टर-अप संडे’पासून ढवळून ठेवलेले असते, ते भांडे उकळत्या पाण्यात तीनचार तास बुडवून ठेवून ‘शिजवले’ जाते. पण आता मायक्रोवेव्हमध्ये होणारी पुडिंगही बाजारात मिळतात. भांडे उपडे करून ते डिशवर काढायचे, घरातले दिवे घालवून अंधार करायचा (म्हणजे बाहेर तीनचार वाजताच तो झालेला असतो), आणि पुडिंगवर ब्रँडी ओतून ती पेटवायची. मग अंधारात झगमगणारे ख्रिसमस ट्री आणि पुडिंगवर झळाळणाऱ्या निळ्या-जांभळ्या ज्वाळा ह्यांची सुंदर रंगसंगती साधत पुडिंगचे टेबलावर आगमन होते), आणि पुडिंगवर ब्रँडी ओतून ती पेटवायची. मग अंधारात झगमगणारे ख्रिसमस ट्री आणि पुडिंगवर झळाळणाऱ्या निळ्या-जांभळ्या ज्वाळा ह्यांची सुंदर रंगसंगती साधत पुडिंगचे टेबलावर आगमन होते ब्रँडीच्या ज्वाळांवर हात धरून ते शेकणे आणि त्या धुराचा वास घेणे, हा देखील खाद्यानंदाची कमान उंचावणारा एक अनुभव ब्रँडीच्या ज्वाळांवर हात धरून ते शेकणे आणि त्या धुराचा वास घेणे, हा देखील खाद्यानंदाची कमान उंचावणारा एक अनुभव त्या ज्वाळा निमाल्या की पुडिंगला ‘फोडणी’ दिल्यासारखा सुगंध येऊ लागतो.
हे पुडिंग मग सगळ्यांनी वाटून घ्यायचे. त्यात पाच पेन्सचे नाणेही टाकलेले असते – ते ज्याच्या वाट्याला येईल तो ‘लकी’ असे असल्याने पोरांचा उत्साह पुडिंग खाताना उतू जातो पुडिंगबरोबर सॉस म्हणून भरपूर ब्रँडी फेसलेले बटर किंवा क्रीम घ्यायचे. पुडिंगच्या सोहोळ्यात अल्कोहोलचा सढळ हस्ते वापर आणि त्यातच दिवसभर झालेल्या चरण्याची आणि ‘हेवी’ जेवणाची भर – तेव्हा मंडळी लवकरच सुस्तावतात. जागा मिळेल तिथे ताणून देतात. मग सोफ्यावर तोंड वासून घोरणाऱ्या आजोबांचा हळूच फोटो काढला जातो
कुठल्याही युरोपियन देशाप्रमाणेच मदिरेला ब्रिटिश खाद्यसंस्कृतीत महत्त्वाचे स्थान आहे. मध्ययुगीन काळात तर प्यायचे शुद्ध पाणी मिळणे दुरापास्त असे आणि थंड हवामानामुळे ते प्यायला लागायचेही कमीच – सबब लोक थोडेसे अल्कोहोल असलेली बीअर पिणेच पसंत करीत त्यातले अल्कोहोल जंतुनाशक म्हणूनही काम करे आणि पाण्यापेक्षा अशी बीअर पिणे हे आरोग्याच्या दृष्टीने हितकारक असे. पातळ, फसफसणाऱ्या ‘लागर’पेक्षा ब्रिटनमध्ये डार्क रंगाची आणि कमी गॅस असणारी ‘एल’ पिण्याकडे कल अधिक आहे.
ठिकठिकाणी असणाऱ्या ब्रुअरींमध्ये ही एल बनते आणि ‘लोकल एल’चे अक्षरशः हजारोंनी प्रकार आहेत. एलमध्ये माल्टचे प्रमाण कमीजास्त होते आणि तिच्या रंगात फिकट पिवळा ते गोल्डन ते अँबर ते फिकट/डार्क ब्राऊन ते अगदी काळाठिक्कर असा रंगबदल होत जातो. तसाच बदल तिच्या जाड/पातळपणात आणि चवीतही होतो. काळ्या एलला ‘पोर्टर’ किंवा ‘स्टाउट’ म्हटले जाते. आयरिश लोकांची काळी ‘गिनेस’ ही अशीच एक सुप्रसिद्ध ‘स्टाउट’ आहे. ही बाटल्या भरून सगळ्या जगात एक्स्पोर्ट होते, पण दर्दी लोकांचे म्हणणे तिची चव आयर्लंडमध्ये लागते तशी कुठेच लागत नाही असे आहे कमीअधिक प्रमाणात हे मत कुठल्याही एलबद्दल खरे म्हणायला हरकत नाही. कारण बार्लीचे आणि यीस्टचे विशिष्ट मिक्श्चर, विशिष्ट झऱ्याचे किंवा नदीचे पाणी, विशिष्ट हवामानात किंवा तापमानात ते यीस्ट त्या बार्ली आणि माल्टबरोबर कसे ‘वागते’, या सगळ्या माणसाच्या हाताबाहेरच्या नैसर्गिक गोष्टी आहेत आणि त्यांचा परिणाम त्या पेयाच्या चवीत किंवा स्वादात होणाऱ्या फरकात निश्चितच होतो. म्हणूनच शौकीन लोक बाटलीबंद एल पिण्यापेक्षा ती ‘पब’मध्ये जाऊन, लोकल ब्रुअरीतून आलेली असल्याची खात्री करून, मजबूत हाताच्या बारटेंडरने हँडल ओढून फेसाळत भरलेल्या ग्लासातून, ‘ड्राफ्ट’ रूपातच पिणे पसंत करतात.
‘पब’ हा केवळ दारूचा गुत्ता नसतो, तर ते गावातल्या लोकांचे एकत्र जमण्याचे हक्काचे स्थानही असते. इतर वेळी मुखस्तंभ असलेले लोक पबमध्ये एकत्र जमले की त्यांना कंठ फुटतो. हिवाळ्यात लहान-लहान गावातल्या पब्समध्ये ‘लॉग फायर’ पेटत असतात. त्यांच्या उबेत एलचे घुटके घेत गप्पा हाणल्या जातात. इथे कोणाला कोणाची ओळख नसली तरी चालते – व्यसनामुळे एकत्र आलेला तिऱ्हाईतही ‘समानशील’च गणला जातो
अर्थात आपल्याकडे ‘व्यसन’ या शब्दाला येणारा एक वाईट वास मात्र इथे लागू नसतो, कारण इथे कोणी ‘झिंगणे’ हा एकमेव हेतू पुढ्यात ठेवून प्यायला येत नाही. पिण्यामुळे चित्तवृत्ती हलक्या आणि उल्हसित होतात, गप्पांना रंग चढतो, फुटबॉलसारख्या चर्वणप्रिय विषयात आपल्याइतके हुशार कोणीच नसावे अशा ‘फ्लेअर’ने खेळाडू आणि त्यांच्या प्रशिक्षकांबद्दल मते ठोकली जातात एकदोन तास मजेत घालवून लोक आपापल्या वाटेने निघून जातात एकदोन तास मजेत घालवून लोक आपापल्या वाटेने निघून जातात एलसारखीच सफरचंदापासून केली गेलेली सायडर हेही ब्रिटिश लोकांचे एक आवडते पेय आहे.
पश्चिम ब्रिटनमधल्या सॉमरसेट किंवा हेरेफर्डशायर परगण्यात होणारे सायडर बरेच प्याले जाते. त्यात गोडवा आणि साखरेच्या प्रमाणानुसार ‘ड्राय’ किंवा ‘स्वीट’ असे प्रकार असतात. बीअर किंवा सायडरबरोबरच गेल्या काही दशकांत ब्रिटिश लोकांना वाईनचीही चव उमजून येऊ लागली आहे. फ्रेंच, इटालियन, स्पॅनिश किंवा ‘नव्या जगा’तल्या म्हणजे ऑस्ट्रेलिया/न्यूझीलंड, दक्षिण आफ्रिका किंवा दक्षिण/उत्तर अमेरिका इत्यादी ठिकाणी उत्पादन झालेल्या वाईन्सना ब्रिटनमध्ये भरपूर मागणी आहे. त्याचबरोबर निसर्गजन्य अडचणींना तोंड देऊन लोकल ब्रिटनमध्ये लोकल वाईन करायचेही प्रयत्न जोमाने सुरू आहेत.
भारतात सर्वत्र खाल्ल्या जाणाऱ्या ‘खिचडी’त स्मोक्ड मासे (जे एकोणीसाव्या शतकात ब्रेकफस्टसाठी खायची प्रथा होती) घालून आणि सोबत उकडलेली अंडी घेऊन ‘केज्री’ हा ब्रिटिश पदार्थ तयार झाला. ‘ली अँड पेरीन’ या वूर्स्टर शहरातल्या हुन्नरी केमिस्ट द्वयाने भारतातल्या चिंच-गुळाच्या चटणीत अँचव्ही मासे घालून ‘ब्लडी मेरी’ ते मटन स्ट्यू या सगळ्यात फ्लेव्हर म्हणून वापरले जाणारे ‘वूर्स्टर सॉस’ घडवले
एके काळी ब्रिटिश साम्राज्यावर सूर्य मावळत नसे असे म्हटले जाई. या साम्राज्याचा ब्रिटिश खाद्यसंस्कृतीवर परिणाम झाला नसता तरच नवल किंबहुना “चांगले खाणे कुठे मिळेल म्हणून ब्रिटिश लोक जगात वणवण करत फिरले आणि त्याचाच रिझल्ट म्हणजे ब्रिटिश साम्राज्य किंबहुना “चांगले खाणे कुठे मिळेल म्हणून ब्रिटिश लोक जगात वणवण करत फिरले आणि त्याचाच रिझल्ट म्हणजे ब्रिटिश साम्राज्य” असे एका अमेरिकनाने विनोदाने म्हटले आहे” असे एका अमेरिकनाने विनोदाने म्हटले आहे एकंदरीत, हा परिणाम दुहेरी-तिहेरी प्रकारे झाला.
लोकांचे स्थलांतर हा एक प्रकार – यात ब्रिटिश लोक वसाहतींत राहायला जाणे, आणि वसाहतींतले प्रजाजन ब्रिटनमध्ये राहायला येणे या दोन्ही स्थलांतरांचा समावेश होतो. साम्राज्य असण्याने ब्रिटिश लोकांना अनेक घटक पदार्थ सहजी उपलब्ध होऊ लागले आणि त्यांचा इथल्या ‘क्विझीन’मध्ये अधिकाधिक समावेश होऊ लागला, हाही इकडच्या खाद्यसंस्कृतीवर परिणाम होण्याचा एक मार्ग ठरला. वसाहतीत प्रचलित असलेल्या पदार्थांत अभिनव भर टाकून त्यातून नवीनच खाद्यपदार्थ तयार होऊ लागले.
ब्रिटिशांना जीव की प्राण असलेली एल कलकत्त्याच्या बंदरात पोचेपर्यंत खराब होई. ‘हॉप्स’ नावाच्या वनस्पतीची फुले घातली की एलचा टिकाऊपणा वाढतो असे लक्षात आल्याने ‘इंडिया पेल एल’ किंवा ‘आयपीए’ या पेयाचा जन्म झाला. भारतीय लोणच्याचा ब्रिटिश अवतार म्हणून गाजर-फ्लॉवर-वाटाण्याची ‘पिकालीली’ झाली. ‘चटणी’ हा भारतीय खाण्याइतकाच ब्रिटिश फडताळात सापडणारा एक पदार्थही झाला आणि ‘चीज अँड चटणी’ सँडविच हे एक लोकप्रिय कॉम्बिनेशन जन्माला आले. ब्रिटिश जिभांना मानवणारी ‘माईल्ड करी पावडर’ घालून वसाहतीत आयुष्य घालवून घरी परतलेल्या गृहिणी तिथल्या खाण्याच्या आठवणीचे कढ काढू लागल्या.
पंचम जॉर्ज बादशहाची सिल्व्हर जुबिली १९३५ साली थाटामाटात साजरी झाली, ती ‘जुबिली चिकन’ या ‘कोल्ड डिश’चा स्वाद घेऊन – यात मेयोनेजमध्ये करी पावडर घालून पूर्व-पश्चिमेचा अभूतपूर्व संगम घडवून आणला होता. पुढे एलिझाबेथ राणीच्या राज्याभिषेकावेळी (१९५३) या डिशमध्ये बेदाणे घालून ‘कॉरोनेशन चिकन’ म्हणून पुनरागमन झाले.
आजच्या घटकेला ‘चिकन टिक्का मसाला’ ही ब्रिटनची ‘राष्ट्रीय डिश’ मानली जाते, इतका या लोकांच्या खाद्यसंस्कृतीचा ब्रिटिश खाण्यावर प्रभाव पडला आहे.
वसाहतीतले लोक ब्रिटनमध्ये राहायला आले आणि त्यांनी त्यांच्या पदार्थांची ब्रिटिश लोकांना चांगलीच चटक लावली बर्मिंगहॅम, मॅन्चेस्टरसारख्या शहरांत ‘इंडियन फूड’ मिळणारी दुकाने रस्ताभर पसरून विख्यात ‘करी माईल्स’ तयार झाले आहेत.
आता-आताशा दक्षिण भारतीय खाण्याचेही प्रमाण वाढू लागले आहे. पण अर्थातच, या खाद्यपदार्थांच्या मूळ चवीत, ते शिजवण्याच्या पद्धतीत बराच फरक पडला आहे. ब्रिटनमधली बहुतांश ‘इंडियन’ रेस्टॉरंट्स ही बांगलादेशीयांच्या मालकीची आहेत (आणि हे बहुतेक बांगलादेशी तिथल्या एकट्या शिलेट जिल्ह्यातून आलेले आहेत) त्यांनी त्यांच्या परिचयाचे मूलतः ‘पंजाबी’ खाणे ‘इंडियन’ म्हणून विकायला सुरुवात केली, आणि वेळप्रसंगी इंग्रजांच्या चवीचा अंदाज घेऊन त्यातून नवनवीन पदार्थ निर्माण केले. उदाहरणार्थ, त्यांच्या दुकानी मिळणाऱ्या ‘विंदालू’चे खऱ्या गोवेकर ‘विंदालू’शी काहीही साम्य नसते) त्यांनी त्यांच्या परिचयाचे मूलतः ‘पंजाबी’ खाणे ‘इंडियन’ म्हणून विकायला सुरुवात केली, आणि वेळप्रसंगी इंग्रजांच्या चवीचा अंदाज घेऊन त्यातून नवनवीन पदार्थ निर्माण केले. उदाहरणार्थ, त्यांच्या दुकानी मिळणाऱ्या ‘विंदालू’चे खऱ्या गोवेकर ‘विंदालू’शी काहीही साम्य नसते तो एक नुसताच जहाल तिखट असलेला पदार्थ असतो तो एक नुसताच जहाल तिखट असलेला पदार्थ असतो पण हा विंदालू ताटभर खाणे आणि त्याच्यासोबत पाच-दहा लीटर बीअर पिणे (म्हणजे थोडक्यात पोट बिघडवून घेणे पण हा विंदालू ताटभर खाणे आणि त्याच्यासोबत पाच-दहा लीटर बीअर पिणे (म्हणजे थोडक्यात पोट बिघडवून घेणे) हा ब्रिटिश तरुणांच्यात जणू काही त्यांचे ‘पौरुष’ सिद्ध करण्याचा एक विधीच झालेला आहे
भारतीय/पाकिस्तानी वंशाच्या लोकांबरोबरच आफ्रो-कॅरीबियन लोकांच्या खाण्याचाही ब्रिटिश खाण्यावर पुष्कळ परिणाम झाला आहे. ‘जर्क चिकन’ किंवा ‘पिरीपिरी सॉस’सारखे झणझणीत पदार्थही ब्रिटिश लोक हायहुय करत आणि नाकाडोळ्यातून पाणी काढत खाऊ लागले आहेत. पन्नास-साठ वर्षांपूर्वी हा देश इतर खाद्यपद्धतींबद्दल इतका अनभिज्ञ होता की, १९५७ साली बीबीसीने स्पॅघेटी झाडाला लागतात आणि पिकल्या की बायका त्या वेचतात अशी फिल्म दाखवून अवघ्या देशाला ‘एप्रिल फूल’ केले होते आता त्याच देशात कुठल्याही सुपरमार्केटमध्ये जपानी ‘सुशी’साठी लागणाऱ्या सी-वीडसुद्धा मिळायला लागल्या आहेत.
मला तर आता बरेच दिवस भारतात राहिले तर ब्रिटिश फूड चक्क ‘मिस’ होते कधीतरी अचानक ‘फिश अँड चिप्स’चा वास नाकाशी रुंजी घालायला लागतो. ‘संडे रोस्ट’ची आठवण होते. बाजारात आलेल्या निकृष्ट तांबड्या चेरी बघितल्या की माझ्या दारातच असणाऱ्या झाडावरच्या डीप परपल रंगाच्या चेरीजची सय येते. सफरचंद खाताना गळया-हातावर ओसंडणारा रस आठवतो.
आमच्या ऑक्सफर्डच्या जवळ असणाऱ्या ‘हूक नॉर्टन’ गावाची ‘ओल्ड हुकी’ ही एल तर फार म्हणजे फारच मिस होते अशा आठवणी येऊ लागल्या आणि मी तसे कोणाला म्हटले, तर हमखास प्रत्युत्तर येते – “ह्या, ब्रिटिश फूड अशा आठवणी येऊ लागल्या आणि मी तसे कोणाला म्हटले, तर हमखास प्रत्युत्तर येते – “ह्या, ब्रिटिश फूड त्यात काय एवढे” मग स्मितहास्यरूपी स्मरणरंजन करणे याच्या व्यतिरिक्त माझ्या हाती काहीच राहात नाही ब्रिटिश फूड म्हणजे ‘कम्फर्ट फूड’ची परमावधी आहे. आजीच्या दुलईत गुरफटून घेण्यात जी मजा आहे, तीच पारंपरिक ब्रिटिश खाण्यात आहे ब्रिटिश फूड म्हणजे ‘कम्फर्ट फूड’ची परमावधी आहे. आजीच्या दुलईत गुरफटून घेण्यात जी मजा आहे, तीच पारंपरिक ब्रिटिश खाण्यात आहे त्याची तुलना इतर खाद्यसंस्कृतींशी कशी करावी त्याची तुलना इतर खाद्यसंस्कृतींशी कशी करावी म्हणूनच इथल्या नायजेल स्लेटर या प्रसिद्ध ‘शेफ’चे अवतरण उद्धृत करून हा लेख संपवतो –
जन्म आणि शिक्षण मुंबईत (पीएचडी – इतिहास, प्राचीन भारतीय संस्कृती, मुंबई विद्यापीठ), सध्या वास्तव्य ऑक्सफर्ड, यु.के. व्यवसाय – नाणकशास्त्रज्ञ आणि इतिहास-अभ्यासक; अॅशमोलीयन म्युझियममध्ये क्युरेटर, ऑक्सफर्ड विद्यापिठाच्या ‘ओरिएन्टल स्टडीज’ फॅॅकल्टीचा सदस्य आणि सेंट क्रॉस कॉलेजचा फेलो.
फळं-भाज्या फोटो – बरो मार्केट, लंडन, सायली राजाध्यक्ष इतर फोटो – विकीपीडिया व्हिडिओ – YouTube
इंग्लंड खाद्यसंस्कृतीऑनलाइन दिवाळी अंकऑनलाइन मराठी अंकखाद्यसंस्कृती विशेषांकजागतिक खाद्यसंस्कृती विशेषांकडिजिटल कट्टाडिजिटल दिवाळी अंकडिजिटल दिवाळी २०१६ब्रिटन खाद्यसंस्कृतीमराठी दिवाळी अंकDigital Diwali 2016Digital KattaMarathi Diwali AnkMarathi Diwali IssueMarathi Food Culture IssueOnline Diwali AnkOnline diwali issueOnline Diwali Magazine
Previous Post गुड फॉर योर सोल – माछेर झोल
Next Post रसदार फॉन्ड्यू
ओव्हरसीज व्हॉलंटीयरींग दरम्यान काही ब्रिटिश मित्रमैत्रिणींनी बनवलेले त्यांचे स्थानिक खाद्यपदार्थ मला चाखता आले होते. ते सर्वच पदार्थ कम्फर्ट फूड म्हणता येतील असे होते. So fully agree with your views.
Pingback: डिजिटल दिवाळी : आकाराने मोठा आणि रूपाने सुबक अंक – रेषेवरची अक्षरे
Pingback: डिजिटल दिवाळी : आकाराने मोठा आणि रूपाने सुबक अंक – रेषेवरची अक्षरे
कॅनडातल्या आईस वाईन November 9, 2016
आखाती देशांतले गोड पदार्थ November 9, 2016
छेनापोडं आणि दहीबरा November 7, 2016
कॉर्न आणि मिरचीचं जन्मस्थान – मेक्सिको November 7, 2016
डेन काऊंटी फार्मर्स मार्केट, यूएसए November 5, 2016
जॉर्जिया आणि दुबई स्पाइस सूक November 5, 2016
काही युरोपिय पदार्थ November 5, 2016
मासे, तांदूळ आणि नारळ – केरळ November 2, 2016
लोप पावत चाललेली खाद्यसंस्कृती – हिमाचल प्रदेश October 31, 2016
shraddham on ठकूच्या स्वैपाकाची गोष्ट
Archana phatak on मुळारंभ आहाराचा
SUJIT KULKARNI on डिस्कव्हरिंग घाना
डिजिटल दिवाळी : आकार… on एकट्या माणसाचं स्वयंपाकघर


Mumbai formed by uniting seven islands | मुंबईची कूळकथा : मुंबईच्या उभारणीला अमेरिकेचे निमित्त! | Loksatta

सिंचन निविदांमध्येच कोटय़वधींचा गैरव्यवहार
मारेकऱ्यांना शस्त्र प्रशिक्षण देणाऱ्यांचा शोध सुरू
माळेचे मणी सापडले; दोराही लवकर सापडेल
डॉ. दाभोलकर यांच्या हत्येच्या सूत्रधारापर्यंत पोहोचावे - नारळीकर
मुंबईची कूळकथा : मुंबईच्या उभारणीला अमेरिकेचे निमित्त
मुंबईची कूळकथा : मुंबईच्या उभारणीला अमेरिकेचे निमित्त
मुंबईच्या बाबतीत बोलायचे तर त्या नात्याची वीण इतर कोणत्याही शहरापेक्षा अधिक घट्ट आहे.
खरे तर तसे प्रत्येक गाव आणि शहराचे त्याच्या भौगोलिकतेशी अनन्यसाधारण असे नाते असतेच. पण मुंबईच्या बाबतीत बोलायचे तर त्या नात्याची वीण इतर कोणत्याही शहरापेक्षा अधिक घट्ट आहे. महत्त्वाचे व्यापारी बंदर म्हणून असलेले मुंबईचे महत्त्व, आर्थिक राजधानीचे शहर म्हणून असलेला दिमाख, हा सारा मुंबईच्या भौगोलिकतेवर आणि भूशास्त्रीय रचनेवरच उभा आहे. एका वेगळ्या अर्थाने म्हणायचे तर इथल्या भूगोलाचा पाया या मुंबईला व्यंगार्थाने आणि वाच्यार्थानेही लाभलेला आहे.
साष्टी बेट म्हणजे मूळ मुंबईच्या (भाईंदर ते वांद्रे) परिसरात लाव्हाउत्सर्गातून उभ्या राहिलेल्या दोन डोंगररांगा ज्याप्रमाणे पाहायला मिळतात तशा पर्वतरांगा नव्हे पण अनेक डोंगर आपल्याला आजच्या मध्य आणि दक्षिण मुंबईत पाहायला मिळतात. याही छोटेखानी डोंगररांगाच होत्या, ज्वालामुखीनंतरच्या शेकडो वर्षांच्या काळात. मात्र यातील अनेक टेकडय़ा किंवा मोठे खडक धूप होऊन नष्ट झाले तर काही अगदी अलीकडे मुंबईच्या नवनिर्मितीसाठी पायाभरणी म्हणून वापरण्यात आले. सध्या डॉकयार्ड, शिवडी, वडाळा, कोळीवाडा, शीव, कुर्ला अशा पूर्वेकडील बाजूस काही टेकडय़ा दिसतात. तर पश्चिमेकडील बाजूस वाळकेश्वर, वरळी, वांद्रे इथे टेकडय़ा दिसतात. यापैकी शिवडी परिसराचे वेगळे वैशिष्टय़ म्हणजे इथे पिलो लाव्हा पाहायला मिळतो. मुंबईतील काही लाव्हाप्रवाह पाण्याखाली वाहत होते, याचे पुरावे भूगर्भतज्ज्ञांना मिळाले आहेत. अशा प्रकारच्या लाव्हामध्ये स्पायलाइट नावाचे खडक तयार होतात. मुंबईत शिवडी आणि मालाडची कोराड डोंगरी येथे अशा प्रकारे लाव्हाची गोलसर उश्यांसारखी रचना पाहायला मिळते म्हणून त्याला या उशीसारख्या फुगीर रचनेमुळे पिलो लाव्हा म्हटले जाते. हा लाव्हा थंड पाण्यामुळे, एरवीपेक्षा वेगात थंड होतो. त्यातून येणारा वायू बाहेर निसटण्याचा प्रयत्न करतो त्या वेळेस उशीसारखी किंवा फुग्यासारखी गोलाकार रचना तयार होते. अखेरीस एका बारीकशा छिद्रातून तो बाहेर निसटतो. या अशा लाव्हा रचनेमध्ये एका बाजूस ते बारीकसे छिद्रही व्यवस्थित पाहता येते. शिवडी आणि बोरिवलीच्या राष्ट्रीय उद्यानात एके ठिकाणी अशी रचना पाहायला मिळते. राष्ट्रीय उद्यानातून कान्हेरीच्या दिशेने जाताना मध्ये दहिसर नदीवरचा पूल पार करावा लागतो. या पुलाच्या खालच्या बाजूस ही पिलो लाव्हाची रचना व्यवस्थित दिसते. उन्हाळ्यात खाली उतरून ही रचना जवळून न्याहाळताही येते. मालाडला कोराड डोंगरीची रचना आता फारशी दृष्टीस पडत नाही.
माझगाव-डोंगरीचा भाग हाही महत्त्वाचा टेकडीचा भाग आहे. मुंबई विद्यपीठाच्या राजाबाई टॉवरवरून किंवा इतर कोणत्याही गगनचुंबी इमारतीच्या वरच्या मजल्यावरून डोंगरी परिसर आजही स्पष्ट दिसतो. अगदी शीवच्या किल्ल्यावरूनही डोंगरीचा परिसर व्यवस्थित पाहता येतो. मात्र आता गगनचुंबी होत चाललेल्या मुंबईमुळे भविष्यात हे दृश्य पाहायला मिळणे तसे कठीणच असेल. कारण मोकळ्या झालेल्या कापड गिरण्यांच्या जमिनींवरच गगनचुंबी मुंबईला सुरुवात झाली आहे.
दक्षिण मुंबईतील आणि त्याचप्रमाणे मूळ मुंबई म्हणजे साष्टी बेटावरील अनेक टेकडय़ा नष्ट होण्याचे सर्वात महत्त्वाचे कारण म्हणजे मुंबईच्या पायाभरणीसाठी (रेक्लमेशन) त्याचा वापर करण्यात आला. त्याला एका वेगळ्या अर्थाने निमित्त ठरली ती अमेरिका. १८४६ मध्ये अमेरिकेत घटलेल्या कापसाच्या उत्पादनाशी मुंबईची सात बेटे जोडली जाण्याचा थेट संबंध आहे. अमेरिकेतील त्या घटीचा परिणाम ग्रेट ब्रिटनमधल्या मँचेस्टर आणि ग्लास्गो इथल्या कापड उद्योगावर झाला. ब्रिटिशांनी जगावर राज्य केले ते उद्योगाच्या बळावर. त्यातही कापड उद्योग. अमेरिकेत कापसाचे उत्पादन घटल्याने तेथील वस्त्रोद्योग धोक्यात आला आणि त्यांच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसण्याची शक्यता निर्माण झाली. त्या वेळेस ज्या देशांमध्ये ब्रिटिशांच्या वसाहती होत्या त्या ठिकाणी त्यांनी कापसाचा शोध घेण्यास सुरुवात केली. त्या वेळेस भारतामध्ये अतिशय उत्तम दर्जाच्या कापसाचे उत्पादन होते, हे त्यांच्या लक्षात आले. भारतातील बंदरांमधून इंग्लंडमध्ये कापूस कसा नेता येईल याचा विचार करण्यास त्यांनी सुरुवात केली. त्या वेळेस सुरत, बडोदा आणि मुंबई ही कापूस आणि वस्त्रोद्योग यांच्याशी संबंधित भारतातील महत्त्वाची ठिकाणे होती. मुंबई हे प्रमुख बंदर म्हणून विकसित करीत रेल्वेच्या अंतर्गत जाळ्याने बडोदा आणि सुरतला जोडण्याचा निर्णय घेण्यात आला. त्यासाठी बीबी अ‍ॅण्ड सीआय अर्थात बॉम्बे, बडोदा आणि सेंट्रल इंडिया रेल्वे अस्तित्वात आली. त्या निर्णयाचा उल्लेख इंग्रजांच्या इतिहासात तात्काळ निर्णय’ असा करण्यात आहे. याची पूर्वतयारी
म्हणून मुंबईची सात बेटे जोडली जाणे आवश्यक होते. अशा प्रकारे ब्रिटिशांची ‘जागतिक गरज’ म्हणून मुंबईची सात बेटे जोडली गेली आणि दक्षिण मुंबई अस्तित्वात आली. त्यासाठी इथल्या टेकडय़ांचाच वापर पायाभरणीसाठी करण्यात आला
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
१२ लाखात अनुभवा रेल्वे प्रवासाचा राजेशाही थाट
England vs India 3rd Test - Live : पुजारा-कोहली जोडी इंग्लंडवर भारी, सामन्यावर भारताची पकड
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
प्रियांका- निकची अशी ही बनवाबनवी; सोशल मीडियावर भन्नाट मीम्स व्हायरल
Asian Games 2018: कबड्डीत भारताला हादरा, दक्षिण कोरियाकडून पराभव
प्रेयसीसाठी तीनशे फलक लावणाऱ्याच्या राजकीय दबावापुढे पालिका, पोलीस झुकले
Kerala Floods: ...आणि पूरग्रस्तांच्या छावणीतच त्यांनी लग्नगाठ बांधली
Kerala floods : 'तो' बनावट व्हिडीओ व्हायरल करु नका; लष्कराचे आवाहन
 निकने घेतला महत्त्वाचा निर्णय
सुनील ग्रोवरसाठी सलमान झाला फोटोग्राफर
काम करणार तर आघाडीच्या अभिनेत्रीसोबतच, रणबीरचा हट्ट
एन. टी. रामाराव यांच्या बायोपिकमध्ये दिसणार हा प्रसिद्ध मराठमोळा चेहरा
माझ्या बायोपिकमध्ये ड्रामा नको, फक्त सत्य दाखवा- ऐश्वर्या राय
'या' गाजलेल्या हॉलिवूड चित्रपटाचा बॉलिवूड रिमेक लवकरच प्रेक्षकांच्या भेटीला
सिंचन निविदांमध्येच कोटय़वधींचा गैरव्यवहार
डॉ. दाभोलकर यांच्या हत्येच्या सूत्रधारापर्यंत पोहोचावे - नारळीकर
मारेकऱ्यांना शस्त्र प्रशिक्षण देणाऱ्यांचा शोध सुरू
माळेचे मणी सापडले; दोराही लवकर सापडेल
Asian Games 2018 : बजरंगची 'सुवर्ण' कामगिरी स्व. अटलजींना समर्पित
Ind vs Eng : केवळ २९ चेंडूत हार्दिकने केली 'ही' कमाल...
सोबर्स, पोलॉक यांच्या पंक्तीतील अभिजात फलंदाज
एटीएसने सोडताच सीबीआयने ताब्यात घेतले
शहरी भागांत रात्री नऊनंतर एटीएममध्ये पैसे भरण्यास बँकांना मनाई


जानेवारी ३ - नाम

घर के मंदिर में कौनसी बातों का ध्यान रखना चाहिये
मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|प्रवचन|सदगुरू ब्रह्मचैतन्य महाराज|जानेवारी मास|
जानेवारी ३ - नाम
महाराजांचे प्रवचन वाचले की वाटते, श्रीमहाराजांनी हे माझ्याचसाठी लिहिलेले आहे.
 आपला श्वासोच्छवास चालू आहे, किंवा स्वत:ची स्मृती आहे, तिथपर्यंत नाम घ्यावे. आपण श्वासोच्छवास जसा मरेपर्यंत घेतो, तसेच नामाचे आहे. बरोबर भाषेत बोलायचे झाले तर असे म्हणता येईल की, श्वासोच्छवास थांबला म्हणजे मरण येते, त्याचप्रमाणे नामाशिवाय जगणे हे मेल्यासारखेच आहे, असे वाटले पाहिजे. अक्षरश: जीव जाईपर्यंत, म्हणजे मीपणाने मरेपर्यंत नाम घेत सुटावे. शेवटी ‘ मी ’ जातो आणि नाम शिल्लकच उरते. नाम घेऊन कधी पुरे होऊ शकत नाही. मुक्ती मिळाली की सर्व पुरे झाले असे म्हणतात, पण मुक्तीनंतरही जर काही कर्तव्य उरत असेल तर ते नामस्मरणच.
माणसाला गुंगीचे औषध दिले म्हणजे त्याला गुंगी आली की नाही हे पाहण्यासाठी अंक मोजायला सांगतात. अंक मोजता मोजता तो थांबला की, तो देहभानावर नाही असे ठरते. तसे, नाम घेता घेता ‘ मी नाम घेतो ’ हेही स्मरण जेव्हा राहात नाही, तेव्हाच त्या नामात रंगून गेलेल्या माणसाचे पर्यवसान ‘ एकान्तात ’ होते. एकान्त म्हणजे नाम घेणारा मी एक, ह्या एकाचाही अंत होणे, म्हणजेच देहबुध्दीचा विसर पडणे, देहबुध्दीच्या पलीकडे जाणे. नाम घेता घेता अशी स्थिती प्राप्त झाली, म्हणजे त्याचे चित्त भगवंताकडे आहे की नाही असा प्रश्न करायला वावच कुठे राहतो निद्रानाशाचा रोग झाला तर झोप लागेपर्यंत झोपेचे औषध आपण घेतो, तसे आपल्याला स्वाभाविक समाधान मिळेपर्यंत आपण नाम घेतले पाहिजे. नाम उपाधिरहित असल्याने आपणही उपाधिरहित झाल्याशिवाय नामाचे प्रेम आपल्याला येणार नाही. नामाने आनंदमय अशा भगवंताचे सान्निध्य लाभून त्याची कृपा व्हायला वेळ लागत नाही; किंबहुना, ज्याच्यावर भगवंताची कृपा होते त्याच्याच मुखात नाम येते.
नामजपाची संख्या नोंद करुन ठेवावी का अमुक एक संख्येपर्यंत जप करण्याचा संकल्प केला असेल, किंवा रोजचा काही कमीत कमी जप करण्याचे ठरविले असेल, तर जपसंख्येची नोंद करुन ठेवणे जरुर आहे. जपाची सवय होण्याच्या दृष्टीने, आणि नेमाने काहीतरी किमान जप झाल्याशिवाय दिवस जाऊ नये या दृष्टीनेही, जपसंख्येची नोंद करावी. मात्र असे करताना एका बाबतीत खबरदारी घ्यावी; ती म्हणजे, आपली आजची नामसंख्या पुरी झाली, आता उद्यापर्यंत आपला आणि नामाचा काही संबंध नाही, अशा तर्‍हेची वृत्ती होण्याचा संभव असतो, त्याला जपावे; आणि नेमाची संख्या पुरी झाली तरी होईल तेवढे आणखी नाम घेण्याची सवय ठेवावी.
प्रथम खण्डः - एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - पञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - अष्टचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः