Marathi Blog Katta Online: Marathi Article: श्रद्धा विज्ञानविरोधी आहे का?

मराठी वैचारिक लेख, दर्जेदार कथा - कविता आणि हसवणाऱ्या विनोदाचा ऑनलाईन कट्टा
Marathi Article: श्रद्धा विज्ञानविरोधी आहे का
समजा … तुम्हाला रस्त्यात एक चकचकीत पिवळा धमक धातूचा तुकडा मिळाला तर तुम्ही डोळे झाकून असं म्हणता का की हा सोन्याचा आहे नाही. तुम्ही तो घेऊन सोनाराकडे जाता, तो सोन्याचाच आहे याची खात्री करून घेता, आगीत टाकून त्याची सत्वपरीक्षा करता आणि मग शेवटी कबूल करता की ते खरोखरच सोने आहे. श्रद्धेचेही तसेच आहे किंबहुना तसेच असले पाहिजे.
देव आहे की नाही असा एक वाद नेहमी रंगवला जातो. या प्रश्नाचे नेमके उत्तर कुणीच सांगू शकत नाही याची जाणीव असल्यानेच हा वाद चिरंतन ठरला आहे. वस्तुतः या मतभिन्नतेला "वाद" म्हणायचेही कारण नाही. कारण देव हा श्रद्धेचा विषय आहे. तो द्रुष्ट स्वरुपात दाखवता येणार नाही. पण त्याचबरोबर तो नाकारला तर निसर्गाच्या किंवा मनुष्याच्या अस्तित्वाचा अर्थही लावता येणार नाही यामुळे देव जेंव्हा श्रद्धेचा, भक्तीचा, मूल्यांचा विषय न राहता व्यापाराचा विषय होतो तेंव्हा वाद निर्माण होतो. राम हा मुल्यांचा विषय न होता मतांचा विषय होतो तेंव्हा वाद उदभवतो. काही रामभक्तांना सत्यवचनी रामाची आठवण होते व त्याचे मंदिर "तिथेच" बांधण्याचा निग्रह तयार होतो. त्याचवेळी काहीजणांना असे वाटते की रोजच्या व्यवहारात सतत खोटे बोलणारे, रामाचे पावित्र्य भंग करणारे लोक हे मंदिर बांधून कोणता सदाचार निर्माण करणार आहेत
उदात्त तत्वांचा विचार करायचा आणि प्रत्यक्षात रोजच्या व्यवहारात फसवणूक करायची हा दांभिकपणा समाजात मुरतो तेंव्हा मूल्यव्यवस्था बिघडते. धर्म, नीती आणि विचार भ्रष्ट होतात. त्यामुळेच श्रद्धेचा व्यापार सहन न होणारे काही सुधारक त्याविरुद्ध उभे राहतात. कडक नियम करून समाजाचे वाहते-खळाळते जीवन अवरुद्ध करणारे पुराणमतवादी व वेळोवेळी हे बांध फोडून प्रवाहाला गतिमान करणारे पुरोगामी हाही एक सतत चालणारा संघर्ष आहे. त्यामुळे कधी कर्मकांडाविरुद्ध, कधी धर्मसत्तेविरुद्ध, कधी राजसत्तेविरुद्ध उठाव होतात आणि नवी नीतिमूल्ये प्रस्थापित होतात.
प्रत्येक वेळी अशा नव्या नीतिमूल्यांचा स्वीकार होत असताना संघर्ष उद्भवतो. जे काळानुसार बदलत नाही ते नष्ट होते हा इतिहास आहे. जीवापाड जपलेल्या श्रद्धा व मुल्यांचा ऱ्हास होत असलेला पाहून काहीजण दुःखी होतात. त्यामुळेच आपल्या श्रद्धांची काळाच्या कसोटीवर तपासणी होणार म्हटले की परंपरावाद्यांना व संस्कृतिरक्षकांना असुरक्षित वाटते. तो धर्माचा अपमान वाटतो. पण ज्यांना काळाची आव्हाने समजतात ते दूरदृष्टीचे महामानव समाजाला भवितव्याची दृष्टी देतात. त्यांना संस्कृतीच्या विनाशाचे नव्हे तर उत्क्रांतीचे महत्व समजलेले असते.
व्यवहारातले याचे सोपे उदाहरण द्यायचे झाले तर सुमारे शंभरएक वर्षापुर्वी महाराष्ट्रातले ज्वलंत सामाजिक प्रश्न कोणते होते एक प्रश्न होता "संमती" वयाचा. म्हणजे मुलगी वयात आल्यानंतर तिचा विवाह कोणत्या वर्षी करावा आणि तिचा शरीरसंबंध केंव्हा सुरु व्हावा, या संबंधाला संमती देण्याचा अधिकार तिला केंव्हा मिळावा हा. आणि दुसरा प्रश्न होता स्त्रियांनी साडी नेसावी ती सकच्छ की विकच्छ - म्हणजे कासोटा घालावा की घालू नये एक प्रश्न होता "संमती" वयाचा. म्हणजे मुलगी वयात आल्यानंतर तिचा विवाह कोणत्या वर्षी करावा आणि तिचा शरीरसंबंध केंव्हा सुरु व्हावा, या संबंधाला संमती देण्याचा अधिकार तिला केंव्हा मिळावा हा. आणि दुसरा प्रश्न होता स्त्रियांनी साडी नेसावी ती सकच्छ की विकच्छ - म्हणजे कासोटा घालावा की घालू नये आज हे दोन्ही प्रश्न काळानेच संदर्भहीन ठरवले आहेत. त्यामुळे आज जर कोणी पुन्हा एकदा हेच प्रश्न उकरून काढू पहिले तर समाज त्याची दाखलही घेणार नाही. कारण ती चर्चा करू पाहणाऱ्यांना आपल्या संस्कृतीचे प्रेम नसून केवळ परंपरेचे वेड त्यामागे आहे हे सहज लक्षात येईल. शंभर वर्षापूर्वी मात्र हे विचार समाजाने सहजासहजी मान्य केले असते का
स्त्रिया त्यांचा मासिक धर्म पाळताना "अस्पृश्य" असतात काय आणि धार्मिक कार्यासाठी अपवित्र ठरतात काय असा एक वाद रंगवला गेला. याच कारणास्तव कोल्हापूरच्या अंबाबाईसाठी प्रसादाचे लाडू करण्याचे कंत्राट स्त्रियांना देऊ नये असे या परंपरावाद्यांना वाटले. त्यासाठी त्यांनी शोधलेली करणे विचित्र होती. या काळात स्त्रियांच्या अंगी "हार्मोनल" बदलामुळे रजोगुण वाढतात व धर्माला हे मान्य नाही अशा काहीतरी वैचारिक कोलांटीउड्या त्यांनी मारल्या. अर्थात यामागे धार्मिकतेपेक्षा "आर्थिक" हितसंबंध जास्त महत्वाचे आहेत ही गोष्ट वेगळी. पण पुरुष कंत्राटदाराला हे लाडू कंत्राट मिळाले तर तोही स्त्रियांकडूनच हे लाडू तयार करून घेईल व ते मात्र ह्या संस्कृतीरक्षकांना चालेल ही यातली गोम आहे. शिवाय स्त्री-पुरुष शरीरात निसर्गानेच भेद ठेवला आहे व प्रजोत्पादनाचे व मानवजातीला सावरण्याचे, पुननिर्माणाचे, नवजीवनाचे महान कार्य करणारे जे देहव्यापार स्त्रीला सोसावे लागतात ते तिला अपवित्र कसे करू शकतात हा समंजस मनाला सतावणारा प्रश्न आहे.
याच चिकित्सक दृष्टीमुळे बाबासाहेब आंबेडकरांसारखा महामानवही श्रद्धेची चिकित्सा करतो. ते म्हणतात "समजा … तुम्हाला रस्त्यात एक चकचकीत पिवळा धमक धातूचा तुकडा मिळाला तर तुम्ही डोळे झाकून असं म्हणता का की हा सोन्याचा आहे नाही. तुम्ही तो घेऊन सोनाराकडे जाता, तो सोन्याचाच आहे याची खात्री करून घेता, आगीत टाकून त्याची सत्वपरीक्षा करता आणि मग शेवटी कबूल करता की ते खरोखरच सोने आहे. श्रद्धेचेही तसेच आहे किंबहुना तसेच असले पाहिजे."
परंतु वैज्ञानिक दृष्टीकोन म्हणजे काय भौतिकशास्त्राचे नियम किंवा प्रयोगशाळेतील पडताळा म्हणजेच विज्ञान आहे काय भौतिकशास्त्राचे नियम किंवा प्रयोगशाळेतील पडताळा म्हणजेच विज्ञान आहे काय की सृष्टीच्या विज्ञानाची मर्मे हे खरे विज्ञान आहे की सृष्टीच्या विज्ञानाची मर्मे हे खरे विज्ञान आहे मनुष्याने रचलेल्या ज्ञानशाखा व त्यातून सिद्ध झालेली तत्वे ही अंतिम मानावीत की नाही मनुष्याने रचलेल्या ज्ञानशाखा व त्यातून सिद्ध झालेली तत्वे ही अंतिम मानावीत की नाही असे प्रश्न जेंव्हा उत्तरे मागतात तेंव्हा लक्षात येते की प्राप्त विज्ञानाच्या अभ्यासातून सर्व अज्ञानाची उत्तरे शोधता येतील हाही एक भ्रमच आहे. विज्ञान ही मनुष्याच्या हातातील एक मोजपट्टी आहे. तिच्या सहाय्याने विश्वाचे माप मोजायचे असेल तर कधी न कधी संपूर्ण विश्वाचे मोजमाप आपल्याला करता येईल असे म्हणायला हरकत नाही. पण याचा अर्थ ती मोजण्याचे "धोरण" पक्के झाले. मोजणी पूर्ण झाली असा त्याचा अर्थ नव्हे. मग हे "धोरण" तरी चिरकाल अबाधित असू शकते का, हा प्रश्न विज्ञानवाद्यांनी सोडवायला हवा.
विज्ञानवाद्यांनी हा प्रश्न सोडवताना केवळ भौतिकशास्त्राचा आधार घेऊन चालत नाही. मॅक्सम्युलर या जर्मन पंडिताने संस्कृत भाषेतील महान ग्रंथाचा अभ्यास केला. अभ्यासानंतर त्याचे असे मत बनले की भारत हा एकेकाळी तत्वव्येत्यांचे राष्ट्र होते. सर्व लोक अध्यात्मिक जीवनात दंग होते. अध्यात्मिक निष्ठेमुळे त्यांच्या राष्ट्रभावनेच्या शक्ती क्षीण झाल्या. त्यांची संहारक शक्ती नष्ट झाली व जगाच्या इतिहासात भारताला स्थान उरले नाही. हा विज्ञानवाद म्हणायचा की शास्त्रवाद
विज्ञानवादी व विशेषतः प्रयोगवादी शास्त्रज्ञांनी आजवर अनेक शोध लावले. ही परंपरा खरी सुरु झाली ती चाकाच्या शोधापासून. अग्नीच्या शोधानंतर. नंतर गणितातला शून्याचा शोध आणि हजार वर्षापूर्वीचा वराहमिहीराचा "पृथ्वी आकाशात तरंगते" हा सिद्धांतही जुनाच. हे शोध धर्माने पचवले. कोपर्निकसचा सूर्यकेंद्री सिद्धांत किंवा डार्विनचा उत्क्रांतिवादाचा सिद्धांत धर्माने मान्य केला. विज्ञान व तत्वज्ञान हे दोघे मात्र असे लवचिक नाहीत. त्यामुळे धर्माला हटवणे विज्ञानाला शक्य होत नाही. मनुष्यात "अतिमानवी" शक्तीवर विश्वास ठेवण्याची एक (urge) प्रेरणा असते. त्याला मानवी मेंदूतील रचना व जेनेटिक यंत्रणेचा पाया आहे. लहान वयातच धर्म आणि अध्यात्माशी तो निगडीत होतो. विज्ञान मात्र त्याला अभ्यासातून शिकावे लागते. म्हणूनच अध्यात्म आयुष्यभर टिकते व विज्ञानाचा पगडा आयुष्याच्या अखेरीस धुसर व्हायला लागतो. त्यामुळेच अनेक महान शास्त्रज्ञांना आयुष्यभर विज्ञानाचा अभ्यास केल्यानंतर शेवटी अध्यात्माच्या गूढ प्रवासाची अधिक गोडी वाटू लागते.
आर्किमिडीज, न्यूटन, एडिसन, आईनस्टाईन हे सर्व महान शास्त्रज्ञ होते. त्यांच्या अफाट बुद्धीमत्तेबद्दल मानवजातीला अपरंपार आदर आहे. तरीही या शास्त्रज्ञांनी जगाच्या इतिहासातील जे क्रांतीकारी शोध लावले ते सृष्टीच्या रहस्याचा पूर्ण भेद करणारे होते काय निसर्गाने जी अगणित रहस्ये चराचरात साठवून ठेवली आहेत त्यातली दोन-चार रहस्ये मनुष्याला समजली असे म्हणावे इतकेच या शोधांचे स्थान आहे. पृथ्वी सूर्याभोवती फिरते हा कोपर्निकसने लावलेला शोध शास्त्रीय जगात महान क्रांतीकारी मानला गेला. त्यांनी लावलेले शोध मनुष्यजातीला क्रांतीकारी वाटले तरी माणसाने ह्या शोधांचा किती अहंकार बाळगावा
एका आकाशगंगेत दोनशे अब्ज सूर्य आहेत आणि त्यातल्या एका सूर्याभोवती आपली पृथ्वी फिरते. त्या सूर्यावर रोज अणुबॉम्ब-हायड्रोजन बॉम्बचे स्फोट हजारांनी होतात. अशावेळी अणुबॉम्बचे रहस्य शोधले याचा मानवाने किती गर्व करावा
शिवाय निसर्गाची ही रहस्ये शोधून मानवाने आजवर जी वाटचाल केली तिला तरी प्रगती म्हणायचे का हाही प्रश्नच आहे. पिएरे क्यूरी या नोबेल पारितोषिक विजेत्याने (त्याची शास्त्रज्ञ पत्नी मेरी क्यूरी हिलासुद्धा पारितोषिक विभागून मिळाले होते) नोबेल पदक स्वीकारताना जे भाषण केले त्यात तो म्हणाला की निसर्गाची रहस्ये समजून घेऊन माणसाचं नक्की भलं होणार आहे काय मला तरी या शोधामुळे विकास नव्हे तर विनाशाकडेच जात असल्यासारखे वाटते.
क्यूरी दांपत्याने रेडियम या धातूचा व किरणोत्सर्गाचा शोध लावला. अणूचे रहस्य उलगडण्याची ती पहिली पायरी होती. त्यानंतर ४० वर्षांनी जेंव्हा अणुरचना व त्यातून अणुस्फोटाचा विध्वंसकारी शोध लागला तेंव्हा क्यूरीची भविष्यवाणीच जणू खरी ठरली. कारण या महास्फोटाची विनाशकारी शक्ती लक्षात घेऊन व तिचा उपयोग मानवी संहारासाठी होणार आहे याची स्पष्ट कल्पना शास्त्रज्ञांना आली तेंव्हाही त्यांनी हा प्रयोग थांबवला नाही. जर्मन व इटली हे प्रबळ शत्रू पराभूत झालेले असताना व दुबळा जपान शरणागतीसाठी गुडघे टेकत असताना त्यांच्या हिरोशिमावर अणुबॉम्ब टाकून ७० हजार माणसे क्षणात जाळून टाकली ते क्रूरकर्म अपुरे वाटले म्हणून पुढचा बॉम्ब चार दिवसांनी टाकण्याचे नियोजन रद्द करून तीनच दिवसांनी पुन्हा नागासाकीवर दुसरा अणुबॉम्ब टाकून त्याही शहराची राखरांगोळी केली.
शास्त्रज्ञांनी लावलेले शोध किंवा निसर्गाची उकललेली रहस्ये आजवर माणसाच्या सुखसमाधानापेक्षा त्याच्यातील हिंसक वृत्ती, लढाया, रक्तपात यासाठीच वापरली गेली असे इतिहास सांगतो. त्यामुळे श्रद्धेने विज्ञानाच्या विरोधात उभे राहू नये आणि त्याचबरोबर विज्ञानानेही श्रद्धेची मुळे तोडू नयेत
ऑनलाईन कट्ट्यावरचे नवीन लेख तुमच्या ई-मेल वर आणि फीड-रीडर वर मिळू शकतात
आपल्याला आवडतील असे कट्ट्यावरचे अजून काही प्रकाशित लेख :
मराठी प्रेमकथा: एक होता तो आणि एक ती (भाग २)
(मूळ लेखक: अज्ञात) मागील भागावरून पुढे चालू: भाग १ इथे वाचा "माझं लहानपण समुद्रकाठी गेलं..." शब्दांची जुळवाजुळव करत तो म्हणाला...
मराठी प्रेमकथा: एक होता तो आणि एक ती (भाग १)
(मूळ लेखक: अज्ञात) [image attribution: coolcal2111 ] त्याला ती एका पार्टीत भेटली. खुप सुंदर होती ती. साहजिकच तिच्या मागे खुपजण हो...
Marathi Story: कांदेपोहे (मराठी विनोदी कथा - भाग १)
(मूळ लेखक: अज्ञात) माझ्या मागासलेपणाचं मला परवा किती वाईट वाटलं इतकी वर्षे पुण्यात राहून देखील आधुनिक जीवनशैली मला समजली नाही ही खंत...


Sochiye aur Amir Baniye | Think and Grow Rich in Hindi Part 5 (DESIRE)

साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात
प्रश्न : साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात  साधकाने साधना काय व कशी करावी
साधनेने साधकाला काय प्राप्त होते
उत्तर : सद्गुरूंनी सांगितलेली साधना जो करतो त्याला साधक म्हणतात. कोणतीही प्राप्त परिस्थिती असो, सद्गुरूंनी सांगितल्याप्रमाणे, आपली स्वत:ची बुद्धि न चालविता, साधनेचा अभ्यास चालू ठेवणे हे साधकाचे काम आहे. श्रीसद्गुरूंची इच्छा व सत्ता न बदलणारी आहे. त्यांच्या इच्छेप्रमाणे वागण्यात साधकाचे कल्याण आहे.साधनेचा कंटाळा येणे हे साधकाचे दुर्दैव आहे. साधना करणे हे त्याचे कर्तव्य आहे. साक्षात्कार होवो, न होवो, साधना करणे हे साधकाचे काम आहे. तक्रार न करता समाधानाने साधना करणे यापरते दैवच नाही. साधनेखेरीज अन्य वासना असू नये. साधना न करणे हा मोठा गुन्हाच आहे. विचार येतात म्हणून साधकाने साधना सोडू नये. पाऊस पडला नाही तरी शेतकरी शेताची मशागत करतो हे लक्षात घेऊन साधना करावी. साधकाने झटून साधना करावी व मोक्षसुखाचा लाभ घ्यावा. अढळपदावर वृत्तिभाव स्थिर करणे हेच साधकाचे काम आहे.साधकाला सारखे चैतन्याचे अनुसंधान लागावयास पाहिजे.
श्रीसदद्गुरुकृपेने चैतन्यावर सारखे ल…
नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे
एका बाईला सासरी नामस्मरण करणे कठीण जाई, सासरच्या लोकांना ते आवडत नसे. मी तिला सांगितले, ‘लोणी चोरून खाण्याचा परिपाठ ठेवला तरी त्याचा परिणाम शरीरावर दिसतोच. तसे, नाम कुणाला नकळत घेतले तरी त्याचा उपयोग होतोच; म्हणून उघडपणे नाम न घेता आले तरी ते गुप्तपणे घ्यावे, आणि त्याप्रमाणे युक्तीने वागावे.’ शरीराला अन्नाची जरूरी असताना जर ते तोंडातून जात नसेल तर नळीने पोटात घालतात, त्यामुळे ते लवकर पोटात जाते; तसे, भावनेच्या नळीने नाम घेतले तर ते फार लवकर काम करते. एक मनुष्य बैलगाडीतून जातांना रस्त्यामध्ये पडलेला होता. एका सज्जन माणसाने त्याला उचलून आपल्या घरी नेले आणि त्याच्यावर उपचार केले. तसे आपण भगवंताच्या नामात पडून राहावे; त्यात राहिले की कुणीतरी संत भेटतो आणि आपले काम करतो; आपण सरळ मार्गात मात्र पडले पाहिजे.
नुसत्या विषयात राहणे हा आडमार्ग आहे; नामांत राहणे हा सरळ मार्ग आहे.
खरोखर, नाम किती निरूपाधिक आहे  आपण देहबुद्धीच्या उपाधीत राहणारे लोक आहोत, म्हणून आपल्याला नामाचे महत्त्व तितकेसे समजत नाही.संतांनाच नामाचे खरे महत्त्व कळते.
विलायत इथून हजारो मैल लांब आहे. तिथे जाऊन आलेल्या लोकांकडून आपण तिथल…
सदगुरु एक तेज आहे,सदगुरूंचे एकदा आगमन झाले की मनातील संशयरूपी अंधःकार कुठल्याकुठे पळून जातो.
सदगुरु म्हणजे एक असा मृदंग आहे की ज्याच्या एका झंकाराने अनाहत नाद ऐकू यायला सुरुवात होते.
सदगुरु म्हणजे असे ज्ञान की ज्याची प्राप्ती झाल्याबरोबर मनातील भयाची सगळी भावनाच लोप पावते.
सदगुरु ही एक अशी दीक्षा आहे की ज्याला गुरुदीक्षा प्राप्त झाली तो हा भवसागर तरून गेलाच म्हणून समजा.
सदगुरु ही एक अशी नदी आहे जी सतत आपल्या प्राणांतून वाहत असते.
सदगुरु म्हणजे असा सत् चित् आनंद आहे जो आम्हाला आमची खरी ओळख करून देतो.
सदगुरु म्हणजे एक बासरी आहे जिच्या नुसत्या मंजुळ आवाजानेच आपले मन आणि शरीर आत्मानंदात मग्न होऊन जाते.
सदगुरु म्हणजे केवळ अमृतच ह्या अमृताच्या सेवनाने तहान कायमची आणि पूर्णपणे शमते.
सदगुरु म्हणजे एक अशी कृपाच असते जी केवळ कांही भाग्यवान आणि सत्पात्री शिष्यांनाच प्राप्त होते आणि काहींना अशी कृपा मिळूनही ती मिळालेली त्यांना समजत नाही.
सदगुरु कुबेराचा अक्षय्य खजिनाच आहे आणि त्या खजिन्याचे मोल होऊच शकत नाही.
सदगुरू म्हणजे एक प्रसाद आहे. ज्याच्या भाग्यात असेल त्य…
दशक सहावा10 दशक सातवा10


१९८२ फिफा विश्वचषक - विकिपीडिया

१३ जून – ११ जुलै
१७ (१४ यजमान शहरात)
१४६ (२.८१ प्रति सामना)
२१,०९,७२३ (४०,५७२ प्रति सामना)
१९८२ फिफा विश्वचषक ही फिफाच्या विश्वचषक ह्या फुटबॉल स्पर्धेची बारावी आवृत्ती स्पेन देशामध्ये १३ जून ते ११ जुलै १९८२ दरम्यान खेळवण्यात आली. जगातील १०९ देशांच्या राष्ट्रीय फुटबॉल संघांनी ह्या स्पर्धेच्या पात्रता फेरीत भाग घेतला ज्यांपैकी २४ संघांची अंतिम स्पर्धेसाठी निवड करण्यात आली.
इटलीने अंतिम फेरीच्या सामन्यात पश्चिम जर्मनीला ३–१ असे पराभूत करून आपले तिसरे अजिंक्यपद मिळवले.
ह्या विश्वचषक स्पर्धेत प्रथमच १६ ऐवजी २४ संघांचा समावेश केला गेला.
क्षमता: 91,000 क्षमता: 66,000 क्षमता: 120,000 क्षमता: 44,000 क्षमता: 31,800 क्षमता: 34,600
क्षमता: 47,000 क्षमता: 23,000 क्षमता: 40,000 क्षमता: 38,000 क्षमता: 47,000 क्षमता: 30,000
[ चित्र हवे ] |
क्षमता: 55,000 क्षमता: 42,000 क्षमता: 68,000 क्षमता: 50,000 क्षमता: 44,000
ह्या स्पर्धेमध्ये २४ पात्र संघांना ६ गटांत विभागण्यात आले व साखळी पद्धतीने लढती घेतल्या गेल्या. प्रत्येक गटामधील २ सर्वोत्तम संघांना दुसऱ्या फेरीत प्रवेश मिळाला ज्यांत पुन्हा १२ संघांचे चार गट केले गेले. ह्या दुसऱ्या साखळी फेरीमधून ४ संघांना उपाम्त्य फेरीसाठी निवडणात आले.
उपांत्य सामना अंतिम सामना
8 July – बार्सिलोना
11 July – माद्रिद
8 July – सेव्हिया 10 July – आलिकांते
पश्चिम जर्मनी (पेशू) 3 (5) पोलंड 3
फ्रान्स 3 (4) फ्रान्स 2
उरुग्वे १९३० • इटली १९३४ • फ्रान्स १९३८ • ब्राझील १९५० • स्वित्झर्लंड १९५४ • स्वीडन १९५८ • चिली १९६२ • इंग्लंड १९६६ • मेक्सिको १९७० • पश्चिम जर्मनी १९७४ • आर्जेन्टिना १९७८ • स्पेन १९८२ • मेक्सिको १९८६ • इटली १९९० • अमेरिका १९९४ • फ्रान्स १९९८ • कोरीया/जपान २००२ • जर्मनी २००६ • दक्षिण आफ्रिका २०१० • ब्राझील २०१४ • रशिया २०१८ • कतार २०२२
१९३० • १९३४ • १९३८ • १९५० • १९५४ • १९५८ • १९६२ • १९६६ • १९७० • १९७४ • १९७८ • १९८२ • १९८६ • १९९० • १९९४ • १९९८ • २००२ • २००६ • २०१० • २०१४
इ.स. १९८२ मधील खेळ
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २० सप्टेंबर २०१७ रोजी ०९:५४ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


१०० वर्षांचे ट्रेकर डॉ वसंत देसाई यांचे देहावसान - Pimpri Chinchwad Bulletin

नगरसेवक सय्यद मतीन याला केवळ मारलेच नसते, तर त्याचे हातपाय तोडले…
दृष्टिहिनही करू शकणार रस्त्यांवरील खड्ड्यांच्या तक्रारी; सुविधा उपलब्ध करण्याचे सरकारचे आदेश
मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्गावर वेगमर्यादेचे उल्लंघन करणाऱ्या वाहनांवर कॅमेऱ्याची नजर
आता लोकसभा निवडणूक झाल्यास भाजप सत्ता राखणार का
उमेदवारांना शपथपत्रात उत्पन्नाचा स्त्रोत आणि तपशील देणे बंधनकारक – राज्य निवडणूक…
पिंपरी-चिंचवड पोलिस आयुक्तालयाने खाते उघडले; सराईताकडून पिस्तूल आणि दुचाकीचोरांकडून साडेसात लाखांचा…
पुणे शहर पोलिस दलातील एक सहायक आयुक्त, २६ पोलीस निरीक्षक पिंपरी-चिंचवड…
पुणे ग्रामीण पोलिस दलातील २३ अधिकारी कर्मचारी पिंपरी-चिंचवड पोलीस आयुक्तलयात वर्ग
पिंपरी-चिंचवडमध्ये नागपंचमी उत्साहात साजरी
पिंपरी पोलिस ठाण्याचे वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक विठ्ठल कुबडेंना राष्ट्रपती पदक जाहीर
आकुर्डीतील तरुणीला लग्नाचे आमिष दाखवून शिरगावातील भक्त निवासात केला बलात्कार
देहूरोडमध्ये ट्रेलरचा ब्रेक फेल होऊन अपघात; चार वाहनांचे नुकसान
गोळीबारातील आरोपीला पाठलाग करुन पकडल्याने हिंजवडीतील दोघा पोलिस कर्मचाऱ्यांना आयुक्त पद्मनाभन…
बाप आणि मुलीच्या नात्याला काळीमा फासणारे कृत्य: देहूरोडमध्ये नराधम बापाचा अल्पवयीन…
रहाटणीतील ‘त्या’ बसचालकाचा खून अवघ्या ८०० रुपये आणि ‘मेमरी कार्ड’साठी
संत तुकाराम नगरमध्ये घरफोडी; पावनेदोन लाखांचा ऐवज चोरट्यांनी केला लंपास
भोसरीत पार्किंगला लावलेली दुचाकी चोरट्यांनी पळवली
चाकणमध्ये मोबाईलच्या दुकानात चोरी; पावनेचार लाखांचे मोबाईल चोरट्यांनी केले लंपास
मोशीत आई वडिलांसोबत नवीन फ्लॅट बघण्यासाठी गेलेल्या मुलाचा तलावात बुडून मृत्यू
चाकणमध्ये उसने दिलेले पैसे परत मागीतले म्हणून मित्रानेच केली मित्राला मारहाण
देशात विचारवंतांचे आवाज दाबण्याचे काम सुरु – अमोल पालेकर
दाभोलकर स्मृतिदिन; पुण्यात ‘जवाब दो’ मोर्चाचे आयोजन
पुण्यात बाप विचित्र वागतो म्हणून मुलानेच केला बापाचा खून
डॉ. नरेंद्र दाभोलकर हत्येप्रकरणी सचिन अंदुरेला वेळ मारून नेण्यासाठी अटक; अंदुरेच्या…
कोंढव्यात फ्लॅटला आग; सिक्युरिटी इनचार्ज आणि सिक्युरिटी ऑफिसरमुळे वाचले दोघांचे प्राण
मनुवाद्यांमुळे देशाचा अफगाणिस्तान होईल- जितेंद्र आव्हाड
सांगलीच्या महापौरपदी संगीता खोत, तर उपमहापौरपदी धीरज सूर्यवंशी यांची निवड
अभिनेत्री कंगना राणावत विरोधात खार पोलिस ठाण्यात तक्रार
हिंदुत्ववादी अतिरेक्यांशी संबंध असल्याने शिवसेनेचा माजी नगरसेवक श्रीकांत पांगारकरला अटक
आमदार हर्षवर्धन जाधव यांचा नवीन पक्ष काढण्याचा निर्णय रद्द
पंतप्रधान मोदींचे इम्रान खान यांना चर्चेचे आमंत्रण; पाकिस्तानचा दावा
शिरोमणी अकाली दल आगामी निवडणुका स्वतंत्र लढवणार; भाजपला धक्का
कपिल देव यांच्याशी माझी तुलना नको – हार्दिक पांड्या
आशियाई क्रीडा स्पर्धा ; १० मी. एअर रायफल प्रकारात दीपककुमारला रौप्यपदक
यूपीएससी न देताच केंद्रात नोकरी; १० पदांसाठी सहा हजार अर्ज
अंडरवर्ल्ड डॉन दाऊद इब्राहिमचा निकटवर्तीय जबीर मोतीला लंडनमध्ये अटक
भारत- पाकमध्ये शांतता हाच वाजपेयींचा खरा सन्मान- इम्रान खान
नासाच्या ‘पार्कर सोलार प्रोब’ यानाची सूर्याच्या दिशेने झेप
विराटला कर्णधार म्हणून स्वत:ला सिद्ध करण्यास वेळ लागेल- क्लाइव्ह लॉयड
येमेनमध्ये दहा वर्षांच्या मुलावर लैंगिक अत्याचार; तिघा आरोपींना भरचौकात गोळ्या घालून…
Home Notifications १०० वर्षांचे ट्रेकर डॉ वसंत देसाई यांचे देहावसान
१०० वर्षांचे ट्रेकर डॉ वसंत देसाई यांचे देहावसान
मुंबई, दि. २ (पीसीबी) – मुंबईतील गिरीविहार या ट्रेकर्सच्या क्लबशी संबंधित असलेले व शंभरी गाठलेले ट्रेकर डॉ वसंत देसाई यांचे काल निधन झाले आहे. विश्वास देसाई यांनी फेसबुकच्या माध्यमातून ही बातमी ट्रेकर्सना व दुर्गप्रेमींना कळवली आहे. डॉ. वसंत देसाई यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे १९६६च्या हनुमान एक्सपिडिशनमध्ये ते डॉक्टर म्हणून सहभागी झाले होते.
Previous article‘अॅट्रोसिटी’ कायदा पूर्ववत होणार; केंद्र सरकारचा महत्त्वपूर्ण निर्णय
Next articleचाकण हिंसाचार प्रकरणी अटकसत्र सुरु; २० जण पोलिसांच्या ताब्यात; १०० हून अधिक आंदोलकांची ओळख पटली
मनुवाद्यांमुळे देशाचा अफगाणिस्तान होईल- जितेंद्र आव्हाड
नगरसेवक सय्यद मतीन याला केवळ मारलेच नसते, तर त्याचे हात-पाय तोडले असते – राष्ट्रवादी नगरसेवक जावेद शेख
आकुर्डीतील तरुणीला लग्नाचे आमिष दाखवून शिरगावातील भक्त निवासात केला बलात्कार
पंतप्रधान मोदींचे इम्रान खान यांना चर्चेचे आमंत्रण; पाकिस्तानचा दावा
शिरोमणी अकाली दल आगामी निवडणुका स्वतंत्र लढवणार; भाजपला धक्का
हिंदुत्ववादी अतिरेक्यांशी संबंध असल्याने शिवसेनेचा माजी नगरसेवक श्रीकांत पांगारकरला अटक
देशात विचारवंतांचे आवाज दाबण्याचे काम सुरु – अमोल पालेकर
मनुवाद्यांमुळे देशाचा अफगाणिस्तान होईल- जितेंद्र आव्हाड
आकुर्डीतील तरुणीला लग्नाचे आमिष दाखवून शिरगावातील भक्त निवासात केला बलात्कार
सांगलीच्या महापौरपदी संगीता खोत, तर उपमहापौरपदी धीरज सूर्यवंशी यांची निवड
‘तुझे तोंड बंद कर अन्यथा कायमस्वरुपी तुझे तोंड बंद करु’ शेहला...
पिंपरी-चिंचवडमध्ये नागपंचमी उत्साहात साजरी
कायद्यात दुरूस्ती केल्यास लोकसभा, विधानसभा एकत्रित निवडणुका शक्य – मुख्य निवडणूक...
मोदी लोकसभेसोबत रशियाची निवडणूकही घेऊ शकतात; संजय राऊतांचा उपरोधिक टोला
मराठी बातम्या देणारा हक्काचे व्यासपीठ  मराठी अस्मिते साठी सदेव तत्पर
३रा मजला, पी. जे. चेंबर, आंबेडकर चौक, पिंपरी, पुणे
मोशीत मराठा क्रांती मोर्चाच्या आंदोलकांनी पुणे-नाशिक महामार्ग रोखला; चाकणमध्ये आंदोलकांवर ड्रोनद्वारे...
पिंपरी-चिंचवड पोलिस आयुक्तालय १५ ऑगस्ट पासून ऑटो क्लस्टर येथून कार्यान्वित होणार


‘रोहिणी’ नक्षत्राच्या मूहूर्तावर पेरणीसाठी शेतकऱयांची धडपड सुरू - तरुण भारत | तरुण भारत

You are here: Home » आवृत्ती » बेळगांव » ‘रोहिणी’ नक्षत्राच्या मूहूर्तावर पेरणीसाठी शेतकऱयांची धडपड सुरू
‘रोहिणी’ नक्षत्राच्या मूहूर्तावर पेरणीसाठी शेतकऱयांची धडपड सुरू
महिनाभर वळिव पावसाने अधुन-मधून हजेरी लावली आहे. त्यामुळे शेतकरी वर्ग खरीप हंगाम साधण्यासाठी मशागतीच्या कामाला लागला आहे. त्यातच काही शेतकरी आपली परंपरा जपत ‘राहिणी’ मूहूर्त साधत 17 मे रोजी रोहिणी नक्षत्रावर पेरणी करण्यासाठी धडपडत आहेत.
यंदा हवामान खात्याने मान्सून लवकर येण्याचे अंदाज व्यक्त केला आहे. अवकाळी पावसाने चांगलीच हजेरी लावल्याने बळीराजा सुखावला आहे. सध्या मशागतीचे काम जोरदार सुरू असून, वादळी पावसामुळे सुक्या चाऱयाचे काही प्रमाणात नुकसान झाले असले तरी माळरानावरील जमीन कसण्यात शेतकरी दंग झाला आहे. त्यामुळे कोरडवाहू क्षेत्रातील शेतकऱयांतून खरीप हंगामाबाबत समाधान व्यक्त होत आहे.
अवकाळी पाऊस वेळेवर झाल्यामुळे जनावरांना ओला चारा उपलब्ध करण्यासाठी शेतकरी जोंधळा, मक्का, बाजरीची पेरणी करत आहे. मार्च महिन्यापासून तापमानात कमालीची वाढ झाली होती. मात्र, अधुन-मधून पडणाऱया पावसामुळे गारवा निर्माण होत आहे. काही गावातून तीव्र पाणी टंचाई निर्माण झाली आहे. तसेच पिण्याच्या पाण्यासह शेती कामासाठी पाण्याची नितांत गरज असताना अवकाळी पावसाने योग्य वेळी साथ दिल्याने बळीराजा सुखावला आहे. महिन्याभरापासून अधुन-मधून झालेल्या पावसामुळे शेतकरी वर्ग पेरणी पूर्व मशागती करण्यात गुंतला आहे.
दोन गावठी पिस्तुलांसह काडतुसे जप्त
जिल्हाधिकारी कार्यालयाच्या आवारातील टपऱया हलविण्यासाठी नोटीस
तालुका म.ए.समिती अध्यक्षपदी म्हात्रू झंगरूचे
पेट्रोल-डिझेल किमतीतील तफावतीने जिल्हय़ातील पेट्रोलपंपांची चलती
हॉटेल व्यावसायिकाची गोळी झाडून आत्महत्या
पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या पत्रात काश्मीरचा उल्लेखच नाही
क्रिकेटर गौतम गंभीर भाजपाच्या वाटेवर
अभिनेत्री कंगना राणावतविरोधात पोलिसात तक्रार
डॉ.दाभोळकरांचे मारेकरी राज्य करत आहेत – तुषार गांधी
पीएनबी घोटाळा : निरव मोदी ब्रिटनमध्येच
भाजपाच्या संगीता खोत सांगलीच्या महापौरपदी
वीरेंद्र तावडे आणि अमोल काळेच्या आदेशावरूनच डॉ.दाभोळकरांवर गोळ्या झाडल्या-सीबीआय
आजचे भविष्य सोमवार दि. 20 ऑगस्ट 2018
संशयित तिघांमध्ये एक हॉटेल व्यावसायिक
Categories Select CategoryAutomobilesleadingnewsNew Category NameTop NewsVideoआवृत्तीउद्योगकोल्हापुरक्रिडागोवापुणेबेळगांवभविष्यमनोरंजनमाहिती / तंत्रज्ञानमुंबईरत्नागिरीराष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीयविविधाविशेष वृत्तसंपादकिय / अग्रलेखसांगलीसातारासिंधुदुर्गस्थानिक


AMAR PURANIK : CHAUPHER...|अमर पुराणिक : चौफेर... AMAR PURANIK : CHAUPHER, अमर पुराणिक : चौफेर: मंत्रीमंडळ विस्तार आणि विकासाचा वेग!

राष्ट्रीय धोरणाबाबत कॉंग्रेसचे हीन राजकारण
एंडरसनला पळवण्यास जबाबदार कोण
) नेत्यांची वेल्थ गेम
अणू दुर्घटना: नुकसानभरपाई विधेयक
दरिद्रयाच्या खाईत रुततोय देश
इंधन दरवाढ हे सरकारी षड्‌यंत्र
सुवर्ण महोत्सवी महाराष्ट्राची दुर्दशा
मुश्रिफांनी तोडले अकलेचे तारे...
निकालांची दशा आणि दिशा
नितीन गडकरी : स्वयंसेवक ते पक्षाध्यक्ष
देशोद्धार गांधी-नेहरू घराण्यांनीच केला काय
वक्तव्यांचे परिमाण आणि परिणाम
वर्गवार्‍यांत अडकले जणगणनेचे राजकारण
मातृ-पितृसेवेचा रोटरी क्लबचा पुण्यप्रद उपक्रम
पारशी नववर्षारंभ : ‘पतेती’
नितीन गडकरी : स्वयंसेवक ते पक्षाध्यक्ष
सोलापूरची उद्योग भरारी : १ »
सोलापूरची उद्योग भरारी : २ »
हिमालया टेक्स्टाईल्स : वस्त्रोद्योगातील गौरीशंकर
सोलापूरची उद्योग भरारी : ३ »
उद्योगरत्न ए.जी. पाटील : एक नीतिमान कर्मयोगी
बंग उद्योग समूह : तत्त्वनिष्ठ, बहुआयामी परंपरा
रिचवुड फर्निचर : ग्राहकांच्या घरात आणि मनात
सोलापूरची उद्योग भरारी : ४ »
बँक ऑफ महाराष्ट्र : ग्राहकांच्या सामर्थ्याचे प्रतीक
आशाताई : एक सृष्टिगांधर्वी
...मौत भी मै शायराना चाहता हूँ|
मेघदूत : आषाढस्य प्रथम दिवसे...
मेहदी हसन : अबके हम बिछडे
गुरु तेग बहादुर सिंह
स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचे निवडक विचार »
हिंदुस्थान : स्वा. सावरकरांचे विचार
खरा सनातन धर्म कोणता
सिद्धयोग संवर्धक नारायणकाका ढेकणे
नानाजी देशमुख : एक ‘राजर्षी’
बुद्धीबळ भिष्माचार्य : भाऊ पडसलगीकर
भारतीय अणु संशोधनाचे प्रणेते होमी भाभा
जेऊरकरांच्या ‘अश्‍वत्था’खाली संगणक ज्ञानयज्ञ
के.एल.ई.चा कर्नाटक, महाराष्ट्रातील शैक्षणिक यज्ञ
इंडियन मॉडेल स्कूल : ज्ञान, संस्कारांचा समन्वय
शैक्षणिक धोरणांनींच (बी)घडवला देश
फक्त कायदे करुन काय होणार
गर्भाशयाच्या शस्त्रक्रियेला पर्याय ‘बलून थेरपी’
बँकिंग क्षेत्रातील तंत्रज्ञानाची क्रांती
जलवायू परिवर्तन व भारताची भूमिका
चीनची सामरिकनिती आणि भारताविषयी धोरणे
शीतयुद्धाचा नवा पवित्रा : सायबरकावा
राष्ट्रीय : अमर पुराणिक
मंत्रीमंडळ विस्तार आणि विकासाचा वेग
•चौफेर : अमर पुराणिक•
मोदी मंत्रीमंडळावर डॉक्टर्स, इंजिनीअर्स, बँकर्स अशा स्कॉलर लोकांचा पगडा आहे. सामाजिक क्षेत्राबरोबर राजकारणही ‘शिकलेल्यांचे क्षेत्र’ होत असेल त्याचे भरभरून स्वागतच करायला हवे. हुशार व्यक्तींच्या कौशल्यांचा व त्यांच्या स्वच्छ प्रतिमेचा राष्ट्रीय राजकारणात सहभाग करून घेत ‘अच्छे दिन’ आणण्यासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केलेला हा प्रयत्न सफल होणार यांत शंका नाही.
मे महिन्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी राष्ट्राची धूरा हाती घेतली. त्यावेळी मंत्रीमंडळ स्थापन करताना त्यांनी कोणताही पसारा न वाढवता आपले मंत्रीमंडळ संक्षिप्त ठेवण्याचा प्रयत्न केला. ’लेस गव्हर्मेट’चा यशस्वी वापर करत मोदींनी देशाची प्राथमिक घडी बसवण्यात बर्‍यापैकी यश मिळवले आहे. पण वेगवान प्रगतीची कास धरणार्‍या मोदींनी गेल्या रविवारी आपल्या मंत्रीमंडळाचा विस्तार केला आहे. गेल्या पाच महिन्यात मोदींनी ज्या वेगाने विकास कामांचा सपाटा लावला आहे ते पाहता मंत्रीमंडळ विस्ताराचा निर्णय योग्यच म्हणावा लागेल. मंत्रीमंडळातील हा पहिला फेरबदल अंतिम नसून भविष्यात आणखीन परिवर्तनाची शक्यता आहेच. मंत्रीमंडळाचा विस्तार करताना येथून पुढची वाटचाल आणखी दमदार असेल याचे संकेत मोदींनी दिले आहेत. गोव्याची माजी मुख्यमंत्री मनोेहर पर्रिकर आणि सुरेश प्रभु यांची केंद्रिय मंत्रीमंडळातील निवड याचे द्योतक आहे.
प्रगती आणि विकास या दोन संकल्पनांनी सध्या भारतीय जनमानसावर चांगलीच पकड घेतली आहे. त्यातच जागतिक अर्थव्यवस्था आणि जगातील अन्य प्रगत देशांतील उद्योग, राहणीमान व जीवनशैली यांच्याशी परिचित होण्याच्या संधी गेल्या काही वर्षांत इंटरनेट आणि सोशल मिडियामुळे वाढल्या आहेत. त्यामुळे आर्थिक वाढ, जीडीपी, विकास हे शब्द थोडेबहुत सामान्य भारतीयांच्या तोंडी रुळू लागले आहेत. उदारीकरणाचा प्रभाव असलेल्या व त्याचा हिस्सा असलेल्या भारतीयांच्या किमान दोन पिढ्यांनी आर्थिक वाढीचा दर आणि विकास या मुद्द्यावरच केंद्रातील सत्ता पालटली आहे. या जागरूक अशा कोट्यवधी भारतीयांनी देशाच्या वेगवान विकासाच्या दृष्टीने भाजपाच्या हाती एक हाती सत्ता दिली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी गेल्या पाच महिन्यात विकास कामांची चूणूक दाखवली आहे.
पंतप्रधान नरेद्र मोदी यांनी त्यांच्या मंत्रीमंडळाचा विस्तार तसेच काही फेरबदल करताना विकासाचा दमदार वेग साधण्याचा प्रयत्न करत तीन राज्यांत होणार्‍या निवडणुकांवर देखील लक्ष ठेवले आहे. मे महिन्यात मोदींच्या नेतृत्वाखाली सरकार सत्तेवर आल्यानंतर विस्तार कधी होणार याची अनेकांना उत्सुकता होती. क्षमतेपेक्षा अधिक खाती सांभाळावी लागत असल्याने काही मंत्र्यांची दमछाक होत होती. आता ही अडचण काही प्रमाणात दूर झाली असे म्हणता येईल. मंत्र्यांची संख्या कमी ठेवूनही उत्तम सरकार देता येते असे मोदी यांचे तत्व असून त्यात गैर काही नाही. त्यामुळेच त्यांनी संख्या कमी ठेवण्यावर भर दिला. मात्र एवढ्‌या मोठ्‌या देशाच्या तेवढयाच मोठ्‌या समस्या लक्षात घेता तत्वाला मुरड घालणे अपरिहार्य ठरते. त्यामुळे नव्या विस्तारात ४ कॅबिनेट आणि १७ राज्यमंत्र्यांचा समावेश केला आहे. मंत्र्यांची संख्या आता ६६ वर गेली असली तरी यापूर्वीच्या मनमोहनसिंग सरकारच्या तुलनेत ती कमीच आहे. त्या मंत्रीमंडळात ७८ मंत्री होते. मोदींच्या मंत्रीमंडळात काही नवख्या-अनानुभवी लोकांना संधी दिल्याची काहींची तक्रार आहे. पण मोदींनी जुन्या जाणत्या अनुभवी लोकांच्या अनूभवाचा, कार्यशैलीचा देशाला फायदा करुन देत असतानाच तरुण व नव्या दमाच्या कार्यकर्त्यांना मंत्रीमंडळात संधी देऊन पुढची पीढी तयार करण्याचा सुवर्णमध्य साधला आहे.
मंत्रीमंडळ विस्तारासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी विचारपूर्वक पावले टाकत चार हुशार नेते केंद्रीय मंत्री मंडळात सहभागी करून घेतले आहेत. ते म्हणजे मनोहर पर्रिकर, सुरेश प्रभू, जयंत सिन्हा आणि राजीवप्रताप रुडी.
मनोहर पर्रीकर आणि सुरेश प्रभू यांची राजकारणातील प्रतिमा अतिशय स्वच्छ, प्रामाणिक असून दोघेही कामसू व अभ्यासू म्हणून ओळखले जातात. आयआयटीयन असलेले मनोहर पर्रीकर हे नरेंद्र मोदी यांच्या मंत्रिमंडळात संरक्षण मंत्रीपदावर आरुढ झाले आहेत. मनोहर पर्रीकर हे अतिशय परिश्रमी, उच्चशिक्षित आणि सुसंस्कृत आहेत. गोव्याचे मुख्यमंत्री म्हणून काम करताना त्यांनी राज्याचा नावलौकिक वाढविला आहे. अतिशय साधी राहणी आणि सातत्याने जबाबदारीची जाणीव असलेला नेता,करारी व्यक्तिमत्त्व आणि शिस्तबद्ध संघस्वयंसेवक अशी त्यांची ओळख आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अगदी योग्य निवड केली आहे. निर्णय घेताना ते कायम देशहिताचाच विचार करतील याची सर्वांनाच खात्री आहे. चीन आणि पाकिस्तान सीमांवर सध्या जो ताणतणाव दिसून येतो त्यामुळे उत्पन्न होणार्‍या परिस्थितीचा मुकाबला करण्यासाठी संरक्षण मंत्रालयाला राजनीतीज्ञ आणि जाणकार तंत्रज्ञ अशी दुहेरी क्षमता असलेल्या नेत्याची आवश्यकता होती. राजकारण आणि अभियंते अशा दोन्ही भूमिका लीलया पेलणारे पर्रीकर यांच्या रुपाने ती भरून निघेल. त्यांच्या शैलीला नवे आयाम लाभू शकतील. हे महत्वपूर्ण खाते सांभाळणे म्हणजे कोणा येरागबाळ्याचे काम नव्हे. मनोहर पर्रीकर यांची आज ज्या संरक्षणमंत्री पदावर नियुक्ती झाली त्या पदास न्याय मिळाला असे म्हणण्यास वाव आहे.
चार्टड अकाऊंटन्ट असलेले सुरेश प्रभू राजापूर मतदारसंघातून सलग चार वेळा लोकसभेवर निवडून गेले आहेत. अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या मंत्रिमंडळात उद्योग, उर्जा, अवजड उद्योग, पर्यावरण अशा महत्त्वपूर्ण खात्यांचा कार्यभार त्यांनी सांभाळला होता. त्यावेळी प्रभू यांच्या कामाचे सर्वच राजकीय पक्षांनी कौतुक केले होते. सुरेश प्रभूंचा पहिल्या कॅबिनेट मंत्रीमंडळात सहभाग होईल असे वाटत होते. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केंद्रीय मंत्रिमंडळात सुरेश प्रभूंसाठी आग्रह धरला होता. मात्र शिवसेनेने प्रभू यांच्या नावाला विरोध दर्शवला होता. मात्र मोदींनी शिवसेनेचा विरोध झुगारुन प्रभू यांना केंद्रीय मंत्रिमंडळात स्थान दिले आहे. शपथविधीपूर्वी सुरेश प्रभू यांनी शिवसेनेचा राजीनामा देत भाजपामध्ये प्रवेश केला त्यामुळे मंत्रीपदाचा मार्ग सुकर झाला. वाजपेयी यांच्या काळातील मंत्रीपदाचा तसेच विविध अभ्यास मंडळांवरील अनुभव आणि कार्यक्षमता लक्षात घेता सुरेश प्रभू रेल्वे खात्यात आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवतील अशी आशा करायला हरकत नाही. पण ते नद्याजोड, उर्जा, तंत्रज्ञान क्षेत्रात जास्त माहीर आहेत. तसे मंत्रीपद त्यांना मिळाले असते तर ते जास्त योग्य झाले असते.
जयंत सिन्हा यांची नियुक्ती काहीशी अनपेक्षित परंतु सुखद म्हणायला हवी. माजी केद्रीय अर्थमंत्री यशवंत सिन्हा याचे सुपुत्र असलेले जयंत सिन्हा हे उच्चविद्याविभूषित आहेत. पर्रीकर यांच्याप्रमाणे आयआयटीयन तर आहेतच परंतु हार्वर्ड बिझीनेस स्कूलमधून व्यवस्थापन शिकलेले आहेत.
केद्रीय मंत्रीमंडळात हंसराज अहीर यांचा समावेश ही महाराष्ट्राच्या दृष्टीने आणखी एक महत्वाची बाब. गेली अनेक वर्षे चंद्रपूर जिल्ह्यातून निवडून येणारे अहीर स्वभावाने सौम्य भासत असले तरी त्याच्या कामाचा उरक मात्र प्र्रचंड आहे. हंसराज अहिरांनी संपुआ सरकारचा कोळसा गैरव्यवहार उघडकीस आणाल होता.
मंत्रीमंडळात नव्याने वर्णी लागलेल्या काही राज्यमंत्र्यांची नियुक्ती येत्याकाळात होणार्‍या निवडणूका लक्षात ठेवून केलेली दिसते. नवी दिल्ली, बिहार आणि बंगाल या तीन राज्यांत नजीकच्या काळात निवडणुका व्हायच्या आहेत. दिल्ली विधानसभेच्या निवडणुकीच्यावेळी डॉ. हर्षवर्धन यांचे नाव मुख्यमंत्रीपदासाठी पुढे करण्याची भाजपाची खेळी यशस्वी ठरली होती. त्याचीच पुनरावृत्ती करण्यासाठी हर्षवर्धन यांच्याकडील आरोग्य खाते बदलून त्यांना विज्ञान खाते देण्यात आलेले असावे. याचा अर्थ निवडणुकीकडे ते जास्त लक्ष पुरवू शकतील. बिहारमध्ये होऊ घातलेल्या निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर राजीवप्रताप रूडी, गिरीराजसिंह यांच्याबरोबरच लालूप्रसाद यादव यांचे कट्टर विरोधक रामकृपाल यादव यांची मंत्रीमंडळात वर्णी लावण्यात आली आहे. यातून मोदीं यांनी विकासाबरोबरच राजनीतीही साध्य केल्याचे दिसते.
एकूणच मोदी मंत्रीमंडळावर डॉक्टर्स, इंजिनीअर्स, बँकर्स अशा स्कॉलर लोकांचा पगडा आहे. सामाजिक क्षेत्राबरोबर राजकारणही ‘शिकलेल्यांचे क्षेत्र’ होत असेल त्याचे भरभरून स्वागतच करायला हवे. हुशार व्यक्तींच्या कौशल्यांचा व त्यांच्या स्वच्छ प्रतिमेचा राष्ट्रीय राजकारणात सहभाग करून घेत ‘अच्छे दिन’ आणण्यासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केलेला हा प्रयत्न सफल होणार यांत शंका नाही.
होमी भाभा यांची जन्मशताब्दी भारतीय अणु संशोधनाचे प्रणेते होमी भाभा •अमर पुराणिक भारताच्या अणुऊर्जा विकासकार्यक्रमाचा पाया रचण्याच्या काम...
भारताच्या अभ्युदयाचा मार्ग ‘सिद्धयोग’
भारताच्या अभ्युदयाचा मार्ग ‘सिद्धयोग’ सिद्धयोग संवर्धक प.पू. नारायणकाका महाराज ढेकणे यांचे महत्कार्य • अमर पुराणिक प.पू. नारायणकाका महा...
पारशी नववर्षारंभ : ‘पतेती’
•अमर पुराणिक• मानवतेच्या धर्मात सर्वात जास्त महत्त्व माणुसकीचे. ही माणुसकी जपणारी माणसे आजच्या जगात दुर्मिळच. हूमत-पवित्र विचार, हूकत-...
आतंकवाद आणि त्याचा सामना
आतंकवाद आणि त्याचा सामना आतंकवादाच्या समस्येने संपूर्ण जगच त्रस्त आहे, भयभीत आहे. अमेरिकेसारख्या बलाढ्य राष्ट्रालाही, ज्याच्याजवळ सर्वाधिक...
महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महापरिनिर्वाणदिन
महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महापरिनिर्वाणदिन अमर पुराणिक ६ डिसेंबर १९५६ साली दिल्लीत अलीपूर रोड येथील निवासस्थानी निद्रावस्थेतच बाबासाहेब...
|| वंदे मातरम ||
अंधश्रद्धा निर्मूलनाचे सेक्यूलर कंत्रादार
मंत्रीमंडळ विस्तार आणि विकासाचा वेग
अन्वयार्थ : तरुण विजय (4)
आंतरराष्ट्रीय : अमर पुराणिक (19)
ऐतिहासिक : अमर पुराणिक (8)
औद्योगिक : अमर पुराणिक (10)
कै. नानासाहेब वळसंगकर (3)
दिल्ली दरबार: रविंद्र दाणी (1)
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (4)
पंचनामा : भाऊ तोरसेकर (47)
परराष्ट्र : अमर पुराणिक (6)
पर्यटन : प्रा. ए. डी. जोशी (1)
प्रहार : दिलीप धारुरकर (5)
भाष्य : मा.गो. वैद्य यांचे लेख (16)
मुस्लिमजगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
राजकीय : अमर पुराणिक (63)
राष्ट्ररक्षा : व्रि. हेमंत महाजन (1)
राष्ट्रीय : अमर पुराणिक (31)
विज्ञान-तंत्रज्ञान : अमर पुराणिक (3)
विश्‍वसंचार : मल्हार कृष्ण गोखले (2)
व्यक्ती विशेष : अमर पुराणिक (4)
शैक्षणिक : अमर पुराणिक (7)
सडेतोड : अरुण रामतीर्थकर (56)
सामाजिक : अमर पुराणिक (19)
सांस्कृतिक : अमर पुराणिक (17)


कन्याशाळेतील गरजू विद्यार्थिनींना गणवेश प्रदान
पुणे : श्री. ना. दा. ठाकरसी कन्याशाळेतील ५० गरजू विद्यार्थिनींना अमित एंटरप्रायझेस हाउसिंग लिमिटेड यांच्यातर्फे गणवेश व शाळेचे बूट यांचे वाटप करण्यात आले. या विद्यार्थिनींचे या वर्षीचे शैक्षणिक शुल्क देखील संस्थेने भरले आहे. शाळेत आयोजित करण्यात आलेल्या समारंभात गुरूवारी अमित एंटरप्रायझेसच्या संचालिका भारती किशोर पाटे यांच्या हस्ते या विद्यार्थिनींना गणवेश वाटप करण्यात आले.
शाळेच्या मुख्याध्यापिका सुवर्णलता काळे, एसएनडीटी महाविद्यालयाच्या उपप्राचार्य माधवी कुलकर्णी, श्री. ना. दा. ठाकरसी कन्याशाळा व कनिष्ठ महाविद्यालय संस्थेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. आनंद जुमळे, समर्थ मंडळ ट्रस्टचे अध्यक्ष भगवान देशपांडे, अमित एंटरप्रायझेसचे सहाय्यक महाव्यवस्थापक (आस्थापना) दिनेश बोरलीकर या वेळी उपस्थित होते.
Tags: पुणेश्री. ना. दा. ठाकरसी कन्याशाळाभारती पाटेअमित एंटरप्रायझेस हाउसिंग लिमिटेडKanyashalaPuneAmit Enterprises Housing LtdBharati Pateप्रेस रिलीज
साहित्य संमेलनाचा सीएसआर उपक्रम ‘संशोधनात महिलांचा सहभाग वाढावा’ ‘शिखर फाऊंडेशन’ कडून स्टोक-कांगरी शिखर सर माधव गडकरी यांच्यावरील संकेतस्थळाचे उद्घाटन ग्रीन सोसायटी स्पर्धेचे पारितोषिक वितरण
साखरपा गावाने अनुभवलाय अटलजींचा साधेपणा
कोकणातल्या ‘या’ घरासमोर ध्वजवंदनाची ३७ वर्षांची परंपरा
शिष्यवृत्ती परीक्षेचा निकाल जाहीर
रत्नागिरीतील दामले विद्यालयाचे आठ विद्यार्थी शिष्यवृत्ती गुणवत्ता यादीत
बिकट वाटेची झाली वहिवाट
लेकीच्या झाडांनी बहरतेय शिंगवे गाव
साखरपा गावाने अनुभवलाय अटलजींचा साधेपणा
जागतिक आदिवासी दिन हिमायतनगरमध्ये साजरा
पंढरपुरातील शेतकऱ्यांना मिळाली कॉस्मिक फार्मिंगची माहिती
देखण्या चन्नकेशवाचे सुंदर मंदिर


गोष्ट एका ‘ञ’सलेल्या अक्षराची!

गोष्ट एका ‘ञ’सलेल्या अक्षराची
मराठीला आधुनिकीकरणाचा सोस चढला आणि या प्रक्रियेत कधीतरी ‘ञ’ गळून पडला. ‘च’ वर्गातील व्यंजनांसाठी अनुनासिक वापरायचे, तर ‘ञ’ हे अक्षर वापरले जाते. अर्थात ही अशी सुबक रचना मूळ संस्कृतची आणि काही प्रमाणात तमिळचीही. सध्याच्या घडीला मात्र मराठीत वा हिंदीत हे अनुनासिक अक्षर न वापरता सर्रास अनुस्वार दिला जातो. सोशल मीडियावरील लेखनात ‘ञ’ वापरला जातो; मात्र तो ‘त्र’ या अक्षराऐवजी... काय आहे नेमकी या अक्षराची गोष्ट...
अलीकडेच घडलेली गोष्ट. एका प्रख्यात प्रकाशन संस्थेत आगामी दिवाळी अंकासाठी प्रसिद्धीपत्रक तयार करण्याचे काम चालू होते. त्यातील पहिल्याच पानावर पत्रक हा शब्द होता. अन् हा पत्रक शब्द ‘पञक’ असा लिहिला होता. ही गफलत मी त्या ऑपरेटरच्या लक्षात आणून दिली आणि ते अक्षर ‘त्र’ असे करून घेण्यास सांगितले.
‘पण त्र असाच असतो ना’ त्याने एक भाबडा प्रश्न केला. त्यावर मी त्याला ‘नाही’ असे सांगितले आणि प्रत्यक्ष ‘त्+र’ करायला लावले. संगणकाच्या पडद्यावर जिवंत ‘त्र’ उमटलेला पाहून तोही हरखला. मला यात काहीही आश्चर्य वाटले नाही. एका अडगळीत टाकलेल्या आणि म्हणून स्वतःची ओळख हरवून बसलेल्या अक्षराच्या चैतन्याला तो बळी पडला होता. परंतु अशा प्रकारे ञ आणि त्र मध्ये गल्लत करणारा तो एकटा थोडाच होता’ त्याने एक भाबडा प्रश्न केला. त्यावर मी त्याला ‘नाही’ असे सांगितले आणि प्रत्यक्ष ‘त्+र’ करायला लावले. संगणकाच्या पडद्यावर जिवंत ‘त्र’ उमटलेला पाहून तोही हरखला. मला यात काहीही आश्चर्य वाटले नाही. एका अडगळीत टाकलेल्या आणि म्हणून स्वतःची ओळख हरवून बसलेल्या अक्षराच्या चैतन्याला तो बळी पडला होता. परंतु अशा प्रकारे ञ आणि त्र मध्ये गल्लत करणारा तो एकटा थोडाच होता एक संपूर्ण पिढी या दोन अक्षरांमध्ये फरक न करता वाढली आहे, वाढत आहे. व्हॉट्सअॅपसारख्या अगंभीर व्यासपीठांवर तर या गफलतीने नुसता उच्छाद मांडला आहे. त्यामुळे कुत्रे ‘कुञे’ होतायत आणि कार्यकर्ते ‘कार्यकञे’ होताहेत.
वास्तविक, देवनागरी लिपीची खासियत ही, की प्रत्येक व्यंजनांचा एक वर्ग आणि त्या प्रत्येक वर्गाचे एक अनुनासिक अक्षर. देवनागरीच कशाला, बहुतेक सर्व भारतीय भाषांचे हे एक वैभवच होय. बंगाली, तमिळ आणि मल्याळम यांसारख्या भाषांनी या वैभवाचा दागिना जपून ठेवला आहे. परंतु मराठीला आधुनिकीकरणाचा सोस चढला आणि या प्रक्रियेत कधीतरी हा ‘ञ’ गळून पडला. मराठी मुळाक्षरांमध्ये ङ, ञ, ण, न, म ही पाच नासिक्य व्यंजने आहेत. या नासिक्य व्यंजनांपैकी ‘ङ’ आणि ‘ञ’ या वर्णांचा उच्चार शुद्ध अनुनासिक आहे. ‘क’ वर्गातील व्यंजनासाठी ‘ङ,’ ‘ट’ वर्गासाठी ‘ण’ आणि ‘त’ वर्गासाठी ‘न’ ही अनुसासिके आहेत, तसे ‘च’ वर्गासाठी ‘ञ’ हे अनुनासिक होय. ‘च’ वर्गातील व्यंजनांसाठी अनुनासिक वापरायचे, तर हे अक्षर वापरले जाते. उदा. - चञ्चल, वाञ्छा, रञ्जन इत्यादी. अर्थात ही अशी सुबक रचना मूळ संस्कृतची (आणि काही प्रमाणात तमिळचीही). सध्याच्या घडीला मात्र मराठीत वा हिंदीत हे अनुनासिक अक्षर न वापरता सर्रास अनुस्वार दिला जातो.
अन् येथेच या अक्षराचे पतन सुरू झाले. जुन्या काळी खिळ्यांच्या छापखान्यात ङ् आणि ञ् असे असे अर्धे अक्षर घडविणे जिकिरीचे ठरू लागले. त्यामुळे त्यांच्याऐवजी अनुस्वारावर भागविण्याची पद्धत रूढ झाली. त्यामुळे वेदान्त हा शब्द ‘वेदांत’ असा झाला आणि स्वरान्त शब्दाचा ‘स्वरांत’ झाला. वास्तविक या सर्व शब्दांचे अर्थ वेगवेगळे आहेत. परंतु संदर्भानुसार ते अर्थ समजून घेणे हे वाचकांवर सोपवण्यात आले. हळूहळू हे अक्षर वापरातून हरवले आणि नित्याच्या व्यवहारातून बाद झाल्यामुळे त्याचा उच्चारही गायब झाला. ङ् या अक्षराचीही तीच गत. तरीही लाजेकाजेस्तव का होईना, ‘वाङ्मय’सारख्या शब्दांत आजही त्या अनुनासिकाचे अस्तित्व टिकून आहे. वि. आ. बुवा यांच्या एका लेखात हा शब्द वापरून त्याच्यापुढे कंसात ‘याचा उच्चार ‘वांगंमय’ असा केला तरी चालेल’ अशी मल्लिनाथी केली आहे. यातून या अक्षराबाबतचे लोकांचे अज्ञानच त्यांना समोर आणायचे आहे.
परंतु सुदैवाने सगळेच काही गमावलेले नाही. उत्तरेत बंगालीने त्याला अद्याप जवळ बाळगले आहे. हिंदी पट्ट्यात काही शुद्धतावादी तो वापरतात. संस्कृतचा तर प्रश्नच नाही. दक्षिणेकडील तमिळ आणि मल्याळम यांसारख्या भाषांनी आपला ‘ञ’ जपून ठेवला आहे. तमिळचीही लेखनाची परंपरा संस्कृतसारखीच सुनियोजित आहे, फक्त तेथे व्यंजनांचा गजबजाट कमी आहे. त्यामुळे आजही तेथे पञ्ज (भिती), अञ्जल (टपाल), अञ्जनेयर (हनुमान) अशा शब्दांमध्ये हे अक्षर ठसठशीतपणे दिसून येते. शिवाय ञाबगम (आठवण) असे खास या अक्षरानेच सुरू होणारे शब्दही आहेतच. दुर्दैवाने आपल्या भाषांमध्ये काय लिहिलेय, हे आपल्यालाच माहीत नसते. गेल्या आठवड्यात तमिळनाडूचे माजी मुख्यमंत्री करुणानिधी यांचे निधन झाले, तेव्हा हा गोंधळ प्रकर्षाने जाणवला. कवी, लेखक, पटकथा लेखक व समीक्षक असलेल्या करुणानिधी यांना तमिळनाडूत ‘कलैञर’ असे म्हटले जाते. कला मर्मज्ञ किंवा कलेचा विद्वान असा त्याचा अर्थ. आपल्याकडे ज्या प्रमाणे विधिज्ञ म्हणजे कायदेतज्ज्ञ, तंत्रज्ञ म्हणजे तंत्रज्ञानातील तज्ज्ञ, तसाच हा ‘कलैञर.’ अरिञर म्हणजे विद्वान, अशी त्या शब्दाची उत्पत्ती. तमिळमध्ये ज्ञ नसल्यामुळे त्यासाठी ञ कामी येतो.
आता हा ‘कलैञर’ इंग्रजीत कसा आणायचा तर तमिळनाडूतच विकसित झालेल्या लिप्यंतराच्या पद्धतीनुसार त्याचे स्पेलिंग Kalaignar असे करण्यात आले. (वास्तविक शुद्ध भाषाशास्त्रानुसार ते Kalaijnar असे व्हायला हवे.) आता या स्पेलिंगचे पुन्हा भारतीय लिपीत लिप्यंतरण करायचे झाले, तेव्हा ते ‘कलैग्नार’ असे करण्यात आले. म्हणजे आधी घरातून हाकललेल्या मुलाचे कुटुंबीयांनी नावही टाकून द्यावे, असा हा प्रकार होता.
परंतु ‘ञ’ ही कसला चिकट. रावणाच्या दरबारात अंगदाने रोवलेल्या पायाप्रमाणे तो भाषेत उभा राहिला आहे, अगदी घट्टपणे मराठी व्यक्तींसाठी तर अत्यंत जिव्हाळ्याचा ठराव्या अशा चिवटपणे. मराठीला अस्मिता देणाऱ्या ज्ञानदेवांच्या नावामध्येच तो लपून राहिला आहे. कारण वर म्हटल्याप्रमाणे भाषाशास्त्राच्या दृष्टीने ‘ज्ञ’ हे अक्षर ‘ज्+ञ’ असेच बनलेले आहे. सुदैवाने संगणकासाठी सर्व भारतीय लिप्यांचे की-बोर्ड बनविणाऱ्या ‘सी-डॅक’च्या तज्ज्ञांनीही (परत ज्ञ मराठी व्यक्तींसाठी तर अत्यंत जिव्हाळ्याचा ठराव्या अशा चिवटपणे. मराठीला अस्मिता देणाऱ्या ज्ञानदेवांच्या नावामध्येच तो लपून राहिला आहे. कारण वर म्हटल्याप्रमाणे भाषाशास्त्राच्या दृष्टीने ‘ज्ञ’ हे अक्षर ‘ज्+ञ’ असेच बनलेले आहे. सुदैवाने संगणकासाठी सर्व भारतीय लिप्यांचे की-बोर्ड बनविणाऱ्या ‘सी-डॅक’च्या तज्ज्ञांनीही (परत ज्ञ) ही गोष्ट लक्षात घेतली. त्यामुळे इन्स्क्रिप्ट कळफलकात (की-बोर्ड) ‘ज्ञ’ लिहायचे झाले, तर हीच जोडी वापरावी लागते.
अन् या उप्परही कोणी ‘ञ’ला घालवून देण्याची इच्छा करीत असेल, तर त्याला सांगावे लागेल, की जोपर्यंत या जगाच्या पाठीवर मल्याळम भाषा आहे, तोपर्यंत ‘ञ’ या भूतलावर राहील. याचे कारण असे, की मल्याळम भाषेत पहिले सर्वनामच ‘ञ’ या अक्षरापासून सुरू होते. मल्याळममध्ये ‘ञान्’ म्हणजे मी. आपण दररोज म्हणत असलेल्या ‘भारत माझा देश आहे’ या प्रतिज्ञेतील पुढचे वाक्य मल्याळममध्ये असे आहे ‘ञान् एन्टे नाडिने स्नेहिक्कुन्नु’ (माझ्या देशावर माझे प्रेम आहे).
तेव्हा ‘ङ’ असो वा ‘ञ’ असो, एका मोठ्या कालप्रवाहात नांदलेल्या संस्कृतीचे हे संचित आहे. केवळ आपल्या आळसापायी आपण ते टाकून देता कामा नये. वाडवडिलांच्या संपत्तीत भर घालता येत नसेल, तर तिची नासधूस तरी करू नये. ‘ञ’पासून एवढे ज्ञान घेतले तरी पुरे
(लेखक मुक्त पत्रकार व अनुवादक असून, भाषा हा त्यांच्या अभ्यासाचा विषय आहे. ‘बाइट्स ऑफ इंडिया’वर दर सोमवारी प्रसिद्ध होणारे त्यांचे सर्व लेख https://goo.gl/wvsqQ8 या लिंकवर एकत्रितरीत्या उपलब्ध आहेत.)
Tags: Devidas DeshpandeBOIञङ्कलैञरवाङ्मयअञ्जलसोशल मीडियामराठी शुद्धलेखनमराठी वर्णमालाअनुनासिक वर्णColumnMarathiTamilSanskritUnicodeInscript Keyboard Layout
खूपच सुंदर आर्टिकल आहे... अशा आर्टिकल ची गरज आहे... bytes of india👍👌👌
वाढता वाढता वाढे... मराठीचा टक्का देवा तूचि ‘गाणे’शु जग आमच्याकडे येत आहे देवा तूचि ‘गाणे’शु जग आमच्याकडे येत आहे शपथ न घालता वाजणारा ‘डीजे’ पेट(वि)त्याचे घर असावे शेजारी...
साखरपा गावाने अनुभवलाय अटलजींचा साधेपणा
कोकणातल्या ‘या’ घरासमोर ध्वजवंदनाची ३७ वर्षांची परंपरा
शिष्यवृत्ती परीक्षेचा निकाल जाहीर
रत्नागिरीतील दामले विद्यालयाचे आठ विद्यार्थी शिष्यवृत्ती गुणवत्ता यादीत
बिकट वाटेची झाली वहिवाट
लेकीच्या झाडांनी बहरतेय शिंगवे गाव
साखरपा गावाने अनुभवलाय अटलजींचा साधेपणा
जागतिक आदिवासी दिन हिमायतनगरमध्ये साजरा
पंढरपुरातील शेतकऱ्यांना मिळाली कॉस्मिक फार्मिंगची माहिती
देखण्या चन्नकेशवाचे सुंदर मंदिर


पिंपरी-चिंचवडचे पोलिस निर्ढावले; जमीन विक्री फसवणुकीच्या तक्रारीची आठ महिन्यांनी घेतली दखल - Pimpri Chinchwad Bulletin

नगरसेवक सय्यद मतीन याला केवळ मारलेच नसते, तर त्याचे हातपाय तोडले…
दृष्टिहिनही करू शकणार रस्त्यांवरील खड्ड्यांच्या तक्रारी; सुविधा उपलब्ध करण्याचे सरकारचे आदेश
मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्गावर वेगमर्यादेचे उल्लंघन करणाऱ्या वाहनांवर कॅमेऱ्याची नजर
आता लोकसभा निवडणूक झाल्यास भाजप सत्ता राखणार का
उमेदवारांना शपथपत्रात उत्पन्नाचा स्त्रोत आणि तपशील देणे बंधनकारक – राज्य निवडणूक…
भिमाकोरेगाव दंगल प्रकरण; पिंपरीतील आंदोलकांचे अटकसत्र थांबवण्याची पोलीस आयुक्तांकडे मागणी
पिंपरी-चिंचवड पोलिस आयुक्तालयाने खाते उघडले; सराईताकडून पिस्तूल आणि दुचाकीचोरांकडून साडेसात लाखांचा…
पुणे शहर पोलिस दलातील एक सहायक आयुक्त, २६ पोलीस निरीक्षक पिंपरी-चिंचवड…
पुणे ग्रामीण पोलिस दलातील २३ अधिकारी कर्मचारी पिंपरी-चिंचवड पोलीस आयुक्तलयात वर्ग
पिंपरी-चिंचवडमध्ये नागपंचमी उत्साहात साजरी
आकुर्डीतील तरुणीला लग्नाचे आमिष दाखवून शिरगावातील भक्त निवासात केला बलात्कार
देहूरोडमध्ये ट्रेलरचा ब्रेक फेल होऊन अपघात; चार वाहनांचे नुकसान
गोळीबारातील आरोपीला पाठलाग करुन पकडल्याने हिंजवडीतील दोघा पोलिस कर्मचाऱ्यांना आयुक्त पद्मनाभन…
बाप आणि मुलीच्या नात्याला काळीमा फासणारे कृत्य: देहूरोडमध्ये नराधम बापाचा अल्पवयीन…
रहाटणीतील ‘त्या’ बसचालकाचा खून अवघ्या ८०० रुपये आणि ‘मेमरी कार्ड’साठी
संत तुकाराम नगरमध्ये घरफोडी; पावनेदोन लाखांचा ऐवज चोरट्यांनी केला लंपास
भोसरीत पार्किंगला लावलेली दुचाकी चोरट्यांनी पळवली
चाकणमध्ये मोबाईलच्या दुकानात चोरी; पावनेचार लाखांचे मोबाईल चोरट्यांनी केले लंपास
मोशीत आई वडिलांसोबत नवीन फ्लॅट बघण्यासाठी गेलेल्या मुलाचा तलावात बुडून मृत्यू
चाकणमध्ये उसने दिलेले पैसे परत मागीतले म्हणून मित्रानेच केली मित्राला मारहाण
‘भारत माता की जय’ बोलून काही होणार नाही – तुषार गांधी
देशात विचारवंतांचे आवाज दाबण्याचे काम सुरु – अमोल पालेकर
दाभोलकर स्मृतिदिन; पुण्यात ‘जवाब दो’ मोर्चाचे आयोजन
पुण्यात बाप विचित्र वागतो म्हणून मुलानेच केला बापाचा खून
डॉ. नरेंद्र दाभोलकर हत्येप्रकरणी सचिन अंदुरेला वेळ मारून नेण्यासाठी अटक; अंदुरेच्या…
मनुवाद्यांमुळे देशाचा अफगाणिस्तान होईल- जितेंद्र आव्हाड
सांगलीच्या महापौरपदी संगीता खोत, तर उपमहापौरपदी धीरज सूर्यवंशी यांची निवड
अभिनेत्री कंगना राणावत विरोधात खार पोलिस ठाण्यात तक्रार
हिंदुत्ववादी अतिरेक्यांशी संबंध असल्याने शिवसेनेचा माजी नगरसेवक श्रीकांत पांगारकरला अटक
आमदार हर्षवर्धन जाधव यांचा नवीन पक्ष काढण्याचा निर्णय रद्द
पंतप्रधान मोदींचे इम्रान खान यांना चर्चेचे आमंत्रण; पाकिस्तानचा दावा
शिरोमणी अकाली दल आगामी निवडणुका स्वतंत्र लढवणार; भाजपला धक्का
कपिल देव यांच्याशी माझी तुलना नको – हार्दिक पांड्या
आशियाई क्रीडा स्पर्धा ; १० मी. एअर रायफल प्रकारात दीपककुमारला रौप्यपदक
यूपीएससी न देताच केंद्रात नोकरी; १० पदांसाठी सहा हजार अर्ज
अंडरवर्ल्ड डॉन दाऊद इब्राहिमचा निकटवर्तीय जबीर मोतीला लंडनमध्ये अटक
भारत- पाकमध्ये शांतता हाच वाजपेयींचा खरा सन्मान- इम्रान खान
नासाच्या ‘पार्कर सोलार प्रोब’ यानाची सूर्याच्या दिशेने झेप
विराटला कर्णधार म्हणून स्वत:ला सिद्ध करण्यास वेळ लागेल- क्लाइव्ह लॉयड
येमेनमध्ये दहा वर्षांच्या मुलावर लैंगिक अत्याचार; तिघा आरोपींना भरचौकात गोळ्या घालून…
Home Pimpri पिंपरी-चिंचवडचे पोलिस निर्ढावले; जमीन विक्री फसवणुकीच्या तक्रारीची आठ महिन्यांनी घेतली दखल
पिंपरी-चिंचवडचे पोलिस निर्ढावले; जमीन विक्री फसवणुकीच्या तक्रारीची आठ महिन्यांनी घेतली दखल
पिंपरी, दि. २३ (पीसीबी) – पिंपरी-चिंचवडला स्वतंत्र पोलिस आयुक्तालय करण्यासाठी वाढत्या गुन्हेगारीचे कारण दिले जाते. परंतु, येथील पोलिसच गुन्ह्यांना खतपाणी घालत असल्याचे समोर आले आहे. एकच जमीन १३ ते १४ जणांना विकून फसवणूक करणाऱ्या बिल्डरवर गुन्हा दाखल करण्यासाठी संबंधित तक्रारदाराला वाकड पोलिसांनी तब्बल आठ महिने चकरा मारायला लावल्या. स्वतः पोलिस उपायुक्त गणेश शिंदे यांनीही याप्रकरणात गुन्हा दाखल होणार नसल्याचे तक्रारदाराला सांगितले. परंतु, अप्पर पोलिस आयुक्त प्रदीप देशपांडे यांच्या दट्ट्यानंतर तक्रार दाखल करून घेत चार आरोपींना अटक करावी लागली.
या प्रकरणी पत्रकार संतलाल रोशनलाल यादव (वय ४७, रा. काळेवाडी) यांनी पाठपुरावा केला. काळेवाडीतील साई डेव्हलपर्सचे संचालक बाबासाहेब चितळे, भाऊसाहेब काळे, आणि जितेंद्र तोरे यांनी पत्रकार यादव यांना बोरज-मळवली येथील गट क्रमांक १०० मधील ७१ गुंठ्यांपैकी ३ गुंठे जमीन देण्याच्या मोबदल्यात ८ लाख रुपये घेतले. यादव यांना जमीन दिल्याचा वडगाव मावळ येथील दुय्यम निबंधक कार्यालयात दस्त नोंदणी केली. परंतु, दीड वर्षे जमीन ताब्यात दिली नाही. त्यामुळे शंका बळावली आणि पत्रकार यादव यांनी बोरज-मळवली येथे जाऊन चौकशी केली असता जागा मालक नथु खिलारी, खंडु खिलारी आणि साई डेव्हलपर्सच्या भागिदारांनी गट क्रमांक १०० मधील ७१ गुंठे जमीन आधी १३ ते १४ जणांना आणि नंतर ती अन्य चार जणांना विकल्याचे समोर आले.
बनावट सात-बारा, तलाठ्याचा खोटा शिक्का आणि सहीद्वारे एकच जमीन अनेकांना विकून त्यांची फसवणूक करण्यात आली होती. त्यामुळे पत्रकार संतलाल यादव यांनी २ ऑक्टोबर २०१७ रोजी वाकड पोलिसांकडे तक्रार अर्ज आणि सोबत फसवणुकीचे पुरावे दिले. याप्रकरणी गुन्हा दाखल करण्यासाठी पोलिसांनी यादव यांना सहा महिने खेटे मारायला लावले. पोलिस गुन्हा दाखल करत नसल्यामुळे पत्रकार यादव यांनी पोलिस उपायुक्त गणेश शिंदे यांची भेट घेऊन फसवणुकीचे सर्व पुरावे सादर केले. परंतु, शिंदे यांनीही याप्रकरणात गुन्हा दाखल करता येत नसल्याचे सांगितले. त्यामुळे पत्रकार यादव यांनी पोलिस आयुक्त रश्मी शुक्ला आणि अप्पर पोलिस आयुक्त प्रदीप देशपांडे यांची भेट घेऊन आपबीती सांगितली.
अप्पर पोलिस आयुक्त प्रदीप देशपांडे यांनी पोलिस उपायुक्त गणेश शिंदे आणि वाकड पोलिस ठाण्याच्या वरिष्ठ पोलिस निरीक्षकांना पुण्यात बोलावून घेत याप्रकरणात गुन्हा का दाखल होऊ शकत नाही, असा प्रश्न केला. त्यामुळे पोलिस उपायुक्त शिंदे निरूत्तर झाले. अप्पर पोलिस आयुक्त देशपांडे यांनी गुन्हा दाखल करण्याचे आदेश दिल्यानंतर वाकड पोलिसांनी याप्रकरणी गुन्हा दाखल केला. तसेच दोन बिल्डर आणि दोन शेतकऱ्यांना अटक केली. त्यामध्ये नथू चिंधु खिलारी (वय ५५), खंडू चिंधु खिलारी (वय ५२, दोघेही रा. बोरज, मळवली, ता. वडगाव मावळ), बाबासाहेब तोलाजी चितळे (वय ४७) आणि भाऊसाहेब बाबुराव काळे (वय ४५, रा. सहकार कॉलनी क्रमांक १, ज्योतिबानगर, काळेवाडी) या चौघांचा समावेश आहे. जितेंद्र रामदास तोरे (वय ४५, रा. जळगाव) हा आरोपी पसार झाला आहे. अटक केलेल्या चौघांनाही मोरवाडी न्यायालयापुढे हजर करण्यात आले. न्यायालयाने त्यांना सोमवारपर्यंत पोलिस कोठडी सुनावली आहे.
एकच जमीन अनेकांना विकलेल्या या प्रकरणात पत्रकार, माजी सैनिकांसह सर्वसामान्यांची फसवणूक झाली आहे. स्वतः संबंधित पत्रकाराने पोलिस आयुक्त रश्मी शुक्ला यांच्यापर्यंत पाठपुरावा केला. त्यानंतरच पिंपरी-चिंचवडच्या पोलिसांनी याप्रकरणात गुन्हा दाखल केला. आठ महिने चकरा मारायला लावून पोलिसांनी पत्रकार आणि फसवणूक झालेल्या नागरिकांना प्रचंड मानसिक त्रास दिला. पिंपरी-चिंचवडच्या पोलिसांचा पत्रकारांना असा अनुभव येत असेल, तर तक्रार घेऊन जाणाऱ्या सर्वसामान्यांना किती भयानक अनुभव येत आहेत. त्यामुळे पिंपरी-चिंचवडला स्वतंत्र पोलिस आयुक्तालय झाल्यास येथील गुन्हेगारीवर खरोखरच नियंत्रण मिळणार का असा प्रश्न नागरिकांना पडला आहे.
Previous articleअणवस्त्र युद्ध होत नाही तो पर्यंत पाकव्याप्त काश्मीरचा भाग भारताला मिळणार नाही- सैफुद्दिन सोझ
Next articleगांधी परिवाराचे महत्त्व वाढवण्यासाठी अनेकांचे योगदान आणि बलिदान छोटे केले गेले- मोदी
भिमाकोरेगाव दंगल प्रकरण; पिंपरीतील आंदोलकांचे अटकसत्र थांबवण्याची पोलीस आयुक्तांकडे मागणी
पिंपरी-चिंचवड पोलिस आयुक्तालयाने खाते उघडले; सराईताकडून पिस्तूल आणि दुचाकीचोरांकडून साडेसात लाखांचा ऐवज जप्त
पुणे शहर पोलिस दलातील एक सहायक आयुक्त, २६ पोलीस निरीक्षक पिंपरी-चिंचवड आयुक्तालयात वर्ग
पुणे ग्रामीण पोलिस दलातील २३ अधिकारी कर्मचारी पिंपरी-चिंचवड पोलीस आयुक्तलयात वर्ग
पिंपरी-चिंचवडमध्ये नागपंचमी उत्साहात साजरी
पिंपरी पोलिस ठाण्याचे वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक विठ्ठल कुबडेंना राष्ट्रपती पदक जाहीर
‘भारत माता की जय’ बोलून काही होणार नाही – तुषार गांधी
भिमाकोरेगाव दंगल प्रकरण; पिंपरीतील आंदोलकांचे अटकसत्र थांबवण्याची पोलीस आयुक्तांकडे मागणी
देशात विचारवंतांचे आवाज दाबण्याचे काम सुरु – अमोल पालेकर
मनुवाद्यांमुळे देशाचा अफगाणिस्तान होईल- जितेंद्र आव्हाड
संयुक्त राष्ट्राचे माजी महासचिव कोफी अन्नान यांचे निधन
कायद्यात दुरूस्ती केल्यास लोकसभा, विधानसभा एकत्रित निवडणुका शक्य – मुख्य निवडणूक...
राहुल गांधी देशभरातील १५०० प्राध्यापकांशी संवाद साधणार
वाजपेयींची प्रकृती चिंताजनक; एम्समध्ये नेत्यांच्या रांगा
मराठी बातम्या देणारा हक्काचे व्यासपीठ  मराठी अस्मिते साठी सदेव तत्पर
३रा मजला, पी. जे. चेंबर, आंबेडकर चौक, पिंपरी, पुणे
पिंपरी पोलिस ठाण्याचे वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक विठ्ठल कुबडेंना राष्ट्रपती पदक जाहीर
परतीच्या प्रवासावरील तुकोबांच्या पालखीचे पिंपरी-चिंचवडमध्ये भक्तीभावाने स्वागत


महाराष्ट्र Archives | Mumbai Manoos

कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर
सीएसएमटी स्टेशनवरील सोलापूर एक्सप्रेसच्या डब्याला आग
बारावी बोर्डाच्या परीक्षेचा निकाल उद्या ३० मे ला
मान्सून केरळमध्ये दाखल; हवामान खात्याचा निकष
मालाडमध्ये ‘एमएम मिठाईवाला’च्या दुकानाला आग
राजकीय वादातून दिया जाईलकारची हत्या
पुणे: अनैसर्गिक सेक्ससाठी नवऱ्याची जबरदस्ती, पत्नीने केली तक्रार दाखल
ठाण्यात: देहविक्रय आणि नागरिकांची लूटमार करणाऱ्या तृतीयपंथीयांना मनसेच्या कार्यकर्त्यांकडून चोप
भंडारा-गोंदियातील इव्हीएम बंद पडल्याने ३५ केंद्रावरील मतदान प्रक्रिया रद्द
भाजपविरोधी आघाडीत शिवसेनेचा सहभाग नाही: सिंघवी
इंधनाच्या दरवाढीमुळे ‘एसटी’चा प्रवास महागणार: दिवाकर रावते
मोदींविरोधात सर्वांनी एकत्र यावे असे मीच पहिल्यांदा म्हणालो होतो- राज ठाकरें
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर
सीएसएमटी स्टेशनवरील सोलापूर एक्सप्रेसच्या डब्याला आग
बारावी बोर्डाच्या परीक्षेचा निकाल उद्या ३० मे ला
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर


SANVADU ANUVADU

अनुवादाच्या क्षेत्रात उमातार्इंचा अनुभव खूपच दांडगा आहे. लग्नापर्यंतचा काळ बेळगावात गेल्याने कन्नड भाषा कळत होती, मात्र ती त्यांची बोली भाषा नव्हती. पती विरुपाक्ष मात्र कन्नड बोलणारेच होते. त्यांच्या नोकरीमुळे लग्नानंतर पुण्याच्या वास्तव्यात मित्र परिवारात सकाळ -संध्याकाळ फिरणे, बाहेर जेवणखाण आणि आपसात भरपूर गप्पा, हाच उद्योग होता. या वेळी एकमेकांच्या साहित्यप्रेमाची ओळख पटली. त्याच वेळी कन्नड साहित्यातील शिवराम कारंतांच्या कादंबरीला तिसरा ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला. मराठी साहित्यापेक्षा कन्नड भाषेत निराळे काय आहे, याविषयी त्यांना औत्सुक्य होते. विरुपाक्षांनी कारंतांची ही कादंबरी वाचण्यासाठी मागवून घेतली, व त्यातील आशय जमेल तसा उमातार्इंना ते सांगू लागले. सहजच उमाताई त्याचं भाषांकन मराठीत कागदावर उतरवू लागल्या आणि हाच त्यांच्याकडून घडलेला पहिला अनुवाद. लहानपणच्या बेळगावातील वास्तव्याविषयी, तसेच नातेसंबंध, सामाजिक घडामोडी, याविषयीच्या अनुभवाविषयीचे कथन येते. आजूबाजूचा परिसर, मित्रमंडळी यांच्या प्रेमळ आठवणी, थोर साहित्यिकांच्या सहवासाचा, त्यांच्या स्वभावाचा समृद्ध करणारा अनुभवही कधी मिस्कीलतेने, कधी गंभीर भाष्य करून त्या सांगतात. आयुष्यात त्यांना भेटलेल्या विविध व्यक्तिरेखांच्या सवयी, स्वभाव बारकाईने सांगून त्यांची आपल्याशीही सहज भेट घडवतात. यात साहित्यिक लेखन, खाद्य पदार्थांची देवाणघेवाण, त्यांचा चित्रकलेचा छंद, नवीन गोष्ट शिकणे या सगळ्याची ओळख होते. नेहमीच्याच ओघवत्या शैलीतील हे वर्णन कन्नड संस्कृतीशी जोडून घेणारे, वाचकांना पुस्तकाशी गट्टी करायला लावणारे आहे. लेखिकेने आयुष्याच्या पूर्वार्धातील बेळगावातील वास्तव्याविषयी, नातेसंबंधांविषयी, सामाजिक घडामोडींविषयीचे कथन; तसेच, आजूबाजूचा परिसर, मित्रमंडळी यांच्या प्रेमळ आठवणी, थोर साहित्यिकांच्या सहवासाचा, त्यांच्या स्वभावाच्या समृद्ध करणाऱ्या अनुभवाविषयी केलेले मिस्कील, तर कधी गंभीरही भाष्य.
अनुवादाने समृद्ध केलेले सहजीवन… उत्तमोत्तम कन्नड साहित्याचा मराठीत अनुवाद करणाऱ्या डॉ. उमा कुलकर्णी यांचं `संवादु अनुवादु` हे आत्मकथन अलीकडेच प्रसिद्ध झालं आहे. सर्जनशील व्यक्तीविषयी, त्याच्या कलाकृतीमागच्या प्रक्रियेविषयी वाचकांना नेहमीच कुतूहल असत. स्वतंत्र लेखनाइतकंच, किंबहुना काकणभर अधिक अवघड आणि तेवढ्याच सर्जनशील असणाऱ्या अनुवादाच्या क्षेत्रात गेली जवळजवळ साडेतीन दशकं काम करणाऱ्या उमाताईंनी अनुवादाच्या हातात हात घालून घडलेला आपल्या सहजीवनाचा प्रवास या आत्मकथनात मांडला आहे. त्यामुळेच अनुवादाच्या क्षेत्रात आपलं वैशिष्ट्यपूर्ण स्थान निर्माण करणाऱ्या, भाषेइतक्याच माणसांमध्येही रमणाऱ्या, त्यांच्यात जीव गुंतवणाऱ्या एका कुटुंबवत्सल स्त्रीचं समाधानी आयुष्यही या पुस्तकातून समोर आलेलं दिसतं. बेळगावात मध्यमवर्गीय कुटुंबात गेलेलं बालपण, पाच भाऊ आणि एक बहीण यांच्या सोबतीनं अनुभवलेलं बेळगावातलं शांत आयुष्य, देशस्थी नात्यांचा मोठा गोतावळा, विविध भाषा बोलणारे शेजारीपाजारी, जवळच्या मैत्रिणी, घरातून मनात रुजलेली संगीत आणि वाचनाची आवड, याविषयी उमाताईंनी समरसून लिहिलं आहे. लग्न होऊन विरुपाक्ष कुलकर्णींच्या कानडी, कडक सोवळं-ओवळं पाळणाऱ्या कुटुंबात उमाताई गेल्या. अर्थात इंजिनीअर असलेल्या विरुपाक्षांच्या नोकरीमुळे त्या पुण्यात भाड्याच्या घरात स्थायिक झाल्या. या घरी सतत असणारा सासर-माहेरच्या माणसांचा राबता, कानडी बोलायला शिकण्यासाठी विरुपाक्षांनी केलेला आग्रह, याचा सुरुवातीला वाटणारा धाक आणि हळूहळू मनातली भीती जाऊन जिभेवर रुळलेली कानडी भाषा, आसपासच्या कुटुंबांशी झालेली जवळीक, दररोज संध्याकाळी विरूपाक्षांसह चालायला जाण्याचा नेम, राजकीय भाषणं, साहित्यिक कार्यक्रम आणि सांगीतिक मैफलींना आवर्जून जाण्याचा दोघांचा छंद, येता-जाता होणाऱ्या गप्पा आणि यातून फुलत गेलेलं नातं, या सगळ्याविषयी उमाताईंनी अतिशय प्रांजळपणे आणि साध्या-सरळ शैलीत निवेदन केलं आहे. उमाताईंनी केलेले कन्नड-मराठी अनुवाद आणि विरुपक्षांनी केलेले मराठी-कन्नड अनुवाद यामुळे या दोघांच्या सहजीवनाला आणखी एक रेशमी पदर मिळाला आणि त्यानं या दोघांना परस्परांमध्ये अधिक गुंतवलं, हे खरंच. पण मुळातही एकमेकांपर्यंत पोचण्यासाठी दोघांनी समजुतीचे धागे अगदी सहज विणले होते, असं उमाताईंच्या लेखनातून जाणवत राहतं. त्यांनी म्हटलंय, "आमच्या वयात दहा-साडे दहा वर्षांचं अंतर असल्यामुळे मी यांचं `मोठेपण` मान्य करून टाकलं होतं आणि माझं `लहानपण` यांनाही ठाऊक असल्यामुळे चुका करायचा मला जणू परवानाच मिळाला होता. मनातलं बोलून टाकायचा स्वभाव असल्यामुळे मनात काही ठेवायचं नाही, ही मानसिकता कायमचीच राहिल्यामुळे संसारात `तू-तू, मैं-मैं `चे प्रसंग कधीच आले नाहीत. आम्ही दोघांनी नेहमीच आपला `मोठेपणा`चा आणि `लहानपणा`चा हट्ट कायम सांभाळला." पुढे सतत अनुभवाला येत गेलेलं विरुपाक्षांचं हे मोठेपण उमाताईंनी अतिशयोक्तीचा दोष बाजूला ठेवून आत्मकथनात अतिशय प्रांजळपणे पुनःपुन्हा नोंदवलं आहे. डॉ. शिवराम कारंत यांच्या `मुकज्जीची स्वप्ने` या कादंबरीला मिळालेल्या ज्ञानपीठ पुरस्काराची बातमी वाचून ती समजून घेण्याची तीव्र इच्छा झाल्यावर विरुपाक्षांनी धारवाडच्या मित्राकरवी ती मागवणं, कानडी बोलता येत असलं तरी वाचता येत नसल्यामुळे, उमाताईंना कादंबरी वाचून दाखवणं, पुढच्या कादंबऱ्यांच्या अनुवादासाठी उमाताईंच्या नावानं कानडी लेखकांना पत्रं पाठवणं, ऑफिसमधून आल्यावर दररोज संध्याकाळी पुस्तक वाचून उमाताईंसाठी रेकॉर्ड करून ठेवणं आणि हा नेम तीन-साडे तीन दशकं चालू ठेवणं इथपासून ते सुरुवातीच्या दिवसात माहेरच्या आठवणीने रडणाऱ्या उमाताईंना दुसऱ्याच दिवशी बसमध्ये बसवून देणं, स्वयंपाकाची आणि बँक, पोस्ट यांसारख्या बाहेरच्या कामांची ओळख नसणाऱ्या उमाताईंना निरनिराळे पदार्थ आणि व्यवहार शिकवणं, त्यांना अनुवादाला पुरेसा वेळ मिळावा म्हणून निवृत्तीनंतर सकाळच्या नाश्त्याची जबाबदारी घेणं, अपत्यहीनतेच्या उणिवेचा बाऊ न करणं आणि उमाताईंनाही या दुःखाला गोंजारु न देणं हे सगळे प्रसंग दोघांच्या समंजस सहजीवनाची वाटचाल स्पष्ट करणारे आहेत. उमाताईंच्या आत्मकथनाचं वैशिष्ट्य म्हणजे, त्यांची संयत शैली. टीका, कडवटपणा, अहंकार यांचा तिला पुसटसाही स्पर्श नाही. कुठलाही अभिनिवेश न बाळगता, कुठलेही दोषारोप किंवा न्यायनिवाडा न करता त्यांनी आपलं जगणं वाचकांसमोर ठेवलं आहे. सुरुवातीला अनुवादाच्या प्रकाशनासाठी आलेले नकार किंवा अनुवादकाला दुय्यम लेखणारी मानसिकता यांचा उल्लेखही त्यांनी वस्तुनिष्ठपणे केला आहे. समीक्षकांनी अनुवाद या साहित्यप्रकाराची पुरेशी दखल घेतली नसल्याची खंत बोलून दाखवतानाच मूळ लेखकापेक्षाही अनुवादकाच्या वाट्याला येणाऱ्या भाग्याचा उच्चारही त्यांनी केला आहे. पुरस्कारांमुळे झालेला आनंद जसा त्यांनी निरागसपणे सांगितला आहे, त्याच साधेपणाने काही क्लेशकारक प्रसंगांचा उल्लेख केला आहे. अनुवादामुळे मिळालेला नावलौकिक आणि पुरस्कार यांच्याइतकीच कारंत, भैरप्पा, अनंतमूर्ती, गिरीश कार्नाड, पूर्णचंद्र तेजस्वी, वैदेही यांच्यासारखे प्रख्यात कन्नड साहित्यिक आणि अनेक मराठी लेखक आणि विद्वान मंडळींचा सहवास ही उमाताईंसाठी मोठी मिळकत असल्याचं त्यांच्या लेखनातून जाणवत राहतं. थोरामोठ्यांच्या सहवासानं आपलं आयुष्य उजळून निघाल्याची भावना उमाताईंनी पुनःपुन्हा व्यक्त केली आहे. सर्जनशील माणसासाठी असणारं या समृद्धीचं मोल त्यांच्या आत्मकथनानं अधोरेखित केलं आहे. आपल्या सहजीवनाच्या बरोबरीनं उमाताईंनी स्वतःच्या वैचारिक वाटचालीचा एक धागाही आत्मकथनात पुढे नेला आहे. देव आणि धर्म या संकल्पना असोत, स्त्री-पुरुष संबंध असोत, स्त्रियांची आंतरिक ताकद असो, किंवा नातेसंबंध आणि त्यातली गुंतागुंत असो, किंवा जगण्यातली क्लिष्टता असो, अनुवादाचं बोट धरून जगताना या सगळ्याच बाबतीतली समजूत कशी गाढ होत गेली, हे उमाताईंनी आत्मकथनात सांगितलं आहे. मूळ लेखक कोणत्याही राजकीय विचारधारेचा असला तरी त्याच्या कथा-कादंबरीचा अनुवाद करताना, आपण स्वतः आहे त्या जागेवरून आणखी पुढे गेलो की नाही, हे तपासत राहिल्यामुळे आपली मतं कठोर-कडवट राहिली नाहीत, असंही उमाताईंनी स्पष्ट केलं आहे. मुख्य म्हणजे, अनुवादामुळे आपल्या आकलनाचा, समजुतीचा आणि संवेदनशीलतेचा परीघ विस्तारला आणि एकूण मानवतेची जाणीवच व्यापक होत गेल्याचं त्यांनी सांगितलं आहे. उत्तम अनुवादक हा आधी संवेदनशील वाचक असतो, याची प्रचिती उमाताईंचं आत्मकथन वाचताना येत राहते. कादंबरी समजून घ्यावी म्हणून निर्हेतुकपणे केलेला अनुवाद, मग इतरांपर्यंत ती पोचवावी म्हणून केलेला अनुवाद आणि नंतर जगण्याचा एक आवश्यक आणि अपरिहार्य भाग झालेला अनुवाद, असा प्रदीर्घ प्रवास मांडताना त्याच प्रवाहात मिसळून गेलेलं आपलं कौटुंबिक आयुष्य उलगडणारं उमाताईंचं आत्मकथन मराठी वाचकांना तर आवडेलच, पण स्त्रियांना स्वतःमध्ये डोकावून आपल्या आंतरिक सामर्थ्याची ओळख करून घेण्यासाठी प्रेरितही करू शकेल
‘संवादु-अनुवादु’ वाचले. पुस्तक सुंदर आहे. तुमची शैली सरळ, सोपी, जीवनाची गोष्ट सांगितल्यासारखी आहे. सोडवत नाही. तुमच्या एका आत्मकथनात दोन आत्मकथनं आहेत, (एक झाड-दोन पक्षी) एका बाईचं आत्मकथन व एका अनुवादिकेचं आत्मकथन. लहानपणाची व पुढे ससारिक जीवनाची, भेटलेल्या माणसांची बारकाईने व जिव्हाळ्याने केलेली वर्णनं – हा स्त्रीचा गुण. तो नि:संकोच प्रकट केल्याने आत्मकथन ऑथेन्टीक आहे. कृत्रिम वैचारिक, साहित्यिक नाही. खरखुरे वाटते. तुमच्या व विरुपाक्षांच्या एकत्रिक पण स्वतंत्र व्यक्तीत्वांचं व सहप्रवासाचं कौतुक वाटते. घट्ट बांधलेली दोन स्वतंत्र व्यक्तीत्वं आणि तरी एवढा समजूतदारपणा विरळा. अनुवादक म्हणून कन्नड साहित्य व साहित्यिक यांचा महाराष्ट्राला परिचय करून देण्याचं तुमचं कार्य अद्वितीयच आहे. घरात साध्या गाऊनमध्ये आपल्याला चहा-नाश्ता देणाऱ्या उमताईंच एकूण कार्य किती मोठं आहे हे लक्षात येऊन दडपण आलं. उत्तम आत्मकथनासाठी मन:पूर्वक अभिनंदन. सस्नेह अभय बंग. ...Read more
अनुवादाच्या जगातील सफर... उमा कुलकर्णी यांचे प्रांजल, अनलंकृत आत्मकथन. नेमाडे त्यांना म्हणाले, ‘अनुवाद क्षेत्रात आता तुम्ही विचार मांडण्याची वेळ आली आहे.’ त्याचे फलित म्हणजे हे आत्मकथन. केव्हा, काय व कसे घडले, या संदर्भातील स्मरणे या लेखनामागे नैतक अधिकार. आजपर्यंत त्यांचे पन्नासच्या वर अनुवाद प्रसिद्ध झालेत. गेली ३७ वर्षे उमा अनुवादक्षेत्रात कार्यरत आहेत. अजून काही अनुवाद संकल्प त्यांच्या मनात आहेत. भारतीय दर्जाचे कादंबरीकार भैरप्पा, पूर्णचंद्र तेजस्वी, साक्षात गिरीश कर्नाड अशा दिग्गजांचे साहित्य त्यांनी मराठीत आणले आहे. अनुवादाच्या ‘वेल बिगन इज हाफ डन’प्रमाणे त्यांनी डॉ. शिवराम कारंथ यांचे ‘तनमनाच्या भोवऱ्यात’ हे पुस्तक प्रथम अनुवादित केले, क्वॉलिटेटिव्ह आणि क्वॉन्टिटेटिव्ह या दोन्ही दृष्टीनी त्याचे अनुवाद लेखन गुणवंत ठरते, एखाददुसरा राज्यपुरस्कार मिळाला की, ‘जितं मया’ म्हणत ‘कोई है या लेखनामागे नैतक अधिकार. आजपर्यंत त्यांचे पन्नासच्या वर अनुवाद प्रसिद्ध झालेत. गेली ३७ वर्षे उमा अनुवादक्षेत्रात कार्यरत आहेत. अजून काही अनुवाद संकल्प त्यांच्या मनात आहेत. भारतीय दर्जाचे कादंबरीकार भैरप्पा, पूर्णचंद्र तेजस्वी, साक्षात गिरीश कर्नाड अशा दिग्गजांचे साहित्य त्यांनी मराठीत आणले आहे. अनुवादाच्या ‘वेल बिगन इज हाफ डन’प्रमाणे त्यांनी डॉ. शिवराम कारंथ यांचे ‘तनमनाच्या भोवऱ्यात’ हे पुस्तक प्रथम अनुवादित केले, क्वॉलिटेटिव्ह आणि क्वॉन्टिटेटिव्ह या दोन्ही दृष्टीनी त्याचे अनुवाद लेखन गुणवंत ठरते, एखाददुसरा राज्यपुरस्कार मिळाला की, ‘जितं मया’ म्हणत ‘कोई है’ ची गर्जना करण्याच्या आणि बनचुके होण्याच्या जमान्यात त्यांच्या ‘वंशवृक्ष, पर्व, पारख, सह अनेक अनुवादांना ‘आ पारितोषात् विदुषाम्’ प्रशस्ती मिळाली असूनही आधल्या लेखनांच्या संदर्भात अजूनही ‘न साधुमन्येहं’ ही त्यांची भूमिका आहे. त्यांची ‘नागमंडल’ कार कार्नाड वगैरे कन्नड साहित्यिक अनुवाद. केंद्र साहित्य अकादमीने उत्कृष्ट अनुवादाचाही गौरव आपण करायला हवा. ही सुयोग्य भूमिका घेतल्यानंतरचा १९८९ मध्ये त्यांना अकादमीने पहिला पुरस्कार देऊन अनुवाद क्षेत्र हेही साहित्य निर्मितीच्या दर्जाचे आहे हे प्रकट केले. उमाची अनुवादक्षेत्राला प्रतिष्ठा प्राप्त करून दिली ही घटना विशेष लक्षवेधी ठरते. नेमाडेंच्या सूचनेचा अर्थ आता तुम्ही आत्मकथन लिहायला हवे असाही होतो. पण उमा या सुगृहिणी, विनयवती पत्नी, नातेवाइकांशी अनेक नातेसंबंधांनी जोडल्या गेलेल्या, आतिथ्यशील, विद्याप्रेमी वाचक. आपल्याला जे आस्वाद्य वाटते त्यात इतरांना सहभागी करून घ्यायला हवे या दृष्टिकोनातून त्या अनुवादाकडे वळल्या. उमा आणि विरुपाक्ष यांच्या आस्थेचे विषय म्हणजे लेखक, त्यांची पुस्तके, कलावंत आणि ते ते कलाक्षेत्र, सभा आणि संमेलने, वक्ते आणि त्यांची भाषणे, त्यांचे जीवन हीच एक कलानंद व जीवनानंद यांची मैफिल. तेव्हा स्वत:ला अलग करून आपल्या लेखन प्रपंचाला वेगळेपणाने कसं पाहायचं, कसं विचारात घ्यायचं हा प्रश्न होता. मनाने बहुधा त्यांना कौल दिला. आत्तापर्यंत तू जशी ज्यासाठी ज्यामुळे जगलीस ते आहे तसं सांग ना. त्यात त्यामुळे ‘होलियर दॅन दाऊ’ असा अभिनिवेष नाही, उपदेश किंवा मार्गदर्शन नाही, टीकाटिपणी नाही. साधेपणा हे उमांच्या जगण्याचे वैशिष्ट्य जे या आत्मकथनात उतरतं. विरुपाक्ष हे उच्च विद्याविभूषित वाचक रसपूर्ण जीवन जगणारे... त्यांचा एक विशेष गुण उमांपुरता मर्यादित राहिला. ते गानप्रेमी आहेत आणि नि:संकोची बाथरुमसिंगर आहेत. स्नान करतांना गायचं. नि:संकोच मन:पूत. त्यात नाट्यगीते, भावगीते, क्लासिकल काहीही असेल. ताल, ठेका, लय, पट्टी, गाण्याची संहिता यांचंही बंधन नाही. एकदा पहिला तांब्या डोक्यावर घेताना त्यांना (बहुधा) परवशता पाश दैवे ज्यांच्या गळा लागला हे गाणं म्हणावसं वाटलं. शब्दांची जरा गफलत होती, पण ते अडणारे नाहीत. त्यांनी मन:पूत आवाज लावला. ‘परवताच्या पायथ्याशी त्याचा गळा दाबला’ अगदी मीटरमध्ये, चालीत बसणारे गाणे. उमा घाबऱ्याघुबऱ्या झाल्या. बाथरुमचे दार ठोकत ओरडल्या, अहो, काय गाताय हे’ ची गर्जना करण्याच्या आणि बनचुके होण्याच्या जमान्यात त्यांच्या ‘वंशवृक्ष, पर्व, पारख, सह अनेक अनुवादांना ‘आ पारितोषात् विदुषाम्’ प्रशस्ती मिळाली असूनही आधल्या लेखनांच्या संदर्भात अजूनही ‘न साधुमन्येहं’ ही त्यांची भूमिका आहे. त्यांची ‘नागमंडल’ कार कार्नाड वगैरे कन्नड साहित्यिक अनुवाद. केंद्र साहित्य अकादमीने उत्कृष्ट अनुवादाचाही गौरव आपण करायला हवा. ही सुयोग्य भूमिका घेतल्यानंतरचा १९८९ मध्ये त्यांना अकादमीने पहिला पुरस्कार देऊन अनुवाद क्षेत्र हेही साहित्य निर्मितीच्या दर्जाचे आहे हे प्रकट केले. उमाची अनुवादक्षेत्राला प्रतिष्ठा प्राप्त करून दिली ही घटना विशेष लक्षवेधी ठरते. नेमाडेंच्या सूचनेचा अर्थ आता तुम्ही आत्मकथन लिहायला हवे असाही होतो. पण उमा या सुगृहिणी, विनयवती पत्नी, नातेवाइकांशी अनेक नातेसंबंधांनी जोडल्या गेलेल्या, आतिथ्यशील, विद्याप्रेमी वाचक. आपल्याला जे आस्वाद्य वाटते त्यात इतरांना सहभागी करून घ्यायला हवे या दृष्टिकोनातून त्या अनुवादाकडे वळल्या. उमा आणि विरुपाक्ष यांच्या आस्थेचे विषय म्हणजे लेखक, त्यांची पुस्तके, कलावंत आणि ते ते कलाक्षेत्र, सभा आणि संमेलने, वक्ते आणि त्यांची भाषणे, त्यांचे जीवन हीच एक कलानंद व जीवनानंद यांची मैफिल. तेव्हा स्वत:ला अलग करून आपल्या लेखन प्रपंचाला वेगळेपणाने कसं पाहायचं, कसं विचारात घ्यायचं हा प्रश्न होता. मनाने बहुधा त्यांना कौल दिला. आत्तापर्यंत तू जशी ज्यासाठी ज्यामुळे जगलीस ते आहे तसं सांग ना. त्यात त्यामुळे ‘होलियर दॅन दाऊ’ असा अभिनिवेष नाही, उपदेश किंवा मार्गदर्शन नाही, टीकाटिपणी नाही. साधेपणा हे उमांच्या जगण्याचे वैशिष्ट्य जे या आत्मकथनात उतरतं. विरुपाक्ष हे उच्च विद्याविभूषित वाचक रसपूर्ण जीवन जगणारे... त्यांचा एक विशेष गुण उमांपुरता मर्यादित राहिला. ते गानप्रेमी आहेत आणि नि:संकोची बाथरुमसिंगर आहेत. स्नान करतांना गायचं. नि:संकोच मन:पूत. त्यात नाट्यगीते, भावगीते, क्लासिकल काहीही असेल. ताल, ठेका, लय, पट्टी, गाण्याची संहिता यांचंही बंधन नाही. एकदा पहिला तांब्या डोक्यावर घेताना त्यांना (बहुधा) परवशता पाश दैवे ज्यांच्या गळा लागला हे गाणं म्हणावसं वाटलं. शब्दांची जरा गफलत होती, पण ते अडणारे नाहीत. त्यांनी मन:पूत आवाज लावला. ‘परवताच्या पायथ्याशी त्याचा गळा दाबला’ अगदी मीटरमध्ये, चालीत बसणारे गाणे. उमा घाबऱ्याघुबऱ्या झाल्या. बाथरुमचे दार ठोकत ओरडल्या, अहो, काय गाताय हे’ उमाच्या आत्मकथनात हेही क्षण येतात आणि नात्यातील भाबडेपणा जपण्याचे. ‘इट्स ए मॅड, मॅड, मॅड वर्ल्ड’सारखा सिनेमा पाहिल्याचे, अनिल अवचटांसारख्या समाजवेध घेणाऱ्या लेखकाशी झालेल्या गप्पांचे क्षण येतात. सत्कार आणि पुरस्कार प्रदान झाल्याचे सुखद क्षण येतात. कन्नड साहित्यात कुवेंपू यांना ज्ञानपीठ पुरस्कार जाहीर झाला ही राष्ट्रीय स्तरावरची घटना होती. त्यानंतर डॉ. शिवराम कारंथ, डॉ. द. रा. बेंद्रे असे कन्नड साहित्यिकांना पुरस्कार मिळत गेले. पुरस्कारात श्रेणी असतात. तळातले पुरस्कार म्हणजे संस्था व व्यक्तीचे. नंतर राज्यपुरस्कार. नंतर सरस्वती सन्मान, उच्च म्हणजे साहित्य अकादमी दिल्ली, ज्ञानपीठ हा सर्वोच्च हा मिळाला की तुमच्या भाषेचा / साहित्याचा अत्युच्च गौरव होतो. मग अर्थातच कारंथाची, ‘मुकाज्जेय कनसगळू’ ही कादंबरी विरुपक्षांनी उमांना वाचून दाखवली. ‘मुकज्जीची स्वप्ने’ हा उमांनी अनुवाद केला. हा केवळ स्वत:साठी होता. नंतर लेखिका त्रिवेणी यांची ‘बेक्कीन कण्णू’. विरुपक्षांनी ही कादंबरी वाचली. टेप केली. उमांनी त्याचा अनुवादही केला. पण कॉपीराईटचा काही घोळ झाल्यामुळे अनुवाद प्रसिद्ध झाला नाही. पण एव्हांना विरुपाक्ष-उमा टीम तयार झाली होती. कन्नड मराठी शब्दकोशही विकत घेऊन झाला. त्यानंतर उमांनी ‘तनमनाच्या भोवऱ्यात’ (कारंथकृत) कादंबरीचा अनुवाद तयार केला. तो तोरणा प्रकाशनने प्रसिद्ध केला. इथून पुढे विरुपाक्ष-उमा टीमने मागे पाहिले नाही. त्यांचे अनुवाद येत राहिले. मराठी वाचक प्रतिसाद देत राहिले. अनुवादाच्या जगात उमांची नाममुद्रा झाली. मेहता प्रकाशनाने त्यांना अधिक लिहिते केले. असा आत्तापर्यंत ५५ अनुवादांचा प्रपंच झाला. अजून या जोडीपुढे नववर्ष संकल्प आहेत. अनुवादाच्या क्षेत्रातले काही खास प्रश्न असतात. त्या त्या प्रादेशिक काही रुढी-चौकटी-टॅबूज-तांत्रिक नावे असतात. शब्दप्रयोग, म्हणी, वाक्प्रचार असतात. शब्दश: भाषांतराचा इथे उपयोग नसतो. मग ते भावार्थाने घ्यावे लागते. ‘दहा जणांनी तुडवलेल्या जमिनीत पेरलेलं बी उगवत नाही.’ याचा अर्थ प्रत्येक कन्नड वाचकाला कळतो. नॉनकन्नड वाचकाला तो अर्थ चटकन कळणार नाही. सैल कासोट्याच्या स्त्रीचा उल्लेख इथे सूचित आहे. हे समजावून सांगावे लागते. भिन्न देश संस्कृती, जीवनरीती अनुवादात आणताना प्रयास पाडतात. गुड अर्थ मराठीत ‘धरित्री’मध्ये आणतांना सातोस्करांना किती प्रयास पडले असतील. यातले एक उदाहरण देतो. मोठ्या वाड्यातल्या मालकिणीला आपले पहिले अपत्य वाँग लुंगने ओ-लॅनसह नेले. परत येत असताना वाँग लुंगला पहिल्या अपत्याचा खूप अभिमान वाटत होता. त्या क्षणी तो दचकून म्हणतो, ‘या मुलीचा नसता त्रास होऊन बसलाय. देवीच्या व्रणांनी भयाण झालेल्या चेहेऱ्याच्या मुलीसाठी इथे कोणी नवस केला होता’ उमाच्या आत्मकथनात हेही क्षण येतात आणि नात्यातील भाबडेपणा जपण्याचे. ‘इट्स ए मॅड, मॅड, मॅड वर्ल्ड’सारखा सिनेमा पाहिल्याचे, अनिल अवचटांसारख्या समाजवेध घेणाऱ्या लेखकाशी झालेल्या गप्पांचे क्षण येतात. सत्कार आणि पुरस्कार प्रदान झाल्याचे सुखद क्षण येतात. कन्नड साहित्यात कुवेंपू यांना ज्ञानपीठ पुरस्कार जाहीर झाला ही राष्ट्रीय स्तरावरची घटना होती. त्यानंतर डॉ. शिवराम कारंथ, डॉ. द. रा. बेंद्रे असे कन्नड साहित्यिकांना पुरस्कार मिळत गेले. पुरस्कारात श्रेणी असतात. तळातले पुरस्कार म्हणजे संस्था व व्यक्तीचे. नंतर राज्यपुरस्कार. नंतर सरस्वती सन्मान, उच्च म्हणजे साहित्य अकादमी दिल्ली, ज्ञानपीठ हा सर्वोच्च हा मिळाला की तुमच्या भाषेचा / साहित्याचा अत्युच्च गौरव होतो. मग अर्थातच कारंथाची, ‘मुकाज्जेय कनसगळू’ ही कादंबरी विरुपक्षांनी उमांना वाचून दाखवली. ‘मुकज्जीची स्वप्ने’ हा उमांनी अनुवाद केला. हा केवळ स्वत:साठी होता. नंतर लेखिका त्रिवेणी यांची ‘बेक्कीन कण्णू’. विरुपक्षांनी ही कादंबरी वाचली. टेप केली. उमांनी त्याचा अनुवादही केला. पण कॉपीराईटचा काही घोळ झाल्यामुळे अनुवाद प्रसिद्ध झाला नाही. पण एव्हांना विरुपाक्ष-उमा टीम तयार झाली होती. कन्नड मराठी शब्दकोशही विकत घेऊन झाला. त्यानंतर उमांनी ‘तनमनाच्या भोवऱ्यात’ (कारंथकृत) कादंबरीचा अनुवाद तयार केला. तो तोरणा प्रकाशनने प्रसिद्ध केला. इथून पुढे विरुपाक्ष-उमा टीमने मागे पाहिले नाही. त्यांचे अनुवाद येत राहिले. मराठी वाचक प्रतिसाद देत राहिले. अनुवादाच्या जगात उमांची नाममुद्रा झाली. मेहता प्रकाशनाने त्यांना अधिक लिहिते केले. असा आत्तापर्यंत ५५ अनुवादांचा प्रपंच झाला. अजून या जोडीपुढे नववर्ष संकल्प आहेत. अनुवादाच्या क्षेत्रातले काही खास प्रश्न असतात. त्या त्या प्रादेशिक काही रुढी-चौकटी-टॅबूज-तांत्रिक नावे असतात. शब्दप्रयोग, म्हणी, वाक्प्रचार असतात. शब्दश: भाषांतराचा इथे उपयोग नसतो. मग ते भावार्थाने घ्यावे लागते. ‘दहा जणांनी तुडवलेल्या जमिनीत पेरलेलं बी उगवत नाही.’ याचा अर्थ प्रत्येक कन्नड वाचकाला कळतो. नॉनकन्नड वाचकाला तो अर्थ चटकन कळणार नाही. सैल कासोट्याच्या स्त्रीचा उल्लेख इथे सूचित आहे. हे समजावून सांगावे लागते. भिन्न देश संस्कृती, जीवनरीती अनुवादात आणताना प्रयास पाडतात. गुड अर्थ मराठीत ‘धरित्री’मध्ये आणतांना सातोस्करांना किती प्रयास पडले असतील. यातले एक उदाहरण देतो. मोठ्या वाड्यातल्या मालकिणीला आपले पहिले अपत्य वाँग लुंगने ओ-लॅनसह नेले. परत येत असताना वाँग लुंगला पहिल्या अपत्याचा खूप अभिमान वाटत होता. त्या क्षणी तो दचकून म्हणतो, ‘या मुलीचा नसता त्रास होऊन बसलाय. देवीच्या व्रणांनी भयाण झालेल्या चेहेऱ्याच्या मुलीसाठी इथे कोणी नवस केला होता ती मेली तर आमची सुटका तरी होईल. फर्स्ट बॉर्न तोही सोन्यासारखा मुलगा. वातावरणात संचार करणाऱ्या भूतपिशाच्यांची दृष्टी या मुलावर पडू नये म्हणून असं बोलायचं. भाषा संगम, संस्कृती संगम, त्या त्या राज्याची वैशिष्ट्ये लक्षात घेत अनुवाद करणे हे एकाअर्थी अनुसर्जन आहे. ते शब्दश: भाषांतर नव्हे. ती एकाअर्थी नवनिर्मिती आहे. राम पटवर्धनांच्या ‘दि यर्लिंग’च्या ‘पाडस’सारखी. शिवाय आपण अनुवाद वाचत आहोत या दृष्टीने वाचकही सुजाण होत जातो. जाणून घेण्याच्या त्याच्या कक्षा वाढत जातात. अनुवाद करणाऱ्याने मूळ कलाकृतीशी इमान ठेवायचे असते. तळटीपा देऊन लेखकाचे मुद्दे सोडण्यासाठी अनुवाद नसतो. अनुवादकाने अनुवाद तिसऱ्याच कोणाला अर्पण करणे उमांना अयोग्य वाटते. अनुवाद केला ही तुमच्या स्वत:ची निर्मिती नसते. उमांच्या प्रसंगाप्रसंगाने निशिकांत क्षोत्री, स. शि. भावे, कमल देसाई, वि. म. कुलकर्णी, प्रभाकर व कमल पाध्ये, डॉ. द. दि. पुंडे, मृणालिनी जोगळेकर, गंगाधर गाडगीळ, विद्याधर पुंडलिक वगैरे लेखक मंडळीशी परिचय होत गेला. शिवराम कारंथ तर उमा विरुपाक्षांच्या घरी एका रात्रीसाठी आले आणि येतच राहिले. भैरप्पा त्यांच्या घरातले बनले. मग विरुपाक्ष मराठी साहित्य कन्नडमध्ये नेऊ लागले. नाही म्हटलं तरी विरुपाक्षांच्या लेखांचे संदर्भही दिले जात असत. बघता बघता उमाविरुपाक्षांच्या संसाराचे सहजीवन झाले. या घराला शब्दांचे वेड लागले. शब्द, सूर, रंग, यांचं वेड फार वाईट असते. अवघं जीवन नादमय होतं. जे जे उन्नत, उदात्त, उत्कट ते ते आपल्या भाषेत आणावं असा ध्यास निर्माण होतो. ‘तिळा उघड’ हा मंत्र उमा-विरुपाक्षांना मिळून गेला आहे. मेहता पब्लिशिंग हाऊसला अभिमान वाटावा असं हे पुस्तक आहे. – अनंत मनोहर ...Read more
समृद्ध आत्मकथन... वाचनाच्या धुंदीत अनेक पुस्तकं हातात येत राहतात. आपण पुस्तकांना शोधतो; तसेच पुस्तकेही आपल्याला शोधत असतात. वाचनाला शिस्त असावी असे सगळेच पट्टीचे वाचक सांगत राहतात; पण ती प्रत्येक वेळी अंमलात येतेच असे नाही. गेल्यावर्षी आशय परिवारच्य नितीन वैद्यांनी ठरवून, संकल्प करून वर्षभरात शंभर पुस्तके वाचून त्यांच्या नीट नोंदीही ठेवल्या. असे कधीतरी आपल्याला ही जमेल, जमावे ही इच्छा मनात आहे. तर पुस्तकांचा ओघ सतत सुरू असतो. यावेळी उमा वि. कुलकर्णी यांचे ‘संवादु-अनुवादु’ पुस्तक हाताशी लागले. खूप दिवसांनी झपाटून वाचावे, असे पुस्तक हाताशी लागले. एका झटक्यात वाचून हातावेगळे केले. कन्नडमधील कारंत / कार्नाड / कंबर / भैरप्पा / कटपाडी / वैदेही तेजस्वी अशा नामवंत लेखकांची ओळख माझ्यासारख्या तमाम मराठी वाचकांना उमातार्इंमुळेच झाली. त्यातही भैरप्पासारखे लेखक मलाही खूप आवडले. त्यांची इतकी मोठाली पुस्तके अनुवादित होऊन आपली कधी झाली ते कळलेच नाही. मग त्यांना त्यांचे पती विरुपाक्ष पुस्तके कानडीत ऐकवतात आणि त्यानंतर त्याचा अनुवाद होतो हे ही त्यांच्या कुठल्यातरी लेखातून कळत गेले. खरे तर अनुवादाचा हाच उत्तम मार्ग; कारण त्यात भाषेचा लहेजा टिकवून ठेवता येतो. अनुवाद करणाऱ्या लेखकांना साहित्याच्या मुख्य धारेत पुरेसा सन्मान मिळत नाही, ही बाब संपूर्ण पुस्तकातून उमा वि. कुलकर्णी यांनी वारंवार मांडली आहे; पण यातून त्या बाहेर आल्याचंही आपल्याला त्यांच्या लिखाणातून जाणवतं. मुख्य म्हणजे या सगळ्या प्रकाराकडे बघताना कुठलाही रडका, तक्रारीचा सूर पुस्तकातल्या कुठल्याही पानावर उमटताना दिसत नाही हे या पुस्तकाचं सर्वांत मोठं यश. उमाताई आत्मचरित्र लिहीत आहेत, हे कळल्यावर मुंबईतल्या एका कुणीतरी लेखक - लेखिकेनं हिच्याकडे काय आहे लिहिण्यासाखं असंही म्हणाल्याचं मध्यंतरी कानावर आलं होतं. खुशवंत सिंग यांच्याकडे अमृता प्रीतम जेव्हा अगदी ठरवून वेळ मागून स्वत:च्या आयुष्याचा दु:खद पट मांडत होत्या तेव्हा खुशवंत सिंग म्हणाले होते, म्हणे की, अगं तुझी कहाणी बसच्या तिकिटावरदेखील अर्ध्या भागात मावेल. त्यांनी त्यांच्या आत्मचरित्राचं नाव ‘रसिदी टिकट’च ठेवलं होतं. साधारण आत्मचरित्र म्हणजे नवऱ्याने केलेला मानसिक छळ, समाजाचा बहिष्कार, हवं ते करू न देणारे आई-बाप, भावंडांशी मांडलेला उभा दावा असेच साधारण चित्र असते. स्वत:च्या समृद्ध, जाणते होण्याचा प्रवास मांडण्याची संधी लेखक बऱ्याचदा गमावतो. यात हेच नेमकेपणे आलंय. कुठेही आक्रस्ताळेपणा नाही, कुणाच्याबद्दल निरगाठ नाही, निराश, हताश होणे नाही. खरे तर मूल न होण्याचे दु:ख आपल्यापेक्षा इतरांनाच जास्त होण्याच्या काळात लेखिकेने या दु:खावरदेखील हसत हसत मान केलेली जाणवते. (आजकाल भोवतालात ठरवून मूल होऊ न देणारी जोडपी सर्रास दिसतात) विजापूरकडची भाषा आणि बंगळुरुच्या परिसरातील भाषा यात जमीन-आसमानचा फरक आहे. कन्नड भाषेत तब्बल ८ ज्ञानपीठ मिळवणारे लेखक आहेत आणि त्यांनी भाषेचं सौष्ठव वाढवलंय, त्याचा थांगपत्ता आम्हा मराठी वाचकांना उमातार्इंमुळेच लागला. तब्बल पन्नास एक पुस्तके उमातार्इंनी आजतागायत अनुवादित केली आहेत. हे करतानाच त्यांचा चित्रपट, दूरदर्शन, नाटक या सगळ्या पूरक कलांच्या निर्मितीशी अगदी जवळचा संबंध आला. हा सगळा पैसा त्यांनी या पुस्तकात रेखीवपणे मांडला आहे. अनुवाद करताना आलेले अनुभव, त्यातल्या अडचणी, एकंदरच अनुवादाकडे इतरांचा बघण्याचा दृष्टिकोन यावर त्यांनी विवेचकपणे लिहिलं आहे. सुरुवातीचा लहानपणीचा काळ, त्यातल्या जडणघडणीच्या शक्यता त्यांनी नेमकेपणाने टिपल्या आहेत. ‘कानडी मराठी’ संसार आणि मोठी कुटुंबं त्या काळात सर्रास दिसायची. अशा कुटुंबात दोन मुली, पाच मुलं असा संसार आईनं कसा नेकीनं केला हे त्यांनी फारच हळवेपणानं लिहिलं आहे. आईशी असलेल्या संबंधांबद्दल त्यांनी फारच उत्कटपणे लिहिलं आहे. आईशी वेळी-अवेळी केलेली फोनवरची चर्चा आणि त्यानंतर त्यांचा झालेला मृत्यू मनाला फारच चटका लावून जातो. लहानपणी रात्री-अपरात्रीसुद्धा पाहुणे आले की, काहीतरी गरम जेवण करून वाढणारी आई त्यांच्या कुशीतल्या बाळाला उमातार्इंच्या मांडीवर देऊन चटकन स्वयंपाकाला लागायची. अशावेळी अर्धवट झोपेत लहान भावाला मांडीवर झोपवत, थोपटत राहावे लागे. या ठिकाणी शं. ना. नवरेंची एक कथा आठवत राहिली. लेखक रात्री-अपरात्री कार्यक्रम करून ओळखीच्या माणसाकडे मुक्काम करायचे. एकदा कोकणात अशाच त्यांच्या ओळखीच्या माणसांकडे अपरात्री पोहोचल्यावर घरातील यजमानीण पटकन चुलीवर पिठलं भात टाकायला उठली. तेव्हा घरात इतस्तत: गाढ झोपलेल्या मुलांना दरादरा ओढत, जागे करत त्या पुरुषाने लेखकासाठी जागा केली. तेव्हा लेखक संकोचून जातो. मग जेवण ताटात वाढू की केळीच्या पानावर या प्रश्नावर लेखक विचार करून केळीच्या पानाची तयारी दाखवतो. जेणे करून माऊलीला एक ताट कमी घासावे लागेल. कर्ता पुरुष चटकन आत जातो. हातात अक्षता घेऊन बाहेर येतो. केळीच्या पानावर अक्षता टाकतो आणि एक झकास पान काढून लेखकाला जेवण वाढतो. याला राहवत नाही. तो विचारतो, या अक्षतांचं काय प्रयोजन. मालक म्हणतो, ‘केळ झोपलेली असते ना) विजापूरकडची भाषा आणि बंगळुरुच्या परिसरातील भाषा यात जमीन-आसमानचा फरक आहे. कन्नड भाषेत तब्बल ८ ज्ञानपीठ मिळवणारे लेखक आहेत आणि त्यांनी भाषेचं सौष्ठव वाढवलंय, त्याचा थांगपत्ता आम्हा मराठी वाचकांना उमातार्इंमुळेच लागला. तब्बल पन्नास एक पुस्तके उमातार्इंनी आजतागायत अनुवादित केली आहेत. हे करतानाच त्यांचा चित्रपट, दूरदर्शन, नाटक या सगळ्या पूरक कलांच्या निर्मितीशी अगदी जवळचा संबंध आला. हा सगळा पैसा त्यांनी या पुस्तकात रेखीवपणे मांडला आहे. अनुवाद करताना आलेले अनुभव, त्यातल्या अडचणी, एकंदरच अनुवादाकडे इतरांचा बघण्याचा दृष्टिकोन यावर त्यांनी विवेचकपणे लिहिलं आहे. सुरुवातीचा लहानपणीचा काळ, त्यातल्या जडणघडणीच्या शक्यता त्यांनी नेमकेपणाने टिपल्या आहेत. ‘कानडी मराठी’ संसार आणि मोठी कुटुंबं त्या काळात सर्रास दिसायची. अशा कुटुंबात दोन मुली, पाच मुलं असा संसार आईनं कसा नेकीनं केला हे त्यांनी फारच हळवेपणानं लिहिलं आहे. आईशी असलेल्या संबंधांबद्दल त्यांनी फारच उत्कटपणे लिहिलं आहे. आईशी वेळी-अवेळी केलेली फोनवरची चर्चा आणि त्यानंतर त्यांचा झालेला मृत्यू मनाला फारच चटका लावून जातो. लहानपणी रात्री-अपरात्रीसुद्धा पाहुणे आले की, काहीतरी गरम जेवण करून वाढणारी आई त्यांच्या कुशीतल्या बाळाला उमातार्इंच्या मांडीवर देऊन चटकन स्वयंपाकाला लागायची. अशावेळी अर्धवट झोपेत लहान भावाला मांडीवर झोपवत, थोपटत राहावे लागे. या ठिकाणी शं. ना. नवरेंची एक कथा आठवत राहिली. लेखक रात्री-अपरात्री कार्यक्रम करून ओळखीच्या माणसाकडे मुक्काम करायचे. एकदा कोकणात अशाच त्यांच्या ओळखीच्या माणसांकडे अपरात्री पोहोचल्यावर घरातील यजमानीण पटकन चुलीवर पिठलं भात टाकायला उठली. तेव्हा घरात इतस्तत: गाढ झोपलेल्या मुलांना दरादरा ओढत, जागे करत त्या पुरुषाने लेखकासाठी जागा केली. तेव्हा लेखक संकोचून जातो. मग जेवण ताटात वाढू की केळीच्या पानावर या प्रश्नावर लेखक विचार करून केळीच्या पानाची तयारी दाखवतो. जेणे करून माऊलीला एक ताट कमी घासावे लागेल. कर्ता पुरुष चटकन आत जातो. हातात अक्षता घेऊन बाहेर येतो. केळीच्या पानावर अक्षता टाकतो आणि एक झकास पान काढून लेखकाला जेवण वाढतो. याला राहवत नाही. तो विचारतो, या अक्षतांचं काय प्रयोजन. मालक म्हणतो, ‘केळ झोपलेली असते ना तिला जागी केली. मग पान कापून आणले.’ उमातार्इंना अनेक कानडी तसेच मराठी लेखकांचा सहवास लाभला. त्याचा त्यांनी यथोचित उल्लेख केला आहे. अवचट / पु.ल. / सुनीताबाई यांच्याबरोबरच्या अगदी बारीकसारीक आठवणी त्यांनी मांडल्या आहेत. कानडीतील प्रसिद्ध तेजस्वी या लेखकाबरोबर जेव्हा उमाताई अवचटांचा उल्लेख करतात तेव्हा विरुपाक्षांचे परखड मत आपल्यालाही पटते. तेजस्वी या निसर्ग विज्ञानाची आस्था असलेल्या लेखकाबद्दल मारुती चितमपल्लीदेखील खूप आदर करतात. लग्नानंतरच्या मोठ्या कानडी कुटुंबातला प्रवेश उमातार्इंना बरेच काही शिकवून गेलेला दिसतो. पहिले सहा महिने पाहुणे कोण आणि आपले कोण तिला जागी केली. मग पान कापून आणले.’ उमातार्इंना अनेक कानडी तसेच मराठी लेखकांचा सहवास लाभला. त्याचा त्यांनी यथोचित उल्लेख केला आहे. अवचट / पु.ल. / सुनीताबाई यांच्याबरोबरच्या अगदी बारीकसारीक आठवणी त्यांनी मांडल्या आहेत. कानडीतील प्रसिद्ध तेजस्वी या लेखकाबरोबर जेव्हा उमाताई अवचटांचा उल्लेख करतात तेव्हा विरुपाक्षांचे परखड मत आपल्यालाही पटते. तेजस्वी या निसर्ग विज्ञानाची आस्था असलेल्या लेखकाबद्दल मारुती चितमपल्लीदेखील खूप आदर करतात. लग्नानंतरच्या मोठ्या कानडी कुटुंबातला प्रवेश उमातार्इंना बरेच काही शिकवून गेलेला दिसतो. पहिले सहा महिने पाहुणे कोण आणि आपले कोण याचा त्यांना थांगपत्ताच लागत नव्हता. त्यांच्या रंगाचा उल्लेख करताना सासूबाई म्हणायच्या की तुमच्या आईने तुमच्याकडून जुईची फुलं देवावर वाहिल्यामुळे तुम्हाला गोरे नवरे मिळाले. (विरुपाक्ष रूपाने गोरे याचा त्यांना थांगपत्ताच लागत नव्हता. त्यांच्या रंगाचा उल्लेख करताना सासूबाई म्हणायच्या की तुमच्या आईने तुमच्याकडून जुईची फुलं देवावर वाहिल्यामुळे तुम्हाला गोरे नवरे मिळाले. (विरुपाक्ष रूपाने गोरे) बऱ्याचदा हेच ऐकल्यावर एके दिवशी तुम्ही पण तुमच्या मुलांना जुईची फुलं वाहायला लावायची, म्हणजे त्यांनाही गोऱ्या बायका मिळाल्या असत्या, हे बाणेदार उत्तर देणाऱ्या उमाताई पुस्तकातून सतत डोकावत राहतात. त्यांच्या घराचा किस्सा तुकड्या तुकड्यातून उत्कंठा वाढवत राहतो. त्यांना घराचा ताबा मिळाल्यावर वाचकही नि:श्वास टाकतो. बाकी फार कुठला टोकाचा संघर्ष करावा लागल्याचा कुठलाही उल्लेख नाही; कारण नवरा समजूतदार, लेखनाला वेळ देणारा मिळाला. हे त्यांनी मनापासून मान्य केलं आहे. सहजीवनाचा संपूर्ण आनंद घेत त्यांचे जगणे सुरू आहे. अनुवादामुळे अनेकांशी संपर्क आला. कर्नाटकातल्या अति दुर्गम भागात फिरता आले. हा सगळा भाग अतिशय रोमांचकपणे उतरला आहे. अनेक सन्मान-सत्कार उमातार्इंना मिळाले. त्या त्यावेळी त्यांच्या भावना त्यांनी संयतपणे मांडल्या आहेत. खरे तर मेहता प्रकाशनाची अनुवादामध्ये मातब्बरी आहे. उमातार्इंच्या अनेक अनुवादांचे प्रकाशक मेहताच आहेत; एकंदरच एक उत्तम सोज्वळ, सात्त्विक आत्मचरित्र वाचल्याचे समाधान या पुस्तकाने लाभले. - गणेश कुलकर्णी ...Read more
उत्कंठावर्धक कहाणी... पै. गणेश मानुगडे हे नाव समाजमाध्यमांवर कुस्ती या खेळाबद्दलच्या सातत्यपूर्ण लेखनामुळे अनेकांना परिचयाचे आहे. त्यांची ‘धना’ ही कादंबरी अलीकडेच मेहता पब्लिशिंग हाऊसने प्रसिद्ध केली आहे. पहिलवान असलेला धना आणि राजलक्ष्मी यांच्या परेमाची ही कहाणी आहे. राजलक्ष्मी ही सर्जेराव नामक तालेवाराची कन्या. या सर्जेरावचा धनाने कुस्ती खेळण्यास विरोध असल्याने आणि धनाला तो अमान्य असल्याने त्याचा धना-राजलक्ष्मी यांच्या लग्नास विरोध करतो. पुढे नरभक्षक वाघाला ठार करून धना आपले शौर्य दाखवतो. यात जखमी झालेल्या धनाला इस्पितळात दाखल केले जाते. इथून या कहाणीला वेगळेच वळण मिळते. याचे कारण यशवंत महाराज यांची माणसे धनाचे अपहरण करतात. ते धनाला त्यांच्या फौजेचे नेतृत्व देऊ करतात. मात्र, त्यासाठी धनाला राजलक्ष्मीचा त्याग करावा लागणार असतो. राजलक्ष्मीवर प्रेम असूनही धना ती अट मान्य करून फौजेचे नेतृत्व स्वीकारतो. दरम्यान वाघाच्या मृत्यूची चौकशी करण्यासाठी गावात सूर्याजी हा वन खात्याचा अधिकारी येतो. राजलक्ष्मीचे धनावरील प्रेम पाहून तो या दोघांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न करतो. मात्र, यात अनेक घटना घडत जातात, त्यातून फौजेची गुप्तता धोक्यात येऊ लागते, राजलक्ष्मी आणि सूर्याजी यांना संपवण्याचा आदेश धनाला दिला जातो... जे सारे कसे आणि का घडते, याचा उलगडा होण्यासाठी ही उत्कंठावर्धक कादंबरी वाचावी लागेल. ...Read more
अनुवादाने समृद्ध केलेले सहजीवन… उत्तमोत्तम कन्नड साहित्याचा मराठीत अनुवाद करणाऱ्या डॉ. उमा कुलकर्णी यांचं `संवादु अनुवादु` हे आत्मकथन अलीकडेच प्रसिद्ध झालं आहे. सर्जनशील व्यक्तीविषयी, त्याच्या कलाकृतीमागच्या प्रक्रियेविषयी वाचकांना नेहमीच कुतूहल असत. स्वतंत्र लेखनाइतकंच, किंबहुना काकणभर अधिक अवघड आणि तेवढ्याच सर्जनशील असणाऱ्या अनुवादाच्या क्षेत्रात गेली जवळजवळ साडेतीन दशकं काम करणाऱ्या उमाताईंनी अनुवादाच्या हातात हात घालून घडलेला आपल्या सहजीवनाचा प्रवास या आत्मकथनात मांडला आहे. त्यामुळेच अनुवादाच्या क्षेत्रात आपलं वैशिष्ट्यपूर्ण स्थान निर्माण करणाऱ्या, भाषेइतक्याच माणसांमध्येही रमणाऱ्या, त्यांच्यात जीव गुंतवणाऱ्या एका कुटुंबवत्सल स्त्रीचं समाधानी आयुष्यही या पुस्तकातून समोर आलेलं दिसतं. बेळगावात मध्यमवर्गीय कुटुंबात गेलेलं बालपण, पाच भाऊ आणि एक बहीण यांच्या सोबतीनं अनुभवलेलं बेळगावातलं शांत आयुष्य, देशस्थी नात्यांचा मोठा गोतावळा, विविध भाषा बोलणारे शेजारीपाजारी, जवळच्या मैत्रिणी, घरातून मनात रुजलेली संगीत आणि वाचनाची आवड, याविषयी उमाताईंनी समरसून लिहिलं आहे. लग्न होऊन विरुपाक्ष कुलकर्णींच्या कानडी, कडक सोवळं-ओवळं पाळणाऱ्या कुटुंबात उमाताई गेल्या. अर्थात इंजिनीअर असलेल्या विरुपाक्षांच्या नोकरीमुळे त्या पुण्यात भाड्याच्या घरात स्थायिक झाल्या. या घरी सतत असणारा सासर-माहेरच्या माणसांचा राबता, कानडी बोलायला शिकण्यासाठी विरुपाक्षांनी केलेला आग्रह, याचा सुरुवातीला वाटणारा धाक आणि हळूहळू मनातली भीती जाऊन जिभेवर रुळलेली कानडी भाषा, आसपासच्या कुटुंबांशी झालेली जवळीक, दररोज संध्याकाळी विरूपाक्षांसह चालायला जाण्याचा नेम, राजकीय भाषणं, साहित्यिक कार्यक्रम आणि सांगीतिक मैफलींना आवर्जून जाण्याचा दोघांचा छंद, येता-जाता होणाऱ्या गप्पा आणि यातून फुलत गेलेलं नातं, या सगळ्याविषयी उमाताईंनी अतिशय प्रांजळपणे आणि साध्या-सरळ शैलीत निवेदन केलं आहे. उमाताईंनी केलेले कन्नड-मराठी अनुवाद आणि विरुपक्षांनी केलेले मराठी-कन्नड अनुवाद यामुळे या दोघांच्या सहजीवनाला आणखी एक रेशमी पदर मिळाला आणि त्यानं या दोघांना परस्परांमध्ये अधिक गुंतवलं, हे खरंच. पण मुळातही एकमेकांपर्यंत पोचण्यासाठी दोघांनी समजुतीचे धागे अगदी सहज विणले होते, असं उमाताईंच्या लेखनातून जाणवत राहतं. त्यांनी म्हटलंय, "आमच्या वयात दहा-साडे दहा वर्षांचं अंतर असल्यामुळे मी यांचं `मोठेपण` मान्य करून टाकलं होतं आणि माझं `लहानपण` यांनाही ठाऊक असल्यामुळे चुका करायचा मला जणू परवानाच मिळाला होता. मनातलं बोलून टाकायचा स्वभाव असल्यामुळे मनात काही ठेवायचं नाही, ही मानसिकता कायमचीच राहिल्यामुळे संसारात `तू-तू, मैं-मैं `चे प्रसंग कधीच आले नाहीत. आम्ही दोघांनी नेहमीच आपला `मोठेपणा`चा आणि `लहानपणा`चा हट्ट कायम सांभाळला." पुढे सतत अनुभवाला येत गेलेलं विरुपाक्षांचं हे मोठेपण उमाताईंनी अतिशयोक्तीचा दोष बाजूला ठेवून आत्मकथनात अतिशय प्रांजळपणे पुनःपुन्हा नोंदवलं आहे. डॉ. शिवराम कारंत यांच्या `मुकज्जीची स्वप्ने` या कादंबरीला मिळालेल्या ज्ञानपीठ पुरस्काराची बातमी वाचून ती समजून घेण्याची तीव्र इच्छा झाल्यावर विरुपाक्षांनी धारवाडच्या मित्राकरवी ती मागवणं, कानडी बोलता येत असलं तरी वाचता येत नसल्यामुळे, उमाताईंना कादंबरी वाचून दाखवणं, पुढच्या कादंबऱ्यांच्या अनुवादासाठी उमाताईंच्या नावानं कानडी लेखकांना पत्रं पाठवणं, ऑफिसमधून आल्यावर दररोज संध्याकाळी पुस्तक वाचून उमाताईंसाठी रेकॉर्ड करून ठेवणं आणि हा नेम तीन-साडे तीन दशकं चालू ठेवणं इथपासून ते सुरुवातीच्या दिवसात माहेरच्या आठवणीने रडणाऱ्या उमाताईंना दुसऱ्याच दिवशी बसमध्ये बसवून देणं, स्वयंपाकाची आणि बँक, पोस्ट यांसारख्या बाहेरच्या कामांची ओळख नसणाऱ्या उमाताईंना निरनिराळे पदार्थ आणि व्यवहार शिकवणं, त्यांना अनुवादाला पुरेसा वेळ मिळावा म्हणून निवृत्तीनंतर सकाळच्या नाश्त्याची जबाबदारी घेणं, अपत्यहीनतेच्या उणिवेचा बाऊ न करणं आणि उमाताईंनाही या दुःखाला गोंजारु न देणं हे सगळे प्रसंग दोघांच्या समंजस सहजीवनाची वाटचाल स्पष्ट करणारे आहेत. उमाताईंच्या आत्मकथनाचं वैशिष्ट्य म्हणजे, त्यांची संयत शैली. टीका, कडवटपणा, अहंकार यांचा तिला पुसटसाही स्पर्श नाही. कुठलाही अभिनिवेश न बाळगता, कुठलेही दोषारोप किंवा न्यायनिवाडा न करता त्यांनी आपलं जगणं वाचकांसमोर ठेवलं आहे. सुरुवातीला अनुवादाच्या प्रकाशनासाठी आलेले नकार किंवा अनुवादकाला दुय्यम लेखणारी मानसिकता यांचा उल्लेखही त्यांनी वस्तुनिष्ठपणे केला आहे. समीक्षकांनी अनुवाद या साहित्यप्रकाराची पुरेशी दखल घेतली नसल्याची खंत बोलून दाखवतानाच मूळ लेखकापेक्षाही अनुवादकाच्या वाट्याला येणाऱ्या भाग्याचा उच्चारही त्यांनी केला आहे. पुरस्कारांमुळे झालेला आनंद जसा त्यांनी निरागसपणे सांगितला आहे, त्याच साधेपणाने काही क्लेशकारक प्रसंगांचा उल्लेख केला आहे. अनुवादामुळे मिळालेला नावलौकिक आणि पुरस्कार यांच्याइतकीच कारंत, भैरप्पा, अनंतमूर्ती, गिरीश कार्नाड, पूर्णचंद्र तेजस्वी, वैदेही यांच्यासारखे प्रख्यात कन्नड साहित्यिक आणि अनेक मराठी लेखक आणि विद्वान मंडळींचा सहवास ही उमाताईंसाठी मोठी मिळकत असल्याचं त्यांच्या लेखनातून जाणवत राहतं. थोरामोठ्यांच्या सहवासानं आपलं आयुष्य उजळून निघाल्याची भावना उमाताईंनी पुनःपुन्हा व्यक्त केली आहे. सर्जनशील माणसासाठी असणारं या समृद्धीचं मोल त्यांच्या आत्मकथनानं अधोरेखित केलं आहे. आपल्या सहजीवनाच्या बरोबरीनं उमाताईंनी स्वतःच्या वैचारिक वाटचालीचा एक धागाही आत्मकथनात पुढे नेला आहे. देव आणि धर्म या संकल्पना असोत, स्त्री-पुरुष संबंध असोत, स्त्रियांची आंतरिक ताकद असो, किंवा नातेसंबंध आणि त्यातली गुंतागुंत असो, किंवा जगण्यातली क्लिष्टता असो, अनुवादाचं बोट धरून जगताना या सगळ्याच बाबतीतली समजूत कशी गाढ होत गेली, हे उमाताईंनी आत्मकथनात सांगितलं आहे. मूळ लेखक कोणत्याही राजकीय विचारधारेचा असला तरी त्याच्या कथा-कादंबरीचा अनुवाद करताना, आपण स्वतः आहे त्या जागेवरून आणखी पुढे गेलो की नाही, हे तपासत राहिल्यामुळे आपली मतं कठोर-कडवट राहिली नाहीत, असंही उमाताईंनी स्पष्ट केलं आहे. मुख्य म्हणजे, अनुवादामुळे आपल्या आकलनाचा, समजुतीचा आणि संवेदनशीलतेचा परीघ विस्तारला आणि एकूण मानवतेची जाणीवच व्यापक होत गेल्याचं त्यांनी सांगितलं आहे. उत्तम अनुवादक हा आधी संवेदनशील वाचक असतो, याची प्रचिती उमाताईंचं आत्मकथन वाचताना येत राहते. कादंबरी समजून घ्यावी म्हणून निर्हेतुकपणे केलेला अनुवाद, मग इतरांपर्यंत ती पोचवावी म्हणून केलेला अनुवाद आणि नंतर जगण्याचा एक आवश्यक आणि अपरिहार्य भाग झालेला अनुवाद, असा प्रदीर्घ प्रवास मांडताना त्याच प्रवाहात मिसळून गेलेलं आपलं कौटुंबिक आयुष्य उलगडणारं उमाताईंचं आत्मकथन मराठी वाचकांना तर आवडेलच, पण स्त्रियांना स्वतःमध्ये डोकावून आपल्या आंतरिक सामर्थ्याची ओळख करून घेण्यासाठी प्रेरितही करू शकेल


मदुराई - विकिपीडिया

हा लेख मदुराई शहराविषयी आहे. मदुराई जिल्ह्याच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या
महापौर तेनमोळी गोपीनादन ( मदुरैच्या पहिल्या महिला महापौर)
• त्रुटि: "६२५ ०xx" अयोग्य अंक आहे
• +त्रुटि: "(९१)४५२" अयोग्य अंक आहे
• टी.एन.-५८, टी.एन.-५९ तसेच टी.एन.-६४
गुणक: 9°48′N 78°06′E / 9.8°N 78.1°E / 9.8; 78.1 मदुराई (मराठीत मदुरा Madura), किंवा स्थानिक भाषेत मदुरै-मदुराई किंवा अनेकदा कूडल (कूडलनगर) ह्या नावाने प्रसिद्ध असणारे शहर. [तमिळःமதுரை इतर उच्चार : मदुराय] भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील एक शहर आहे, तसेच मदुरा हे भारतीय उपखंडातील सर्वात जुने मानववस्ती असलेले ऐतिहासिक नगर म्हणून देखील ओळखले जाते. हे शहर मदुराई जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र असून तमिळनाडूतील ते तिसरे मोठे शहर आहे. या शहरास सुमारे २५०० वर्षांचा इतिहास आहे.
मदुरा हे वैगई ह्या नदीच्या काठी वसले आहे. मदुरेला देवळांचे महानगर (किंवा कूडल मानगर) असे संबोधले जाते. तसेच ते तमिळनाडू राज्याची सांस्कृतिक राजधानी (कलाच्चार तलैनगर) म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. या शहराला मोगर्‍याचे नगर, तुंग मानगर (जागृत महानगर), पूर्वेकडील अथेन्स (Athens of the East) अशा नावांनीही ओळखले जाते.
२ भाषा (तमिळमध्ये मोळी )
३ स्थापत्य व प्रमुख धार्मिक स्थळे
भाषा (तमिळमध्ये मोळी )[संपादन]
मदुरा शहरात प्रामुख्याने तमिळ भाषा बोलली जाते. या तमिळ बोलीला विशेष महत्त्व आहे. इथली तमिळ ही कोंग तमिळ, नेल्लै तमिळ, रामनाड तमिळ आणि चेन्नै तमिळ ह्या बोलींपेक्षा वेगळी आणि वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. इथल्या तमिळ बोलीला तमिळनाडू राज्यात प्रमाण मानण्यात आले आहे. शहरात तमिळ सोबतच इंग्लिश भाषा, तेलुगू, गुजराती व उर्दुू या भाषा काही प्रमाणात बोलल्या जातात. परंतु सर्वच भाषांवर तमिळचा प्रभाव दिसुून येतो.
स्थापत्य व प्रमुख धार्मिक स्थळे[संपादन]
मीनाट्चीअम्मन कोविल/कोईल (मीनाक्षी मंदिर)
मीनाट्चीअम्मन कोविल/कोईल (मीनाक्षी मंदिर) :
भगवान शंकर(सुंदरेश्वर) व पार्वती (मीनाक्षी) यांचे हे एक सुरेख असे धार्मिक स्थळ असून ते मीनाक्षी देवीच्या नावाने ओळखले जाते.
मदुरा नगराची बांधणी ही प्रामुख्याने मीनाक्षी मंदिराच्या आजूबाजूने झाली आहे. एके काळी संपूर्ण नगराच्या मध्यस्थानी मीनाक्षी-सुंदरेश्वराचे देऊळ दिसत असे. हे मंदिर गोपुरम शैलीतील असून मंदिराला एकूण १४ गोपुरे आहेत. स्थापत्याचा उत्कृष्ट नमुना असलेले हे देऊळ देशातील देवीच्या प्रमुख शक्तिपीठांपैकी एक आहे. हे १६व्या शतकातील बांधकाम असून, त्याचे क्षेत्रफळ ६५ हजार चौरस मीटर इतके आहे. हजार खांबाचा मंडप हे इथल्या प्रमुख आकर्षणांपैकी एक आहे. मंदिरातील विशेष कोरीवकाम (मुख्य मंदिर तसेच सहस्त्रस्तंभ नटराज सभा) व चित्रकला हे खास आकर्षण आहे.
मीनाट्चीअम्मन कोविल -मीनाक्षी मंदिर, अजून एक चित्र
कूडल अळगर कोविल/अळगराचे देऊळ)
मदुरा नगराच्या केंद्रस्थानी असणारे हे भगवान विष्णूंचे एक अतिशय सुंदर देऊळ आहे. इथे विष्णू "अळगर"(अर्थ:सुंदरसा) ह्या नावाने ओळखले जातात. सुबक सुंदर कोरीवकाम, उत्सवाचा हत्ती आणि 'मरकतवल्ली' लक्ष्मी स्थान हे अतिशय प्रेक्षणीय आहेत्. हे विष्णूच्या १०८ दिव्यदेशम् अशा पवित्र स्थानांपैकी एक आहे. हे देऊळदेखील अतिशय प्राचीन असून हजारो भक्तगणांची येथे नेहमीच दाटी असते.
वंदियुर मरिअम्मन तेप्पाकुळम (मरीआईचे कुंड)
तिरुमलै नायगन पॅलेस (नायक महाल)
मदुराई मंदिराचे एक दृश्य
मदुराई मंदिराचे एक दृश्य - समोरुन वरचा फोटो
मदुराई मंदिरातील एक शिल्प
मदुराई मंदिरातील एक शिल्प - १
मदुराई मंदिराचे पूर्वी प्रवेशद्वार
मदुराई मंदिरातील अनेकखांबी हॉल
मदुराई मंदिरातील अनेकखांबी हॉल -आतील दृश्य
मदुराई मंदिरातील अनेकखांबी हॉल - अजून एक दृश्य
मदुराई मंदिरातील अनेकखांबी हॉल - आतील दृश्य
मदुराई मंदिरातील शिल्पकला - १
मदुराई मंदिरातील शिल्पकला -२
मदुराई मंदिरातील शिल्पकला - ३
मदुराई मंदिरातील शिल्पकला - ४
मदुराई मंदिरातील शिल्पकला - ५
मदुराई मंदिरातील शिल्पकला - ६
मदुराई मंदिरात यात्रेकरुला आशिर्वाद देतांना एक गजराज
चेन्नई • कोइंबतूर • कड्डलोर • धर्मपुरी • दिंडीगुल • इरोड • कांचीपुरम • कन्याकुमारी • करूर • मदुरा • नागपट्टिनम • निलगिरी • नामक्कल • पेरांबलूर • पुदुक्कट्टै • रामनाथपुरम • सेलम • शिवगंगा • त्रिचनापल्ली • तेनी • तिरुनलवेली • तंजावर • तूतुकुडी • तिरुवल्लुर • तिरुवरुर • तिरुवनमलै • वेल्लोर • विलुपुरम • विरुधु नगर
इतिहास • भूगोल • अर्थव्यवस्था • लोकसभा मतदारसंघ • पर्यटन • तमिळ भाषा • तमिळ लोक • तमिळ साहित्य • तमिळ चित्रपट • तमिळनाडूतील खाद्यपदार्थ • धबधबे
इरोड • उदगमंडलम • कडलूर • कन्याकुमारी • करुरकांचीपुरम • कुंभकोणम • कोइंबतूर • चेंगलपट्टू • चोळपुरम • तंजावूर • तिरुचिरापल्ली • तिरुनलवेली • तिरुप्परनकुंड्रम • तिरुवनमलै • तिरुवरुर • तिरुवल्लुर • तूतुकुडी • तेनकाशी • तेनी • दिंडुक्कल • धर्मपुरी • नागपट्टिनम • नागरकोविल • नामक्कल • पळणी • पुदुक्कोट्टै • पेराम्बलुर • पोल्लाची • मदुराई • रामनाथपुरम • विरुधु नगर • विलुप्पुरम • वेल्लूर • शिवकाशी • शिवगंगा • श्रीपेरुम्बुदुर • सेलम • होसुर
सी.एन. अण्णादुराई • ए‍म.जी. रामचंद्रन • एम.करुणानिधी • जे. जयललिता
कावेरी नदी • वैगै नदी
लिबरेशन टायगर्स ऑफ तमि़ळ ईलम • शुद्ध तमिळ चळवळ • स्वाभिमान चळवळ
तमिळनाडू राज्यातील शहरे व गावे
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल १४ सप्टेंबर २०१७ रोजी १४:१९ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


Protest of Raosaheb Danve's statement in Buldhana दानवेंचा पुतळा जाळण्याचा प्रयत्न पोलिसांनी थांबवला | eSakal

दानवेंचा पुतळा जाळण्याचा प्रयत्न पोलिसांनी थांबवला
शुक्रवार, 12 मे 2017
मोताळा (जि. बुलडाणा) - भारतीय जनता पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष रावसाहेब दानवे यांनी शेतकऱ्यांबाबत केलेल्या आक्षेपार्ह वक्तव्याचे राज्यभरात निषेध करण्यात येत आहे. बुलडाणा जिल्ह्यातील मोताळा येथे शिवसेनेच्या कार्यकर्त्यांनी आज (शुक्रवार) निदर्शने करण्यात आली. यावेळी दानवे यांचा पुतळा जाळून निषेध व्यक्त करण्यात येणार होता. मात्र, दानवेंचा पुतळा ताब्यात घेत पोलिसांनी पुतळा जाळण्याचा प्रयत्न थांबविला.
मोताळा (जि. बुलडाणा) - भारतीय जनता पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष रावसाहेब दानवे यांनी शेतकऱ्यांबाबत केलेल्या आक्षेपार्ह वक्तव्याचे राज्यभरात निषेध करण्यात येत आहे. बुलडाणा जिल्ह्यातील मोताळा येथे शिवसेनेच्या कार्यकर्त्यांनी आज (शुक्रवार) निदर्शने करण्यात आली. यावेळी दानवे यांचा पुतळा जाळून निषेध व्यक्त करण्यात येणार होता. मात्र, दानवेंचा पुतळा ताब्यात घेत पोलिसांनी पुतळा जाळण्याचा प्रयत्न थांबविला.
दानवे यांनी बसस्थानक चौकात तुरीच्या मुद्द्यावरून शेतकऱ्यांची खिल्ली उडवत शिवराळ भाषा वापरली होती. त्यामुळे शिवसेनेच्या संतप्त कार्यकर्ते त्यांचा पुतळा घेऊन येथील बसस्थानक चौकात निदर्शने केले. दरम्यान संतप्त कार्यकर्त्यांनी प्रचंड घोषणाबाजी करत दानवेंच्या वक्तव्याचा निषेध नोंदविला. बोराखेडी पोलिसांनी आंदोलनकर्त्यांना ताब्यात घेऊन पोलिस ठाण्यात नेऊन स्थानबद्ध केले. नंतर त्यांची सुटका करण्यात आली.
असहिष्णुता व असुरक्षतेच्या विरोधात महाराष्ट्र अंनिसचे ‘जवाब दो’ आंदोलन
पाली - डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्या निर्घुण खूनाला (ता.20) ऑगस्टला पाच वर्ष पूर्ण झाली. डॉ. दाभोलकर खूनप्रकरणातील सूत्रधार व कटाची प्रेरणा देणार्...
नांदेडमध्ये जुगार अड्ड्यावर पोलिसांचा छापा
नांदेड: जवाहरनगर पाटीजवळ पाटबंधारे कार्यालय परिसरात सुरू असलेल्या एका जुगार अड्ड्यावर पोलिसांनी छापा टाकला. यावेळी डावारून 14 जुगाऱ्यांना अटक करून 15...
युवकांनी कायदा-सुव्यवस्था राखण्यास सहकार्य करावे : संदीप पाटील
जुन्नर - शांतता व प्रगतीसाठी सर्वांनी सतत प्रयत्नशील राहिले पाहिजे, प्रामुख्याने युवकांनी पुढे येवून प्रशासनास कायदा सुव्यवस्था राखण्यास सहकार्य...
उमर खालिदवरील गोळीबारप्रकरणी दोघांना अटक
नवी दिल्ली : जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठातील (जेएनयू) विद्यार्थी नेता उमर खालिद याच्यावरील गोळीबारप्रकरणी दिल्ली पोलिसांनी आज (सोमवार) दोघांना अटक केली...
संविधानाच्या मार्गाने वाटचाल करा- पोलिस अधिक्षक जाधव
नांदेड: देशातील प्रत्येक नागरिकांनी संविधानाचा मार्ग स्विकारून आपली वाटचाल करावी. पोलिस अधिक्षक कार्यालयात सोमवारी (ता. 20) सकाळी आयोजीत...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.