दशक चवथा नवविधाभक्ति : समास चवथा : पादसेवनभक्तिनिरुपण
दशक चवथा नवविधाभक्ति : समास चवथा : पादसेवनभक्तिनिरुपण
॥श्रीराम॥ मागां जालें निरूपण | नामस्मरणाचें
लक्षण | आतां ऐका पादसेवन | चौथी भक्ती ||१||
पादसेवन तेंचि जाणावें | काया वाचा मनोभावें |
सद्गुरूचे पाय सेवावे | सद्गतिकारणें ||२||
या नांव पादसेवन | सद्गुरुपदीं अनन्यपण |
निरसावया जन्ममरण | यातायाती ||३||
सद्गुरुकृपेविण कांहीं | भवतरणोपाव तों नाहीं |
याकारणें लवलाहीं | सद्‍गुरुपाय सेवावे ||४||
सद्वस्तु दाखवी सद्‍गुरु | सकळ सारासार-
विचारु | परब्रह्माचा निर्धारु | अंतरीं बाणे ||५||
जे वस्तु दृष्टीस दिसेना | आणी मनास तेहि
भासेना | संगत्यागेंविण येना | अनुभवासी ||६||
अनुभव घेतां संगत्याग नसे | संगत्यागें अनुभव न
दिसे | हें अनुभवी यासीच भासे | येरां गथागोवी ||७||
संगत्याग आणी निवेदन | विदेहस्थिती अलिप्तपण |
सहजस्थिती उन्मनी विज्ञान | हे सप्तही येकरूप ||८||
याहिवेगळीं नामाभिधानें | समाधानाचीं संकेतवचनें |
सकळ कांहीं पादसेवनें | उमजों लागे ||९||
वेद वेदगर्भ वेदांत | सिद्ध सिद्धभाव गर्भसिद्धांत |
अनुभव अनुर्वाच्य धादांत | सत्य वस्तु ||१०||
बहुधा अनुभवाचीं आंगें | सकळ कळती संतसंगें |
चौथे भक्तीचे प्रसंगें | गोप्य तें प्रगटे ||११||
प्रगट वसोनि नसे | गोप्य असोनि भासे |
भासाअभासाहून अनारिसे | गुरुगम्य मार्ग ||१२||
मार्ग होये परी अंतरिक्ष | जेथें सर्वही
पूर्वपक्ष | पाहों जातां अलक्ष | लक्षवेना ||१३||
लक्षें जयासी लक्षावें | ध्यानें जयासी ध्यावें |
तें गे तेंचि आपण व्हावें | त्रिविधा प्रचिती ||१४||
असो हीं अनुभवाचीं द्वारें | कळती सारासारविचारें |
सत्संगेंकरून सत्योत्तरें | प्रत्ययासि येती ||१५||
सत्य पाहातां नाहीं असत्य | असत्य पाहातां नाहीं
सत्य | सत्याअसत्याचें कृत्य | पाहाणारापासीं ||१६||
पाहाणार पाहाणें जया लागलें | तें तद्रूपत्वें प्राप्त
जालें | तरी मग जाणावें बाणलें | समाधान ||१७||
नाना समाधानें पाहातां | बाणती सद्गुरु करितां |
सद्‍गुरुविण सर्वथा | सन्मार्ग नसे ||१८||
प्रयोग साधनें सायास | नाना साक्षेपें विद्याभ्यास |
अभ्यासें कांहीं गुरुगम्यास | पाविजेत नाहीं ||१९||
जें अभ्यासें अभ्यासितां नये | जें साधनें असाध्य
होये | तें हें सद्‍गुरुविण काये | उमजों जाणे ||२०||
याकारणें ज्ञानमार्ग | कळाया, धरावा सत्संग |
सत्संगेंविण प्रसंग | बोलोंचि नये ||२१||
सेवावे सद्गुरूचे चरण | या नांव पादसेवन |
चौथे भक्तीचें लक्षण | तें हें निरोपिलें ||२२||
देव ब्राह्मण माहानुभाव | सत्पात्र भजनाचे
ठाव | ऐसिये ठाईं सद्भाव | दृढ धरावा ||२३||
हें प्रवृत्तीचें बोलणें | बोलिलें रक्षाया कारणें |
परंतु सद्गुरुपाय सेवणें | या नाव पादसेवन ||२४||
पादसेवन चौथी भक्ती | पावन करितसे त्रिजगतीं |
जयेकरितां सायोज्यमुक्ती | साधकास होये ||२५||
म्हणौनि थोराहून थोर | चौथे भक्तीचा निर्धार |
जयेकरितां पैलपार | बहुत प्राणी पावती ||२६||
पादसेवनभक्तिनिरुपणनाम समास चवथा || ४.४ ||
साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात
प्रश्न : साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात  साधकाने साधना काय व कशी करावी
साधनेने साधकाला काय प्राप्त होते
उत्तर : सद्गुरूंनी सांगितलेली साधना जो करतो त्याला साधक म्हणतात. कोणतीही प्राप्त परिस्थिती असो, सद्गुरूंनी सांगितल्याप्रमाणे, आपली स्वत:ची बुद्धि न चालविता, साधनेचा अभ्यास चालू ठेवणे हे साधकाचे काम आहे. श्रीसद्गुरूंची इच्छा व सत्ता न बदलणारी आहे. त्यांच्या इच्छेप्रमाणे वागण्यात साधकाचे कल्याण आहे.साधनेचा कंटाळा येणे हे साधकाचे दुर्दैव आहे. साधना करणे हे त्याचे कर्तव्य आहे. साक्षात्कार होवो, न होवो, साधना करणे हे साधकाचे काम आहे. तक्रार न करता समाधानाने साधना करणे यापरते दैवच नाही. साधनेखेरीज अन्य वासना असू नये. साधना न करणे हा मोठा गुन्हाच आहे. विचार येतात म्हणून साधकाने साधना सोडू नये. पाऊस पडला नाही तरी शेतकरी शेताची मशागत करतो हे लक्षात घेऊन साधना करावी. साधकाने झटून साधना करावी व मोक्षसुखाचा लाभ घ्यावा. अढळपदावर वृत्तिभाव स्थिर करणे हेच साधकाचे काम आहे.साधकाला सारखे चैतन्याचे अनुसंधान लागावयास पाहिजे.
श्रीसदद्गुरुकृपेने चैतन्यावर सारखे ल…
नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे
एका बाईला सासरी नामस्मरण करणे कठीण जाई, सासरच्या लोकांना ते आवडत नसे. मी तिला सांगितले, ‘लोणी चोरून खाण्याचा परिपाठ ठेवला तरी त्याचा परिणाम शरीरावर दिसतोच. तसे, नाम कुणाला नकळत घेतले तरी त्याचा उपयोग होतोच; म्हणून उघडपणे नाम न घेता आले तरी ते गुप्तपणे घ्यावे, आणि त्याप्रमाणे युक्तीने वागावे.’ शरीराला अन्नाची जरूरी असताना जर ते तोंडातून जात नसेल तर नळीने पोटात घालतात, त्यामुळे ते लवकर पोटात जाते; तसे, भावनेच्या नळीने नाम घेतले तर ते फार लवकर काम करते. एक मनुष्य बैलगाडीतून जातांना रस्त्यामध्ये पडलेला होता. एका सज्जन माणसाने त्याला उचलून आपल्या घरी नेले आणि त्याच्यावर उपचार केले. तसे आपण भगवंताच्या नामात पडून राहावे; त्यात राहिले की कुणीतरी संत भेटतो आणि आपले काम करतो; आपण सरळ मार्गात मात्र पडले पाहिजे.
नुसत्या विषयात राहणे हा आडमार्ग आहे; नामांत राहणे हा सरळ मार्ग आहे.
खरोखर, नाम किती निरूपाधिक आहे  आपण देहबुद्धीच्या उपाधीत राहणारे लोक आहोत, म्हणून आपल्याला नामाचे महत्त्व तितकेसे समजत नाही.संतांनाच नामाचे खरे महत्त्व कळते.
विलायत इथून हजारो मैल लांब आहे. तिथे जाऊन आलेल्या लोकांकडून आपण तिथल…
सदगुरु एक तेज आहे,सदगुरूंचे एकदा आगमन झाले की मनातील संशयरूपी अंधःकार कुठल्याकुठे पळून जातो.
सदगुरु म्हणजे एक असा मृदंग आहे की ज्याच्या एका झंकाराने अनाहत नाद ऐकू यायला सुरुवात होते.
सदगुरु म्हणजे असे ज्ञान की ज्याची प्राप्ती झाल्याबरोबर मनातील भयाची सगळी भावनाच लोप पावते.
सदगुरु ही एक अशी दीक्षा आहे की ज्याला गुरुदीक्षा प्राप्त झाली तो हा भवसागर तरून गेलाच म्हणून समजा.
सदगुरु ही एक अशी नदी आहे जी सतत आपल्या प्राणांतून वाहत असते.
सदगुरु म्हणजे असा सत् चित् आनंद आहे जो आम्हाला आमची खरी ओळख करून देतो.
सदगुरु म्हणजे एक बासरी आहे जिच्या नुसत्या मंजुळ आवाजानेच आपले मन आणि शरीर आत्मानंदात मग्न होऊन जाते.
सदगुरु म्हणजे केवळ अमृतच ह्या अमृताच्या सेवनाने तहान कायमची आणि पूर्णपणे शमते.
सदगुरु म्हणजे एक अशी कृपाच असते जी केवळ कांही भाग्यवान आणि सत्पात्री शिष्यांनाच प्राप्त होते आणि काहींना अशी कृपा मिळूनही ती मिळालेली त्यांना समजत नाही.
सदगुरु कुबेराचा अक्षय्य खजिनाच आहे आणि त्या खजिन्याचे मोल होऊच शकत नाही.
सदगुरू म्हणजे एक प्रसाद आहे. ज्याच्या भाग्यात असेल त्य…
दशक सहावा10 दशक सातवा10


झाले मोकळे आकाश: हातचा

इथे (अ)नियमितपणे ललित काही लिहायचा विचार आहे. मूड असला आणि सवड मिळाली म्हणजे मी असलं काही तरी लिहिते. त्यामुळे फार नियमित काही नवं आलं नाही तरी समजून घ्याल.
टेकडीवर जायची एकदा चटक लागली, म्हणजे भर पावसात, वर चिखल असेल हे माहित असताना सुद्धा जावंच लागतं तुम्हाला तर असंच काल सकाळी रेनकोट – छत्रीसकट टेकडीवर निघाले. परवापासून एकदाचा पाऊस मनापासून बरसायला लागला होता, आणि लगेचच रस्त्यात तळी झालेली होती. रस्त्यातली सरोवरं, ओढे, कारंजी आणि गर्ता पार करत टेकडीच्या पायथ्याशी पोहोचले तर तिथे दोन उत्साही टेकडीवीर गाडीतून रोपं उतरवत होते.
 एक रोप घेऊन जाल का मॅडम वर
 कुठे लावायचीत ही झाडं
“वर खड्डे केलेत आम्ही, आता रोपं न्यायचीत. वर मारुतीपाशी ठेवा
टेकडी चढणार्‍या प्रत्येकाकडे त्यांनी असंच एक एक रोप दिलं वर न्यायला. तसंही आज टेकडीवर फिरता येणार नव्हतं, चांगलाच चिखल होता. अजून एखादं रोप वर पोहोचवता आलं तर बघावं म्हणून मी लगेच खाली उतरले, तर तोवर सगळी रोपं वर पोहोचली सुद्धा
मला हिशोब किंवा कामाचं नियोजन अर्धवट करायला आवडत नाही. म्हणजे गावाला जायचं असलं तर नेण्याच्या वस्तूंची यादी, कामांची यादी केल्याशिवाय (आणि ती टिक केल्याशिवाय - कोण मोनिका मोनिका ओरडतंय रे तिकडं ;) ) मला पुढचं काही करताच येत नाही. ही झाडं मी टेकडीवर लावणार असते तर माझ्या नियोजनामध्ये पंचवीस रोपं वर पोहोचवण्याच्या पंचवीस खेपा, तीन माणसं, अर्धा तास वेळ असं काहीतरी आलं असतं. या तीन माणसांकडे उत्सुकतेने बघणार्‍या तिथल्या पंधरांना हिशोबात धरणं माझ्या डोक्यातही आलं नसतं. नीट ‘हातचा’ धरून हिशोब करायला मी कधी शिकणार कोण जाणे
तुमचे विचार खूपच innovative वाटले
रजत जोशी, ब्लॉगवर स्वागत, आणि प्रतिक्रियेसाठी आभार
सहज घडू शकणार्‍या गोष्टी कधीकधी आपण उगाच अवघड बनवून टाकतो ना
छायाचित्र प्रासंगिक Profound thoughts from empty mind ;) भटकंती हिरवाई नस्त्या उठाठेवी पुस्तक कविता काऊचिऊच्या गोष्टी जगतांना दिनविशेष जर्मनी ओरिसा भाषांतर रेघोट्या किडेमाकोडे भाषा सिनेमा श्री लंका तिबेट
शमा - ए - महफ़िल
माझे भारत भ्रमण ...
~ बालभारती - मराठी कविता ~
ब्लॉग - मोगरा फुलला


दशक दुसरा : समास चवथा : भक्तिनिरूपण

दशक दुसरा : समास चवथा : भक्तिनिरूपण
दशक दुसरा : समास चवथा : भक्तिनिरूपण
॥श्रीराम॥ नाना सुकृताचें फळ | तो हा नरदेह केवळ |
त्याहीमधें भाग्य सफळ | तरीच सन्मार्ग लागे ||१||
नरदेहीं विशेष ब्राह्मण | त्याहीवरी संध्यास्नान |
सद्वासना भगवद्‍भजन | घडे पूर्वपुण्यें ||२||
भगवद्भक्ति हे उत्तम | त्याहीवरी सत्समागम |
काळ सार्थक हाचि परम | लाभ जाणावा ||३||
प्रेमप्रीतीचा सद्भाव | आणी भक्तांचा समुदाव |
हरिकथा मोहोत्साव | तेणें प्रेमा दुणावे ||४||
नरदेहीं आलियां येक | कांही करावें सार्थक |
जेणें पाविजे परलोक | परम दुल्लभ जो ||५||
विधियुक्त ब्रह्मकर्म | अथवा दया दान धर्म |
अथवा करणें सुगम | भजन भगवंताचें ||६||
अनुतापें करावा त्याग | अथवा करणें भक्ति-
योग | नाहीं तरी धरणें संग | साधुजनाचा ||७||
नाना शास्त्रें धांडोळावीं | अथवा तीर्थें तरी करावीं |
अथवा पुरश्चरणें बरवीं | पापक्षयाकारणें ||८||
अथवा कीजे परोपकार | अथवा ज्ञानाचा
विचार | निरूपणीं सारासार | विवेक करणें ||९||
पाळावी वेदांची आज्ञा | कर्मकांड उपासना |
जेणें होइजे ज्ञाना | आधिकारपात्र ||१०||
काया वाचा आणी मनें | पत्रें पुष्पें फळें जीवनें |
कांहीं तरी येका भजनें | सार्थक करावें ||११||
जन्मा आलियाचें फळ | कांहीं करावें सफळ |
ऐसें न करितां निर्फळ | भूमिभार होये ||१२||
नरदेहाचे उचित | कांहीं करावें आत्महित |
येथानुशक्त्या चित्तवित्त | सर्वोत्तमीं लावावें ||१३||
हें कांहींच न धरी जो मनीं | तो मृत्यप्राय वर्ते जनीं |
जन्मा येऊन तेणें जननी | वायांच कष्टविली ||१४||
नाहीं संध्या नाहीं स्नान | नाहीं भजन देवतार्चन |
नाहीं मंत्र जप ध्यान | मानसपूजा ||१५||
नाहीं भक्ति नाहीं प्रेम | नाहीं निष्ठा नाहीं नेम |
नाहीं देव नाहीं धर्म | अतीत अभ्यागत ||१६||
नाहीं सद्बुद्धि नाहीं गुण | नाहीं कथा नाहीं श्रवण |
नाहीं अध्यात्मनिरूपण | ऐकिलें कदा ||१७||
नाहीं भल्यांची संगती | नाहीं शुद्ध चित्तवृत्ती |
नाहीं कैवल्याची प्राप्ती | मिथ्यामदें ||१८||
नाहीं नीति नाहीं न्याये | नाहीं पुण्याचा उपाये |
नाहीं परत्रीची सोये | युक्तायुक्त क्रिया ||१९||
नाहीं विद्या नाहीं वैभव | नाहीं चातुर्याचा भाव |
नाहीं कळा नाहीं लाघव | रम्यसरस्वतीचें ||२०||
शांती नाहीं क्ष्मा नाहीं | दीक्षा नाहीं मीत्री नाहीं |
शुभाशुभ कांहींच नाहीं | साधनादिक ||२१||
सुचि नाहीं स्वधर्म नाहीं | आचार नाहीं विचार नाहीं |
आरत्र नाहीं परत्र नाहीं | मुक्त क्रिया मनाची ||२२||
कर्म नाहीं उपासना नाहीं | ज्ञान नाहीं वैराग्य नाहीं |
योग नाहीं धारिष्ट नाहीं | कांहीच नाहीं पाहातां ||२३||
उपरती नाहीं त्याग नाहीं | समता नाहीं लक्षण
नाहीं | आदर नाहीं प्रीति नाहीं | परमेश्वराची ||२४||
परगुणाचा संतोष नाहीं | परोपकारें सुख
नाहीं | हरिभक्तीचा लेश नाहीं | अंतर्यामीं ||२५||
ऐसे प्रकारीचे पाहातां जन | ते जीतचि प्रेतासमान |
त्यांसीं न करावें भाषण | पवित्र जनीं ||२६||
पुण्यसामग्री पुरती | तयासीच घडें भगवद्भक्ती |
जें जें जैसें करिती | ते पावती तैसेंचि ||२७||
भक्तिनिरूपणनाम समास चवथा || २.४ ||
साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात
प्रश्न : साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात  साधकाने साधना काय व कशी करावी
साधनेने साधकाला काय प्राप्त होते
उत्तर : सद्गुरूंनी सांगितलेली साधना जो करतो त्याला साधक म्हणतात. कोणतीही प्राप्त परिस्थिती असो, सद्गुरूंनी सांगितल्याप्रमाणे, आपली स्वत:ची बुद्धि न चालविता, साधनेचा अभ्यास चालू ठेवणे हे साधकाचे काम आहे. श्रीसद्गुरूंची इच्छा व सत्ता न बदलणारी आहे. त्यांच्या इच्छेप्रमाणे वागण्यात साधकाचे कल्याण आहे.साधनेचा कंटाळा येणे हे साधकाचे दुर्दैव आहे. साधना करणे हे त्याचे कर्तव्य आहे. साक्षात्कार होवो, न होवो, साधना करणे हे साधकाचे काम आहे. तक्रार न करता समाधानाने साधना करणे यापरते दैवच नाही. साधनेखेरीज अन्य वासना असू नये. साधना न करणे हा मोठा गुन्हाच आहे. विचार येतात म्हणून साधकाने साधना सोडू नये. पाऊस पडला नाही तरी शेतकरी शेताची मशागत करतो हे लक्षात घेऊन साधना करावी. साधकाने झटून साधना करावी व मोक्षसुखाचा लाभ घ्यावा. अढळपदावर वृत्तिभाव स्थिर करणे हेच साधकाचे काम आहे.साधकाला सारखे चैतन्याचे अनुसंधान लागावयास पाहिजे.
श्रीसदद्गुरुकृपेने चैतन्यावर सारखे ल…
नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे
एका बाईला सासरी नामस्मरण करणे कठीण जाई, सासरच्या लोकांना ते आवडत नसे. मी तिला सांगितले, ‘लोणी चोरून खाण्याचा परिपाठ ठेवला तरी त्याचा परिणाम शरीरावर दिसतोच. तसे, नाम कुणाला नकळत घेतले तरी त्याचा उपयोग होतोच; म्हणून उघडपणे नाम न घेता आले तरी ते गुप्तपणे घ्यावे, आणि त्याप्रमाणे युक्तीने वागावे.’ शरीराला अन्नाची जरूरी असताना जर ते तोंडातून जात नसेल तर नळीने पोटात घालतात, त्यामुळे ते लवकर पोटात जाते; तसे, भावनेच्या नळीने नाम घेतले तर ते फार लवकर काम करते. एक मनुष्य बैलगाडीतून जातांना रस्त्यामध्ये पडलेला होता. एका सज्जन माणसाने त्याला उचलून आपल्या घरी नेले आणि त्याच्यावर उपचार केले. तसे आपण भगवंताच्या नामात पडून राहावे; त्यात राहिले की कुणीतरी संत भेटतो आणि आपले काम करतो; आपण सरळ मार्गात मात्र पडले पाहिजे.
नुसत्या विषयात राहणे हा आडमार्ग आहे; नामांत राहणे हा सरळ मार्ग आहे.
खरोखर, नाम किती निरूपाधिक आहे  आपण देहबुद्धीच्या उपाधीत राहणारे लोक आहोत, म्हणून आपल्याला नामाचे महत्त्व तितकेसे समजत नाही.संतांनाच नामाचे खरे महत्त्व कळते.
विलायत इथून हजारो मैल लांब आहे. तिथे जाऊन आलेल्या लोकांकडून आपण तिथल…
सदगुरु एक तेज आहे,सदगुरूंचे एकदा आगमन झाले की मनातील संशयरूपी अंधःकार कुठल्याकुठे पळून जातो.
सदगुरु म्हणजे एक असा मृदंग आहे की ज्याच्या एका झंकाराने अनाहत नाद ऐकू यायला सुरुवात होते.
सदगुरु म्हणजे असे ज्ञान की ज्याची प्राप्ती झाल्याबरोबर मनातील भयाची सगळी भावनाच लोप पावते.
सदगुरु ही एक अशी दीक्षा आहे की ज्याला गुरुदीक्षा प्राप्त झाली तो हा भवसागर तरून गेलाच म्हणून समजा.
सदगुरु ही एक अशी नदी आहे जी सतत आपल्या प्राणांतून वाहत असते.
सदगुरु म्हणजे असा सत् चित् आनंद आहे जो आम्हाला आमची खरी ओळख करून देतो.
सदगुरु म्हणजे एक बासरी आहे जिच्या नुसत्या मंजुळ आवाजानेच आपले मन आणि शरीर आत्मानंदात मग्न होऊन जाते.
सदगुरु म्हणजे केवळ अमृतच ह्या अमृताच्या सेवनाने तहान कायमची आणि पूर्णपणे शमते.
सदगुरु म्हणजे एक अशी कृपाच असते जी केवळ कांही भाग्यवान आणि सत्पात्री शिष्यांनाच प्राप्त होते आणि काहींना अशी कृपा मिळूनही ती मिळालेली त्यांना समजत नाही.
सदगुरु कुबेराचा अक्षय्य खजिनाच आहे आणि त्या खजिन्याचे मोल होऊच शकत नाही.
सदगुरू म्हणजे एक प्रसाद आहे. ज्याच्या भाग्यात असेल त्य…
दशक सहावा10 दशक सातवा10


अखेर दाऊदच्या संपत्तीचा ९ कोटीत झाला लिलाव | Mumbai Manoos

होम देश अखेर दाऊदच्या संपत्तीचा ९ कोटीत झाला लिलाव
अखेर दाऊदच्या संपत्तीचा ९ कोटीत झाला लिलाव
१.सैफी बुरहानी अपलिफ्टमेंट ट्रस्टने ही संपत्ती ९.५ कोटी रुपयांमध्ये खरेदी केली २. डांबरवाला बिल्डिंग, पाकमोडिया स्ट्रीट, मुंबई, होटल रौनक अफरोज, पाकमोडिया स्ट्रीट, मुंबई, शबनम गेस्ट हाऊस, पाकमोडिया स्ट्रीट, मुंबई ३. चर्चगेटच्या आयएमसी बिल्डिंगमधील किलाचंद कॉन्फरन्स रुममध्ये सकाळी १० ते दुपारी १२ वाजता झाला लिलाव
मुंबई : अंडरवर्ल्ड डॉन दाऊद इब्राहिमच्या जप्त केलेल्या मुंबईतील तिन्ही संपत्तींचा आज लिलाव झाला. सैफी बुरहानी अपलिफ्टमेंट ट्रस्टने ही संपत्ती ९.५ कोटी रुपयांमध्ये खरेदी केली. या संपत्तींमध्ये रौनक अफरोज हॉटेल, डांबरवाला बिल्डिंग आणि शबनम गेस्ट हाऊसचा समावेश आहे.
चर्चगेटच्या आयएमसी बिल्डिंगमधील किलाचंद कॉन्फरन्स रुममध्ये सकाळी १० ते दुपारी १२ दरम्यान दाऊद इब्राहिमच्या संपत्तीचा लिलाव झाला.
दाऊदच्या कोणत्या संपत्तीचा लिलाव
डांबरवाला बिल्डिंग, पाकमोडिया स्ट्रीट, मुंबई
होटल रौनक अफरोज, पाकमोडिया स्ट्रीट, मुंबई
शबनम गेस्ट हाऊस, पाकमोडिया स्ट्रीट, मुंबई
चक्रपाणी यांना लिलावात अपयश
हिंदू महासभेचे अध्यक्ष स्वामी चक्रपाणी हेदेखील दाऊदची संपत्ती खरेदी करण्याच्या तयारीत होते, पण त्यांना यश आलं नाही. दाऊदची संपत्ती खरेदी करुन त्यावर शौचालय बनवणार असल्याची घोषणा स्वामी चक्रपाणी यांनी केली होती.
याआधीही दाऊदच्या संपत्तीचा लिलाव
लिलावासाठी राज्य सरकारच्या महसूल विभागाने वृत्तपत्रात जाहिरात दिली होती. २०१५ मध्येही दाऊदच्या संपत्तीचा लिलाव झाला होता. मागील वर्षी पत्रकार एस बालाकृष्णन यांनी रौनक हॉटेलसाठी ४ कोटी २८ लाख रुपयांची बोली लावली होती. पण ३० लाख रुपये जमा केल्यानंतर उर्वरित ४ कोटी रुपये त्यांना देता आले नाहीत. त्यामुळे आज पुन्हा त्याचा लिलाव झाला. मागील लिलावात दाऊदची हिरव्या रंगाची कार स्वामी चक्रपाणी यांनी ३२,००० रुपयांत खरेदी केली होती. यानंतर ही कार दहशतवादाचं प्रतीक असल्याचं सांगत गाझियाबादमध्ये ती पेटवून दिली होती.
मागिल लेख राजस्थानात पहिल्या तृतीयपंथी पोलीस कॉन्स्टेबलची नियुक्ती
पुढील लेख मुंबई मनपामध्ये चतुर्थ श्रेणी पदासाठी महाभरती
संबंधित लेख अजून या लेखा कडून
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर
सीएसएमटी स्टेशनवरील सोलापूर एक्सप्रेसच्या डब्याला आग
बारावी बोर्डाच्या परीक्षेचा निकाल उद्या ३० मे ला
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…
महाराष्ट्र बारावीचा निकाल जाहीर
आज दुपारी 1 वा होणार बारावीचा निकाल जाहीर
कृषीमंत्री ‘पांडुरंग फुंडकर’ यांचं हृद्य विकाराच्या झटक्याने दु:खद निधन…


bhivanid mumbai news jawed dalvi bhivandi mayor भिवंडीच्या महापौरपदी कॉंग्रेसचे जावेद दळवी | eSakal

भिवंडीच्या महापौरपदी कॉंग्रेसचे जावेद दळवी
शनिवार, 10 जून 2017
भिवंडी - भिवंडी निजामपूर शहर महापालिकेच्या महापौरपदी कॉंग्रेस पक्षाचे जावेद दळवी यांची, तर उपमहापौरपदी शिवसेनेचे मनोज काटेकर यांची निवड करण्यात आली. त्यांनी भाजप उमेदवारांचा पराभव केला. या वेळी शिवसेना - कॉंग्रेस कार्यकर्त्यांनी पालिकेच्या बाहेर फटाक्‍यांची अतशबाजी करून विजयी उमेदवारांचे अभिनंदन केले.
भिवंडी - भिवंडी निजामपूर शहर महापालिकेच्या महापौरपदी कॉंग्रेस पक्षाचे जावेद दळवी यांची, तर उपमहापौरपदी शिवसेनेचे मनोज काटेकर यांची निवड करण्यात आली. त्यांनी भाजप उमेदवारांचा पराभव केला. या वेळी शिवसेना - कॉंग्रेस कार्यकर्त्यांनी पालिकेच्या बाहेर फटाक्‍यांची अतशबाजी करून विजयी उमेदवारांचे अभिनंदन केले.
भिवंडी शहर महापालिकेच्या सभागृहात पालिकेचे आयुक्त डॉ. योगेश म्हसे यांच्या उपस्थितीत व ठाणे उपजिल्हाधिकारी जीवन गलांडे यांच्या अध्यक्षतेखाली खाली आज दुपारी महापौर व उपमहापौर पदाची निवडणूक घेण्यात आली. भाजपचे प्रकाश टावरे आणि शिवसेना-कॉंग्रेस आघाडीचे जावेद दळवी यांच्यात थेट लढत झाली. या वेळी कॉंग्रेसचे दळवी यांना समाजवादी पक्ष व शिवसेनेने सहकार्य केले.
उल्हासनगरातील नगरसेवक राजेश वधारिया यांच्या आईचे निधन
उल्हासनगर - पालिकेतील अभ्यासू आणि शासकीय योजनांची इतंभूत माहिती महासभेसमोर ठेवणारे टीम ओमी कलानी गटातील नगरसेवक राजेश वधारिया यांच्या मातोश्री...
निजामपूरकरांनी जागविल्या वाजपेयींच्या आठवणी...
निजामपूर-जैताणे (धुळे) : येथील ग्रामपंचायत कार्यालयात ग्रामस्थांतर्फे माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी सर्वपक्षीय...
परदेशातील आणि देशातील वायदे बाजारात कापसाची पीछेहाट
गेल्या आठवड्यात अमेरिकी वायदे बाजारात कापसाच्या किमतीत मोठी घसरण झाली. चीनच्या वायदे बाजारातही कापसाचे दर घटले. पाऊस, कापूस उत्पादन इत्यादी...
दाभोलकरांच्या हत्येवेळी अंदुरे फेसबुकपासून होता दूर
औरंगाबाद : डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्या हत्येतील संशयित सचिन अंदुरे हा कट्टर हिंदुत्ववादी असून, फेसबुकवर सतत वादग्रस्त आणि जहाल पोस्ट करीत होता....
श्रीदेवी यांची ऑनस्क्रिन बहीण अभिनेत्री सुजाता कुमार काळाच्या पडद्याआड
मुंबई : 'इंग्लिश विंग्लिश' सिनेमात दिवंगत अभिनेत्री श्रीदेवी यांच्या बहिणीची भूमिका करणाऱ्या अभिनेत्री सुजाता कुमार यांचं निधन झालं आहे. गेल्या काही...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


esakal news sakal news pune news katraj tunnel news पुणे : कात्रज नवीन बोगद्याजवळ कोसळली दरड | eSakal

पुणे : कात्रज नवीन बोगद्याजवळ कोसळली दरड
सोमवार, 3 जुलै 2017
कात्रज नवीन बोगद्याजवळ पुणे-सातारा लेनवर दुपारी एक वाजण्याच्या सुमारास उंचावरील दरडीचा काही भाग कोसळला. सुदैवाने यावेळी या भागात कोणते वाहन नव्हते. त्यामुळे संपूर्ण दरडीचा राडारोडा रस्त्यावर पसरला. राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाच्या पेट्रोलिंग व्हॅनवरील कर्मचाऱ्यांनी आणि भारती विद्यापीठ पोलिसांनी तत्काळ याठिकाणी येऊन वाहतूक थांबवली.
खेड-शिवापूर : कात्रज नवीन बोगद्याजवळ जांभूळवाडीच्या हद्दीत सोमवारी दुपारी दरड कोसळली. सुदैवाने त्यात कोणतेही नुकसान झाले नाही. पावसाळा सुरु होऊनही रिलायन्स इन्फ्राने या धोकादायक भागात रस्त्यावर सुरक्षिततेची खबरदारी घेतली नाही. त्यांचा हा हलगर्जीपणा प्रवाशांच्या जिवावरही बेतला असता.
कात्रज नवीन बोगद्याजवळ पुणे-सातारा लेनवर दुपारी एक वाजण्याच्या सुमारास उंचावरील दरडीचा काही भाग कोसळला. सुदैवाने यावेळी या भागात कोणते वाहन नव्हते. त्यामुळे संपूर्ण दरडीचा राडारोडा रस्त्यावर पसरला. राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाच्या पेट्रोलिंग व्हॅनवरील कर्मचाऱ्यांनी आणि भारती विद्यापीठ पोलिसांनी तत्काळ याठिकाणी येऊन वाहतूक थांबवली. अर्ध्या तासाने रिलायन्स इन्फ्राच्या कर्मचाऱ्यांनी ग्रेडरच्या सहाय्याने हा राडारोडा बाजूला करुन वाहतूक पूर्ववत केली.
ज्या ठिकाणहुन दरड कोसळली तो भाग खुप उंचावर आहे. येथील दरडीचा काही भाग खाली कोसळला असून मोठा भाग मोकळा झाला आहे. पावसात हा भाग कधीही कोसळण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे तुर्तास याठिकाणी वाहतुकीची एक लेन सुरु ठेवण्यात आली आहे. तसेच याठिकाणी कायम एक जेसीबी, एक ग्रेडर आणि एक सुपरवायझर ठेवण्यात येणार असल्याचे रिलायन्स इन्फ्राच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले.
दरम्यान कात्रज बोगदा परिसरात डोंगराच्या भागाला सिमेंटचा थर लावण्यात आलेला आहे. मात्र हे काम निकृष्ट पद्धतीचे झाल्याने दरड कोसळण्याचे प्रकार होत असल्याचे स्थानिक नागरीकांचे म्हणणे आहे.
रिलायन्स इन्फ्रा अधिकाऱ्यांचा निष्काळजीपणा
दरड कोसळल्यानंतरही काही वेळ दरडीच्या कोसललेल्या भागातून काही दगड खाली कोसळत होते. असे असतानाही रिलायन्स इन्फ्राच्या अधिकाऱ्यांनी एका कामगारास फावड्याच्या सहाय्याने रस्त्यावरील राडारोडा हटविण्यास सांगितले. विशेष म्हणजे या कामगाराच्या डोक्यावर हेल्मेट नसताना तो जीव धोक्यात घालून राडारोडा हटवत होता. याबाबत 'सकाळ' प्रतिनिधीने रिलायन्स इन्फ्राच्या अधिकाऱ्यांना विचारणा करताच त्यांनी त्या कामगारास तत्काळ बाजूला केले. त्यानंतर ग्रेडरच्या सहाय्याने राडारोड़ा हटविण्यात आला.
पाऊस आला; पण त्यानं नुकसान टळलं का
जालना जिल्ह्यात जून, जुलै आणि ऑगस्टमधील पहिल्या पंधरवड्यातील पावसाचे प्रमाण पाहता याला पावसाळा म्हणाव का, असा प्रश्न शेतकऱ्यांना पडला होता. गुरुवार(...
केरळ आपत्तीग्रस्तांना वाडी वस्तीवरील शाळेकडून मदत
मंगळवेढा - केरळमध्ये निसर्गाच्या अवकृपेने झालेली वाताहात, आपत्तीग्रस्तांना पुन्हा सावरण्यासाठी मदतीचा हात देण्यात दै.सकाळ नेहमी अग्रेसर असते. सकाळ...
'भाजपची सत्ता नसलेल्या राज्याबाबत पंतप्रधानांची दुटप्पी भूमिका'
ःसोलापूर- "भाजपची सत्ता नसलेल्या राज्यांना मदत देण्याबाबत पंतप्रधानांची दुटप्पी भूमिका आहे'', अशा शब्दांत माजी केंद्रीय मंत्री सुशीलकुमार शिंदे...
संविधानाच्या मार्गाने वाटचाल करा- पोलिस अधिक्षक जाधव
नांदेड: देशातील प्रत्येक नागरिकांनी संविधानाचा मार्ग स्विकारून आपली वाटचाल करावी. पोलिस अधिक्षक कार्यालयात सोमवारी (ता. 20) सकाळी आयोजीत...
अल्पवयीन मुलीचा सामूहिक बलात्कार करून खून
उत्तर काशीः एका 12 वर्षीय मुलीचे अपहरण करून तिच्यावर सामूहिक बलात्कार करून खून केल्याची घटना उत्तर काशीमध्ये शुक्रवारी (ता. 17) घडली आहे. या घटनेचा...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


Exclusive - MarathiCineyug.com | Marathi Movie News | TV Serials | Theatre

अशोक पत्की यांचा मुलगा 'आशुतोष पत्की' या चित्रपटाद्वारे झळकणार रुपेरी पडद्यावर
मराठी सिनेसृष्टीत नेहमीच वेगवेगळ्या विषयांवरील सिनेमे बनत असतात. अभिनयाकडून दिग्दर्शनाकडे वळताना नरेश बिडकर यांनीही अशाच एका नावीन्यपूर्ण विषयावर सिनेमा बनवला आहे. ‘Once मोअर’ असं शीर्षक असलेल्या या सिनेमात आशुतोष पत्की मुख्य भूमिकेत झळकणार आहे. ज्येष्ठ संगीतकार अशोक पत्की यांचा चिरंजीव असलेल्या आशुतोषचा हा पहिलाच मराठी सिनेमा आहे.
मधुकर तोरडमलांची कन्या 'तृप्ती तोरडमल' चे या चित्रपटाद्वारे मराठी सिनेसृष्टीत पदार्पण
मुलांनीही आपला वारसा चालवावा असं सामान्यातल्या सामान्य व्यक्तीलाही वाटत असतं. आपल्या आई-वडीलांचा वारसा चालवत जेव्हा मुलं त्यांचं नाव मोठं करतात, तेव्हा आई-वडीलांनाही त्यांचा सार्थ अभिमान वाटतो. दिवंगत अभिनेते मधुकर तोरडमल हे मराठी नाट्य-सिनेसृष्टीतील खूप मोठं नाव. त्यांची मुलगी तृप्ती तोरडमल आपल्या वडीलांच्या पावलावर पाऊल ठेवत अभिनेत्री बनली आहे. ‘सविता दामोदर परांजपे’ या सिनेमाद्वारे तृ्प्ती अभिनेत्री म्हणून मोठ्या पडद्यावर पदार्पण करत आहे.
'संजय जाधव' ह्यांच्या वाढदिवशी लाँच झाली त्यांची वेबसाइट
सुप्रसिध्द फिल्ममेकर संजय जाधव ह्यांचा १८ जुलैला वाढदिवस असतो. वाढदिवसाच्या दिवशी संजय जाधव ह्यांना त्यांच्या मित्र-मंडळी आणि चाहत्यांकडून भरपूर गिफ्ट्स येतात. यंदा मात्र संजय जाधव ह्यांच्या वाढदिवशी त्यांच्या चाहत्यांनाच एक आगळं गिफ्ट मिळालंय. संजय जाधव ह्यांच्या संपूर्ण कारकिर्दीचा आढावा घेणारी imsanjayjadhav.com ही वेबसाइट लाँच झाली आहे.
"संजू" चे लूक्स डिझाइन करणारे शिल्पकार 'सुरेंद्र साळवी – जितेंद्र साळवी'
संजू चित्रपट सध्या हाऊसफूल होतोय. दोन आठवड्यांनंतरही गर्दी खेचणा-या ह्या सिनेमातले रणबीर कपूरचे ८ लूक्स सध्या गाजतायत. संजूचे हे आठ लूक्स डिझाइन करणारे शिल्पकार आहेत, सुरेंद्र साळवी – जितेंद्र साळवी हे दोघे भाऊ. संजू चित्रपटात रणबीरसोबतच परेश रावल, सोनम कपूर, अनुष्का शर्मा ह्यांचा लूक खूलवण्यामागे सूध्दा सुरेंद्र-जितेंद्र ह्या भावांचा सिंहाचा वाटा आहे. ह्या दोन भावंडांनी संजूच्या मुख्य स्टारकास्टासाठी वीग डिझाइन केले आहेत.
दुष्काळग्रस्त भागात पार पडले 'पिप्सी' चे शुटींग - पहा फोटोज्
'अ बॉटल फूल ऑफ होप' अशी टॅगलाईन असणारा 'पिप्सी' हा आशयघन सिनेमा येत्या २७ जुलै रोजी संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रदर्शित होत आहे. लॅन्डमार्क फिल्म्सच्या विधि कासलीवाल प्रस्तुत आणि निर्मित या सिनेमाचे सौरभ भावे यांनी लिखाण केले आहे. रोहन देशपांडे दिग्दर्शित 'पिप्सी' हा सिनेमा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागावर आधारित आहे. त्यामुळे, सिनेमा वास्तवदर्शी होण्यासाठी 'पिप्सी' सिनेमाचे संपूर्ण चित्रीकरण विदर्भात करण्यात आले आहे. यवतमाळ येथील अरणी तालुक्यात एन उन्हाळ्याच्या दिवसांमध्ये या सिनेमाचे चित्रीकरण झाले असल्यामुळे, चित्रीकरण संपेपर्यंत संपूर्ण युनिटला दुष्काळाचा तडाका सोसावा लागला होता.
'शरद केळकर' ची "यंग्राड" मध्ये महत्वाची भूमिका
६ जुलै रोजी सर्वत्र प्रदर्शित होणाऱ्या ‘यंग्राड’ या बहुचर्चित मराठी चित्रपटात प्रख्यात बॉलिवूड कलाकार शरद केळकर याचीही महत्वाची भूमिका आहे. या अत्यंत गुणवान अशा कलाकाराने हिंदी चित्रपटसृष्टीत आपल्या विविधांगी भूमिकांनी स्वतःची अशी वेगळी छाप पाडली आहे. मोहन्जो दारो, हलचल, रॉकी हँडसम, सरदार गब्बर सिंग आणि बादशाहो या चित्रपटांमध्ये महत्वाच्या भूमिका वटवल्या होत्या. मकरंद माने दिग्दर्शित ‘यंग्राड’मध्ये त्याची तशीच भूमिका प्रेक्षकांना पाहायला मिळणार आहे.
मराठी चित्रपटाच्या आंतरराष्ट्रीय विकासासाठी 'फिल्मीदेश'ची स्थापना
'बोगदा' मधील मंत्रमुग्ध करणारे 'झुंबड' गाणे प्रदर्शित
'आदर्श शिंदे' ची लयभारी स्टाईल
'राकेश बापट' ने धरली अध्यात्माची कास
रहस्याचा खजिना असलेल्या ‘Once मोअर’ चित्रपटाचा टीझर प्रदर्शित
'परी हूँ मैं' या मराठी चित्रपटाचा ट्रेलर आणि म्युझिक लाँच सोहळा संपन्न


सिंधु ते ब्रह्मपुत्र – खाद्यसंस्कृतीचा धावता आढावा – डिजिटल दिवाळी २०१६

सिंधु ते ब्रह्मपुत्र – खाद्यसंस्कृतीचा धावता आढावा
उत्तर दिशेला भूखंडाने अडवलेला एकमेव महासागर म्हणजे हिंदी महासागर. या भौगोलिक वैशिष्ट्यामुळे मॉन्सून म्हणजे मोसमी वार्‍यांचं वा पावसाळ्याचं चक्र भारतीय उपखंडात प्राचीन काळापासून सुरू आहे. राजस्थानातील वाळवंट किंवा मेघालयातील सोहरा (चेरापुंजी) येथे पडणार्‍या पावसाचं प्रमाण मॉन्सूनमुळे निश्चित होतं. भारतीय उपखंडाचा भूगोल, मॉन्सून आणि व्यापारी मार्ग—खुष्कीचे वा सागरी,
या घटकांनी आपली खाद्य संस्कृती निश्चित केली आहे. आपल्या आहारातील अनेक धान्ये, डाळी, खाद्यतेलं, कंद, भाज्या, फळे, तेलबिया, मसाले वेगवेगळ्या प्रदेशांतून आलेले आहेत.
बाबरनाम्यामध्ये बाबर म्हणतो हिंदुस्थानात चांगल्या खाणावळी नाहीत, चांगले शिंपी नाहीत, चवदार खाद्यपदार्थ नाहीत. आपणही परदेशात म्हणजे परराज्यात गेलो की तिथल्या संस्कृतीशी जुळवून घेणं आपल्याला अवघड जातं. त्यातही खाद्यसंस्कृतीशी. कारण चव आणि स्वाद या बाबी डेव्हलप कराव्या लागतात. राजा पाटील यांनी मराठी संस्कृतीत पर्यटन व्यवसायाचा विकास केला. महाराष्ट्रीयन पद्धतीचं भोजन हा त्यांच्या सहलींचा युएसपी (युनिक सेलिंग पॉइंट) होता. बाबरचंही नेमकं हेच झालं असावं. त्यामुळे हिंदुस्थानात आल्यावर त्याने मध्य आशियातले खाद्यपदार्थ इथे आणले, उदाहरणार्थ जिलबी. कलिंगड, डाळींबं, द्राक्ष अशी फळं मध्य आशियातून आणली. त्यांच्या बागा तयार केल्या. अफगाणिस्तानातून सफरचंद आणण्याची व्यवस्था केली. हे शक्य झालं कारण बाबरच्या तिजोरीत तेवढा पैसा आला. हा पैसा का आला त्याचीही नोंद बाबरनाम्यामध्ये आहे. बाबर म्हणतो हिंदुस्थान हा सोन्याचांदीने भरलेला देश आहे. कारण दरवर्षी खैबरखिंडीतून हजारो तांडे हिंदुस्थानातून येतात. धान्य, कापडचोपड, साखर, मसाले या तांड्यांवर लादलेले असतात, अफगाणिस्तानातून घोडे, लोकर अशा वस्तू हिंदुस्थानात जातात. खैबरखिंडीतून परदेशी आक्रमक आले असं आपल्याला शिकवलं जातं. पण हे सांगितलं जात नाही की खैबरखिंडीतूनच भारताचा मध्य आशियाशी व्यापार होता आणि कोणत्याही आक्रमकाने हिंदुस्थानातील व्यापार्‍यांवर हल्ला केला नाही की लुटलं नाही. अगदी बाबरानेही. हे व्यापारी हिंदू होते, जैन होते. शाकाहारी होते, मिश्राहारी होते पण गोमांस न खाणारे होते. या व्यापार्‍यांच्या पेढ्या अफगाणिस्तान, उझबेकिस्तान, समरकंद, बुखारा अशा अनेक ठिकाणी होत्या. माउंट स्टुअर्ट एलफिन्स्टनने अशी नोंद केली आहे की पूर्व अफगाणिस्तानातील जवळपास प्रत्येक गावात एक हिंदुस्थानी बनिया आहे.
सिंधु संस्कृतीची साक्ष काढली तर खरीप आणि रब्बी हंगामांचं ज्ञान भारतीय शेतकर्‍यांना इसवीसनपूर्व २५०० ते २००० या काळात होतं. १९२० साली मोहेंजोदारोच्या उत्खननानंतर ह्याचा पुरावा हाती आला. मोहेंजोदारो, हडप्पा, लोथल अशी शहरांची मालिकाच त्यानंतर प्रकट झाली. सिंधु संस्कृतीच्या उत्खननात खरीप आणि रब्बी दोन्ही हंगामातील पिकांचे पुरावे मिळाले. गहू, बार्ले (जव, यव वा सातू), वाटाणा, चणा, मोहरी इत्यादी पिकांचे अवशेष सापडले आहेत. इर्फान हबीब या इतिहासकाराने नोंदवल्यानुसार इसवीसनपूर्व २००० ते १५०० या काळात भारतामध्ये खरीप हंगामात तांदूळ, मूग, ज्वारी, बाजरी, नाचणी, चवळी, तीळ ही पिकं घेतली जात. सिंधू नदीचं खोरं हा कमी पावसाचा प्रदेश. मॉन्सूनची वायव्य सीमा पेशावर. त्याच्यापुढे मॉन्सूनचे वारे जात नाहीत. मात्र सिंधू खोर्‍यातील सर्व नद्यांना मॉन्सूनमुळे पूर यायचा. हा मॉन्सून हिमालयातला. त्यामुळे सिंधू नदीचं खोरं प्रामुख्याने रब्बी पिकांचं होतं. गहू, बार्ले, ओटस्, चणा, मसूर, वाटाणा, राजमा, अळशी वा जवस, मोहरी ही पिकं तिथे घेतली जात. पुढे कापूस आणि ऊस ही पिकं घेतली जाऊ लागली. मॅगेस्थेनिसने इंडिका या ग्रंथात असं नोंदवलं आहे की भारतीय लोक गवतापासून मध तयार करतात. उसाच्या रसापासून तयार केल्या जाणार्‍या काकवीबद्दल त्याने हे म्हटलं आहे.
उत्पादनात वाढ झाली म्हणजे वरकड मूल्य निर्माण झालं तरच शहरांची निर्मिती शक्य असते. शेती उत्पादनात वाढ करायची तर उत्पादनाचं तंत्र प्रगत हवं. खरीप आणि रब्बी हंगामांमध्ये कोणती पिकं, कोणत्या जमिनीवर घ्यायची हे ज्ञान अनुभवांनी भक्कम करण्यात आलं. अधिकाधिक जमीन लागवडीखाली आणायची तर नांगर हवा. वशिंड असेलेले बैल वा वळू फक्त भारतातच होते. त्यांची अंडं चेचून (बायोटेक्नॉलॉजीचं पहिलं पाऊल) त्यांच्यावर नियंत्रण मिळवल्याने त्यांना नांगराला वा गाडीला जुंपून शेती आणि व्यापारामध्ये वाढ करणं शक्य झालं. वशिंडवाले बैल असल्याने नांगर वा गाडी खेचण्याची त्यांची क्षमता चांगली होती. म्हणून तर अलेक्झांडरने अडीच हजार भारतीय बैल आपल्या देशात मॅसिडोनियाला पाठवले. सिंधू नदीचं खोरं कमी पावसाचं आहे. कारण मॉन्सूनचे वारे वायव्य दिशेला पोचेपर्यंत त्यांच्यातलं बाष्प संपून गेलेलं असतं. त्यामुळे सिंधु खोर्‍यात रब्बी हंगाम महत्वाचा. गहू, चणा, वाटाणा, राजमा, मोहरी यांना आजही पंजाब्यांची सर्वाधिक पसंती असते. १९७० च्या दशकात मुंबईमध्ये पंजाबी रेस्त्रां वा हॉटेलं फारच कमी होती. बहुतेक पंजाबी रेस्त्रांची नावं—शेर-ए-पंजाब अशीच असायची. आलूमटर आणि छोले (त्यावेळी चनाछोले असंही म्हणत) खायला या हॉटेलात लोक जात. कारण आलूमटर व छोले उडप्यांच्या वा दाक्षिणात्यांच्या हॉटेलात मिळत नसत. शेर ए पंजाब, ही राजा रणजितसिंगाची पदवी होती. बलुचिस्तान, सिंध, पंजाब, पेशावर आणि अफगाणिस्तानचा काही भाग, जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश एवढा त्याच्या साम्राज्याचा पसारा होता. आज शेर-ए-पंजाब हे ढाब्याचं नाव असतं. इराणमधील ससानियन, दरायस ह्या सम्राटांची साम्राज्यं भारताच्या सीमेला भिडलेली होती. आज मुंबईत दरयुश बेकरी, ससानियन या नावांची रेस्त्रां, बेकर्‍या आहेत. आता पुण्यातही मराठा दरबार अशा नावाची हॉटेलं निघाली आहेत. राजमहालातल्या भोजनाला आजही ब्रँण्ड व्हॅल्यू आहे.
फाळणीनंतर पाकिस्तानातील पंजाबातून आलेले निर्वासित मोठ्या प्रमाणावर ट्रक ट्रान्सपोर्टच्या व्यवसायात शिरले. खाणावळीला पंजाबीत म्हणतात ढाबा (राजस्थानीत ढाणी). पंजाबी ट्रक ड्रायव्हर्समुळे भारतातल्या सर्व प्रमुख महामार्गांवर ढाबे उभे राह्यले. ढाब्यांवर तंदुरी रोटी मिळू लागली. त्याआधी दक्षिण काय उत्तर भारतातही तंदुरी रोटी लोकप्रिय नव्हती. ढाबेवाले गावातल्या चक्कीवर गहू दळून आणायचे. त्यावेळी मैद्याच्या फॅक्टर्‍या निघालेल्या नव्हत्या. ऐंशीच्या दशकापर्यंत ही स्थिती होती. ९० च्या दशकात फॅक्टर्‍यांमधला मैदा वा कणीक गावोगाव पोचली. आता ढाब्यांवर मैद्याच्याच रोट्या मिळतात. मैदा गव्हाच्या पीठापेक्षा स्वस्त असतो. सडक्या गव्हापासूनही तो बनतो. त्यामुळे ढाब्यावरील जेवणाची लज्जत थोडी कमी झाली. एकेकाळी ढाब्यांवर फक्त उडीद-चणा वा उडीद डाळ मिळायची. कारण पंजाबात डाळीचा दाणा जेवढा मोठा तेवढा पोषक अशी समजूत आहे. तूरडाळ वा मूगडाळ यांचा दाणा बारीक त्यामुळे या गरीब लोकांच्या डाळी समजल्या जातात पंजाबात. आता मात्र ढाब्यांवरही तूरडाळ मिळते. हॉटेलमालकांची पसंती तूरडाळीलाच असते कारण पाणी घालून ही डाळ वाढवता येते. फक्त फाईनडाईन हॉटेलांमध्येच माह की दाल (काळे उडीद आणि राजमा) मिळते. नागपूर-कोलकता महामार्गावरील ढाब्यांवर मात्र आजही उडीद-चना डाळ मिळते. डाळीमध्ये प्रोटीन असतं. शाकाहारी लोकांना प्रोटीन्सचा हुकमी सोर्स म्हणजे डाळी वा दूध वा दुग्धजन्य पदार्थ. पंजाबात त्यामुळे पनीरला कमालीचं महत्व. अमृतधारी शीख शुद्ध शाकाहारी असतात. अंडं, मांस, मच्छी त्यांना वर्ज्य असतं त्यामुळे डाळ, पनीर, साय वा क्रीम, लोणी, चीज यांना त्यांच्या आहारात प्रधान स्थान असतं. पंजाबातील ढाबे मात्र वेगळे असतात. तिथे ढाब्यांवर उडीद वा चना डाळ हमखास मिळते. तूरडाळही घट्ट असते आणि कोणत्याही डाळीवर लोणी वा मलई असतेच. हिमाचल प्रदेश वा उत्तराखंड येथील खाद्य संस्कृतीवर पंजाबची मोहर आहे. तिथल्या हॉटेलांमध्ये वा ढाब्यांवर पंजाबी जेवणच मिळतं. ऑथेंटिक पहाडी भोजन वा पदार्थ चाखायला स्थानिक लोकांच्या सैपाकघरातच जावं लागेल. इथे डाळी भिजवून, वाटून त्यांची पेस्ट करतात. या पेस्टचं वरण केलं जातं किंवा अन्य पदार्थ. उदाहरणार्थ मसूर डाळीच्या पेस्टमध्ये मसाले टाकून शिजवून त्या वड्या तेलावर कुरकुरीत तळून चविष्ट स्टार्टर्स बनवले जातात. पहाडामध्ये डाळी शिजायला वेळ लागतो म्हणून ही पद्धत रुढ झाली असावी. प्रेशर कुकर्स आधुनिक काळात आले. तरीही डाळीच्या पेस्टचे पदार्थ आजही घराघरात बनवले जातात.
ढाब्यांवर कोंबड्याही पाळल्या जायच्या. या गावठी कोंबड्या होत्या. कारण त्या काळात पोल्ट्री व्यवसाय फोफावलेला नव्हता. आख्खा बकरा कापला तर त्या मांसाच्या पदार्थाची विक्री होईल एवढा धंदा नव्हता. आता पोल्ट्री व्यवसाय फोफावला आहे त्यामुळे कोणत्याही ढाब्यावर वा हॉटेलात ब्रॉयलर्सच मिळतात. गावठी कोंबडी आता गावातच मिळते. शहरात मिळाली तर दुप्पट किंमतीला. गंमत अशी भारतातील जंगली कोंबडा वा कोंबडीच्या जनुकापासून जगभरच्या ब्रॉयलर्स वा लेअर्स कोंबड्या निर्माण झाल्या आहेत. जंगली कोंबड्यांना पाळीव बनण्याचं तंत्र भारतातल्या आदिवासींनी शोधून काढलं. ब्रॉयलर्स वा लेअर्सच्या जेवढ्या जाती निर्माण करण्यात आल्या आहेत त्या जंगली कोंबड्यांच्या जनुकांपासूनच तयार करण्यात आल्या. त्यांचा विकास करायचा असेल तर जंगली कोंबड्याच गरजेच्या आहेत. केवळ कोंबड्याच नाहीत तर बकरे, गाई, बैल, म्हशी, उंट, घोडे सर्वच प्राण्यांबाबत हे गरजेचं आहे.
ढाबा संस्कृती पंजाबात बहुधा अमृतसरपासून सुरू झाली. मध्य आशियाच्या व्यापारात अमृतसर हे महत्वाचं शहर होतं. अमृतसरमध्ये वस्त्रोद्योग मोठ्या प्रमाणावर बहरला होता. आजही पंजाबची गुरमे कॅपिटल वा खाद्य राजधानी अमृतसर मानली जाते. अमृतसरी मच्छी वा मछली हा खास प्रकार आहे. सतलज, रावी, बियास या नद्यांमधले मासे. माशाचे काटे काढायचे आणि त्यावर बेसन, मीठ, ओवा, तिखट, मीठ यांचा पातळ थर लावायचा आणि तेलात तळायचे. तंदुरी चिकनचा वेगळा प्रकार अमृतसरमध्ये मिळतो. गव्हाचं पीठ मळून त्याची मोठ्ठी रोटी लाटायची त्यामध्ये मसाला भरलेली कोंबडी गुंडाळायची आणि तंदुरमध्ये भाजायची. म्हणजे ती मंद विस्तवावर शिजते. कणीक जळते पण आतलं चिकन मस्त शिजतं. ही डिश इतर कोणत्याही राज्यात ही डिश मिळत नाही.
गुळाचा हलवा म्हणजे गुळाचा शिरा. के. बी. ढाब्याची ही सिग्नेचर डिश आहे. लालभडक रंगाचा हा हलवा विकत घेण्यासाठी दुकानाबाहेर ग्राहकांची रांग असते. सातपुडा समोसा एका दुकानात मिळतो. सातपुडा म्हणजे सात पार्‍या असलेला समोसा. समोसा आला उझबेकिस्तानमधून. तिथे त्याच्यामध्ये अर्थातच मांसाचं पुरण भरतात. त्याला म्हणतात साम्सा. पंजाबमध्ये अमृतधारी शीखांनी हे पुरण भाज्यांचं बनवलं. त्यातही बटाटा भारतात पोचल्यावर त्यांचा प्रश्न सुटला. आता बटाट्याच्या पुरणात कोणते मसाले वा पदार्थ टाकायचे ही प्रत्येक ढाब्याची खासियत बनली. म्हणजे मूळ मसाले तेच फक्त त्यांचा पोत प्रत्येक ढाब्यामध्ये वेगळा. सातपुडा समोसा मात्र या सर्वांपेक्षा वेगळा. बंगाली खानसाम्यांनी इथे येऊन हा समोसा बनवला. अजूनही रांगा लागतात सातपुडा समोसासाठी अमृतसरमध्ये. अमृतसरमध्ये जसा कुलचा बनतो तसा कुरकुरीत, चवदार कुलचा चंडीगड, दिल्लीतही मिळत नाही. ग्यानचंद हलवायाकडे पेढ्याची लस्सी मिळते. अमृसरच्या गल्ल्यांमधून अशी अनेक खास दुकानं आहेत जिथे ऑथेंटिक पंजाबी डिशेस मिळतात. अनेक दुकानं १००- २०० वर्षांची आहेत.
भारतात गहू आला इराण वा मध्य आशियातून. इराण वा मध्य आशियात गव्हाची रोटी भट्टीत भाजली जाते. म्हणून तर पंजाबात तंदूर रोटी आली. मोतीमहल नावाचं हॉटेल दिल्लीमध्ये आहे. दरयागंज भागात. त्याचा मालक पेशावरचा. तिथे तो एका हॉटेलात हरकाम्या म्हणून काम करत होता. एकदा मालकाची प्रकृती नरमगरम होती. मालकाने म्हटलं काहीतरी फिकं खायला दे. या पोराने मॅरिनेट केलेली आख्खी कोंबडी सळ्यांनी तंदूरमध्ये टाकली. हा बिनतेलाचा पदार्थ मालकाला खूपच आवडला. मग या दोघांनी मिळून काही प्रयोग केले आणि तंदुरी चिकन या डिशचा जन्म झाला. पेशावरमध्ये ते तंदुरी चिकन विकू लागले. अनेक लोकांनी त्या डिशची नक्कल केली. पुढे या दोघांनी एक हॉटेल काढलं. त्याचं नाव होतं मोतीमहल. मोतीमहल या हॉटेलाने तंदुरी चिकन, चिकन टिक्का, बटर चिकन अशा अनेक पदार्थांचा शोध लावला. फाळणीनंतर हे मोतीमहलचे मालक दिल्लीला आले. तिथे त्यांनी मोतीमहल सुरू केलं. नेहरू, क्रुश्चेव्ह, इंदिरा गांधी, वसंत साठे असे अनेक राजकीय पुढारी त्यांच्या पदार्थांचे षौकीन बनले. क्रुश्चेव्ह यांनी तर त्यांना मॉस्कोमध्ये तंदुरी चिकनचं हॉटेल काढा असं निमंत्रण दिलं. मोतीमहलचा कोणताही पदार्थ अतिशय उमदा आणि चवदार असतो. मॅरिनेट करून मांस शिजवण्याची पद्धत इराण वा मध्य आशियातून आली. लिंबाच्या रसात सायट्रिक आम्ल असतं. मांस म्हणजे प्रोटीन वा प्रथिन. आम्लाची प्रक्रिया सुरू झाली की प्रथिन वा प्रोटीन शिजू लागतं. त्यामुळे मॅरिनेट केलेलं मांस मऊसूत शिजतं. महाराष्ट्रात मांस मॅरिनेट केलं जात नाही. त्यामुळे शेळी गेली जिवानिशी खाणारा म्हणतो वातड, अशी म्हण आपल्याकडे निर्माण झाली असावी. इराणी भाषेत अशी म्हण नसावी. इराणचं मॅरिनेशन, हिंदुस्थानी मसाल्यांचं मिश्रण आणि खिमा यांच्या संयोगातून मुघलाई शैलीचा विकास झाला. दिल्लीला गेलात तर कधीही मोतीमहल चुकवू नका. त्याशिवाय निझामुद्दीनचा करीम आणि आईसक्रीमसाठी कॅनॉट प्लेसचं निरुला.
बाबर उझबेकिस्तानमधला. अफगाणिस्तानातून तो भारतात आला. अफगाणिस्तान, इराण, तुर्कस्थान इथून मोठ्या प्रमाणावर लोक भारतात आले. मिर्झा असदुल्ला गालिबचं मूळ तुर्कस्थानात आहे. तिथून येताना ते आपली खाद्य संस्कृती घेऊन आले. मात्र खाण्याचा खरा षौकीन अकबर असावा. त्याच्या मुदपाकखान्यात तीस-चाळीस सैपाकी होते. पुलाव म्हणजे मांस आणि भात वेगवेगळा शिजवायचा आणि मग एकत्र करून खायचा. इराण व अफगाणिस्तान वा मध्य आशियातली ही डिश. डाळ व तांदूळ एकत्र शिजवून खिचडी बनते तर मांस आणि तांदूळही एकत्र शिजवले तर असं अकबराच्या खानसाम्यांना वाटलं. भाताचा आणि मांसाचं शिजण्याचा वेळ वेगवेगळा आहे. त्यामुळे त्यावर प्रयोग करण्यात आले. त्यातून बिर्याणीचा जन्म झाला असं सांगितलं जातं. बिर्याणीमध्ये ६० टक्के मटण हवं तर ४० टक्के भात, असं मला एका मित्राने सांगितलं. बिर्याणी ड्राय नसली पाहीजे त्यात थोडी ग्रेवी हवीच, असं दुसरा म्हणाला. खाद्यपदार्थामध्ये ओरिजनल असं काही नसतं. मूळ पदार्थावर संस्कार होत जातात. त्यातून एखादी चव स्थिरावते. मला स्वतःला ड्राय बिर्याणी आवडते. बिर्याणीमधील विविध स्वाद आणि चवी यांचा पोत जमायला हवा. म्हणजे असं की जायफळ एक चमचा जास्त पडलं तर कडवटपणा येतो. अर्धा चमचा जास्त पडलं तर जायफळाचा स्वाद इतर स्वादांना मारतो. तूप जळू नये म्हणून थोडं तेल टाकायला हवं. पण तेल जास्त झालं तर भात तेलकट होतो. भाताला झिलई आली पाहीजे. बिर्याणी मटणाचीच केली जायची. बकर्‍याच्या वा बैलाच्या. बिर्याणी उत्क्रांत होत गेली. चिकन बिर्याणी हा तिचा अलीकडचा अवतार आहे. भारतामध्ये एकूण २१ प्रकारच्या ऑथेंटिक बिर्याणी आहेत. काश्मीरपासून केरळपर्यंत. बिर्याणी आली पर्शियातल्या पुलावाच्या पाठीवर बसून पण अवघा भारत तिच्या एवढा प्रेमात पडला की ती आता पर्शियात परतण्याची शक्यता नाही.
कबाब हे मात्र खास भारतीय प्रकरण आहे. मटणाचा खिमा करायचा त्यामध्ये विविध प्रकारचे मसाले घालून ते तळून वा भाजून त्याचे कबाब बनवायचे हे प्रकरण माझ्या अंदाजाने लखनौच्या नबाबांनी सुरू केलं. आजही लखनौ ही कबाबांची राजधानी आहे. विमानाने वा ट्रेनने लखनौला जावं, कबाब खावेत आणि परतीच्या ट्रेनने वा विमानाने परतावं. नौशेजहाँ, दस्तरखाँ, टुंडे कबाबी यांना माझी विशेष पसंती आहे. मटणातील चरबीवर कबाब शिजले पाहीजेत. त्यांच्यातील चवीचा आणि स्वादाचा पोत असा हवा की जिभेवर टाकताच विरघळले पाहीजेत. लखनौपासून काकोरी १५-२० किलोमीटरवर असेल. पण तिथले कबाब अधिक खास समजले जातात. लखनौला घराघरात कबाब बनवले जातात. प्रत्येक घरातल्या कबाबाची चव आणि स्वाद वेगळा असतो. टुंडे कबाबी सारख्या कुटुंबांनी कबाबातील मसाल्याचा फॉर्म्युला ट्रेड सिक्रेटसारखा जपला आहे.
लखनौच्या या पाकसंस्कृतीला म्हणतात अवधी. अवधी पाकसंस्कृतीत डाळ वा वरणही नबाबी थाटाचं असतं. उदाहरणार्थ सुलतानी दाल. तूरडाळ मीठ आणि लाल तिखट घालून पाण्यात भिजवून ठेवायची. अतिरिक्त पाणी काढून घट्ट शिजवायची आणि घोटायची. वेलची आणि लवंग यांची वस्त्रगाळ पूड, घोटलेली मलई, मीठ डाळीमध्ये टाकून एक उकळी आणायची. पानवेलीचं पान या घट्ट डाळीत ठेवायचं त्यावर कोळशाचा निखारा ठेवून तूप टाकायचं. ताबडतोब झाकण ठेवून कोळशाचा धूर डाळीत मुरवायचा. मग पान आणि निखारा काढून टाकून तुपाची फोडणी करून त्यात लसणीचे बारीक तुकडे टाकायचे. हा तडका त्या डाळीवर टाकायचा. ही डिश खायला लखनौलाच जायला हवं. दाल सुलतानी सारखीच तिथे एक डिश बाबराच्या नावाने आहे. ती खीर आहे. दुध थोडं आटवायचं, त्यात केशर खलून टाकायचं आणि साखर हवीच पण हलकी आणि नंतर सब्जा टाकायचा. थंडगार झाल्यावर या खिरीचा आस्वाद घ्यायचा.
सिंधु आणि गंगा नद्यांची खोरी अन्नधान्य, नगदी पिकं, दुधदुभतं, व्यापार यामुळे संपन्न. त्यामुळे केरळपासून अफगाणिस्तानपर्यंतचे विविध मसाले, फळं, सुकामेवा यांचा भरपूर वापर. विविध मसाल्याच्या पदार्थांच्या पावडरी करून त्यांचं मिश्रण करून पदार्थाच्या स्वादांचा पोत हे या खाद्य संस्कृतीचं वैशिष्ट्यं. या खाद्य संस्कृतीचा प्रभाव नर्मदेच्या दक्षिणेकडे यायला बर्‍यापैकी काळ लागला. आज भारतातल्या कोणत्याही शहरात पंजाबी आणि मुघलाई फूड लोकप्रिय झालं आहे. शेट्टी वा उडुपी लोकांच्या हॉटेलातही हे पदार्थ मिळू लागले आहेत. मात्र अजून गावाकडे हे पदार्थ घराघरात पोचलेले नाहीत. हिंग म्हणजे डिंक असतो. इराण आणि अफगाणिस्तानातल्या एका झाडाच्या सोटमूळापासून तो मिळवला जातो. गंमत म्हणजे हिंगाचा वापर दक्षिणेकडच्या राज्यात अधिक केला जातो. विशेषतः मराठी पाककृतींमध्ये म्हणजे वरणात वा भाज्यांमध्ये हिंग आणि हळद हे कॉम्बिनेशन अटळ असतं. माझ्या लहानपणी काबुलीवाले (म्हणजे अफगाणी लोक) सुकामेवा, त्यामध्ये जडीबुटी मिसळून केलेली औषधं यांच्यासोबत हिंगही विकायला मुंबईत येत असत. केरळमधील भोजनात आख्खे मसाले तेही दोन-चार वापरण्याची पद्धत आहे. काही पदार्थांना निव्वळ कढीपत्त्याची फोडणी दिली जाते.
सिंधु नदीचं खोरं पेशावरपासून कराचीपर्यंत. आरवली पर्वताच्या पश्चिमेचा राजस्थान, गुजरातेतला कच्छ हा प्रदेशही सिंधु नदीच्या खोर्‍यातच होता. मात्र तिथली जमीन पंजाबसारखी नाही. सुपीक गाळाची नाही. त्यामुळे तिथे ज्वारी, बाजरी, नाचणी, चणा, तूर, मसूर ही धान्य पिकं, जिरं, धणे, मिरची हे मसाल्याचे पदार्थ, गवार आणि तत्सम भाज्या, मोहरी, तीळ इत्यादी तेलबिया यांचा हा प्रदेश. तिथल्या पाकसंस्कृतीचा वा खाद्य संस्कृतीचा पाया अजूनही हाच आहे. कच्छमध्ये बन्नी हा गवताळ प्रदेश आहे. मी तिथे गेलो होतो ९० च्या दशकात. त्यावेळी तिथल्या ढाब्यांवर चहा वा कॉफी मिळणं दुष्कर होतं. दूध, बासुंदी, रबडी, लस्सी वा ताक मिळायचं. रोट्या बाजरीच्या. गट्टे की सब्जी (बेसनचे गट्टे), केर, गवार, बटाटा, पनीर यांच्या भाज्या असे पदार्थ तिथे मिळायचे. जेवणाची सांगता करायची तर कच्छी लोकांना ताक हवंच. हे ताक अर्थातच मसालेदार असतं. मुंबईमध्ये बीअरच्या रिकाम्या बाटल्यांमध्ये भरलेलं हे ताक फ्रीजमध्ये थंड करतात. कच्छी बीअर या नावाने हे ताक मुंबईच्या पश्चिम उपनगरांमध्ये फेमस होतं.
राजस्थान, गुजरात, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, तेलंगण, आंध्र, कर्नाटकात ज्वारी, बाजरी, नाचणी दैनंदिन आहारात होत्या. हा प्रदेश प्रामुख्याने खरीपाचा आहे. मदर इंडिया या गाजलेल्या चित्रपटात भारतीय शेतकर्‍याच्या सावकारी पाशाचं चित्रण आहे. त्या चित्रपटातलं प्रमुख पीक ज्वारीचं आहे. कमी पावसाच्या प्रदेशात ज्वारी, बाजरी हाच प्रमुख आहार होता. हरित क्रांतीनंतर गव्हाच्या उत्पादनात पाच पटीने वाढ झाली. गव्हाच्या रोटीसोबत पंजाबी ड्रेस हरितक्रांतीनंतर कन्याकुमारीपर्यंत पोचला. उत्तरेपासून दक्षिणेकडे यायला लागलो की डाळ पातळ होऊ लागते. गुजरातमधल्या डाळीची महाराष्ट्रात आमटी होते आणि दक्षिणेकडे गेल्यावर रसम्. पंजाबातले शेतकरी पायजमा चढवतात. हरयाणातलं दुटांगी धोतर पायजम्यासारखं घट्ट असतं. दक्षिणेकडे सरकू लागलो की धोतरही ढिलं होऊ लागतं. केरळमध्ये त्याचा मुंडू होतो.
उत्तरेकडे मिठाई म्हणजे दुधाची. बासुंदी, रबडी, पेढे, बर्फी, शिर्‍यातही दूध आणि तूप हवंच. दक्षिणेकडे सरकू लागलो की दूध-दुभतं कमी होऊ लागतं. त्यामुळे मिठाई डाळीची. महाराष्ट्रात पुरणपोळी, बेळगावकडे मांडे, कर्नाटकात मेसूर पाक, तामीळनाडूमध्ये तांदळाची गूळ घालून केलेली खीर—पोंगळ, जिलबी मैद्याची असते. दक्षिणेकडे गहू नाही म्हणून मैदाही नाही. पण तिथल्या अनामिक बल्लवाचार्याने उडदाच्या डाळीची जिलबी बनवली तिला म्हणतात इमरती. दूध साठवण्याचं पारंपारिक तंत्रज्ञान म्हणजे त्याचं वेगळ्या पदार्थात रुपांतर करणं-दही, लोणी, तूप किंवा खवा, पनीर, चक्का. त्यातला चक्का मला वाटतं महाराष्ट्रात आणि काही प्रमाणात गुजरातेत स्थिरावला त्यापासून श्रीखंड बनलं. खव्यापासून आणि पनीर पासून अनेक प्रकारची मिठाई बनते. वायव्येकडून पूर्वेकडे जाऊ पनीरचा वा छेन्याचा प्रदेश सुरू होतो. त्याचं केंद्र बंगालात. तिथे दूध फाडून त्याचा छेना बनवणं पूर्वापार प्रचलित आहे. त्यामागची कारणं कदाचित त्या भागातील गोवंशामध्ये सापडू शकतील किंवा मत्स्याहारामध्येही म्हणजे मासे खाल्ल्यावर दुधाची स्वीट डिश हवी म्हणूनही त्याचा शोध लावण्यात आला असेल. कारणं कोणतीही असोत पण खव्यापासून जी मिठाई बनते तशीच मिठाई छेन्यापासूनही बनवायची ईर्षा बंगाली लोकांना होती. पेढ्यांना संदेश हा पर्याय मिळाला, बर्फीला चमचम आणि तत्सम पर्याय शोधण्यात आले. गोड दही वा मिष्टी दोही हा प्रकार रबडी वा बासुंदीशी बरोबरी करणारा पण गुलाबजामला पर्याय नव्हता. दास नावाच्या एका हलवायाने मात्र हट्टच धरला आणि तो प्रयोग करू लागला. अखेरीस त्याला यश मिळालं आणि रसगुल्ला तयार झाला. रविंद्रनाथ टागोरांनाही दास मिठाईवाल्याचे रसगुल्ले पसंत होते. एकदा त्यांच्या मित्राने दुसर्‍या दुकानातले रसगुल्ले आणले तर रविंद्रनाथांनी केवळ चवीवरून ते ओळखलं आणि त्याला सांगितलं यापुढे घरी येताना दासकडचे रसगुल्ले आणत जा. त्या काळात बंगालमध्ये मिठाई बनायची खजूराच्या गूळापासून. सौदागर हा अमिताभ बच्चनचा सिनेमा आठवतो ना. मला वाटतं त्या एकमेव चित्रटात खजूराच्या गूळाचं चित्रण आहे. आजही बंगालात खजूरेर मिठाई मिळते. या मिठाईच्या गोडव्याचा पोत खूपच वेगळा असतो. इंग्लिश शब्द वापरायचा तर तो शुगरी स्वीटनेस नसतो. मिठाईचा रंगही तांबूस असतो. रसगुल्ल्यापाठोपाठ रसमलाईचा शोध लागला. दासचे रसगुल्ले आता हवाबंद डब्यात मिळतात. कोलकत्यात दासची अनेक मिठाईची दुकानं आहेत. हाय एन्ड ग्राहक आहे त्याचा.
बंगाल म्हणजे आजचा पश्चिम बंगाल आणि बांग्ला देश मिळून असलेला प्रांत सुपीक होता. आजही पश्चिम बंगालात वर्षाला तीन वा चार पिकं घेतली जातात. औरंगजेबाची दख्खनची मोहीम बंगालातून येणार्‍या उत्पन्नावरच चालली. गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या दोन महानद्यांच्या त्रिभुज प्रदेशापाशी बंगाल वसलेला आहे. त्यामुळे गोड्या वा निमखार्‍या पाण्यातले मासे बंगालात लोकप्रिय आहेत. ईस्ट बेंगॉल म्हणजे मोहमेडन क्लब आणि वेस्ट बेंगॉल म्हणजे मोहन बागान क्लब. या दोन क्लबमध्ये फुटबॉलची मॅच होते त्यावेळी कोलकत्ता शहराने श्वास रोधून धरलेला असतो. मोहन बागानची टीम जिंकली की हिलसा माशाची मागणी वाढती त्यामुळे किंमतीही वर चढतात. मोहमेडन क्लब जिंकला तर कोलंबीचे भाव वाढतात. इथे हिंदू वा मुस्लिम असा भेद नाही. पूर्व बंगालातले हिंदूही फुटबॉलचा विजय साजरा करण्यासाठी कोलंबीच आणतात आणि पश्चिम बंगालातील मुसलमानही हिलश्याला पसंती देतात. हिलसा मासा मिळतो बांग्ला देशात. कोलंबीही तिकडेच. गंगा समुद्राला जिथे मिळते तिथे डायमंड हार्बर नावाचं बंदर आहे. तिथे एकदा सहलीला गेलो होतो. बोटी, जहाजं, मचवे, होड्या यांची रहदारी असते त्या पाण्यात. दूर कुठेतरी क्षितिजावर म्हणजे बहुधा १२ किलोमीटर अंतरावर, गंगा समुद्राला मिळते. त्या पाण्यात पोहोत एका छोट्या मचव्यापाशी मी पोचलो. बांग्ला देशातील हिलसा मासे घेऊन तो मचवा येत होता. हे मासे डायमंड हार्बरच्या कोल्ड स्टोरेजमधून दुसर्‍या दिवशी सकाळी कोलकात्याच्या मार्केटमध्ये जाणार होते. मचव्यावरच माशांचा सौदा केला आणि किनार्‍यावर आलो. एका बाईला मासे तळून देण्याची विनंती केली. तिने वाळूमध्येच चूल पेटवली, भोवती पत्रा वगैरे उभारून आणि मासे झकास परतून दिले. शहाळी होतीच विकायला. शहाळ्याच्या पाण्यात, संत्री पिळली आणि व्होडका टाकली. या अद्भुत पेयाचा स्वाद घेत बंदराचा नजारा पाहात आम्हा मित्रांच्या गप्पा रंगल्या. सोबतीला ताजे हिलसा मासे. तळलेले मासे खाऊन पोट भरले.
बटाटा लॅटिन अमेरिकेतला. पोर्तुगीज भाषेतही बटाटा. तो भारतात आणला पोर्तुगीजांनी. पण त्याची लागवड बहुधा बंगालात सर्वप्रथम झाली असावी. कारण बिहार, बंगाल वा आसाममध्ये बटाट्याची रसभाजी आणि पुरी हा लोकप्रिय नाश्ता आहे. शरच्चंद्र बंदोपाध्यायांच्या कादंबरीतही ह्या नाश्त्याचं वर्णन आहे. बंगालातील नवद्वीप येथे कर्मठ वैष्णवांची वस्ती होती. कांदा आणि मसूरही त्यांना वर्ज्य होती. रताळे आणि अळुकुंड्या (अरबी) यांच्यासोबत त्यांनी बटाट्याचा आहारात समावेश केला. त्यामुळे बटाट्याचा समावेश उपासाच्या पदार्थांमध्ये झाला. हिंदी भाषेत आलुका म्हणजे कोणताही कंद. त्यावरून बटाट्यासाठी आलू हा शब्द प्रचलित झाला. माझा अंदाज असा की बटाट्याची लागवड बंगालातून बिहार, उत्तर प्रदेशमार्गे पंजाबात पोचली असावी. कारण पंजाबी सामोश्यांना बंगालात म्हणतात सिंगाडा. कारण त्यांचा आकार सिंगाड्यासारखा असतो. स्वातंत्र्योत्तर काळात पोटॅटो रिसर्च सेंटर या भारत सरकारच्या संशोधन संस्थेने देशातील प्रत्येक राज्यात उत्पादन घेता येईल अशा बटाट्याच्या वाणांची निर्मिती केली. बटाट्यामधून आवश्यक ते पिष्टमय पदार्थ वा कार्बोहायड्रेट मिळतात त्यामुळे देशातील उपासमारीच्या संकटावर मात करण्यासाठी भारत सरकारने बटाट्याच्या लागवडीला आणि आहाराला प्रोत्साहन दिलं. बिहारातील आलूचोखा ह्या पदार्थाच्या पार्ट्याही होऊ लागल्या आहेत. आपल्याकडे हुरडा पार्टी असते त्याप्रमाणे. आलूचोखा म्हणजे बटाटा आणि वांग्याचं भरीत असतं. उकडलेले बटाटे आणि भाजलेलं वांगं हे त्यातले मुख्य पदार्थ. त्याशिवाय कांदा, लाल तिखट वा अन्य मसाले आणि वरतून मोहरीचं कच्चं तेल. या पदार्थाची खासियत अशी की त्यामध्ये बटाट्याला चव येते वांग्यामुळे. त्याशिवाय मोहरीच्या तेलाचा झणझणीतपणा. आलूचोखा बिहारचा तर बटाटा वडा महाराष्ट्राचा. महाराष्ट्रातून बिहारी लोकांना हटवावं अशी मागणी महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना करत असते. मात्र दोन्ही राज्यांतून बटाट्याला हटवणं शक्य नाही.
बंगाल आणि आसामच्या खाद्य संस्कृतीत फारसा फरक नाही. बंगालात आणि आसामातही मोहरीचं तेल लोकप्रिय आहे. त्यातही बंगालात प्रत्येक गावातील मोहरीच्या तेलाचा झणझणीतपणा वेगळा असतो. पिवळी मोहरी, मिरची, मीठ यांच्या वाटणामध्ये मॅरिनेट केलेला मासा केळ्याच्या पानात गुंडाळून वाफेवर शिजवायचा आणि गरमागरम भातासोबत खायचा ही बंगालातली मला आवडलेली डिश. गोड्या पाण्यातले मासे परतून खाण्यात मजा नसते. डीप फ्राय करूनच ते खाल्ले जातात. त्याला म्हणतात माछ भाजा. म्हणून वैष्णवांनी शोधलेला पदार्थ बेगुन भाजा. भरताच्या मोठ्या वांग्याचे काम करायचे. तिखट, मीठ, मसाला आणि मोहरीचं तेल ही पेस्ट त्यांना फासायची मग तांदळाचं पीठ शिंपडून ते तळायचे. बंगाल, बिहार, आसाम तिन्ही राज्यात बेगुन भाजा स्नॅक्स वा साईड डिश म्हणून लोकप्रिय आहे.
शेतीतून वरकड उत्पन्नाची निर्मिती आणि व्यापार यामुळे बंगालातील समाज अधिक सुसंघटीत होता. तिथल्या शासकांना खडं सैन्य ठेवणं परवडत होतं. आसामची स्थिती वेगळी. त्यामुळे अर्थातच तिथल्या खाद्य संस्कृतीमध्ये विविध देशी, विदेशी पदार्थांचा समावेश झाला. खाण्यापिण्याच्या पदार्थात भरपूर वैविध्य. फणसाची भाजी १०-२० प्रकारे केली जाते. तीच गत इतर भाज्यांची. आसामची स्थिती वेगळी. आदिवासी, ग्रामीण आणि नागरी अशा प्रकारचे समाज आसामात आहेत. अहोम राजाकडे खडं सैन्य नव्हतं. तिथे शेतसाराही नव्हता. वर्षातून चार महिने राजाकडे फुकट काम करायचं अशी पद्धत होती. ब्रह्मपुत्रेला वर्षातून दोन वा तीन वेळा पूर येतात. साहजिकच वरकड उत्पादन मर्यादीत होतं. व्यापारही फारसा नव्हता. चहाच्या लागवडीनंतर आसाम जगाच्या नकाशावर आला. ग्रामीण आणि आदिवासी समाजातील फरक उत्पादन साधनांमध्ये आहे. ब्रह्मपुत्रेच्या खोर्‍य़ातील आदिवासी म्हणजे बोडो. त्यांनी नांगर वापरून शेती करायला सुरुवात केली १९३० च्या दशकात. आसामच्या भोवतालच्या डोंगराळ आदिवासी राज्यांमध्ये नांगर वापरून शेती करणं शक्यच नव्हतं. तिथे वरकड उत्पादन सोडाच पण पोटापुरतं भातही पिकत नव्हतं. नागा टोळ्या ब्रह्मपुत्रेच्या खोर्‍यात घुसून धान कापून न्यायच्या. आदिवासी समाज त्यामुळे साधा-सरळ असतो. समाजव्यवस्था गुंतागुंतीची नसते. त्यांचं खाणंही तसंच. भांडी, मसाले, तेल त्यांचा कमीत कमी वापर. नाझिरा खाट या बोडो गावामध्ये जेवायला गेलो होतो. शुद्ध शाकाहारी आहे अशी बतावणी केली. वांग्याचं भरीत, मिश्र भाज्या, पालेभाज्या आणि भात असं जेवण होतं. वांगी लाकडावर भाजलेली. आणि सालं काढून अशी घोटलेली की डाळ वाटावी. त्यात मीठ, मिरची आणि किंचित तेल. मिश्र भाज्याही उकडलेल्या. प्रत्येक भाजीचा नैसर्गिक स्वाद राखला जाईल असे हे पदार्थ बनवले होते. मसाल्यांचा स्वाद नव्हता कारण मसाले स्वादासाठी नाहीत तर चवीसाठी होते. म्हणजे मीठ, मिरची, लसूण आणि आलं. मांस वा मासे शिजवतानाही हेच तत्व. खास माझ्यासाठी त्यांनी बांबूमध्ये भात शिजवला होता. पेरावर बांबूचे तुकडे करायचे. नळीमध्ये केळ्याच्या पानाचं अस्तर लावायचं आणि तांदूळ व पाणी टाकायचं. हे बांबू लाकडावर असे भाजायचे की ते उभे राह्यले पाहीजेत. साधारणपणे पाऊण तासात भात तयार होतो. भात झाला की बांबू फोडायचा आणि केळ्याच्या अस्तरातून भाताचे रोल काढायचे. या भाताला केळ्याच्या पानाचा आणि हिरव्या बांबूचा हलकासा स्वाद असतो. मांसही असंच शिजवतात. मांसाचे तुकडे, मसाला, मीठ आणि थोडंसं तेल टाकून. केळ्याच्या पानाचं अस्तर नसतं. कारण मांस काही बांबूला चिकटत नाही. २०१० साली बोडो गावात मला हे भोजन करण्याची संधी मिळाली कारण बोडोंच्या पाककलेत वा खाद्यसंस्कृतीत अजूनही या पारंपारिक पदार्थांना व ते करण्याच्या पद्धतीला व तंत्राला स्थान आहे. १९८४ साली मी पहिल्यांदा नागालँण्डला भेट दिली होती. त्यानंतर १९८८ अरुणाचल प्रदेशात गेलो. त्यावेळी आदिवासी लाल सा प्यायचे. साखर वा मीठ वा दूध न घालता केलेला फिका चाय. बिया असणारी जंगली केळी सर्रास खाल्ली जायची. २००५ साली ईशान्य भारतात गेलो तेव्हा जंगली केळी मिळेनाशी झाली होती. मिल्क व्हाईटनर गावागावात पोचले होते.
लेखाची सुरुवात बाबरनाम्यापासून म्हणजे सिंधु नदीच्या खोर्‍य़ापासून झाली. त्यामुळे दक्षिणेकडे जाणं शक्य झालं नाही. लेखाची सुरुवात कावेरी नदीच्या त्रिभुज प्रदेशापासून केली असती तर नर्मदेपर्यंत पोचता आलं असतं. कावेरी नदीच्या त्रिभुज प्रदेशाचं वैशिष्ट्य हे की या प्रदेशाला नैऋत्य मॉन्सून आणि ईशान्य मॉन्सून या दोन्हीचा पाऊस मिळतो. कावेरी नदीच्या पाणी वाटपाचं मूळ इसवीसनपूर्व तिसर्‍या शतकात आहे. सर्वात प्राचीन जिवंत भाषा म्हणजे तमिळ. त्याचाही संबंध कावेरीच्या त्रिभुज प्रदेशाशी म्हणजे तिथल्या सुपीकतेशी आहे. नैऋत्य मॉन्सूनमुळे कावेरी नदीला पाणी मिळायचं तर ईशान्य मॉन्सूनमुळे धानाचं दुसरं पीक घेणं शक्य व्हायचं. त्यामुळे द्रविड संस्कृतीचं केंद्र चोलानाडू होतं. चोला सम्राटांची सत्ता इसवीसनपूर्व ३ शतकापासून १३ व्या शतकापर्यंत होती. आजचा तमिळनाडू, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, केरळ, मालदीव, श्रीलंका हे चोला साम्राज्यात होते. म्यानमार, कंबोडिया, मलेशिया इत्यादी प्रदेश त्यांचे मांडलिक होते. चोलानाडूपासून लेखाची सुरुवात केली तर दक्षिणेपासून उत्तरेकडे प्रवास करावा लागला असता. उदाहरणार्थ नारळ वा श्रीफल हे इसवीसनपूर्वकाळात भारतात नव्हतं. तमिळनाडू, केरळ, कर्नाटक, कोकण या प्रदेशांमधील खाद्य संस्कृतीचा आढावा नारळाशिवाय घेता येणं शक्य नाही. ही या लेखाची मर्यादा आहे.
आलूचोखा, डाळीच्या पेस्टचे पदार्थ, बांबू भात वा बांबू मांस, कणकेत गुंडाळून तंदुरमध्ये भाजलेली कोंबडी हे आणि असे पदार्थ आज क्रयवस्तू नाहीत. कोणत्याही दुकानात त्या मिळत नाहीत. गरीब माणसाला परवडणारे हे पदार्थ आहेत. कारण देशातील बहुसंख्य जनता मार्केट इकॉनॉमीमध्ये आलेली नाही म्हणून खाण्यापिण्यातलं वा पाकसंस्कृतीतलं वैविध्य टिकून आहे. पीक विमा योजना आपल्याकडे विशेष कार्यक्षमतेने राबवली जात नाही वा मॉन्सूनच्या लहरीपणामुळे शेती उत्पादनाची जोखीम कमी करेल अशी पीक विमा योजना भारतभर लागू करता येत नाही म्हणून मणिपूरचा काळा तांदूळ, रागी, नाचणी यासारखी पिकं आजही घेतली जातात. मार्केट इकॉनॉमी म्हणजे अन्न प्रक्रिया उद्योगाचा विस्तार होणं. या उद्योगाचा विस्तार होतो आहे आणि प्रक्रियायुक्त अन्नपदार्थांची बाजारपेठही वेगाने वाढत आहे. तरीही देशाच्या कानाकोपर्‍यात आजही पारंपारिक पिकं, पारंपारिक पदार्थ पारंपारिक तंत्रज्ञानाने बनवले जात आहेत.
नेमेचि येणारा पण वेळापत्रक देता येत नाही असा मॉन्सून आणि त्याचा आडवळणांचा प्रवास, भौगोलिक विविधता यामुळे आपल्याकडे मार्केट इकॉनॉमी आली तरी आपल्या समाजाचं रुपांतर अमेरिकेप्रमाणे मार्केट सोसायटीत (माणसाला जे काही प्रिय आहे त्या सर्वांचं क्रयवस्तूत रुपांतर करणारा समाज) होणं नजिकच्या भविष्यात तरी मला अशक्य वाटतं.
रॉयटर्स मार्केट लाइट या माहितीसेवेचे माजी संपादक आणि ज्येष्ठ पत्रकार.
फोटो – विकीपीडिया व्हिडिओ – YouTube
ऑनलाइन दिवाळी अंकऑनलाइन मराठी अंकजागतिक खाद्यसंस्कृतीजागतिक खाद्यसंस्कृती विशेषांकडिजिटल कट्टाडिजिटल दिवाळी अंकडिजिटल दिवाळी २०१६भारतीय खाद्यसंस्कृतीभारतीय खाद्यसंस्कृती आढावामराठी दिवाळी अंकDigital Diwali 2016Digital KattaMarathi Diwali AnkMarathi Diwali IssueMarathi Food Culture IssueOnline Diwali AnkOnline diwali issueOnline Diwali MagazinePan-Indian food culture
Previous Post शँक्स् : मराठी फाईन डायनिंग
Next Post दम (बिर्याणी) है बॉस…
 या विषयावरलं इतकं उत्तम लिखाण मी वाचलेलं नाही
कृषि पद्धती आणि खाद्यसंस्कृती यांचे असलेले अतूट नाते फारच कमी लोक चांगले जाणतात. आपला लेख त्यामुळे मला अतिमहत्वाचा वाटतो. असाच लेख महाराष्ट्राबद्दलही आपण लिहाल अशी अपेक्षा आहे. धन्यवाद
कॅनडातल्या आईस वाईन November 9, 2016
आखाती देशांतले गोड पदार्थ November 9, 2016
छेनापोडं आणि दहीबरा November 7, 2016
कॉर्न आणि मिरचीचं जन्मस्थान – मेक्सिको November 7, 2016
डेन काऊंटी फार्मर्स मार्केट, यूएसए November 5, 2016
जॉर्जिया आणि दुबई स्पाइस सूक November 5, 2016
काही युरोपिय पदार्थ November 5, 2016
मासे, तांदूळ आणि नारळ – केरळ November 2, 2016
लोप पावत चाललेली खाद्यसंस्कृती – हिमाचल प्रदेश October 31, 2016
shraddham on ठकूच्या स्वैपाकाची गोष्ट
Archana phatak on मुळारंभ आहाराचा
SUJIT KULKARNI on डिस्कव्हरिंग घाना
डिजिटल दिवाळी : आकार… on एकट्या माणसाचं स्वयंपाकघर


ज्योकोव्हिकला हरवून थिएम उपांत्यपूर्व फेरीत - तरुण भारत | तरुण भारत

You are here: Home » क्रिडा » ज्योकोव्हिकला हरवून थिएम उपांत्यपूर्व फेरीत
ज्योकोव्हिकला हरवून थिएम उपांत्यपूर्व फेरीत
मॉन्टे कार्लो मास्टर्स एटीपी पुरुषांच्या टेनिस स्पर्धेत ऑस्ट्रियाच्या डॉम्निक थिएमने सर्बियाच्या माजी टॉप सीडेड ज्योकोव्हिकचा पराभव करत एकेरीची उपांत्यपूर्व फेरी गाठली. स्पेनचा नदाल, जर्मनीचा व्हेरेव, क्रोएशियाचा सिलीक आणि जपानचा निशिकोरी यांनी शेवटच्या आठ खेळाडूत स्थान मिळवले.
तिसऱया फेरीतील सामन्यात गुरुवारी पाचव्या मानांकित थियेमने ज्योकोव्हिकचा 6-7 (2-7), 6-2, 6-3 असा पराभव केला. गेल्यावर्षीच्या विंबल्डन स्पर्धेनंतर ज्योकोव्हिकला आत्तापर्यंत एकाही स्पर्धेत शेवच्या आठ खेळाडूत स्थान मिळवता आलेले नाही. ज्योकोव्हिकला अद्याप कोपरा दुखापतीची समस्या जाणवत आहे. थिएम आणि नादाल यांच्यात उपांत्यपूर्व फेरीची लढत होईल. दुसऱया एका सामन्यात स्पेनच्या राफेल नदालने रशियाच्या कॅचेनोव्हचा 6-3, 6-2 अशा सेटस्मध्ये पराभव करत शेवटच्या आठ खेळाडूत स्थान मिळविले.
नदाल सध्या एटीपी क्रमवारीत पहिल्या स्थानावर असून स्वित्झर्लंडचा फेडरर दुसऱया स्थानावर आहे. नदालला आपले अग्रस्थान राखण्यासाठी मॉन्टे कार्लो स्पर्धा जिंकणे जरुरीचे आहे. नदालला गेल्यावर्षी दोनवेळा थिएमकडून हार पत्करावी लागली आहे. जमंनीच्या तृतीय मानांकित ऍलेक्सझांडेर व्हेरेवने आपल्याच देशाच्या स्ट्रफचा 6-4, 4-6, 6-4 असा पराभव करत उपांत्यपूर्व फेरीत स्थान मिळविले. फ्रान्सच्या रिचर्ड गॅसकेटने जर्मनीच्या मिश्चा व्हेरेवचा 6-2, 7-5 असा पराभव केला. क्रोएशियाच्या तृतीय मानांकित सिलीकला कोर्टवर न उतरताच उपांत्यपूर्व फेरीत प्रवेश मिळाला. त्याचा प्रतिस्पर्धी कॅनडाचा रेओनिक दुखापतीमुळे या सामन्यात खेळू शकला नाही. जपानच्या निशिकोरीने इटलीच्या सिप्पीवर 6-0, 2-6, 6-3 अशी मात करत शेवटच्या आठ खेळाडूत स्थान मिळविले.
बीसीसीआयला होणार 20 हजार डॉलर्सचा दंड
केपटाऊनवर ‘पाऊस आला धावून’
स्वीडन 1994 नंतर प्रथमच उपांत्यपूर्व फेरीत
1000 कसोटी खेळण्याचा पहिला मान इंग्लंड संघाला
हॉटेल व्यावसायिकाची गोळी झाडून आत्महत्या
पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या पत्रात काश्मीरचा उल्लेखच नाही
क्रिकेटर गौतम गंभीर भाजपाच्या वाटेवर
अभिनेत्री कंगना राणावतविरोधात पोलिसात तक्रार
डॉ.दाभोळकरांचे मारेकरी राज्य करत आहेत – तुषार गांधी
पीएनबी घोटाळा : निरव मोदी ब्रिटनमध्येच
भाजपाच्या संगीता खोत सांगलीच्या महापौरपदी
वीरेंद्र तावडे आणि अमोल काळेच्या आदेशावरूनच डॉ.दाभोळकरांवर गोळ्या झाडल्या-सीबीआय
आजचे भविष्य सोमवार दि. 20 ऑगस्ट 2018
संशयित तिघांमध्ये एक हॉटेल व्यावसायिक
Categories Select CategoryAutomobilesleadingnewsNew Category NameTop NewsVideoआवृत्तीउद्योगकोल्हापुरक्रिडागोवापुणेबेळगांवभविष्यमनोरंजनमाहिती / तंत्रज्ञानमुंबईरत्नागिरीराष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीयविविधाविशेष वृत्तसंपादकिय / अग्रलेखसांगलीसातारासिंधुदुर्गस्थानिक


nagpur development work old book market | विकास कामांच्या वरवंटय़ाखाली जुन्या पुस्तकांचा बाजार | Loksatta

सिंचन निविदांमध्येच कोटय़वधींचा गैरव्यवहार
मारेकऱ्यांना शस्त्र प्रशिक्षण देणाऱ्यांचा शोध सुरू
माळेचे मणी सापडले; दोराही लवकर सापडेल
डॉ. दाभोलकर यांच्या हत्येच्या सूत्रधारापर्यंत पोहोचावे - नारळीकर
विकास कामांच्या वरवंटय़ाखाली जुन्या पुस्तकांचा बाजार
विकास कामांच्या वरवंटय़ाखाली जुन्या पुस्तकांचा बाजार
नवीन जागा उपलब्ध करून देण्याची मागणी नागपूर पुस्तक विक्रेता कल्याणकारी संस्थेने केली आहे.
पावसाळी अधिवेशनात मोर्चाद्वारे लक्ष वेधणार
उपराजधानित विकासकामांचा धडाका सुरू आहे, परंतु या विकासकामांचा फटका सीताबर्डी परिसरातील जुन्या पुस्तकांच्या व्यवसायाला बसत आहे. या समस्येकडे लक्ष वेधण्यासाठी येत्या पावसाळी अधिवेशनात ७ जुलैला नागपूर पुस्तके विक्रेता कल्याणकारी संघाच्यावतीने मोर्चा काढण्यात येणार आहे.
शिक्षण घेण्याची इच्छा असणाऱ्या पण आर्थिक चणचणीमुळे पुस्तके विकत न घेऊ शकणाऱ्या एक दोन नव्हे तर अनेक पिढय़ांनी याच जुन्या पुस्तकांवर आपले शिक्षण पूर्ण करून आयुष्य घडवले. मात्र, या व्यवसायाचेच आयुष्य धोक्यात आले आहे. बर्डी टी पॉईंटवर, जुन्या शिक्षण उपसंचालक कार्यालयाच्या बाजूला ही जुन्या पुस्तकांची दुकाने लावली जायची. येथे अभ्यासक्रमांबरोबरच अनेक दुर्मिळ पुस्तके, कथा कादंबऱ्याही विकल्या जायच्या. त्यामुळे इतरत्र पुस्तके मिळाले नाहीत तर जुन्या पुस्तकांच्या बाजारांचा पत्ता दुकानदारच सांगत. मात्र, या ठिकाणी मेट्रो रेल्वेचे काम सुरू झाले आणि ही दुकाने हटवण्यात आली.
नवीन जागा उपलब्ध करून देण्याची मागणी नागपूर पुस्तक विक्रेता कल्याणकारी संस्थेने केली आहे. ही दुकाने येथून हटवण्यात आल्याने विशेषत: स्पर्धा परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे मोठे नुकसान झाले आहे. याशिवाय अभियांत्रिकी,वैद्यकीय, लॉ, एमबीए आणि पारंपरिक विद्याशाखांची पुस्तकेही आता मिळणे बंद झाल्याने विद्यार्थ्यांची चिंता वाडली आहे.
२०१२मध्ये हिवाळी अधिवेशनात आमदार जोगेंद्र कवाडे यांनी विधान परिषदेत या समस्येवर प्रश्न उपस्थित केला होता. पुस्तक विक्रेत्या संघानेही मोर्चा काढून समस्येची तीव्रता शासनाच्या लक्षात आणून दिली. मात्र, शासनाने त्यांची दखल घेतली नाही.
गेल्या आठ दशकांहून अधिक काळापासून मॉरिस कॉलेज टी पॉईंट परिसरात जुन्या पुस्तकांची विक्री करून आम्ही कुटुंबाचे पालनपोषण करीत होते. शिक्षणप्रेमी, वाचक यांना दुर्मिळ पुस्तके उपलब्ध करून देणाऱ्या आमच्या व व्यवसायाने अनेकांना वाचनानंद दिला आहे. प्रशासनाच्या प्रतिनिधींनीही आमच्या या व्यवसायाच्या उपयुक्ततेबद्दल प्रशंसोद्गार काढले आहेत, परंतु आता विकास कामाच्या वरवंटय़ाखाली आमचा व्यवसाय पार धुळीस मिळाला असून महापालिकेच्या शासन व प्रशासनाने स्थायी स्वरूपाची जागा उपलब्ध करून द्यावी, अशी आमची मागणी आहे.
– नरेश वाहणे, अध्यक्ष, नागपूर पुस्तक विक्रेता कल्याणकारी संस्था
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
Kerala floods : 'तो' बनावट व्हिडीओ व्हायरल करु नका; लष्कराचे आवाहन
नुसते 'भारत माता की जय' बोलून काही होत नाही : तुषार गांधी
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
प्रियांका- निकची अशी ही बनवाबनवी; सोशल मीडियावर भन्नाट मीम्स व्हायरल
England vs India 3rd Test - Live : पुजारा-कोहली जोडी इंग्लंडवर भारी, सामन्यावर भारताची...
प्रेयसीसाठी तीनशे फलक लावणाऱ्याच्या राजकीय दबावापुढे पालिका, पोलीस झुकले
Asian Games 2018: कबड्डीत भारताला हादरा, दक्षिण कोरियाकडून पराभव
 निकने घेतला महत्त्वाचा निर्णय
सुनील ग्रोवरसाठी सलमान झाला फोटोग्राफर
काम करणार तर आघाडीच्या अभिनेत्रीसोबतच, रणबीरचा हट्ट
एन. टी. रामाराव यांच्या बायोपिकमध्ये दिसणार हा प्रसिद्ध मराठमोळा चेहरा
माझ्या बायोपिकमध्ये ड्रामा नको, फक्त सत्य दाखवा- ऐश्वर्या राय
'या' गाजलेल्या हॉलिवूड चित्रपटाचा बॉलिवूड रिमेक लवकरच प्रेक्षकांच्या भेटीला
सिंचन निविदांमध्येच कोटय़वधींचा गैरव्यवहार
डॉ. दाभोलकर यांच्या हत्येच्या सूत्रधारापर्यंत पोहोचावे - नारळीकर
मारेकऱ्यांना शस्त्र प्रशिक्षण देणाऱ्यांचा शोध सुरू
माळेचे मणी सापडले; दोराही लवकर सापडेल
Asian Games 2018 : बजरंगची 'सुवर्ण' कामगिरी स्व. अटलजींना समर्पित
Ind vs Eng : केवळ २९ चेंडूत हार्दिकने केली 'ही' कमाल...
सोबर्स, पोलॉक यांच्या पंक्तीतील अभिजात फलंदाज
एटीएसने सोडताच सीबीआयने ताब्यात घेतले
शहरी भागांत रात्री नऊनंतर एटीएममध्ये पैसे भरण्यास बँकांना मनाई


मशीद – हेमंत आठल्ये

गणेश उत्सव आणि प्रदूषण
jalinadr on लग्न का करावे
Vijay on लग्न का करावे
गौरव जगन्नाथ ताठे on राज ठाकरेंचे आंदोलन आणि म…
hemantathalyeblog on राज ठाकरेंचे आंदोलन आणि म…
अनिकेत गमे on राज ठाकरेंचे आंदोलन आणि म…
waranvg on लग्न का करावे
waranvg on लग्न का करावे
Nirmala on लग्न का करावे
हेमंत आठल्ये आता ट्विट्टर मधे
भारतातील भारतीय बनावटीचे पहिले व्यावसायिक हेलिकॉप्टर सांगलीच्या प्रदीप मोहिते यांनी तयार केले. जळगावात बाविस्कर यां… twitter.com/i/web/status/1… 43 minutes ago
RT @Sampat_sakaal: मराठा आरक्षण...युवकांचा निर्धार नोकरी मागणारे नव्हे नोकरी देणारे उद्योजक होणार sarkarnama.in/maratha-busine… @Sampat_sakaal @… 1 hour ago
इथं अनेकांच एकदा तरी विमानात बसावं असं स्वप्न असत पण आमच्या भारतात आपण स्वतःच खरंखुरं विमान तयार करावं हे स्वप्न… twitter.com/i/web/status/1… 1 hour ago
अबू धाबीचा राजाला व्यवसायात भागीदार करून तिथे कमाई करून ती भारतात आणणारा पहिला भारतीय उद्योजक जर कोण असेल तर ते आहे… twitter.com/i/web/status/1… 1 hour ago
 पेनला नीफ नाही. कमालीचे दारिद्र्य चप्पल पहिल्यांदा अकरावीत घातली चप्पल पहिल्यांदा अकरावीत घातली
अनेक आई इंग्लिश कंपनी काका क्रिकेट खर्च गणपती गर्लफ्रेंड घर चिंचवड चित्रपट जेवण डोळे ती दसरा दादा दिवाळी दुखी नगर नाही नोकरी पंतप्रधान परप्रांतीय पाऊस पुणेकर पुणे स्टेशन पूणे प्रेमिका बँक बस बहिण बॉस भाई भाऊ भारत भाषण भैय्या मनमाड मनसे मराठी मावशी मास्क मित्र मिरवणुक मी मुंबई मुर्ख मुलगी मुली रक्षाबंधन राज राज ठाकरे राष्ट्रवादी राहुरी रेल्वे लग्न लोकल लोणावळा वकृत्व वडिल वर्तमानपत्र विचार विधानसभा विलासराव शिवसेना शिवाजीनगर संगणक सकाळी सर्दी सहकारी सोनिया स्वाइन फ्लू स्वातंत्र्य हिंदी
ईमेलद्वारे नोंदी वाचण्यासाठी इथे स्वत:चा इमेल आयडीची नोंद करा.
दंगल कोणाची हिंदूची की मुसलमानाची
मागील दोन दिवसांपासून एक बातमी रोज वर्तमानपत्रात येत आहे. बातमी आहे मिरजेतील बिघडलेल्या वातावरणाबद्दल. सगळ्याच वर्तमानपत्रात अस लिहाल जातं की दंगल हिंदू- मुस्लीम मध्ये होत आहे. आता दंगल नेहमीच कुठे ना कुठे घडत असले. आणि अशा गणेश उत्सवात दंगली हा प्रकार काही नवीन नाही. आणि मला त्याबद्दल काही बोलायचे सुद्धा नाही. कारण मी काही आता मिरजेत नेमके काय घडते आहे हे काही स्वतःच्या डोळ्यांनी बघितलेली नाही. पण वर्तमानपत्रातील नेहमी अशा प्रकारच्या बातम्यांच्या वेळी एक शब्द नेहमी वापरला जातो. आणि तो म्हणजे ‘हिंदू-मुस्लीम’. Continue reading →
4 प्रतिक्रिया सप्टेंबर 6, 2009 सप्टेंबर 8, 2009 हेमंत आठल्ये


VRITTABHARATI | बाबासाहेबांनी देश सोडण्याची भाषा केली नाही

अन्वयार्थ : तरुण विजय
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
चौफेर : अमर पुराणिक
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
प्रहार : दिलीप धारूरकर
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
अन्वयार्थ : तरुण विजय
प्रहार : दिलीप धारूरकर
चौफेर : अमर पुराणिक
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
भाष्य : मा. गो. वैद्य
सडेतोड : अरुण रामतीर्थकर
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
राष्ट्ररक्षा : ब्रि. हेमंत महाजन
विश्‍वसंचार : मल्हार कृष्ण गोखले
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही
पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा
पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार
लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती
संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला
Home » ठळक बातम्या, नागरी, राष्ट्रीय » बाबासाहेबांनी देश सोडण्याची भाषा केली नाही
बाबासाहेबांनी देश सोडण्याची भाषा केली नाही
=राजनाथसिंह यांचे प्रतिपादन, आमिर खानच्या वक्तव्याचा खरपूस समाचार=
नवी दिल्ली, [२६ नोव्हेंबर] – भारतीय राज्य घटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे राष्ट्रऋषी आहेत. तेदेखील पक्षपाताचे शिकार ठरले, अनेकदा अपमानित व्हावे लागले, पण त्यांनी कधीही भारत सोडून जाण्याची भाषा तर सोडा, विचारही केला नाही, असे स्पष्ट प्रतिपादन करून, केंद्रीय गृहमंत्री राजनाथसिंह यांनी असहिष्णुतेच्या नावाखाली देश सोडून जाण्याची भाषा करणार्‍या अभिनेता आमिर खानला जोरदार चिमटा घेतला.
भारतात अनेकदा अपमानित होऊन, पक्षपाताचे शिकार ठरूनही डॉ. आंबेडकर यांनी भारतीय राज्य घटनेच्या निर्मितीत अमूल्य असे योगदान दिले. आपली राज्यघटना बाबासाहेबांचीच देण आहे. या देशात इतका अपमान सहन करावा लागला असतानाही, त्यांनी कधीच भारत सोडण्याची आणि अन्य दुसर्‍या देशात जाण्याची भाषा वापरली नव्हती.
राजनाथसिंह यांनी याचवेळी राजकीय पोळी भाजण्यासाठी धर्मनिरपेक्ष शब्दाचा सर्वाधिक दुरुपयोग करणार्‍या कॉंगे्रस व राजकीय पक्षांवरही घणाघाती हल्ला चढविला. सेक्युलर या शब्दाचा अर्थ धर्मनिरपेक्ष असा अजिबात होत नसल्यामुळे सेक्युलर या शब्दाचा वापर थांबविण्यात यावा आणि त्याऐवजी हिंदीत पंथनिरपेक्ष हा शब्द वापरला जावा, असे आवाहनही त्यांनी केली.
संसदेच्या हिवाळी अधिवेशाला आज गुरुवारपासून प्रारंभ झाला. संविधान दिन आणि राज्य घटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या १२५ जयंतीनिमित्त विशेष चर्चा घडवून आणण्यासाठी अधिवेशनाचे पहिले दोन दिवस राखून ठेवण्यात आले आहेत. आज पहिल्या दिवशी संविधान दिनानिमित्त संविधानाचे वाचन करण्यात आले. यावेळी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, गृहमंत्री राजनाथसिंह, कॉंगे्रस अध्यक्ष सोनिया गांधी यांच्यासह अनेक राजकीय नेत्यांनी आपले मत व्यक्त केले. यावर्षीपासून सरकारने २६ नोव्हेंबर हा संविधानदिन म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्या पार्श्‍वभूमीवर पहिल्या संविधान दिनानिमित्त राजनाथ सिंह बोलत होते.
सर्वांना समान दर्जा मिळावा यासाठी डॉ. आंबेडकरांनी आरक्षणाचा प्रस्ताव मांडला. एवढेच नव्हे, तर सर्वांना समान स्तरावर आणायचे असल्यास देशातील अस्पृश्यता दूर करणे आवश्यक असल्याचेही डॉ. आंबेडकर म्हणाले होते. आंबेडकर यांनी आरक्षण व्यवस्था विचारपूर्वक आणली होती. भारतीय संविधानाच्या प्रस्तावनेला आत्मा मानले जाते. समाजातील सर्व घटकांना समान हक्क मिळावेत यासाठी आंबेडकरांनी प्रयत्न केले. संविधानाने देशाला एकसंध ठेवले. तेव्हा, राजकीय स्वार्थासाठी आरक्षणाला जातीय रंग देण्याचा प्रयत्न व्हायला नको, असा सल्लाही राजनाथसिंह यांनी दिला.
देशात आज धर्मनिरपेक्षा या शब्दाचा सर्वाधिक गैरवापर केला जातो. याच शब्दामुळे देशात पर्यायाने समाजात जातीय तणाव निर्माण होत आहे. घटनेच्या शिल्पकारांनीही राज्य घटनेत धर्मनिरपेक्ष हा शब्द टाकण्याचा विचार केला नव्हता. पण, या देशावर सर्वाधिक काळ राज्य करणार्‍या कॉंगे्रसने घटनेत वारंवार बदल करून हा शब्द समाविष्ट केला आहे. यावरही आमचा आक्षेप नाही. पण, समाजात तणाव निर्माण करून समाजातील घटकांनाच एकमेकांविरोधात लढण्यासाठी या शब्दाचा गैरवापर करू नका, एवढेच आमचे तुम्हाला सांगणे आहे, असेही राजनाथसिंह यांनी स्पष्ट केले.
संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला
उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य
एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक
दीर्घकाळ कार्यरत राहिल्याने वाढते आयुष्य
इंटरनेटवरील प्रभावी व्यक्तींच्या यादीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी
महिला शक्तीला गुगलचा डूडलद्वारे सलाम
स्त्रियांच्या भरारीला आकाश देखील ठेंगणे
भारतात लवकरच येणार ‘अच्छे दिन’
३ वर्षीय डॉलीचा तिरंदाजीत राष्ट्रीय विक्रम
ऑस्कर पुरस्कारांमध्ये ‘बर्डमॅन’ची बाजी
नोकरी मिळविण्यात आवाजाची भूमिका महत्त्वाची
मजबूत राष्ट्राकरिता एकत्र या
खोबरेल तेलावर चालविला मिनी ट्रक
लाल द्राक्षे, शेंगदाण्यांमुळे स्मृतिभ्रंश टळतो
अमेरिकेत फोफावतेय् भारतीय खाद्य संस्कृती
गूगल विकसित करतेय कर्करोग, हृदयविकार डिटेक्टर
यंदा ९३ टक्केच पाऊस
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	काँग्रेसमुक्त भारतासाठी राहुलच अध्यक्ष हवे	‘पद्मावती’च्या अडचणी वाढल्या	राज्याला ‘स्वच्छताही सेवा’ पुरस्कार
व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	साडी  : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक	पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	कमीपणा कशासाठी	रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	मैत्रीतले नियम	नव्या वाटा	पाटमांडू
Mrinal: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Prachiti: कमीपणा कशासाठी : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
तेजस्वी, तेजप्रतापसाठी लालूंच्या विश्‍वासू अधिकार्‍यांची बदली
नवी दिल्ली, [२६ नोव्हेंबर] - बिहारच्या नितीशकुमार मंत्रिमंडळात सहभागी झालेले लालू पुत्रद्वय तेजस्वी व तेजप्रताप यांना सहकार्य व मार्गदर्शन करण्यासाठी ...


निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड सह India मध्ये किंमतऑफर & पूर्णतपशील | PriceDekho.com

कूपन, दर cashback ऑफर
लॅपटॉप, पीसी च्या, गेमिंग आणि अॅक्सेसरीज
कॅमेरा, लेन्स आणि अॅक्सेसरीज
टीव्ही आणि मनोरंजन साधने
घर & स्वयंपाकघर उपकरणे
गृह सजावट, स्वयंपाकघर आणि फर्निचर
लहान मुले आणि बेबी उत्पादने
खेळ, फिटनेस आणि आरोग्य
पुस्तके, स्टेशनरी, भेटी आणि मीडिया
भारतातील टॉप 10 मोबाईल
मागचा कॅमेरा [13 MP]
मोबाईल प्रकरणे आणि कव्हर
बिंदू आणि अंकुर कॅमेरे
कंडिशनर्स,वॉशिंग मशिन्स आणि ड्रायरसुद्धा
व्हॅक्यूम & विंडोमध्ये क्लीनर
ज्युसर मिक्सर आणि धार लावणारा
ओ डी टॉयलेट (EDT)
पायांकरीता असलेले कातड्याचे बाह्य आवरण पॅड
मऊ तळव्यांचे आवाज न होणारे बूट
चप्पल आणि फ्लिप फ्लॉप्स
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड
पॉल धावसंख्या फोन ते किती चांगले आहे हे निर्धारित करण्यासाठी वापरकर्ता रेटिंग संख्या आणि एक स्कोअर उपयुक्त users.This करून दिले जाते सरासरी रेटिंग वापरून मोजला पूर्णपणे सत्यापित वापरकर्ते सामान्य रेटिंग आधारित आहे.
* 80% संधी किंमत पुढील 3 आठवडे 10% पडू शकतो की नाही
मिळवा झटपट किमतीत घट ईमेल / एसएमएस
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड किंमतIndiaयादी
वरील टेबल मध्ये निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड किंमत ## आहे.
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड नवीनतम किंमत May 28, 2018वर प्राप्त होते
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेडफ्लिपकार्ट उपलब्ध आहे.
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड सर्वात कमी किंमत आहे, , जे फ्लिपकार्ट ( 4,490)
किंमत Mumbai, New Delhi, Bangalore, Chennai, Pune, Kolkata, Hyderabad, Jaipur, Chandigarh, Ahmedabad, NCRसमावेश India सर्व प्रमुख शहरांमध्ये वैध आहे. कृपया कोणत्याही विचलन विशिष्ट स्टोअरमध्ये सूचना वाचा.
PriceDekhoवरील विक्रेते कोणत्याही विक्री माल जबाबदार नाही.
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड दर नियमितपणे बदलते. कृपया निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड नवीनतम दर शोधण्यासाठी आमच्या साइटवर तपासणी ठेवा.
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड - वापरकर्तापुनरावलोकने
खूप चांगले , 29 रेटिंग्ज वर आधारित
आपलाअनुभवसामायिक करा एक पुनरावलोकनलिहा
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड वैशिष्ट्य
लेन्स तुपे NIKKOR Lens
फोकल लेंग्थ 4.0 - 20.0 mm
अपेरतुरे रंगे F/2.7 F/6.8
ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 10.1 Megapixels
सेन्सर सिझे 1/2.9 inch
ऑप्टिकल झूम 5x to 7x
सेल्फ टाइमर Yes, 10 sec
रेड इये रेडुकशन Yes
स्क्रीन सिझे 2 to 2.9 in.
ईमागे डिस्प्ले रेसोलुशन 230,000 dots
विडिओ डिस्प्ले रेसोलुशन 640 x 480
सुपपोर्टेड आस्पेक्ट श 16:09
ईमागे फॉरमॅट JPEG, EXIF
विडिओ फॉरमॅट AVI Movie
मेमरी कार्ड तुपे SD / SDHC / SDXC
इनबिल्ट मेमरी 22 MB
बिल्ट इन फ्लॅश Yes
निकॉन कूलपिक्स ल२३ पॉईंट & शूट कॅमेरा रेड
Quick links आमच्या विषयी आमच्याशी संपर्क साधा T&C गोपनीयता धोरण FAQ's


नकल आन संपर्क विवरण | Website building

नकल आन संपर्क विवरण
ई साईट Mavchi Community द्वारे आयोजित कोअवामाय येनही..
या बारामाय वोदारी जाण ओअरा हाटी info@mavchi.in कोआ.
जाव हुदुं अन्यथा उलेख नाय ओय,साईट वोय बादी माहिती वोय OAरा नकल अथवा सारको ओदिकार रोय.
चित्र सहित बायबल कहानी
आमहाल तुमे टिपणी आन संदेश दोवाडा.
नीचे देनला गोया संपर्क फार्मा द्वारे तुमा आमहाल संदेश दोवाडी सेकतेहें.त्याज रिते तुमे नाव अथवा ईमेल पोतो हेय जेहेकोय का तुमा काय प्रश्न होदतेहे आन त्याआ जोवाब मिळवा मागतेहें.
उचे कोड नोंद कोआ.: *
ASCll कला शैली माय कोड नोंद कोआ.


व्यक्तिविशेष – मराठी ग्रंथसूचीकार श्री. शरद केशव साठे | Chittavedh | Chitpavan Katta - A blog about Exploring their Traditions & Culture of chitpavan kokanasth brahman

व्यक्तिविशेष – मराठी ग्रंथसूचीकार श्री. शरद केशव साठे
मराठी ग्रंथसूचीकार श्री. शरद केशव साठे
आपल्यातील प्रत्येकाला सार्थ अभिमान वाटावा, समस्त डोंबिवलीकरांनाच नव्हे तर अन्य भाषिक वाङमय प्रेमींना ज्यांचा आदर वाटावा असा एक गुणी माणूस या डोंबिवलीत वास्तव्य करून आहे. “मराठी ग्रंथसूचीकार” असा गौरवपूर्ण उल्लेख ज्यांचा केला जातो अशी केवळ दोनच व्यक्तिमत्वं समस्त वाङमयकारांना ज्ञात आहेत. याचे पहिले मानकरी कै. शंकर गणेश दाते तर दुसरा मान आपल्या घरचे शरद केशव साठे यांचा आहे. कै. दात्यांच्या आकस्मिक निधनामुळे अपु-या राहिलेल्या कामाची जबाबदारी स्वतःहून शिरावर घेणारे शरदराव साठे चित्तवेधच्या पहिल्या अंकातील व्यक्तिविशेष या सदराचे पहिले मानकरी आहेत.
कै. शंकरराव दाते व श्री. शरदराव साठे ही दोन्हीही माणसं ख-या अर्थानं मोठी आहेत कारण मराठीमध्ये आजवर केले गेलेले कोश व सुचिकार्य, सर्व भारतीय भाषांचा तौलानिक विचार करता, एवढ्या मोठ्या प्रमाणात केवळ मराठीतच झाला असल्याचा निर्वाळा भारतातील विविध भाषा तज्ञांनी वेळोवेळी दिला आहे.
मराठी ग्रंथसूची म्हणजे मराठीमध्ये प्रकाशित झालेल्या सर्व ग्रंथाची विषयवार यादी होय. अगदी तपशिलासहित म्हणजे ग्रंथाचा विषय, ग्रंथकार, ग्रंथ नाम, प्रकाशक, प्रकाशनस्थळ, प्रकाशन वर्ष, पृष्ठ संख्या, किंमत, इत्यादिंचीनोंद. ही ग्रंथसूची म्हणजे महाराष्ट्र सारस्वताची सगुण मूर्ती व प्रगतीची संदेश कथक आहे.
मराठी वाङमय हा विषय घेऊन एम. ए. ही पदवी आणि ग्रंथालय शास्त्राचं एक प्रमाणपत्र या पुंजीवर खर्डेघाशी करणारे शरदराव कमालीची जिद्द व अभ्यासू वृत्तीमुळे “ग्रंथासुचीकार” म्हणून नावारूपाला आले. कै. दाते संपादित मराठी ग्रंथसुचीचा पहिला भाग सन १९४४ मध्ये प्रकाशित झाला, ज्याचा कालखंड सन १८०० ते १९६७ एवढा मोठा आहे. सन १९३८ ते १९५० चा दुसरा भागही सन १९६१ मध्ये प्रकाशित झाला पण १९९४ मध्ये दातेसर निधन पावले आणि तिस-या भागाचं कामंच थंडावलं. बँकेची सुखवस्तू नोकरी व्ही. आर.एस.च्या व्हायरस पूर्वीच शरदरावांनी ख-या खु-या स्वखुशीने १९९५ मध्ये सोडली आणि अथक परीश्रमांती सन १९५१ ते १९६२ या कालखंडाचा तिसरा भाग फेब्रु.२००१ मध्ये प्रकाशित केला. सन १९६३ ते १९७२ चा चौथा भाग तर कार्यरत आहेच पण पुढील एकूण आठही भागांची सन २००० पर्यंतची सूचीमालिका करण्याचं प्रचंड काम शरद रावांची जिद्द व अनुभव लक्षात घेऊन महाराष्ट्र राज्य मराठी विकास संस्थेनी संपूर्णतया शरदरावांवरच सोपवलं आहे. अर्थातच आपल्या ह्या अजोड कार्यात संस्थेच्या संचालिका डॉ. सरोजिनी वैद्य, विविध ग्रंथालयं आणि राज्य शासनाचा उल्लेख ते प्रामुख्याने करतात.
मित्रांनो, शरदरावांनी यापूर्वी केलेल्या सुचींचा संग्रह तुम्ही पाहाल तर तुमचा अभिमान शतगुणित होईल. श्री ज्ञानेश्वर महाराजांच्या अमृतानुभावावरील शब्दसूची, ज्ञानेश्वरीची ओवीसूची, मर्ढेकरांची कविता, निवृत्ती, सोपान, मुक्ताबाई, चांगदेव पासष्ठी या सर्वांच्या चरणसूची व शब्दसूची. हा असा अखंड निदिध्यास घेतलेले शरदराव हजारो रुपयांची पदरमोड केवळ आपल्या आनंदासाठी करतायत. मराठी वाङमयाभ्यास वा ग्रंथ पालन क्षेत्रातील एखाद्या प्रोफेशनल व्यक्तीनं ग्रंथसुचीचं हे काम अधिक तंत्रशुद्धतेनं व परिपुर्णतेनं केले असते असे त्यांना अजूनही वाटतं. असा विनम्र भाव, ऋजुस्वभाव, शब्दाशब्दातून प्रकट होणारा आदरभाव, चेह-यावरचा प्रसन्नभाव, कमालीची जिद्द, अपार मेहनत, मराठी सारास्वतावरील गाढ श्रद्धा, प्रसिद्धी परांङमुखता ही खास वैशिष्ट्ये असणारे आमचे, आपले सर्वांचे एकारांत चित्तपावन असले तरी वैखरी माधुर्य जपणारे श्रीमान शरद केशव साठे यांना आम्हा सर्वांचा मानाचा मुजरा. आपल्या शुभाकार्यासाठी आपणास दीर्घायुष्य लाभो ही श्री परशुरामचरणी प्रार्थना
व्यक्तिविशेष – श्री विष्णू शंकर ( दाजी ) दातार


AMAR PURANIK : CHAUPHER...|अमर पुराणिक : चौफेर... AMAR PURANIK : CHAUPHER, अमर पुराणिक : चौफेर: लोकसभा-विधानसभा निवडणुका एकत्र व्हाव्यात?

राष्ट्रीय धोरणाबाबत कॉंग्रेसचे हीन राजकारण
एंडरसनला पळवण्यास जबाबदार कोण
) नेत्यांची वेल्थ गेम
अणू दुर्घटना: नुकसानभरपाई विधेयक
दरिद्रयाच्या खाईत रुततोय देश
इंधन दरवाढ हे सरकारी षड्‌यंत्र
सुवर्ण महोत्सवी महाराष्ट्राची दुर्दशा
मुश्रिफांनी तोडले अकलेचे तारे...
निकालांची दशा आणि दिशा
नितीन गडकरी : स्वयंसेवक ते पक्षाध्यक्ष
देशोद्धार गांधी-नेहरू घराण्यांनीच केला काय
वक्तव्यांचे परिमाण आणि परिणाम
वर्गवार्‍यांत अडकले जणगणनेचे राजकारण
मातृ-पितृसेवेचा रोटरी क्लबचा पुण्यप्रद उपक्रम
पारशी नववर्षारंभ : ‘पतेती’
नितीन गडकरी : स्वयंसेवक ते पक्षाध्यक्ष
सोलापूरची उद्योग भरारी : १ »
सोलापूरची उद्योग भरारी : २ »
हिमालया टेक्स्टाईल्स : वस्त्रोद्योगातील गौरीशंकर
सोलापूरची उद्योग भरारी : ३ »
उद्योगरत्न ए.जी. पाटील : एक नीतिमान कर्मयोगी
बंग उद्योग समूह : तत्त्वनिष्ठ, बहुआयामी परंपरा
रिचवुड फर्निचर : ग्राहकांच्या घरात आणि मनात
सोलापूरची उद्योग भरारी : ४ »
बँक ऑफ महाराष्ट्र : ग्राहकांच्या सामर्थ्याचे प्रतीक
आशाताई : एक सृष्टिगांधर्वी
...मौत भी मै शायराना चाहता हूँ|
मेघदूत : आषाढस्य प्रथम दिवसे...
मेहदी हसन : अबके हम बिछडे
गुरु तेग बहादुर सिंह
स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचे निवडक विचार »
हिंदुस्थान : स्वा. सावरकरांचे विचार
खरा सनातन धर्म कोणता
सिद्धयोग संवर्धक नारायणकाका ढेकणे
नानाजी देशमुख : एक ‘राजर्षी’
बुद्धीबळ भिष्माचार्य : भाऊ पडसलगीकर
भारतीय अणु संशोधनाचे प्रणेते होमी भाभा
जेऊरकरांच्या ‘अश्‍वत्था’खाली संगणक ज्ञानयज्ञ
के.एल.ई.चा कर्नाटक, महाराष्ट्रातील शैक्षणिक यज्ञ
इंडियन मॉडेल स्कूल : ज्ञान, संस्कारांचा समन्वय
शैक्षणिक धोरणांनींच (बी)घडवला देश
फक्त कायदे करुन काय होणार
गर्भाशयाच्या शस्त्रक्रियेला पर्याय ‘बलून थेरपी’
बँकिंग क्षेत्रातील तंत्रज्ञानाची क्रांती
जलवायू परिवर्तन व भारताची भूमिका
चीनची सामरिकनिती आणि भारताविषयी धोरणे
शीतयुद्धाचा नवा पवित्रा : सायबरकावा
राष्ट्रीय : अमर पुराणिक
लोकसभा-विधानसभा निवडणुका एकत्र व्हाव्यात
•चौफेर : अमर पुराणिक•
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भाजपा पदाधिकार्‍यांच्या बैठकीत सर्व निवडणुका पाच वर्षांत एकाचवेळी घेण्यासंबंधी सूचना केली होती. लोकसभा निवडणुक पाच वर्षातून एकदाच होत असली तरी कोणत्या ना कोणत्या राज्यातील विधानसभा निवडणुका दरवर्षी होत असतात त्यामुळे कल्याणकारी योजनांच्या अंमलबजावणीत अडथळे येतात. त्यासाठी लोकसभा आणि विधानसभा एकाचवेळी झाल्या पाहिजेत. इतके नव्हे तर स्थानिक पातळीवरील महापालिका, जिल्हा परिषद आणि ग्रामपंचायतीच्या निवडणुका देखील एकाचवेळी किंवा एकाच कालावधीत होणे आवश्यक आहे. पंतप्रधान मोदी यांची ही सूचना नवी नाही. विधिआयोग आणि बर्‍याच संसदीय समित्यांनीही एकत्र निवडणुका घेण्याच्या बाजूने मत मांडले होते. पण काही छोटे किंवा राज्यस्तरीय पक्ष याबाबत असहमती दर्शवत आहेत.
नुकत्याच ७ राज्यातील राज्यसभेच्या निवडणुका पार पडल्या. त्या अनुषंगाने लोकसभा - विधानसभेच्या निवडणुका एकत्रपणे घ्याव्यात का या जुन्याच चर्चेला नव्याने तोंड फुटले आहे. निवडणुक आयोगाने मे महिन्याच्या पहिल्या आठवड्‌यात विधी मंत्रालयाला लिहिलेल्या पत्रात लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका एकाचवेळी घेण्याच्या सुचनेला सहमती दर्शवताना म्हंटले आहे की, जर राजकीय पक्ष उक्तविचारांशी सहमत असतील तर लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका एकत्रीतपणे घेण्यास आयोग तयार आहे. आयोगाचे म्हणणे आहे की, दोन्ही निवडणुका एकाचवेळी घेण्यासाठी मोठ्‌याप्रमाणात इव्हीएम आणि व्हीव्हीपीएटी मशीन लागणार आहेत. ज्याच्या खरेदीसाठी जवळजवळ ९ हजार कोटींचा खर्च अपेक्षित आहे. विधी मंत्रालयाने एकत्र निवडणुका घेण्यासंबंधी संसदीय समितीच्या ७९ व्या अहवालात दिल्या गेलेल्या सूचना व दुरुस्त्यांसंबंधी निवडणुक आयोगाचे मत विचारले आहे. हा अहवाल विधी मंत्रालयाला डिसेंबर २०१४ मध्ये दिला होता.
मार्च २०१६ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भाजपा पदाधिकार्‍यांच्या बैठकीत सर्व निवडणुका पाच वर्षांत एकाचवेळी घेण्यासंबंधी सूचना केली होती. त्यांनी म्हंटले होते की, लोकसभा निवडणुक पाच वर्षातून एकदाच होत असली तरी कोणत्या ना कोणत्या राज्यातील विधानसभा निवडणुका दरवर्षी होत असतात त्यामुळे कल्याणकारी योजनांच्या अंमलबजावणीत अडथळे येतात. त्यासाठी लोकसभा आणि विधानसभा एकाचवेळी झाल्या पाहिजेत. इतके नव्हे तर स्थानिक पातळीवरील महापालिका, जिल्हा परिषद आणि ग्रामपंचायतीच्या निवडणुका देखील एकाचवेळी किंवा एकाच कालावधीत होणे आवश्यक आहे. पंतप्रधान मोदी यांची ही सूचना नवी नाही. भाजपाने २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीच्या आपल्या जाहीरनाम्यात लोकसभा - विधानसभा निवडणुका एकत्र घेण्याच्या मुद्द्याचा समावेश केला होता. विधिआयोग आणि बर्‍याच संसदीय समित्यांनीही एकत्र निवडणुका घेण्याच्या बाजूने मत मांडले होते. पण काही छोटे किंवा राज्यस्तरीय पक्ष याबाबत असहमती दर्शवत आहेत कारण त्यांना भीती आहे की, असे झाल्यास मतदाता केंद्रात आणि राज्यातही राष्ट्रीय पक्षाला बहुमत देतील. उदाहरणार्थ लोकसभेच्या निवडणुकीच्यावेळीच दिल्ली, उत्तर प्रदेश, बिहारच्या निवडणुका झाल्या असत्या तर विधानसभेतही भाजपाला या राज्यात प्रचंड बहुमत मिळाले असते आणि या राज्यात भाजपा सत्तेत आला असता.
भारतात १९५२, १९५७, १९६२ आणि १९६७ पर्यंत लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका एकाचवेळी झाल्या होत्या. तेव्हा निवडणुका आयोगाला एकत्र निवडणुका घेण्यात अडचण येत नव्हती शिवाय राजकीय पक्षांनाही याची अडचण येत नव्हती. १९६८ आणि १९६९ मध्ये काही राज्यातील विधानसभा वेळेपुर्वी बरखास्त केल्या गेल्यामुळे नव्याने निवडणुका घेतल्या गेल्या. तर १९७० मध्ये लोकसभा मुदतीपुर्वी भंग पावल्याने आणि १९७१ साली नव्याने निवडणुका घेतल्या गेल्यामुळे लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका एकत्र घेण्याची प्रक्रिया खंडीत झाली. तेव्हापासून लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका वेगवेगळ्या घेतल्या जावू लागल्या. संविधानाच्या ३२४ कलमानूसार निवडणुका आयोगाकडे निवडणुका घेण्याची जबाबदारी असल्याने स्वतंत्र आणि स्वच्छ निवडणुका घेण्याचे अधिकारही निवडणुक आयोगाला मिळालेले आहेत. त्यासाठी निवडणुक आयोग वेळोवेळी कडक नियम बनवत आले आहे. तरीही या नियमांची पायमल्ली सतत होत आली आहे हे कटूसत्य आहे. भारतातील बर्‍याच उमेदवारांचा निवडणुकीचा खर्च आयोगाच्या निर्धारित खर्चापेक्षा जास्त असतो. विधानसभा निवडणुका वेगवेगळ्या वेळी होत असल्यामुळे सर्व पक्षाचे केंद्रीय नेते राज्यांमध्ये महिनाभर तळ ठोकुन असतात आणि मतदारांवर आपल्या पक्षाचा प्रभाव पाडण्याचा पुरेपुर प्रयत्न करत असतात. लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका एकत्र घेतल्यास हे सर्व नेत्यांना आपआपल्या निवडणुकांत सक्रिय रहावे लागल्यामुळे राज्यातील निवडणुकांत लक्ष घालणे शक्य होणार नाही. अर्थात प्रत्येक पक्ष आपली सत्ता यावी, आपले उमेदवार निवडुन यावेत यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करणारच. विधानसभा आणि लोकसभा निवडणुका एकाच वेळी घेतल्या गेल्या नसल्या तरी किमान दोन्ही निवडणुका जवळपासच्या कालावधीत झाल्या तरीही ते योग्य होईल जेणे करुन लोकसभा आणि सर्व राज्यातील विधानसभा निवडणुका सहा महिन्यांच्या कालावधीत जरी झाल्या तरी राहिलेल्या साडेचार वर्षांच्या कालावधीत विकासकामे व योजना राबण्यात अडथळे येणार नाहीत. एकत्र निवडणुका घेण्यामागे मुख्य कारण हेच आहे की वर्षावर्षाला निवडणुका झाल्याने सतत विकासकामात अडथळे येत असतात ते बंद होईल आणि राहिलेल्या साडेचार वर्षात अखंडपणे विकासकामांना गती देणे शक्य होईल.
निवडणुक आयोग लोकसभा विधानसभा निवडणुका एकत्र घेण्यास तयार आहे. शिवाय भाजपाने हा मुद्दा आपल्या निवडणुकीच्या घोषणापत्रात घेतल्यामुळे एकत्र निवडणुका घेण्यास वचनबद्ध आहे. त्यामुळे भाजपा सरकारला या प्रस्तावावर सर्व पक्षांची सहमती मिळवावी लागेल आणि जे सहमत नाहीत त्यांचे मतपरिवर्तन करावे लागेल. जर सर्व पक्ष तयार झाले तर काही राज्यातील विधानसभेचा कार्यकाळ वाढवावा लागेल तर काही राज्यातील कमी करावा लागेल. ज्या राज्यातील विधानसभेचा कार्यकाळ कमी होणार आहे त्यांची सहमती मिळवणे कठीण आहे. येती लोकसभा निवडणुक २०१९ साली होईल. पश्‍चिम बंगाल, आसाम, तामिळनाडू, केरळ या राज्यात नुकत्याच निवडणुका झाल्या आहेत त्यामुळे या राज्यातील निवडणुकांचा कार्यकाळ ३ वर्षात संपवावा लागेल. बिहार विधानसभेला ४ वर्षे मिळतील. या राज्यांची समजूत काढणे म्हणजे दगडातून पाणी काढण्याइतके अवघड काम आहे, पण हे अशक्य काम नाही. जर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आपले राजनैतिक कौशल्य वापरून सर्व पक्षांकडून २०१८ पर्यंत जरी सहमती मिळवू शकले तर संसदेच्या हिवाळी अधिवेशनात संविधानिक सहमती प्राप्त करणे कठीण होणार नाही. अशा स्थितीत निवडणुक आयोग २०१९ साली लोकसभा आणि राज्यसभा निवडणुका एकत्रपणे किंवा त्या वर्षभरात घेऊ शकतो. या साठी लागणार्‍या इव्हीएम मशिनरीज खरेदी करणे व इतर व्यवस्था करणे सरकारसाठी कठीण काम नाही.
लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका समान कालावधीत करण्याबरोबर अन्यप्रकारच्या निवडणुक सुधारणा करणे आवश्यक आहे. या पहिला मुद्दा आहे की वाढत्या उमेदवारांची अनियंत्रित संख्या. काही काही निवडणुकीत उमेदवारांची संख्या शंभरापर्यंत जाऊ शकते. निवडणुकांत मोठ्‌यासंख्येने असे उमेदवार उभे राहतात. ज्यांनी कधी ग्रामपंचायत किंवा पालिकेची निवडणुक लढवलेली किंवा जिंकलेली नसते असे लोक लोकसभा आणि विधानसभेची निवडणुक लढवतात. बरेचशे उमेदवार दोन - पाचशे मतेही मिळवू शकत नाहीत. त्यामुळे निवडणुक आयोगाने यावर उपाय योजने आवश्यक आहे. जमानतीची रक्कम वाढवूनही याला आळा बसलेला नाही. यासाठी निवडणुकीला उभे राहू इच्छिणार्‍या प्रत्येक उमेदवाराचे राजकीय आणि सामाजिक कामाचे किमान ५ वर्षांचे रिपोर्ट कार्ड अनिवार्य करावे किंवा तत्सम आर्हता आवश्यक करण्यासारख्या नव्या संकल्पना राबवून याला आळा घालण्याचा प्रयत्न आयोग करु शकतो. याचा दूसरा फायदा म्हणजे लोकसभेत आणि विधानसभेत ज्यांना बहुमत मिळेल त्याच राष्ट्रीय पक्षाची सत्ता येईल व त्यामुळे राज्यसभेतही त्यापक्षाचे प्राबल्य राहिल जेणे करुन लोकसभेत मंजूर झालेले विषय राज्यसभेत फेटाळले जाणार नाहीत. कॉंग्रेस सारख्या निक्रिय पक्षांना याचा काही उपयोग होणार नाही पण विधायक काम करणार्‍या पक्षांना याचा फायदा मिळेल हे निश्‍चित.
होमी भाभा यांची जन्मशताब्दी भारतीय अणु संशोधनाचे प्रणेते होमी भाभा •अमर पुराणिक भारताच्या अणुऊर्जा विकासकार्यक्रमाचा पाया रचण्याच्या काम...
भारताच्या अभ्युदयाचा मार्ग ‘सिद्धयोग’
भारताच्या अभ्युदयाचा मार्ग ‘सिद्धयोग’ सिद्धयोग संवर्धक प.पू. नारायणकाका महाराज ढेकणे यांचे महत्कार्य • अमर पुराणिक प.पू. नारायणकाका महा...
पारशी नववर्षारंभ : ‘पतेती’
•अमर पुराणिक• मानवतेच्या धर्मात सर्वात जास्त महत्त्व माणुसकीचे. ही माणुसकी जपणारी माणसे आजच्या जगात दुर्मिळच. हूमत-पवित्र विचार, हूकत-...
आतंकवाद आणि त्याचा सामना
आतंकवाद आणि त्याचा सामना आतंकवादाच्या समस्येने संपूर्ण जगच त्रस्त आहे, भयभीत आहे. अमेरिकेसारख्या बलाढ्य राष्ट्रालाही, ज्याच्याजवळ सर्वाधिक...
महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महापरिनिर्वाणदिन
महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महापरिनिर्वाणदिन अमर पुराणिक ६ डिसेंबर १९५६ साली दिल्लीत अलीपूर रोड येथील निवासस्थानी निद्रावस्थेतच बाबासाहेब...
|| वंदे मातरम ||
भारताच्या एनएसजी प्रवेशाला चीनी कोलदांडा
लोकसभा-विधानसभा निवडणुका एकत्र व्हाव्यात
सुब्रमण्यम स्वामी- रघुराम राजन वादाचा मतितार्थ
चाबहार बंदरामुळे पाकिस्तानची कोंडी
अन्वयार्थ : तरुण विजय (4)
आंतरराष्ट्रीय : अमर पुराणिक (19)
ऐतिहासिक : अमर पुराणिक (8)
औद्योगिक : अमर पुराणिक (10)
कै. नानासाहेब वळसंगकर (3)
दिल्ली दरबार: रविंद्र दाणी (1)
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (4)
पंचनामा : भाऊ तोरसेकर (47)
परराष्ट्र : अमर पुराणिक (6)
पर्यटन : प्रा. ए. डी. जोशी (1)
प्रहार : दिलीप धारुरकर (5)
भाष्य : मा.गो. वैद्य यांचे लेख (16)
मुस्लिमजगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
राजकीय : अमर पुराणिक (63)
राष्ट्ररक्षा : व्रि. हेमंत महाजन (1)
राष्ट्रीय : अमर पुराणिक (31)
विज्ञान-तंत्रज्ञान : अमर पुराणिक (3)
विश्‍वसंचार : मल्हार कृष्ण गोखले (2)
व्यक्ती विशेष : अमर पुराणिक (4)
शैक्षणिक : अमर पुराणिक (7)
सडेतोड : अरुण रामतीर्थकर (56)
सामाजिक : अमर पुराणिक (19)
सांस्कृतिक : अमर पुराणिक (17)


CALL: 0240-2320444

कोट्यवधीची उड्डाणे आणि रस्ते मात्र खड्ड्यातच
प्रवास करताना गचके बसायला सुरुवात झाली की हमखास ओळखावे, आपल्या मराठवाड्यात आलो. विभागातील ७० टक्के रस्त्यांची चाळणी झाली आहे. गडकरी धोरणाप्रमाणे राज्य महामार्ग असो की राष्ट्रीय, बड्या कंपन्याच टेंडर भरू शकतात. कार्यकर्ते सांभाळण्याची काँग्रेसी कंत्राटदारी संपली आहे. आता कोट्यावधीची उड्डाणे आता बड्डे लोग, बड्डी बाते कहाँ हमारे गड्डे. मराठवाड्याच्या खड्ड्यांची काय डाळ शिजणार
पंतप्रधानांच्या झगमगाटी घोषणातही गडकरींचे काम उठून दिसत आहे. औरंगाबादच्या भेटीमध्ये त्यांनी २५ लाख कोटींची कामे पाच वर्षांत पूर्ण करण्याचा विडा उचलला आहे. ‘भारतमाला’ कॉरीडॉरमध्ये मराठवाड्याच्या चार जिल्ह्यांचा समावेश झाला आहे. समृद्धी महामार्गही औरंगाबाद-जालना जिल्ह्याला खेटून जात आहे. विलासराव देशमुख मुख्यमंत्री असताना एकदा नाशिककडून औरंगाबादला येत होते. रस्त्यांची दूरवस्था बघून बांधकाममंत्री छगन भुजबळ यांना फोनवरून म्हणाले ‘छगनराव, तिकडे नव्या रस्त्यांचे काय व्हायचे ते होऊ द्या, पण निदान आमच्या खड्ड्याकडे तरी जरा बघा.’ शिवसेना प्रमुख बाळासाहेब ठाकरेही मराठवाड्यातील रस्त्यांनी हाडे खिळखिळी केल्याचे जाहीरसभातून सांगायचे. गडकरी खरे रोडकरी. इंडियन रोड काँग्रेसच्या मानकाप्रमाणे रस्ते व्हावेत असा त्यांचा आग्रह आहे. गडकरीमुळे अपेक्षा उंचावल्या आहेत. मराठवाड्यात वीजबळी, पाणीबळी पडतच असतात. खड्डाबळींची संख्याही थोडीथोडकी नाही. परवा खड्ड्यांमुळे वैजापूरनजिक एका महिलेची रिक्षातच प्रसुती झाली, तिचे अर्भक दगावले.
बांधकाम खात्याचे तत्कालीन मुख्य अभियंता प्रवीण किडे यांनी मराठवाड्यातील २२०० किलोमीटरमधील ७० टक्के रस्त्यांची चाळणी झाली असल्याचा अहवाल राज्य शासनाला दिला आहे. जानेवारीमध्ये बांधकाममंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी दीड हजार कोटींची घोषणा केली. अजूनही ती घोषणाच आहे. दरम्यान शासनाने हायब्रीड अ‍ॅन्युटी धोरण आणले. म्हणजे राज्य शासन ६० टक्के आणि कंत्राटदाराने ४० टक्के रक्कम उभी करायची. यातून वैजापूर-शिऊर फाट्यापर्यंत रस्ता होणार आहे. अर्थात यासाठी कंत्राटदार तांत्रिक आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम असायला हवा. कामाचे तुकडे करून देण्याचा जुना पुढारी-कंत्राटदारांचा उद्योग या सरकारने बंद करून टाकला आहे. जिल्हा बँका, स्वस्त धान्य दुकान या बलस्थानाला सरकारने अंकुश लावला. कार्यकर्ता पुढारी आपल्या दिमतीला ठेवण्याची कंत्राटी सद्दी आता संपली आहे. पूर्वी जिल्हावार दरसूची असायची. आता केंद्राच्या आदेशाप्रमाणे राज्य दरसूची लागू आहे. ती पुढारी-कंत्राटदारांना परवडण्यासारखी नाही. काँग्रेसाश्रयाने पुढारी-कंत्राटदारांची एक पिढीच आपल्याकडे घडली. आताही पिढीच गारद होण्याच्या मार्गावर आहे. लातूरच्या एका रस्त्याचे कंत्राट लखनौच्या कंत्राटदाराला मिळाले आहे. सोलापूर-धुळे राष्ट्रीय महामार्गाचे काम आयआरबी या कंपनीला मिळाले आहे. मध्यंतरी या रस्त्यावरील एक पूल वाहून गेला. या कामासाठी जिल्हाधिका-यांनी महिनाभर पाठपुरावा करूनही कंपनीने दाद दिली नाही. त्यांनाही अगदी वरून दडपण आणावे लागले. मग मात्र आठवडाभरात काम झाले. मोठ्या कंपन्या, मोठे वादे असा सिलसिला सुरू आहे. ग्रामविकास मंत्री पंकजा मुंडे यांचे वजन वापरल्यामुळे कामे चांगली होत आहेत. कन्नडच्या घाटामध्ये पहिला बोगदा या निमित्ताने होत आहे. किमान मुख्यमंत्री ग्रामसडक योजनेचे रस्ते तरी खड्डाविरहित व्हावेत. कोटी-कोटीच्या कामात खड्ड्यांचे काम म्हणजे तुच्छ किंवा क्षूद्र समजू नये, एवढेच


SPARK-Socio Political Analysis & Research Kendra: राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान आणि महाराष्ट्राचे आरोग्य

नवीन सरकारचा पहिला अर्थसंकल्प वाचण्यासाठी येथे टीचकी मारा भाग 1 भाग 2
पुढील पावसाळी अधिवेशन 13 जुलै, 2015 ला मुंबईत होईल.
राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान आणि महाराष्ट्राचे आरोग्य
गरीब, दुर्लक्षित तसेच गरजू ग्रामीण जनतेला सहजसाध्य, परवडण्याजोगी, कार्यक्षम, उत्तरदायी आणि विश्वासार्ह आरोग्यसेवा उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने केंद्र सरकारने संपूर्ण देशात एप्रिल, 2005 पासून राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान (2005-12) योजना सुरू केली होती. ही योजना येत्या 31 मार्च, 2012 रोजी संपत आहे. या योजनेमुळे महाराष्ट्रातील आरोग्य सेवांमध्ये कशाप्रकारे बदल झाले आहेत किंवा नाहीत, त्यात काही सुधारणा वा वाढ झाली आहे का तसेच राज्यातील वैद्यकीय तज्ञांची उपलब्धता, जनगणनेनुसार राज्यात आरोग्य संस्था उपलब्ध आहेत का तसेच राज्यातील वैद्यकीय तज्ञांची उपलब्धता, जनगणनेनुसार राज्यात आरोग्य संस्था उपलब्ध आहेत का आदी बाबींचा शासकीय अहवालांच्या आधारे आकडेवारीसह आढावा घेण्यात आला आहे.
अधिक आणि सविस्तर माहितीसाठी ब्लॉगवरील पत्यावर किंवा दूरध्वनी क्रमांकावर संपर्क साधावा. हे अहवाल विनामूल्य उपलब्ध करून दिले जातील.
Labels: NRHM, महाराष्ट्राचे आरोग्य, राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान
`स्पार्क`कडे उपलब्ध असलेली माहिती
मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार, जिल्हानिहाय सामाजिक-आर्थिक सांख्यिकी २०११, अवयव व देहदान विषयक माहिती, सिंचन विषयक माहिती, राज्यातील विभागीय असमतोल , दुग्ध व्यवसायातील तोटा, महाराष्ट्रातील स्वच्छता व पाणीपुरवठा, अनुसूचित जाती/जमातींची सद्यस्थिती, सरोगसी, पोलीस सेवा सुधारणा कायदा, राज्य सेवा हमी अधिनियम आणि महाराष्ट्र लोक आयुक्त आणि उप लोक आयुक्त (सुधारणा) अधिनियम
टंचाईच्या अनुषंगाने २०१२-२०१३ मध्ये प्रसिद्ध केलेले महत्त्वाचे शासन निर्णय
महाराष्ट्र शासनाचा 2012-13चा अर्थसंकल्प
महाराष्ट्राची आर्थिक पाहणी 2011-12
महाराष्ट्रातील पिण्याच्या पाण्याची व्यथा
महिला व बालविकास विभाग
गोदावरी मराठवाडा पाटबंधारे विकास महामंडळ
राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान आणि महाराष्ट्राचे ...
महाराष्ट्रातील गुन्हेगारी संदर्भातील आकडेवारी
महाराष्ट्रातील गतिमंद गृहांची दुरावस्था
पुरवणी मागण्या - मार्च 2012