गीत महाभारत - द्रोणनिधन

हल्ली महिला पौरोहित्य करतात हे धर्मसंमत आहे काय
मराठी मुख्य सूची|मराठी पुस्तके|गीत महाभारत|
गीत महाभारत - द्रोणनिधन
महर्षी व्यासांनी लिहिलेले महाभारत हे मानवी जीवनाच्या सर्व अंगांना स्पर्श करणारे व ज्ञानाने ओतप्रोत भरलेले असे महाकाव्य आहे.
द्रुपदाने सभेत अपमान केल्यामुळे द्रोणांनी तरुण शिष्यांच्या साह्याने त्याचा पुन्हा पराभव केला होता. द्रुपदानेही त्यांच्या वधार्थ इश्वरी कृपेने यज्ञकुंडातून ’धृष्टद्युम्न’ हा पुत्र मिळविला होता. भारतीय युद्धात हाच पांडवांचा मुख्य सेनापती झाला. द्रोणांनी पांडव सैन्याला जर्जर केले. द्रोणांना कसे आवरावे ह्या प्रश्नाने पांडव चिंतित होते. अनिष्ट घटना कानावर आल्यास आपण शस्त्रत्याग करु असे द्रोणांनी पांडवांना विदित केले होते. कृष्णाने डावपेच रचला. द्रोण सेनापती झाल्यानंतर युद्धाच्या चवथ्या दिवशी जयद्रथाचा वध अर्जुनाने केला होता. पाचव्या दिवशी चांगलीच रणधुमाळी माजली. ठरविल्याप्रमाणे भीमाने’अश्वत्थामा’ नावाच्या हत्तीला मारले व अश्वत्थामा मेला अशी कंडी उठविली. द्रोणांचे मन त्यामुळे द्विधा झाले. आपला अश्वत्थामा खरोखर मेला की काय हे सत्य जाणण्यासाठी त्यांनी युधिष्ठिराला विचारले; कारण तो सत्यवादी होता. युधिष्ठिराने अश्वत्थामा मेला असे खोटे सांगितले. द्रोणाचार्य खचले. त्यांचा रथ परत फिरल्यावर ’गज’ असे तो हळूच पुटपुटला. द्रोणांनी शोकामुळे शस्त्र टाकले व ते रथात स्वस्थ बसले. तेवढयात धृष्टद्युम्न वेगाने आला व त्याने रथावर चढून त्यांचा वध केला. युधिष्ठिराचा रथ या असत्य बोलण्यामुळे भूमीपासून चार अंगुळे वर चालत होता---तो जमिनीवर चालू लागला.
सेनानीने प्राण अर्पुनी रणात ऋण फेडिले ॥धृ॥
द्रोण प्रतापी रणी गाजले
धनुष्य द्रोणांच्या हातातिल विजयध्वज भासले ॥१॥
तसे पळविले अगणित वीरा
रक्‍ताचा जणु पूर वाहिला
शौर्य अलौकिक पाहुन पांडव धैर्यहीन झाले ॥२॥
धर्माने त्या दिली संमती
गुप्त योजना आखुनी रात्री कृष्णार्जुन परतले ॥३॥
वृत्त दिले सैन्यात झोकुनी
रणांगणावर वृत्त पसरता द्रोण खिन्न झाले ॥४॥
विचारले त्या श्वास रोखुनी
’रणांगणी गेला का द्रौणी
’गेला अश्वत्थामा’ ऐसे धर्मे सांगितले ॥५॥
द्रुपदपुत्र परि आला धावुनी
वृष्टि शरांची करि सेनानी
विद्ध जाहले महारथी ते दारुण रण माजले ॥६॥
निकट येउनी म्हणे वृकोदर
’सत्य बोलला असे युधिष्ठिर’
ऐकताच त्या दुःख अनावर
अश्रू ढाळुन पुत्रासाठी शस्त्र रथी टाकिले ॥७॥
’शस्त्र टाकिले, सांभाळा रण"
व्योम शिरी कोसळले मानुन, ध्यानमग्न झाले ॥८॥
तीव्र खड्‌ग हातात घेउनी
चढे रथावर, क्रोधे त्यांचे शिर त्याने छेदिले ॥९॥
असे गुरुंना कसे मारले
सन्मार्गे ते सदा चालले
उपकाराच्या फेडीसाठी प्राणही त्यांनी दिले ॥१०॥
सैन्य कुरुंचे धावत सुटले
शौर्य आज जणू लोप पावले
प्राण गुरुंचे विलीन सत्वर अनंतात झाले
वि. कडचा ; बाजूचा . ( स्थळ किंवा दिशा या संबंधीं ) उ० ' इकडील , तिकडील , गांवाकडील , घराकडील इ० ' ( कड )
नाग आणि नागपंचमी यांचा परस्परसंबंध काय


ग्राहक मिमल करण्याच्या गेजिंगची तीन-चरण प्रक्रिया
हे असे न सांगता असे दिसते की आपल्या ग्राहकांच्या यशाचे वितरण करण्याकरिता, आपल्या ग्राहकांना काय साध्य करायचे आहे हे जाणून घेणे आवश्यक आहे.
ग्राहकाला ग्राहकांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यास आणि उत्कृष्ट ग्राहक अनुभव प्रदान करण्यास सक्षम असलेले जास्तीत जास्त ग्राहक संतुष्टी, धारणा आणि ग्राहक जीवनमान मूल्य यांच्याशी परस्पर संबंधाचा संबंध आहे.
इतर शब्दात, ग्राहकांच्या अपेक्षा पूर्ण करणे वास्तविक व्यवसाय मूल्य आणते. हे सोपे वाटते, परंतु समजून घेणे ग्राहकांची अपेक्षा करणे सोपे आहे
आपल्या ग्राहकांना खरोखर काय हवे आहे तेच नाही, केवळ आपल्याला काय वाटते ते - किंवा अगदी ते काय म्हणत आहेत - ते इच्छित आहेत, चाचणी आणि त्रुटीची दीर्घ प्रक्रिया आहे - camisa a cuadros y corbata.
सामुदायिक वेळा ग्राहकांचे अभिप्राय गोळा करणे आणि त्याचे विश्लेषण करणे, नवीन अनुभवांचे अंमलबजावणी करणे आणि वापरकर्त्यांच्या प्रतिक्रियांच्या आधारावर फेरबदल करणे. हे बर्याचशा व्यवसाय विषयांबद्दल सत्य आहे - विपणन पासून विक्रीसाठी आणि, नक्कीच, ग्राहकांची यश.
सुदैवानं, वर्तणुकीशी विज्ञान आणि विपणन प्रयोगाद्वारे साधनांद्वारे उत्तम ग्राहक अनुभव देण्यासाठी ग्राहकांच्या अपेक्षा शोधण्यात आम्हाला मदत होईल. रियल-टाइम डेटासह आमच्या निष्कर्षांना प्रमाणित करण्यासाठी आता पूर्वीपेक्षा अधिक सोपे
ग्राहक अपेक्षा करण्यासाठी एक प्रायोगिक दृष्टीकोन
Semaltॅटचे प्राधान्यकृत शोध कार्यपद्धती, आणि विविध पद्धती वेगवेगळ्या टप्प्यांवर आणि विविध कारणांसाठी कार्य करतात.
प्रारंभीच्या सुरवातीच्या टप्प्यात, उदाहरणार्थ, आपल्याकडे मात्रात्मक वापरकर्ता डेटा भरपूर नसतील म्हणून डझनभर ए / बी चाचण्या चालविण्याऐवजी, आपण सहजपणे फोनवर येऊन ग्राहकांशी बोलू शकता.
दुसरीकडे, साम्प्रदायिक कंपन्या जलद संशोधन चक्रातून बाहेर पडू शकतात आणि फक्त प्रयोगांच्या बर्याच प्रयोगांची सूची करून फार लवकर माहिती मिळवू शकतात.
पध्दतीत फरक असला तरी ते सहसा गोष्टी बघण्याचा एक सोपा आणि सामान्य मार्गाने खाली येतो: साम्प्रदायिक गरजांचा शोध प्रकल्पाप्रमाणे वागला पाहिजे.
ग्राहकास काय अपेक्षित आहे हे अंदाज लावण्याबद्दल, आम्ही डेटा एकत्रित करू, एक गृहीता तयार करू आणि नंतर त्याची चाचणी करु. अशा प्रकारे, आम्ही ग्राहकाची अपेक्षा आणि ग्राहकाच्या अनुभवातील पैलू बदलून मिळवलेल्या परिमाणवाचक परिणामांपेक्षा बरेच काही असू शकतो.
ग्राहकांच्या अपेक्षांचे आकलन कसे करावे
1. ग्राहक डेटा पॉइंट्स गोळा
पहिली पायरी म्हणजे डेटा पॉइंट्स गोळा करणे. आम्हाला अशी माहिती हवी आहे जिच्याशी आपण वापरकर्ता वर्तन आणि ग्राहक अपेक्षांवर प्राथमिक गृहीतके तयार करू शकतो.
आपल्या ग्राहकांनी उत्पादनावरून काय शोधले आहे हे सूचित करणारे कोणता डेटा उपलब्ध आहे मी सांगितल्याप्रमाणे, हे आपल्या कंपनीच्या टप्प्यावर तसेच आपण देऊ केलेल्या उत्पादनाचा प्रकार यावर अवलंबून असेल. परंतु सर्व कंपन्या काही प्रमाणात गुणात्मक डेटा तसेच काही प्रमाणात वर्तणुकीशी डेटा गोळा करू शकतात. आणि प्रयोक्तानाच्या हेतूवर चांगले अंतर मिळविण्यासाठी प्रत्येक कंपनीने दोघांना एकत्र केले पाहिजे.
Semaltेट, आपल्या वापरकर्त्यांकडून गुणात्मक डेटा शोधा. पृष्ठभागावर, वापरकर्त्यांना काय हवे आहे ते हा प्रश्न सरळ आहे: फक्त त्यांना विचारा
Semaltेट हे असे अनेक मार्ग आहेत जे निनावी अभिप्राय फॉर्ममध्ये व्यक्तिमत्त्व मुलाखत घेतात. आज ग्राहक अभिप्राय एकत्रित करण्याचे काही मार्ग आहेत:
इन-अॅप किंवा साइटवरील सर्वेक्षण साधन
तृतीय पक्ष साइटचे पुनरावलोकन
आपण करू शकता आणखी एक गोष्ट इतर संघांशी बोलू शकते जो ग्राहक डेटाचा आवाज गोळा करू शकतो, जरी ते त्याला कॉल करणार नसले तरी, जसे विपणन किंवा विक्री. ही माहिती शेअर करण्यासाठी विभाग विविध विभागांमधे काम करते, परंतु त्या कंपन्या ज्या माहिती महाशक्ती म्हणून काम करतात.
Semalt गुणात्मक अभिप्राय मूल्यवान आहे, वर्तणुकीचे विज्ञान आपल्याला शिकविते की वागणं अनेकदा ठराविक प्राधान्ये किंवा हेतूंपेक्षा वेगळे असतात. हे वर्तन काय आहे हे जाणून घेण्यासाठी, आपल्याला काही परिमाणवाचक डेटा देखील काढावा लागेल.
स्वतःला विचारा: आपले ग्राहक कोणते आहेत किंवा त्यांच्यासारख्या लोकांनी काय केले आहे
विश्लेषणासह मिमल, आपल्या उत्पादनामध्ये आणि आपल्या डिजिटल मार्केटिंग मालमत्तांमध्ये आणि खालील प्रश्न विचारा:
लोक कोणते गुणवान आहेत
आपले सर्वोच्च वापरकर्ते सर्वाधिक वापर काय आहेत
ए / बी चा परीक्षेचा काय खुलासा आहे
कोणती सीटीए आणि मूल्य प्रस्ताव सर्वात जास्त क्रियाशील करतात
Google वर कोणत्या प्रकारचे प्रश्न विचारत आहेत
त्यांच्या समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी ते कोणत्या प्रकारचे उत्पादने वापरत आहेत
संभाव्य आणि ग्राहकाच्या वागणुकीच्या लँडस्केपची कल्पना मिळविण्यासाठी आपण जितके करू शकता उतारा डेटा सममूल्य.
उपलब्ध गुणात्मक आणि संख्यात्मक डेटासह, आपण दोघांना एकत्र करू शकता आणि काही गृहीतके तयार करणे प्रारंभ करू शकता.
वापरकर्ते आपल्याला काय सांगत आहेत हे दिलेले आहेत - आणि ते आपल्या उत्पादनात आणि इतरत्र काय करत आहेत - ते आपल्या उत्पादनासह आपल्यास यशस्वीपणे नेतृत्त्व देण्यास काय वाटते क्षेपणास्त्राचे संप्रेषण हे यामध्ये सहभागी आहेत क्षेपणास्त्राचे संप्रेषण हे यामध्ये सहभागी आहेत नमस्ते वैशिष्ट्ये आनंदी वापरकर्त्यांना सर्वाधिक वापर करतात. कोणत्या प्रकारचा क्रियाकलाप, लॉग-इनची वारंवारित्या किंवा वैशिष्ट्यांसह प्रतिबद्धता यासारखी कोणती, सर्वोत्तम ग्राहकांशी परस्परसंबंध असल्याचे दिसते
आपल्या ग्राहकांसाठी कशाची ड्रायव्हिंग यश आहे यावर काही अनुमान तयार करण्यासाठी ते घ्या. आपण चाचणीवर ठेवू शकता काय काम आहे त्याची एक कल्पना तयार करण्यासाठी आपल्याकडे पुरेशी इनपुट आहे. आपल्या शोधाने जे काही सापडले ते आपण इच्छिता तेवढा फॉर्म करा, परंतु व्यवसायावर त्यांचे अंदाजे परिणाम, तसेच नवीन समाधानासाठी अंमलबजावणीची सोय करून त्यांना प्राधान्य देण्याचे निश्चित करा.
तपासा आणि सत्यापित करा
आता, त्या गोष्टी विचारात घेऊन परीक्षण करण्याची वेळ आली आहे.
स्वतःला विचारा: आपल्या ग्राहकाच्या यशस्वी पर्यायांचे मूल्यमापन करण्यासाठी सर्वात कार्यक्षम आणि महत्त्वपूर्ण मार्ग कसे वापरायचे
क्षेपणास्त्र शक्य असल्यास, आपण ए / बी चाचणी चालवावी, कारण ते काय कार्य करते आणि काय नाही याचे सुस्पष्ट सूचक देईल.
एखादे उत्पादन वैशिष्ट्य किंवा संवादाचे पद्धत सारखे काहीतरी नवीन असेल तर ते सर्व कार्य करते हे आपण सहजपणे पाहू शकता. औपचारिक चाचणी चालविण्यासाठी आपल्याकडे वेळ किंवा संसाधने नसल्यास वास्तविक अभिप्राय मिळविण्यासाठी प्रत्यक्ष लोकांसमोर प्रोटोटाइप मिळवा. कमीत कमी खर्चिक पद्धतींचा वापर करून आपली गृहीतप्रणाली मान्य किंवा अमान्य करणे हे येथे ध्येय आहे.
ग्राहक अनुभव आणि ऑनबोर्डिंगच्या बाबतीत, कदाचित आपण शोधू शकता की आपल्या साइटवर विनामूल्य चाचणी CTA द्वारे साइन अप करताना वापरकर्ते आपल्या उत्पादनाचे मूल्य समजत नाहीत. त्यांना अधिक शिक्षणाची आवश्यकता आहे आणि हे आपल्या व्यवसायासाठी स्केल करण्यायोग्य स्वरुपात असणे आवश्यक आहे.
आता, या अंतर्दृष्टीने लक्षात घेऊन, आपल्याकडे या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी अनेक पर्याय आहेत.
हाय-व्हॅल्यू अकाऊंटससाठी, आपण त्यांचे ऑनबोर्डिंग वैयक्तिकृत करण्यासाठी आणि उत्पादनातून मूल्य कसे मिळवावे हे त्यांना शिकवावे यासाठी समर्पित ग्राहक यशस्वी व्यवस्थापक नियुक्त करू शकता. आपण डमी डेटा वापरून स्वयंचलित ऑनबोर्डिंग क्रम सेट करुन त्यांना आपल्या उत्पादनाचे मूल्य ताबडतोब पाहू शकता आपण एक नवीन कार्यप्रणालीमध्ये प्रशिक्षित करण्यासाठी एक अकादमी वैशिष्ट्य असलेला ज्ञान आधार तयार करू शकता (उदाहरणार्थ, दोन्ही हबस्पॉट आणि Semaltेट हे चांगले कार्य करतात).
संभाव्य समाधानासाठी कधीच जलद आणि सुलभ उत्तर मिमलट करणार नाही, परंतु जर आपल्याकडे संभाव्य चुकीचे आहे तसेच त्याचे निराकरण कसे करावे यासाठी काही माहिती असल्यास, आपण योग्य समाधानापर्यंत पोहोचत नाही तोपर्यंत आपण समाधान तपासू शकता.
आपण निवडलेल्या समतुल्य, आपली परिक्षा मान्य आहे किंवा नाही यावर वास्तविक जगात इनपुट मिळवा.
आम्ही बर्याचदा मार्केटिंग - लँडिंग पृष्ठे, ईमेल आणि यासारख्या ए / बी चाचणी आणि डेटा विश्लेषणाबद्दल विचार करतो- परंतु ते ग्राहकांच्या यशापर्यंत सर्वच लागू आणि मूल्यवान आहेत.
क्षेपणास्त्र मी एक निश्चित आणि अंतिम चरण पुरवू शकतो अशी इच्छा, प्रत्यक्षात, प्रक्रिया सतत आहे.
आपण अधिक चाचण्या करता, अधिक डेटा प्राप्त करता आणि अधिक अभिप्राय प्राप्त करता तेव्हा आपण नवीन गोष्टी शिकणे सुरू ठेवू शकाल आणि आपल्या ग्राहकांच्या अग्रक्रमांना अग्रक्रमित करणे शोधू शकाल. Semalt इटरेटिव्ह
परिस्थितीशी जुळवून घेण्याकरिता आणि ऑप्टिमाइझ करण्यासाठी, आपण नेहमी शोध, परीक्षण आणि पुनरावृत्ती करणे आवश्यक आहे.
मूळतः 28 डिसेंबर, 2017 रोजी प्रकाशित, 28 डिसेंबर 2017


कृषीकन्यांकडून केडगाव विद्यालयात शिक्षक सन्मानित | Dainik Prabhat, Marathi News Paper, Pune.

कृषीकन्यांकडून केडगाव विद्यालयात शिक्षक सन्मानित
केडगाव- महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ राहुरी अंतर्गत कृषी महाविद्यालय पुणे यांच्या कृषीकन्यांनी शिक्षक दिनाच्या निमित्ताने केडगाव येथील जवाहरलाल विद्यालयातील शिक्षकांना सन्मानित केले. 5 सप्टेंबर हा दिवस भारतभर शिक्षक दिन म्हणून साजरा झाला. या निमित्ताने येथील कृषीकन्यांनी जवाहरलाल विद्यालयात जाऊन शिक्षक बंधू-भगिनींना सन्मानित केले. मागील काही दिवसांपासून या कृषीकन्या या ठिकाणी विविध उपक्रम साजरे करीत आहेत. त्यामध्ये वृक्षाची लागवड प्रभातफेरी जनजागृती शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन यांचा समावेश आहे. शिक्षक दिनाचे औचित्य साधून त्यांनी जवाहरलाल विद्यालयात प्राचार्य खाडे, मुकुंद भिसे आणि इतर शिक्षकांना सन्मानित केले. या कृषीकन्यांमध्ये अंकिता शिंदे, ऐश्वर्या मिड, निकिता परदेशी, पल्लवी पवार, कादंबरी साळवे, अनुराधा टापरे, सोनाली मीना यांचा समावेश आहे.
ताज्या बातम्यांसाठी प्रभातचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा
Previous articleमहापालिकेला डिजिटल पेमेंटमध्ये राज्यात प्रथम क्रमांक


pune news News: action on the saraiet gang - सराईत गुंडावर तडीपारीची कारवाई | Maharashtra Times

मुंबई: गिरगाव चौपाटीवर गणेशभक्तांचा पूर
मुंबई: गिरगाव चौपाटीवर गणेशभक्तांचा पूरWATCH LIVE TV
सराईत गुंडावर तडीपारीची कारवाई
म. टा. प्रतिनिधी, पुणे
ताडीवाला परिसरातील एका सराईत गुंडाला एका वर्षासाठी तडीपार करण्यात आले आहे. झोन दोनचे पोलिस उपायुक्त बच्चन सिंह यांनी हा आदेश दिला.
संतोष सुरेश कांबळे (वय २३, रा. लोकसेवा तरुण मंडळाजवळ, ताडीवाला रोड) असे तडीपार केलेल्या गुंडाचे नाव आहे. कांबळे याच्यावर गंभीर जखमी करणे, सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान, शस्त्र बाळगणे असे गंभीर स्वरूपाचे गुन्हे कोरेगाव पार्क व बंडगार्डन पोलिस ठाण्यात दाखल आहेत. तसेच, तो राहत असलेल्या भागात त्याची दहशत आहे. त्यामुळे त्याला तडीपार करण्याचा प्रस्ताव पोलिस उपायुक्तांकडे पाठविण्यात आला होता. त्यानुसार एक वर्ष तडीपार करण्यात आले आहे.
मिळवा पुणे बातम्या(pune news News in Marathi) से मराठी बातम्या( Marathi News) तुमच्या मोबाइलवर मिळवण्यासाठी डाउनलोड करा Marathi News App ...आणि प्रत्येक बातमीबाबत राहा अपडेट
pune news News याच्याशी संबंधित ताजे अपडेट्स मिळवण्यासाठी मटा ऑनलाइनचे फेसबुक पेज लाइक करा
सई ताम्हणकर आता 'अशी' दिसतेय
सापानं लढवलेली युक्ती पाहून थक्क व्हाल
शनाया निघाली न्यूयॉर्कला, चैन पडेना...
'तुला पाहते रे'मधील ईशा नेमकी आहे कोण
गणेश विसर्जन मिरवणुकीला सुरुवात
अरुण जेटलींनी राफेल करार रद्द करण्याची शक्यता नाकारली
पहा: पाकिस्तानचा उच्चायुक्तांनी इम्रानच्या ट्विटवर विचारले प...
इराण लष्करावर बंदुकधाऱ्याचा हल्ला
टांझानिया फेरी दुर्घटनेत २०० बळी तर १ जिवंत
राहुल गांधींच्या 'चौकीदार' शब्दावरुन जेटलींची टीका
पुण्यात २ अल्पवयीन मुलींवर बलात्कार, एकीचा मृत्यू
Ganpati Immersion: 'डीजे नाही तर विसर्जन नाही'
विमानतळावर ‘फेस रेकग्निशन’ प्रणाली
समलिंगी संबंधांतून एकावर वार
खंडणी मागणाऱ्या बी-टेक तरुणांना अटक
मटा न्यूज अॅलर्ट सबस्क्राइब करा
दिवसभरातील ठळक बातम्या पाहा तुमच्या डेक्सस्टॉपवर
*केव्हाही ब्राउजर सेटिंग्ज बदलून नोटिफिकेशन्स ऑफ करू शकता.
मटा ऑनलाइन च्या अॅपसोबत
1सराईत गुंडावर तडीपारीची कारवाई...
2विद्यार्थी शिकणार निसर्ग वाचन...
3‘भारत बंद’च्या पार्श्वभूमीवर कडेकोट बंदोबस्त...
4मांडवासाठी नोटिसा देण्यास सुरुवात...
5बांधकामांना महापालिका देणार मुदतवाढ...
6नगर रस्त्याचा गोंधळ कायम...
7शिष्यवृत्तीमुळे लग्नाचा विचार बाजूला...
8‘क’चे वर्गीकरण करता येत नाही...


Vishal Words: आपण सारे अर्जुन... संभ्रम ते पूर्णत्व... व्.पु.काळे

आपण सारे अर्जुन... संभ्रम ते पूर्णत्व... व्.पु.काळे
महाभारतातील अर्जुन आपल्या सगळ्यांना माहीत आहे... लहानपनी, शाळेतल्या छान छान गोष्टी पासून ते आजीच्या गोष्टी मधे तो असायचा. प्रवचना पासून ते टी. व्ही. तल्या महाभारतामधे आपण तो पाहिलाय. तो विरोत्तम होता.. एक महान धनुर्धारी होता.. सुशिल..नम्र .. आदर्श असा मुलगा.. शिष्य.. भाऊ.. नवरा आणि महत्वाचे म्हणजे कृष्ण त्याचा सखा होता..
हे सगळं आपल्याला मुखोद्गत आहे असे म्हणायला हरकत नाही...
मग व.पु. नी असे काय वेगळे सांगीतलेय..
हे सगळे गुण आपल्या सगळ्यात आहेत
 नक्कीच, हे सगळेच्या सगळे गुण आपल्यात नाहीत.. पण एक कॉमन असा दुवा सगळ्यांमधे आहे..
मुळात हे पुस्तक, "भगवद्गीता" या वैचारिक ग्रंथाभोवती फिरते. हो.. हां महान ग्रंथ धार्मिक नहिये तर वैचारिक आहे. आत्म्याचा ठाव घेण्याआधीे मनाचि संभ्रमावस्ता काढून टाकन्याचे काम भगवद्गीता करते.
"आपण सर्व" आणि "अर्जुन" यामधे हेच एक साधर्म्य आहे.
कृष्णाने गीता कोणत्या क्षणी सांगितली अर्जुन "संभ्रमा मधे" सापडला होता. युद्धा मधे तर समोर शत्रु असतात, अगदीच शत्रु नसले तरी शत्रु चे मित्र पक्ष असतात. पण ईथे तर सगळे त्याचे "आपले" होते. गुरु विश्वामित्र, पितामह भीष्म हे तर त्याचे वंदनीय आदरस्थान होते. त्याचा संभ्रम असा होता, की या सगळ्या माझ्या माणसांना मारून मला "राज्य" मिळवायची खरच गरज आहे का अर्जुन "संभ्रमा मधे" सापडला होता. युद्धा मधे तर समोर शत्रु असतात, अगदीच शत्रु नसले तरी शत्रु चे मित्र पक्ष असतात. पण ईथे तर सगळे त्याचे "आपले" होते. गुरु विश्वामित्र, पितामह भीष्म हे तर त्याचे वंदनीय आदरस्थान होते. त्याचा संभ्रम असा होता, की या सगळ्या माझ्या माणसांना मारून मला "राज्य" मिळवायची खरच गरज आहे का जरी युद्ध जिंकून मिळवले राज्य, तर पाठीवर कौतुकाची थाप टाकतील ते लोकच जगात नसतील तर हे राज्य काय करायचे.
आपली ही अर्जुनावस्था क्षणाक्षणाला होत असते...
- आज ही भाजी करू की ती करू
- ऑफिस ला उशीर झाला.. ट्रेन ने जाऊ की बस ने जाऊ
- रविवारी ट्रिप ला जाऊ की आराम करू
- तो किंवा ती माझी काळजी करत नाही मग मी पण तसेच करू
- मुलांसाठी असते, आई ची बाजू घेऊ की बायकोची तर आईसाठी असते, नवरयाची ची बाजू घेऊ की मुलांची
- श्रीमंताचा संभ्रम.. एखादा भिक मागतोय, देऊ की नको गरीबाचा संभ्रम.. भीक मागून जगु, की कष्ट करुन
- स्वताच्या मुलाने चोरी केली, त्याला शब्दाने समजावु की माराने रस्त्यातल्या मुलाने चोरी केली तर संभ्रम नसतो फ़क्त मार..
- तो मला लांच मागतोय, देऊ की विरोध करू किंवा तो मला लांच देऊ करतोय, फुकटचा पैसा आहे घेऊ की तत्वानिष्ठ राहु
गूगल च्या सर्वर ची पण अर्जुनावस्था होईल. इतकी मोठी लिस्ट सेव्ह करू की नको
Bottom line.. हे जग पहिल्या पासून आत्ता पर्यन्त संभ्रमात आहे. असेही म्हणू शकतो की रोज नविन विचार येतात त्यामुळे संभ्रम तयार होतात आणि म्हणूनच जीवनामधे पण मसाला तयार होतो. सरळ रेषा म्हणजे जीवन नव्हे.
अर्जुन संभ्रमात पड़ला कारण त्याने "विचार" केला.. तो विचारोत्तम होता.. आपण बऱ्याच वेळा विचार करतो ती फ़क्त काळजी च्या रूपाने. सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे अर्जुनाला त्याचा संभ्रम दूर करायला सखा "कृष्ण" भेटला. आपल्याला ही भेटु शकतो. चांगल्या मनाने जग पहां. जरूर मिळेल. मला "पुस्तक" हां "कृष्ण" मिळाला. आयुष्याचा सारथी. व. पु. नी या पुस्तकामधे जीवनतल्या छोट्या गोष्टींचा विचार योग्य दृष्टीने करुन, जीवन मोठे कसे करावे याचा विलक्षण आढावा घेतला आहे.
अजुन एक महत्वाची खंत व. पु. व्यक्त करतात, की भगवद्गीते सारखा महत्वाचा मार्गदर्शक ग्रंथ युवकांपर्यंत पोहोचला नाही. भारतातील 99 टक्के पेक्षा जास्त लोकांनी, भगवद्गीता जाणून घ्यायची सोडा तर उघडून पण पाहिली नसेल. आपल्यात अध्यात्म हे म्हातारे झाल्यावर जेव्हा करायला काहीही नसते त्यावेळी कराण्याचि गोष्ट आहे.
म्हणजे, आदर्श आणि सुखी जीवन जगावे कसे, याचे मार्गदर्शन आयुष्याच्या शेवटच्या घटका मोजताना आणि ज्या वयात, आपण सकाळी काय नाश्ता केला हे दुपारी लक्षात राहत नाही, अशा वयात घ्यावे.
हे पुस्तक वाचून तरी एकदा आपल्या देशातील काही युवक तरी भगवद्गीता जाणून घ्यायला तयार होवोत ही प्रार्थना..
हां लेख वाचल्याबद्दल धन्यवाद..
अनोळखी चेहऱ्यांची ओळख... (प्रवास वर्णन)
मागच्या महिन्यात गावी गेल्यावर, 6 सीटर रिक्षाच्या पाठीमागच्या सीट वर बसण्याचा योग् आला. गावी त्या रिक्षाला प्रेमानं डूगडुग असं म्हणतात. मह...
आपण सारे अर्जुन... संभ्रम ते पूर्णत्व... व्.पु.काळे
महाभारतातील अर्जुन आपल्या सगळ्यांना माहीत आहे... लहानपनी, शाळेतल्या छान छान गोष्टी पासून ते आजीच्या गोष्टी मधे तो असायचा. प्रवचना पासून ते...
सखी मंद झाल्या तारका...
प्रस्तावना-- ही कथा म्हणजे काळानुरूप झालेला प्रेमाच्या व्याख्येमधला बदल.. ही कथा म्हणजे तीस वर्षांपूर्वीच्या आणि आताच्या एका रात्री...
नाती गोती.... मनाला मनाशी जोडणारा सांधा...
का कुणास ठाऊक पण नाती जुळतात.. मागच्या जन्मीचे देणं जणू ते या जन्मी देऊन जातात.. जन्मल्या जन्मल्या च काही छान छान माणसे आपली काळजी घे...
वन बाय टू ..
कथा शीर्षक : वन बाय टू लेखक : विशाल पोतदार आश्लेषा आज पुन्हा त्या तलावाजवळ आली होती. तो तलाव म्हणजे त्यांच्या प्रेमाचा एक अविरत भाग...
मनातला पाऊस अन् पावसात भिजलेलं मन
अभय आणि अवंतिका सकाळीच घराबाहेर बाहेर पडून एका पाहुण्यांना भेटायला गेले होते. अभयला शनिवारी सुट्टी असली तरी, सतत ऑफिस चे कॉल्स चालूच होते....
स्मार्ट सिटी पुण्याचे नागरी सुविधा (दुविधा) केंद्र
आपल्या सरकारने स्मार्ट सिटीज बनवण्याचे स्वप्न जाहीर केले आणि त्यात पुण्याचीही वर्णी लागली. त्यावेळी Whatsapp वर अशी लाईन फॉरवर्ड केली जाय...
गुलाबजाम (2018) - समीक्षण
चित्रपट (पदार्थ)- गुलाबजाम दिग्दर्शक (chef) - सचिन कुंडलकर कथा, पटकथा (भाजी)- सचिन कुंडलकर, तेजस मोडक अभिनय - सोनाली कुलकर्णी, सि...


Betriebsvereinbarung का अंग्रेजी अनुवाद | कोलिन्स जर्मन-अंग्रेज़ी शब्दकोश

जर्मन से अंग्रेज़ी शब्दकोश | वीडियो | पर्यायकोश | School | अनुवादक | कोबिल्ड ग्रामर पैटर्न | स्क्रैबल | वेबदैनिकी
| साइन अप करें | लॉग इन करें मुख्य-पृष्ठ पर जाएं
अंग्रेज़ी अंग्रेजी कोश अंग्रेजी शब्द सूची अमेरिकी पर्यायकोश ग्रामर आराम से सीखना Easy Learning Spanish Easy Learning French Easy Learning German Easy Learning Italian अंग्रेजी - फ्रेंच फ्रेंच - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - जर्मन जर्मन - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - स्पेनिश स्पेनिश - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - इतालवी इतालवी - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - चीनी चीनी - अंग्रेज़ी अंग्रेज़ी - पुर्तगाली पुर्तगाली - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - हिन्दी हिंदी - अंग्रेजी
जर्मन से अंग्रेज़ी शब्दकोश वीडियो पर्यायकोश School अनुवादक व्याकरण स्क्रैबल वेबदैनिकी
साइन अप करें लॉग इन करें मुख्य-पृष्ठ पर जाएं
Betriebsvereinbarung का अंग्रेजी अनुवाद
उदाहरण वाक्य जिनमे Betriebsvereinbarungशामिल है
ये उदाहरण स्वचालित रूप से चुने गए हैं और इसमें संवेदनशील सामग्री हो सकती है अधिक पढ़ें…
कभी कभी इस्तेमाल होने वाला Betriebsvereinbarung कोलिन्स शब्दकोश के 30000 सबसे अधिक इस्तेमाल होने वाले शब्दों में से एक है
उपयोग देखें: शुरूआत के बाद से अंतिम १० साल अंतिम ५० साल अंतिम १०० साल अंतिम ३०० साल
'B' से शुरू होने वाले सभी जर्मन शब्द
से Betriebsvereinbarung का अनुवाद से जर्मन से अंग्रेज़ी शब्दकोश की परिभाषा
'Verbs' के बारे में अधिक पढ़ें
goader सितंबर २०, २०१८
farter सितंबर २०, २०१८
burper सितंबर २०, २०१८
kicks सितंबर २०, २०१८
dad trainers सितंबर २०, २०१८
प्रस्तुत करें और अधिक देखें
जर्मन-अंग्रेज़ी शब्दकोश को ब्राउज़ करें
सभी शब्दकोशों को देखें ...


मुलांसाठी ऑडिओ गोष्टी : | Quality Education Support Trust

मुलांसाठी ऑडिओ गोष्टी :
मंटू बेडकी तलावात राहते. तलावात मासे आहेत. ते पकडायला माणसे होडी घेऊन येतात. मंटूलाही होडीत बसायचे आहे. पण माणसांजवळ जायला ती घाबरते. आज तिने ठरवले की काहीही झाले तरी होडीत बसायचेच. आपण आपलीच होडी बनवू या. तिने नारळाची करवंटी आणली. करवंटीला पानाचे शीड जोडले आणि तिची होडी तलावात ढकलली. होडीत बसून हलत डुलत मंटू तलावात फिरू लागली. तोच जोराचा वारा सुटला. होडी उलटली आणि मंटू तलावात पडली. जोरात पाय हलवत तिने बुडी मारली. मंटूला होडीची सफर खूप आवडली.
१. मंटू बेडकी कुठे राहते
२. तिला होडीत का जाता येत नव्हते
३. तिने होडी कशी बनवली
४. होडी उलटल्यावर मंटू घाबरली असेल का
तलावा काठी झाडावर कौशी माकडीण रहायची. कौशीला आज झाडावर बसायचा कंटाळा आला होता. ती खाली उतरली. ऐटीत चालत चालत तलावाकडे गेली. तिथे एक माणूस शेंगा खात बसला होता. कौशीने हळूच माणसाजवळची थैली पळवली. तो माणूस हातात दगड घेऊन धावला. कौशीने झाडावर धाव घेतली. ती उंच फांदीवर जाऊन बसली. तिने थैलीतून शेंगांची पुडी काढली. आणि उघडून बघते तर काय आत एकही दाणा नाही. नुसती शेंगांची सालंच उरली होती.
1. कौशी कुठे रहायची
2. आज झाडावरून का उतरली
3. माणूस कौशीच्या मागे का धावला
४. कौशीची फजिती कशी झाली
तुमचा ब्राऊझर अत्याधुनीक HTML5मानका प्रमाणे नसल्याने आवाजाची फाईल चालत नाही. तुमचा ब्राऊझर
खूप पाऊस पडत होता. चिनूला खेळायला बाहेर जायचं होतं. तो पाऊस थांबायची वाट पाहत होता. पण पाऊस काही थांबेना. चिनूला खूप कंटाळा आला होता. इतक्यात कुंडीतल्या झाडावरून आवाज आला, "माझ्याशी खेळायला येशील" चिनू दचकला. बघतो तर काय एका छोटीशी अळी" चिनू दचकला. बघतो तर काय एका छोटीशी अळी चिनूने अळीला विचारलं, "तुझं नाव काय चिनूने अळीला विचारलं, "तुझं नाव काय" "मिनू" अळीने उत्तर दिलं. "अरे वा माझं नाव चिनू
चिनू आणि मिनूची गट्टी जमली. चिनू शाळेतून आला की मिनू खेळायला यायची. दोघे खूप खेळायचे. मिनू लपायची. चिनू तिला शोधायचा. मिनू पळायची. चिनू पकडायला जायचा. कधी दोघे शर्यत लावायचे.
एक दिवस चिनू शाळेतून आला. पण मिनू खेळायला आलीच नाही. चिनूने इकडे शोधलं,
काल सोमवार होता. आनगावला आठवडी बाजार होता. कृपा आईबरोबर बाजारात गेली. आईने बाजारात विकायला टोपलीभरून भाजी बरोबर घेतली.टोपलीत वांगी होती, भेंडी होती आणि थोडी काकडीपण होती. आई पुलापाशी झाडाखाली भाजी विकायला बसली. थोडे पैसे घेऊन कृपा बाजारात गेली. तिने दुकानातून लाल रीबीन घेतली. पाढे लिहायला चौकटीची वही घेतली. पेनाची रिफिल घेतली. मग ती आईबरोबर भाजी विकायला बसली. बाजारातून निघताना आईने कांदे, हळद, मसाला आणि बाबासाठी औषधं घेतली. कृपा आईबरोबर जीपगाडीतून घरी आली.
१. आईने बाजारात विकायला काय काय घेतले
२. कृपाने बाजारात काय काय घेतले
३. आनगावचा बाजार नदीकाठी भरत असेल का
“हो, तुम्हीच बघा की.’’
“बरं, अर्धा किलो द्या.’’
"आलं, मिरची, लिंबू काय देऊ
“बर, लिंबं द्या दोन.’’
“घ्या, सगळे मिळून बारा रुपये झाले.’’
Read more about भेंडी कशी दिली
आम्ही एक बी लावलं. त्याला पाणी घातलं.
एक कोंब आला. दोन पानं आली. वेल वाढली.
कळी आली. फूल उमललं. फळ आलं.
सीता आजीच्या घरामागे खूप झाडं आहेत. तिने परसात काही भाज्या पण लावल्या होत्या. त्या झाडीत बुलबुल, पोपट, तितुर साळुंक्या असे बरेच पक्षी येत. सीता आजी एक दिवस भाजी बनवत होती. तिने भाजीला फोडणी दिली आणि शिजण्यासाठी झाकणी ठेवली. तेवढ्यात तिला साळुंक्यांचा आवाज आला. तशा त्या नेहमीच कलकल करत पण आज साळुंक्यांचं ओरडणं फारच वाढलेलं आहे, हे तिच्या लक्षात आलं. आजी उठली आणि घरामागे गेली. बघितलं तर काय, परसात एक मोठा साप मोठी धामण होती ती. साळुंक्या आणि धामण एकमेकांवर झडप घालत होत्या. साळुंक्या ओरडत ओरडत धामणीवर झडप घालत आणि धामण मान उंचावून साळुक्यांवर झडप घाले. साळुंक्या चतुर.
Read more about धामण आणि साळुंक्या
“अहो ही बस नांदगावची आहे. वरसगावला नाही जात.”
“आता पुढच्या स्टॉपला उतरा आणि या परत.”
“अहो आताच थांबवा की बस.”
“नाही. बस मध्येच थांबणार नाही. चला, तिकिटचे पैसे द्या.” “तिकीट काढावं लागेल
 चुकीच्या बसमध्ये बसलं तरी तिकिट काढावंच लागतं.”
शिबिरातल्या ताईनं एके दिवशी सांगितलं की, "उद्या आपण दोरीवर चढण्याचा खेळ खेळायचाय." ते ऐकून मनू म्हणाली, "हा कसला खेळ दोरीवरच्या उड्या असतील का दोरीवरच्या उड्या असतील का" तिनं मनजीतला विचारलं. तो म्हणाला, "अगं, दोरीवरच्या उड्या मारताना आपण दोरीवर कुठे चढतो" तिनं मनजीतला विचारलं. तो म्हणाला, "अगं, दोरीवरच्या उड्या मारताना आपण दोरीवर कुठे चढतो" मग मनूनं वाजिदला विचारलं. पण त्यालाही हा खेळ माहिती नव्हता.
दुसर्‍या दिवशी मनू मैदानावर आली. तिनं पाहिलं, एका उंच झाडाला गाठी-गाठींची एक दोरी बांधली होती. ताईनं सांगितलं की या दोरीवर एकेकानं चढायचं आहे. पहिला नंबर ज्युलियाचा होता. तिनं हातात दोरी पकडली. पायाच्या बोटांनी दोरी पकडण्याचा प्रयत्न करू लागली. पण तिला ते जमेचना. शेवटी खूप मदत केल्यावर ज्युलिया दुसर्‍या
आज दुपारी मनूच्या शिबिरात गंमतच झाली. ताईनं प्रत्येक गटाला थोडी पेपरची रद्दी दिली. तिनं सांगितलं, "या कागदांपासून तुम्ही छान ड्रेस तयार करायचा आणि कोणाला तरी तो घालून छान नटवायचं". झालं
मनूच्या जास्वंद गटात मनूच सगळ्यात लहान होती. सगळ्यांनी ठरवलं, आपण मनूलाच नटवू या. अमितदादा कात्री, स्टेपलर, डिंक असं सामान घेऊन आला आणि काम सुरू झालं.
वाजिदनं भराभर मनूची मापं घेतली. कागदावर एक छानसा फ्रॉक बेतला आणि कात्रीनं कापला. ज्युलियानं कागदाचीच सुंदर पर्स आणि कॅप बनवली. एका बाजूला बसून वनशा कागदाचे दागिने बनवत होता. हातात घालायला बांगड्या, गळ्यातलं, अंगठी असं खूप काही त्यानं तयार


no1yaar Marathi News, no1yaar Photos and Videos - Maharashtra Times

गणपती बाप्पाला डीजे-डॉल्बीची गरज नाही: CM
लग्नाचं अमिष दाखवून अभिनेत्रीवर बलात्कार
तिन्ही मार्गांवर आज रात्री उशिरापर्यंत जाद...
इलेक्ट्रिक वाहनांसाठी ५०० चार्जिंग स्टेशने...
काश्मिरात २ अतिरेक्यांचा खात्मा
गोव्याच्या मुख्यमंत्रिपदी पर्रीकरच: शहा
गरिबांनाही श्रीमंतांसारखे उपचार मिळणार: नर...
नोकरी गेल्यानं एचआर एक्झिक्युटिव्ह झाला लु...
आंध्रप्रदेशात नक्षलवाद्यांनी केली आमदाराची...
‘अॅमेझॉन’वर मिळणार संघाची उत्पादने
ट्रम्प प्रशासनात नवे वादळ
बांगलादेशी स्थलांतरित हीदेशाला लागलेली वाळ...
‘एच ४’ व्हिसाबद्दल तीन महिन्यांत निर्णय
मुंबईतही पेट्रोल नव्वदीच्या जवळ
जागतिक बँकेकडून भारताला मोठे अर्थसाह्य
रोकडतुटीच्या भीतीने निर्देशांकाची पडझड
पेट्रोल, डिझेलनंतर सीएनजीही महागणार
Live आशिया चषक: भारताविरुद्ध पाकिस्तानने टॉस जिंकल...
बांगलादेशनंतर आता पाकिस्तान; रोहित शर्माचे...
आशिया कपमध्ये पुन्हा भारत-पाकिस्तान आमने-स...
Asia Cup: भारताचा बांगलादेशवर ७ विकेट्सने ...
'मंटो'च्या प्रदर्शनात तांत्रिक विघ्न
आलिया, मानधन वाढव; वरुणचा सल्ला
'देसी गर्ल' प्रियांका चोप्राला दम्याचा आजा...
चीनची लोकप्रिय अभिनेत्री फॅन बिंगबिंग बेपत...
'लवरात्रि': सलमान खानविरोधात होणार तक्रार ...
...तर '३७७' वरील सिनेमात काम करेन: आयुषमान...
सोशल मीडिया: फायद्याची गोष्ट
गेम डिझायनिंमध्ये करियर करायचंय
कौशल्य विकासावर द्या भर
सोशल मीडियाच्या परिघाबाहेर पडा
अंतर्गत तक्रार निवारण समिती
एलिपथयम् : नियतीचा सापळा
वसुधा, मृणाल आणि देवकी
अंतर्गत तक्रार निवारण समिती
एलिपथयम् : नियतीचा सापळा
वसुधा, मृणाल आणि देवकी
कर्मचारी - सर, मला सुट्टी हवीय
गणेश विसर्जन मिरवणुकीला सुरुवात
अरुण जेटलींनी राफेल करार रद्द करण..
पहा: पाकिस्तानचा उच्चायुक्तांनी इ..
इराण लष्करावर बंदुकधाऱ्याचा हल्ला
टांझानिया फेरी दुर्घटनेत २०० बळी ..
राहुल गांधींच्या 'चौकीदार' शब्दाव..
मुंबईतील परळचा महाराजा निघाला
दिल्ली: बाप्पाच्या विसर्जन मिरवणु..
फ्रेंडशिप डेचा दिवस संपला, तरी सोमवारीही सोशल मीडियावर दोस्तीचा माहोल कायम होता सोमवारी सकाळीही happyfriendshipday हा हॅशटॅग ट्रेंडिंग दिसत होता...
Live गणपती विसर्जन: पुण्यात पोलिसांनी डीजे पाडला बंद
गणपती बाप्पाला डीजे-डॉल्बीची गरज नाही: CM
जालना: गणेश विसर्जनावेळी तिघांचा बुडून मृत्यू
मुंबईतही पेट्रोलचे दर नव्वदीच्या उंबरठ्यावर
Live आशिया चषक: रोहित शर्माचेही अर्धशतक
काश्मीर: दोन घुसखोर दहशतवाद्यांचा खात्मा
गोव्याच्या मुख्यमंत्रिपदी मनोहर पर्रीकरच: शहा
विसर्जनसाठी गेलेल्या बँडपथकाचा अपघात; ५ ठार
फोटोगॅलरीः ...पुढच्या वर्षी लवकर या
Live स्कोअरकार्ड: भारत Vs. पाकिस्तान
MT न्यूज अलर्टसाठी सबस्क्राइब करा
टाइम्समधील महत्त्वाच्या बातम्या आणि ब्रेकिंग न्यूजचे नोटिफिकेशन्स लगेचच मिळवा.
* ब्राऊसर सेटिंग्समध्ये जाऊन तुम्ही नोटिफिकेशन्स कधीही बंदही करू शकता.


हात देणारेच त्याचे.. | वाचून बघा

( एकाच ‘जमिनी’तून आलेल्या दोन्ही रचना एकत्र देत आहे)
संपला विश्राम कामा लागुया
शोधुनी थकवा नवीन पाहुया
दाटून ओथंबणे बरसणे पुरे
खूप झाला शोक थोडे हासुया
मृत्युची कौतुके कोणी करावी
संपले नाविन्य त्याचे सांगुया
कुणी दाता भेटतो का पाहुया
घट्ट मिटुनी ओठ जीणे नको
जून झाले मौन ताजे बोलुया
रात्र सरली तारका मंदावल्या
जाग ये गावास आता जाउया
विन्मुख तो कोणाहि ना धाडतो
हात देणारेच त्याचे मागुया
(* ” देणार्‍याचे हातच घ्यावे…” ह्या उत्तुंग ओळींवरुन साभार
साधतो का हा तराणा पाहुया
सूर लावून तो पुराणा पाहुया
आजही ती येणार नाही म्हणे
आज कोणता बहाणा पाहुया
पाय त्यांचे,त्या वहाणा पाहुया
प्रेम शोधत आजही तो हिंडतो
कोण आहे हा शहाणा पाहुया
सांगेल सारे एकदाचे आज ती
काय घाली ती उखाणा पाहुया
One Response to “हात देणारेच त्याचे..”
07 08 2008 येथे 9:41 सकाळी | उत्तर
प्रतिक्रिया व्यक्त करा उत्तर रद्द करा.


गो. नी. दांडेकर - एक कॅलीडोस्कोप - भाग १ - अक्षर मैफल

गो. नी. दांडेकर – एक कॅलीडोस्कोप – भाग १
गो. नी. दांडेकर – एक कॅलीडोस्कोप – भाग १
लेखक – विनय हर्डीकर
1 जून 2018 हा आप्पांचा विसावा स्मृतिदिन. 1 जून 98 ला आप्पा गेले, आणि त्यानंतर काही दिवसांनी वीणाने (वीणा देव) ‘स्मरणे गोनीदांची’ असं पुस्तक प्रकाशित करायचा निर्णय केला. आप्पांच्या शेवटच्या आजारपणामध्ये मी अतिशय मनापासून आणि नियमितपणे आप्पांची विचारपूस करायला जात असे. आप्पा कोमातच असल्यामुळे विचारपूस कुटुंबियांकडे करावी लागत होती. त्यावेळी तिथे बसल्याबसल्या मी आप्पांशी मनातल्या मनात बोलत असे. आप्पा मला आवडत होते. मी आप्पांना किती आवडलो हे मला माहिती नाही, पण त्यांच्या सहवासात काही अतिशय उत्कट क्षण मी अनुभवले होते. एकदा मी आणि रवी (अभ्यंकर) सकाळी तळेगावला आप्पांच्या घरी गेलो होतो. त्यादिवशी त्यांचं गाडगे महाराजांचं चरित्र लिहून पूर्ण झालं होतं. त्या चरित्राचं सगळं हस्तलिखित मी तिथे बसून वाचलं. ते वाचनात मला जाणवलं की, एखादा अपवाद वगळता 300 पानांमध्ये आप्पांनी एकदाही खाडाखोड केलेली नव्हती. फिकट हिरवा कागद, त्यावर गडद हिरवी शाई आणि आप्पांचं रेखीव अक्षर, हे मी तिथे बसून वाचलं. त्यादिवशी संध्याकाळी आम्ही ते हस्तलिखित पुण्याच्या मॅजेस्टिकमध्ये घेऊन जाणार होतो. आम्ही हस्तलिखित घेऊन निघालो. कोपऱ्यापर्यंत गेल्यावर गाडी पंक्चर झाली. गाडी पंक्चरला टाकून आम्ही परत आलो. तेव्हा नीराताई म्हणाल्या, “आता ते हस्तलिखित नेऊ नका. एकदा ते परत आलंय ना, उद्या मी दुसऱ्या कोणाबरोबर तरी पाठवते.” दुसऱ्याच दिवशी मी आप्पांना एक पत्र टाकलं. त्या पत्रात मी असं लिहिलं होतं की, तुम्हाला वाचकांच्या कौतुकांच्या काय नवल आहे ते तुम्ही नेहमीच अनुभवता आहात. त्याला आप्पांचं कार्डावर उत्तर आलं होतं. पुन्हा हिरव्या शाईत. वरती ‘श्री शं वंदे’, ‘आरे’ (ही आप्पांची खास स्टाईल. ‘अरे’ नाही ‘आरे), ‘माणूस कितीही पिकला तरी त्यास कुणी बरे म्हंटले तर त्याला उदंड वाटते. – इति आप्पा’ हे पत्र माझ्या अजूनही लक्षात आहे.
पुढे मी ‘जनांचा प्रवाहो चालिला’ हे पुस्तक लिहिलं, त्यातला एक भाग ‘माणूस’च्या 1977 च्या दिवाळी अंकात आला होता. त्यात मी ‘आणीबाणी’मध्ये काहीही न केल्याबद्दल सगळ्याच मराठी साहित्यिकांची हजेरी घेतलेली होती. आप्पांना राग येईल असा त्यांचा एक उल्लेख त्याच्यात होता. (उल्लेख खोटा नव्हता). त्यानंतर एका कार्यक्रमात आप्पा भेटले. तिथे ओळख करून देताना मी म्हणालो, ‘आप्पा, मी विनय.’ त्यावर मला म्हणाले, ‘आपल्याला कोण ओळखत नाही तो महान लेख आपणच लिहिलाय ना तो महान लेख आपणच लिहिलाय ना’ माझ्या छातीत थोडं धडधडलं; वाटलं, हा एक नवीन खजिना आपल्याला सापडला होता तो निसटून जातो का काय. पण पुढे ‘जनांचा प्रवाहो…’ पूर्ण पुस्तक आल्यानंतर आप्पांचं मला (अंंतरदेशीय) इनलँड’ भरून पत्र आलेलं आहे. त्या पुस्तकावर आलेल्या काही सुंदर पत्रांपैकी ते एक पत्र आहे. ते पुन्हा आप्पांच्या स्टाईलमध्येच. ‘डोहातल्या पाण्याच्या तळाशी असलेली वाळू दिसावी असे पारदर्शक दुसरे लेखन आणीबाणी संबंधी मी वाचलेले नाही. आणीबाणीवर अनेक पुस्तके आली, गाजली, काही मुद्दाम गाजवली गेली.’ या प्रकारचा अभिप्राय त्यांनी माझ्या पुस्तकावर दिलेला.
आप्पांची आणि माझी फार जवळीक नव्हती, पण आप्पा मला खूप आवडत असत. त्यावेळी वीणाने माझ्याकडून ‘स्मरणे गोनीदांची’साठी लेख मागितला होता. पण आप्पांचा समग्र विचार करताना इतके प्रश्न माझ्या मनात निर्माण झाले होते की, तो लेख मी लिहिला नाही. (आता असं वाटतं की, आप्पांच्या शेवटच्या काळात त्यांच्या कुटुंबीयांनी त्यांची जी शुश्रुषा केली, त्याच्या कृतज्ञतेपोटीतरी मी लेख लिहायला हवा होता.) या घटनेला आता जवळजवळ वीस वर्ष होत आली.
आमच्या कॉलेजच्या दिवसांत वीणाने एका लेखात आप्पांचा उल्लेख ‘आप्पा – धुक्याने वेढलेला डोंगर’ असा केला होता. पुढे तिनेच आप्पांच्यावर ‘आशक मस्त फकीर’ हे एक अत्यंत वाचनीय आणि इतक्या जवळच्या व्यक्तीने जास्तीत जास्त ऑब्जेक्टिव्हली लिहिलेलं असं दुसरं पुस्तकं लिहिलं. (स्वतःबद्दल कमीत कमी ऑब्जक्टिव्हली कसं लिहिता येतं यासाठी श्री.ना. पेंडसे यांचं ‘लेखक आणि माणूस’ हे पुस्तक वाचावं) स्वतःच्या वडिलांबद्दल जास्तीत जास्त ऑब्जेक्टिव्हली लिहिण्याचं कठिण काम वीणाने करून दाखवलं. यापैकी ‘आशक’ आणि ‘मस्त’ हे शब्द मला पटतात. पण ‘फकीर’ हा शब्द खटकतो. ‘फकिरी’ वृतीमध्ये जी इतरांबद्दल जी बेपर्वाई असते, तशी आप्पांच्या स्वभावात नव्हती. ‘स्मरणे गोनीदांची’मध्ये बाबासाहेब पुरंदर्यांचा एक लेख आहे. त्यात वीणाच्या उल्लेखाची आठवण काढून बाबासाहेब म्हणतात, ‘हा डोंगर धुक्याने वेढलेला असला तरी, मला या डोंगराच्या गुप्तवाटा माहिती आहेत.’ आणि एकाअर्थी हे बरोबरच आहे. महाराष्ट्राचा इतिहास म्हणजे ‘बाबासाहेब’, भूगोल म्हणजे ‘आप्पा) स्वतःच्या वडिलांबद्दल जास्तीत जास्त ऑब्जेक्टिव्हली लिहिण्याचं कठिण काम वीणाने करून दाखवलं. यापैकी ‘आशक’ आणि ‘मस्त’ हे शब्द मला पटतात. पण ‘फकीर’ हा शब्द खटकतो. ‘फकिरी’ वृतीमध्ये जी इतरांबद्दल जी बेपर्वाई असते, तशी आप्पांच्या स्वभावात नव्हती. ‘स्मरणे गोनीदांची’मध्ये बाबासाहेब पुरंदर्यांचा एक लेख आहे. त्यात वीणाच्या उल्लेखाची आठवण काढून बाबासाहेब म्हणतात, ‘हा डोंगर धुक्याने वेढलेला असला तरी, मला या डोंगराच्या गुप्तवाटा माहिती आहेत.’ आणि एकाअर्थी हे बरोबरच आहे. महाराष्ट्राचा इतिहास म्हणजे ‘बाबासाहेब’, भूगोल म्हणजे ‘आप्पा’ माझा असा नम्र दावा आहे की, मलाही आप्पांच्या काही गुप्तवाटा, अवघड वाटा माहिती होत्या.
त्यांच्या लेखनप्रवासात, जीवनप्रवासात मला जे काही दिसलं ते आज मांडणार आहे. ही समीक्षा नाही, विश्लेषण नाही. जसे आप्पा एकाच किल्ल्यावर कितीदा गेले असतील. तसा काहीसा आप्पांच्या आयुष्याकडे मी असा बघतो आहे. आप्पांनी मराठीमध्ये आणलेलं दोन भागतलं ‘महाभारत’ हे त्यांचं मी लहानपणी वाचलेलं पाहिलं पुस्तक. ते आप्पांनी बोली भाषेमध्ये लिहिलेलं पुस्तक आहे. आदल्या दिवशी मी ते पुस्तक वाचायचो आणि दुसऱ्या दिवशी शाळेत मधल्या सुट्टीत मित्रांना ते सांगायचो. मला कथाकथन करता येतं, हा शोध मला आप्पांमुळे लागला. सुरवातीच्या काळात माझ्या लिखाणावरही आप्पांची छाप होती. आप्पा कितीही वारकरी संप्रदायचे भक्त असले, अंकित असले, तरी आप्पांची लेखनशैली ही महानुभावांच्या गद्यासारखी आहे. छोटी छोटी, मार्मिक वाक्यं हे महानुभावांचं वैशिष्ट्य. आप्पांचीही तशीच स्टाईल होती.
माझा पहिला लेख फर्ग्युसनच्या वार्षिकामध्ये छापून आला होता, त्याला पहिलं पारितोषिकही मिळालं होतं. तो लेख वाचून प्रा. स. शि. भावे मला म्हणाले होते, तुझी लिहिण्याची पद्धत दांडेकरांसारखी आहे, तेव्हा तू काळजी घे आता ते ‘भावे’ असल्यामुळे अगदी ‘मनोभावे’ त्यांनी मला इशाराही दिला होता. नंतर ‘सरू सासरी जाते’ आणि ‘त्याने चोरी केली’ या कथा मी वाचल्या. ‘सरू सासरी जाते’ ही कथा फार्सिकल आहे हे मला वाचल्यावर समजलं होतं. पण ‘त्याने चोरी केली’ ही कथा मला उलगडायला वेळ लागला. त्यानंतर मी वाचलेलं ‘अजून नाही जागे गोकुळ’ हे पुस्तक मला समजलंच नव्हतं. तेव्हा मी अगदीच लहान होतो. ते पुस्तक कुब्जेच्या श्रीकृष्णावरील प्लेटॉनिक प्रेमाबद्दल आहे. प्रेम आहे पण वासना नाही वगैरे गोष्टी मला त्यावेळी काही समजल्या नव्हत्या. ‘कर्णायन’मात्र मला पूर्ण समजलं, अतिशय आवडलं ही. त्यानंतर अकरावीच्या पुस्तकात ‘कुणा एकाची भ्रमणगाथा’ मधला एक धडा होता, तो वाचल्यानंतर मात्र मी गो. नि. दांडेकरांचं सगळं लेखन वाचायला लागलो. मी ते इतकं मनापासून वाचलेलं आहे की, काही पुस्तकं अशी आहेत, ज्यातलं पाहिलं वाक्य तुम्ही सांगा, त्याच्या आधीची आणि नंतरची वाक्यं मी सांगू शकेन.
कॅलिडोस्कोप म्हणजे काय, हे सगळ्यांना माहिती आहे. त्यातील काचांचे तुकडे थोडसे हलवले तर आपल्याला नवीन रचना दिसते. आप्पांचा कॅलिडोस्कोप म्हणजे काय, त्यातले काचांचे तुकडे कोणते, हे आता आपण पाहूया. आप्पांना 83 वर्षांचं आयुष्य लाभलं. महाराष्ट्राच्या संदर्भात विचार केला तर आप्पा परतवाड्याला जन्मले. नागपूरला वाढले. घरातून बाहेर पडल्यावर प्रथम मुंबईला होते, त्यानंतर पुण्याला आले. नंतर पुन्हा मुंबईला गेले, नाशिकला गेले, संगमनेर जवळ अकोले गावी एक-दोन वर्ष राहिले. त्यानंतर गाडगे महाराजांच्या संप्रदायात आल्यावर पश्चिम महाराष्ट्र आणि विशेषतः मराठवाड्यात आप्पा फिरले, विदर्भाच्याही काही भागाला त्यांचा स्पर्श झाला. पूर्व विदर्भ सोडला तर बहुतेक सगळा महाराष्ट्र आणि भारताची सांस्कृतिक वाहिनी नर्मदा, भारतातील बहुतांशी हिंदी पट्टा परिचित झाला. हिंदीचे सगळे प्रकार, पूर्व विदर्भातील गोंडी बोली सोडली तर मराठीच्या इतर सगळ्या बोली, हे सगळं आप्पांना सापडलं ते नर्मदा परिक्रमा आणि गाडगे महाराजांच्यामुळे. त्यानंतर गाडगेबाबांचा विरोध असूनही आप्पा आळंदी आणि देहूला येऊन राहिले. गाडगेबाबा आप्पांना म्हणाले होते, तुम्हाला वैराग्य अगोदरच आलेलं असताना पुन्हा आळंदीला जाऊन कसला अभ्यास करायचा आहे आणि जो देवाने लिहिलेलं पुस्तक वाचतो (म्हणजे निसर्ग आणि माणसं) त्याला दुसरं काही वाचावं लागत नाही. या अर्थाचा संवाद ‘स्मरणगाथेत’ आलेला आहे. तरी आप्पा हट्टाने तिथे राहिले. नंतर महामहोपाध्याय श्रीधरशास्त्री पाठक यांच्याकडे त्यांनी संस्कृत ‘म्हंटलं’, (ज्याने संस्कृतचं अध्ययन केलं असेस त्याला ‘तुम्ही काय म्हंटलं आणि जो देवाने लिहिलेलं पुस्तक वाचतो (म्हणजे निसर्ग आणि माणसं) त्याला दुसरं काही वाचावं लागत नाही. या अर्थाचा संवाद ‘स्मरणगाथेत’ आलेला आहे. तरी आप्पा हट्टाने तिथे राहिले. नंतर महामहोपाध्याय श्रीधरशास्त्री पाठक यांच्याकडे त्यांनी संस्कृत ‘म्हंटलं’, (ज्याने संस्कृतचं अध्ययन केलं असेस त्याला ‘तुम्ही काय म्हंटलं असं विचारतात.) भारतीय, महाराष्ट्रीय परंपरेत भिजून निघालेला जर कोणी मराठी लेखक असेल तर तो गो. नि. दांडेकर हा आहे. वारकर्यांचा अभ्यास करणारे लोक आहेत, संस्कृतचा अभ्यास करणारे लोक आहेत. परंतु संस्कृत आणि प्राकृत या दोन्ही प्रांतांत इतका खोल गेलेला माणूस मराठी साहित्यात दुर्मिळ आहे. सहज विचार करताना दुसरं नाव पांगारकरांचं डोळ्यासमोर येतं. पण पांगारकरांचा हिंदीशी काही संबंध नव्हता. त्यांचा फक्त संस्कृत आणि मराठीशी संबंध होता.
आप्पांनी 100 पुस्तकं लिहिली. प्रत्येकाचा परामर्श घेणे इथे शक्य नाही. या 100 पुस्तकांमध्ये 33 कादंबऱ्या आहेत. बाल आणि कुमार साहित्याची जवळपास 25 पुस्तकं आहेत. 12-13 नाटकं आहेत. इथे एक गमतीदार वेगळेपण आहे. आप्पांनी प्रथम नाटक लिहिलं आणि मग ते कादंबरीकडे वळले. त्यामुळे ‘स्मरणे गोनीदांची’ मध्ये नाट्यव्यवसायातल्या लोकांचे लेख साहित्यातल्या लोकांच्या आधी आहेत. विजयाबाईंनी (मेहता) लिहिलेला प्रसंग मला इथे आठवतो, की ‘शितू’ नाटकाच्या तालमी सुरु असताना एखादा उत्कट प्रसंग आला तर आप्पांच्या डोळ्यातून घळाघळा पाणी वाहू लागायचं. म्हणजे ‘टोकाची भावनाशीलता’ हे आप्पांचं वैशिष्ट्य होतं. धार्मिक, सांस्कृतिक प्रकारची सुद्धा 8-10 पुस्तकं त्यांनी लिहिली आहेत. चरित्र-आत्मचरित्र मिळून तीन-चार पुस्तकं आहेत. शिवाय प्रवासवर्णन या फॉर्ममधली 8-9 पुस्तकं आहेत. मला असं वाटतं की त्यांची किल्ल्यांसंबंधीची 3-4 पुस्तकं या यादीत वेगळी दाखवली पाहिजेत. याचं कारण ते प्रवासवर्णन नाही. आप्पा जेव्हा एखाद्या किल्ल्याबद्दल लिहित असतात, तेव्हा ते तो किल्ला जगत असतात. मराठीमध्ये हल्ली प्रवासवर्णनं लिहिण्याची एक प्रथा पडलेली आहे. कोणत्याही देशाचं ‘ट्रॅव्हल गाईड’ वाचलं तर मी सुद्धा ही मीना प्रभूंसारखी ढीगभर पुस्तकं लिहू शकेन. मुद्दा असा की, आप्पांची किल्ल्यांवरची पुस्तकं वेगळी काढली पाहिजेत. आप्पांच्या आधीही अशी पुस्तकं आलेली होती. त्यामध्ये महादेवशास्त्री जोशी यांची ‘महाराष्ट्राची धारातीर्थे’ आणि ‘तीर्थरूप महाराष्ट्र’ ही दोन पुस्तकं येतात. यापैकी ‘महाराष्ट्राची धारातीर्थे’ या पुस्तकात आलेल्या अनेक किल्ल्यांवर शास्त्रीबुवा आणि आप्पा बरोबर गेले होते. त्यामध्ये एक अत्यंत हृदयस्पर्शी प्रसंग आलेला आहे. तोरणा किल्ल्यावर शास्त्रीबुवा घसरत चालले होते. त्यांना एका गुराख्याने वाचवलं. त्यानंतर आप्पांनी खिशात जे काही होतं ते त्या गुराख्याला दिलं आणि म्हणाले, “बाबा रे तू कोणाला वाचवलं आहेस, याची तुला कल्पना नाही.”
आप्पा नाटकाकडून कादंबरीकडे वळले. यामुळे आप्पांचीही सुटका झाली, नाटकाची सुटका झाली आणि मुख्य म्हणजे आम्हा वाचकांची सुटका झाली. आप्पांच्या लिखाणात नाट्य आहे. पण लिखाणात नाट्य असणं आणि तीन अंकांच्या-दोन अंकांच्या हिशोबात नाट्य बसवता येणं ही दोन वेगळी स्किल्स आहेत. ती एकाच माणसाकडे असतील असं नाही. (माझे सिनियर कथाकार मित्र विद्याधर पुंडलीक यांनी नाटकांचा एक प्रयोग करून पहिला होता.) आप्पांची नाटकं अयशस्वी झालीत असं नाही, विशेषतः ‘जगन्नाथाचा रथ’ मध्ये जो समूहनाट्याचा प्रयोग आहे तो तेव्हा तरी नवीनच होता. पण आप्पांच्या एकूण ऐसपैस स्वभावाला मोजून मापून लिहिणं मानवलं नसतं. त्यामुळे नाटकाकडून आप्पा कादंबरीकडे वळले आणि 33 कादंबऱ्या लिहिण्याइतकी मोठी कामगिरी त्यांनी केली. आप्पांच्या एकूण जीवनपद्धतीकडे पाहिलं तर राहणी आणि भाषाशैली साधी असली तरी ते त्यामध्ये वेगळेपणा दिसायचा. पोशाख सुद्धा साधाच, पण चारचौघांत आपण वेगळे दिसू याची काळजी घेतलेला. मला आठवतंय आप्पांना मी ज्ञानप्रबोधिनीमध्ये पहिल्यांदा पाहिलं, तेव्हा मी प्रथम त्यांच्या पायांकडे पाहिलं होतं. इतकं चाललेल्या माणसाचे पाय कसे असतील, ही माझी उत्सुकता. पाय तसे लहानच होते. त्यांचा तो झब्बा, व्यवस्थित विंचरलेली दाढी. (ही या दोन मित्रांची सवय आहे. बाबासाहेबांच्या जाकिटाच्या खिशात सुद्धा एक लहान कंगावा असतो. आता बाबासाहेबांना शहाण्णवावं वर्ष सुरु आहे. तरी घरातून बाहेर पडताना एकदा केसांवरून आणि एकदा दाढीवरून कंगावा फिरवल्याशिवाय बाहेर पडत नाहीत.) त्यामुळे नीटनेटकं, व्यवस्थित पण आकर्षक असं त्यांचं स्वरूप होतं. आप्पांच्या आयुष्याला एक शिस्त होती. आप्पा ‘कलंदर’ तर होतेच, पण उसने पैसे घेऊन बुडवणे, फुकटची दारू पिणे आणि ज्याने आपल्याला सन्मानाने घरात बोलावलं आहे त्याच्या घरात काही लफडं करता येतं का ते बघणे अशा मराठीतील साहित्यिकांच्या ‘कलंदर’पणाच्या व्याख्येत बसणारे नव्हते. आप्पा सांगायचे सुद्धा, ‘अरे मला कोण मित्र असणार साहित्यिकांत मी कोणाच्या खाण्यात नसतो, मी कोणाच्या पिण्यात नसतो.’ याच्यामध्ये सगळं येतं. शिवाय आप्पांनी दिनक्रमच असा बसवलेला होता की, हे वाह्यात साहित्यिक त्यांच्या आसपास फिरकणं शक्यच नव्हतं. साधेपणामधलं देखणेपण हे जसं आप्पांच्या शैलीचं वैशिष्ट्य आहे तसंच ते त्यांच्या व्यक्तीमत्वाचंही वैशिष्ट्य होतं.
अजून एक लक्षात येण्यासारखी गोष्ट म्हणजे, आप्पा संघात गेले आणि वेळेत संघापासून दूर झाले. कारण इतकं पठडीबद्ध आयुष्य आप्पांना आवडलं नसतं. संघात व्यवस्थित स्थिर झालेले असताना त्यांना हे केव्हातरी लक्षात आलं की अत्यंत चौकटबद्ध असं हे जीवन आहे आणि इथे आपल्याला फार काळ टिकता येणार नाही. संघाबद्दलची निष्ठा, प्रेम मनात ठेऊन आप्पा दोन वेळा तुरुंगात गेले होते. एकदा हैद्राबाद मुक्तीच्या लढ्याच्या वेळी आणि दुसर्यांदा 48 साली संघबंदीच्या वेळी. संघाशी असलेल्या नात्याचा एक धागा आप्पांनी कायम ठेवला. पण अनेकांनी आप्पांची तुलना साने गुरुजींशी केली आहे त्याला मात्र आप्पांनी कधीही दुजोरा दिलेला नाही. साने गुरुजीं विषयी आप्पा अनादराने बोलेले नाहीत किंवा लिहिलंही नाही. मात्र साने गुरुजींचा संघाबद्दल सकारण किंवा अकारण असणारा जळजळीत पूर्वग्रह आप्पांना कधीही आवडला नसणार. त्यामुळे आप्पांची जेव्हा जेव्हा साने गुरुजींशी तुलना झाली तेव्हा आप्पांनी कायम आपला वेगळेपणा दाखवलेला आहे.
आप्पांच्या अनुभवांच्या संपन्नतेचे दोन टप्पे आहेत. पहिला टप्पा ते 13 व्या वर्षी घरातून बाहेर पडल्यापासून पुढची 16-17 वर्ष तरी घराबाहेर होते तोपर्यंतचा. आता या आकड्यांचा चोेख हिशोब लावता येत नाही. आप्पा साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष झाले निमित्ताने झालेल्या मॅजेस्टिक गप्पांमध्ये श्री. ज. जोशींनी त्यांना विचारलं, ‘आप्पा तुम्ही लिहिता मी अमुक इतके दिवस इथे राहिलो, अमुक इतके दिवस तिथे राहिलो. तर आम्ही या सगळ्याची बेरीज मांडली तेव्हा ती 105 वर्ष झाली, आणि आत्ता तर तुम्ही 60 वर्षाचे आहात’ आप्पांनी हा प्रश्न मनाला लावून घेतला. या प्रश्नाला त्यांनी दिलेल्या उत्तरातून असं वाटतं की आप्पा रुसले आहेत. हे पुन्हा या मित्रांचं कॉमन आहे. बाबासाहेब आणि आप्पा हे दोघही रुसून बसतात. फटकन् बोलून, रागावून मोकळे होत नाहीत. आपल्याला अंदाजाने कळतं की हे रुसलेले आहेत. आप्पा या प्रश्नावर रुसले आणि म्हणाले, जोशीबुवा, तुम्ही दुसऱ्या कोणाचातरी किस्सा माझ्या नावावर खपवताय’ आप्पांनी हा प्रश्न मनाला लावून घेतला. या प्रश्नाला त्यांनी दिलेल्या उत्तरातून असं वाटतं की आप्पा रुसले आहेत. हे पुन्हा या मित्रांचं कॉमन आहे. बाबासाहेब आणि आप्पा हे दोघही रुसून बसतात. फटकन् बोलून, रागावून मोकळे होत नाहीत. आपल्याला अंदाजाने कळतं की हे रुसलेले आहेत. आप्पा या प्रश्नावर रुसले आणि म्हणाले, जोशीबुवा, तुम्ही दुसऱ्या कोणाचातरी किस्सा माझ्या नावावर खपवताय एकाच वेळी माणूस अनेक पातळ्यांवर वावरत करत असला की असे प्रसंग येतात. काही दिवसांपूर्वी ‘ललित’मध्ये एक चांगला लेख आला होता म्हणून मी लेखकाला फोन केला. फोनवर तो म्हणाला, तुमच्यासारख्याने कौतुक केलं, पाठीवर थाप मारली म्हणजे बरं वाटतं. आता आली का पंचाईत एकाच वेळी माणूस अनेक पातळ्यांवर वावरत करत असला की असे प्रसंग येतात. काही दिवसांपूर्वी ‘ललित’मध्ये एक चांगला लेख आला होता म्हणून मी लेखकाला फोन केला. फोनवर तो म्हणाला, तुमच्यासारख्याने कौतुक केलं, पाठीवर थाप मारली म्हणजे बरं वाटतं. आता आली का पंचाईत मी त्याला विचारलं, तुम्ही असं का म्हणताय मी त्याला विचारलं, तुम्ही असं का म्हणताय त्यावर तो म्हणाला, अहो तुम्ही इतकं काम केलेलं आहे (त्याला मी साधारण 80 वर्षांचा वाटत होतो. हा लेखक 67 वर्षांचा आणि मी 66 वर्षांचा होतो) त्यावर मी म्हणालो, मी बऱ्याच गोष्टी एकाच वेळेला करत असतो. तुम्ही असं एका सरळ रेषेत जाणारं लिनियर आयुष्य धरू नका त्यावर तो म्हणाला, अहो तुम्ही इतकं काम केलेलं आहे (त्याला मी साधारण 80 वर्षांचा वाटत होतो. हा लेखक 67 वर्षांचा आणि मी 66 वर्षांचा होतो) त्यावर मी म्हणालो, मी बऱ्याच गोष्टी एकाच वेळेला करत असतो. तुम्ही असं एका सरळ रेषेत जाणारं लिनियर आयुष्य धरू नका आप्पांचं साहित्य तसं सरळ रेषेत जाणारं आहे, पण आयुष्य झिगझॅग आहे आप्पांचं साहित्य तसं सरळ रेषेत जाणारं आहे, पण आयुष्य झिगझॅग आहे आणि पहिल्या 16-17 वर्षातले अनुभव आप्पांनी घ्यायचे म्हणून घेतलेले नाहीत. ते अनुभव त्यांच्या अक्षरशः अंगावर कोसळले आहेत. हा एक मोठा फरक ‘दांडेकर’ या लेखकाची चर्चा करताना कोणी विचारात घेतलेला नाही. म्हणजे एखाद्या विषयाचा अभ्यास करायचा, असं ठरवून माणसं बाहेर पडतात, ती प्रक्रिया वेगळी. आणि इतक्या अजाणत्या वयापासून धडाधड कोसळणारे अनुभव आप्पांनी अनुभवले, त्यातून आप्पा टिकले आणि हे सगळं त्यांना नंतर आठवलं, या सगळ्याचंच आश्चर्य वाटत राहतं. शिवाय ते अनुभव लिहिताना कुठेही अतिशयोक्ती नाही. ‘दांडेकर’या लेखकावर अतिशयोक्तीचा आरोप अनेक लेखकांनी केलेला आहे. मात्र ‘स्मरणगाथेत’ अतिशयोक्ती अजिबात नाही. याचं कारण ते अनुभवच असे आहेत की त्यांचं अजून भडक वर्णन करण्याची गरजच नाही. आप्पांच्या अनुभवांचा हा एक टप्पा आहे, ज्यातून त्यांच्या सगळ्या साहित्याचा तपशील गोळा झालेला आहे.
दुसरा टप्पा हा गिरीभ्रमणाचा आहे. या टप्प्यांत आप्पांनी एक विस्तारित कुटुंब तयार केलं. ज्यामध्ये आप्पा तीन पिढ्याबरोबर फिरले. आप्पांच्या समवयस्कांची एक, त्यानंतर आप्पांच्या आणि आमच्या वयात तीस वर्षाचं अंतर आहे म्हणजे, आमच्या आधीची एक पिढी आणि आमची पिढी आमच्या पिढीला बाबासाहेबांचं शिवचरित्र होतंच, पण जर त्या वेळी आप्पांचं लेखन आम्हाला वाचायला मिळालं नसतं तर आम्हाला गिरीभ्रमणाचा नाद लागला नसता. इतिहास आणि भूगोल यांचा जो समन्वय इतिहासाच्या अभ्यासकाला लागतो, तो या दोन लेखकांमुळे आम्हाला मिळाला. यामुळे आमच्या पिढीने तरी या दोघांचं ऋणी राहिलं पाहिजे. दुसऱ्या कोणत्या भाषेमध्ये असं घडलेलं दिसतं नाही, म्हणून मी असं म्हणतो आहे. शिवाय हे दोघे एकमेकांचे जवळचे मित्र.
आप्पांच्या लेखनातले 3 उतारे मी सांगणार आहे. ‘आप्पा हे महाराष्ट्राचे भूगोल’ असं मी का म्हणतो ते या पहिल्या उताऱ्यातून कळेल. “हा देश खेड्यांचा असे आपण ऐकतो. ते अतिशय खरे आहे. कुणा डोंगराच्या कड्यावर उभे राहावे, तर पायतळी इथे, तिथे, पलीकडे विखुरलेली दहा-वीस तरी खेडी दृष्टीस पडतात. खेडी, वाड्या, वस्त्या, पाडे, झाप, आवसे, झोपडी, धनगरांचे गोठे, इवली इवली खपरे किंवा झापांची, गवताने शाकारलेली घरे, झोपड्या, भटक्यांची पाले, मेजक्या (ही दांडेकर स्टाईल बघा, ‘मोजक्या’ नाही म्हणायचं, ‘मेजक्या’ म्हणायचं) बळीवंतांचे वाडेहुडे जसे तळेगाव दाभाडे, तळेगाव ढमढेरे, मेणवली, सासवड, फलटण, भोर, औंध, मलकापूर इत्यादी ही सर्व माझ्या दृष्टीस पडली. शे-शंभर तरी गढ्या मी पहिल्या. लंगोटी आणि गळ्यात एक घोंगडीचा त्रिकोणी तुकडा इतका वेश, पण कीर्तन्या बुवा असल्याने थोडका जनांचा आदराचा विषय. त्यामुळे गढ्या पाहताना कुणी मना केले नाही. बुलंध धिप्पाड बुरुज, हत्ती अंबारी सकट आत शिरू शकेल एवढाले दरवाजे. हे सगळे जीर्ण झालेले पण प्राचीन वैभवाच्या खुणा पटवणारे. आतल्या दुपाखी, चौपाखी, चौक-चौकी इमारतीस प्रचंड सागवानी तुळया. कुठे त्या तुळयांवरती शोभिवंती हस्तीदंती नकसकाम, कुठे सुबक कडीपाट, कुठे कडीपाट सुबक चौकोनी तुकड्यांनी दडवलेला, कुठे चौकात दगडी कारंजी. वाड्या, गढ्या नांदत्या होत्या तेव्हा शेजारी बांधलेल्या चिरेबंदी विहिरीवर मोटा चालायच्या. ते पाणी वरील कोठीत साठवायचे, नळाने कारंज्यापर्यंत पुरवायचे, कळ फिरवली की कारंजे सुरु. सर्व इमारतीस सुरुदार नकसकाम केलेले खांब, ऐटदार कमानी, छतास टांगलेल्या हंड्या. आता त्यासर्वावर धुळीची पुटे चढलेली. फार अय्याशी नव्हे पण या सगळ्या मराठमोळ्या खानदानी वैभवाच्या खुणा पटवणाऱ्या” आता हे पांढरीचं वर्णन होतं, आता काळीचं वर्णन बघा, “पांढरी तो वळखीची झालीच. पण हिंडता फिरता काळीशीही वळखी झाली. कुठे नद्यांच्या थडीच्या मळ्या, गायराने, माळ, ‘आंबराया, देवराया, लोण्याचा थर असावा अशी काळी कसदार जमीन. किती आठवडी बाजार मी पाहिले. त्यात मांडलेली पाले, हलवायांची, शिंप्यांची, कापूर विक्रेत्यांची, घोंगडी विकणाऱ्या धनगरांची, तांबटांची, धान्य दुकानदारांची. किती तर्हांचा माळवा – पालेभाज्या, कांदे, लसूण, बटाटे. हलवायांच्या पालांमधून रेवड्या, जिलबी, बुंदीचे लाडू, बर्फी, गुडीशेव, चिवडाशेव. शिंप्याच्या पालांमध्ये धोतरे, लुगडी, गुलाल्या, खळीचे सदरे, बाराबंद्या, पागोटी, उपरणी, खण, चंच्या. या मी पाहिलेल्या बाजारामधून मिरच्या, कोथिंबीर आणि आल्याचा तुकडा मिळत असे.” डिटेल्स बघा) बळीवंतांचे वाडेहुडे जसे तळेगाव दाभाडे, तळेगाव ढमढेरे, मेणवली, सासवड, फलटण, भोर, औंध, मलकापूर इत्यादी ही सर्व माझ्या दृष्टीस पडली. शे-शंभर तरी गढ्या मी पहिल्या. लंगोटी आणि गळ्यात एक घोंगडीचा त्रिकोणी तुकडा इतका वेश, पण कीर्तन्या बुवा असल्याने थोडका जनांचा आदराचा विषय. त्यामुळे गढ्या पाहताना कुणी मना केले नाही. बुलंध धिप्पाड बुरुज, हत्ती अंबारी सकट आत शिरू शकेल एवढाले दरवाजे. हे सगळे जीर्ण झालेले पण प्राचीन वैभवाच्या खुणा पटवणारे. आतल्या दुपाखी, चौपाखी, चौक-चौकी इमारतीस प्रचंड सागवानी तुळया. कुठे त्या तुळयांवरती शोभिवंती हस्तीदंती नकसकाम, कुठे सुबक कडीपाट, कुठे कडीपाट सुबक चौकोनी तुकड्यांनी दडवलेला, कुठे चौकात दगडी कारंजी. वाड्या, गढ्या नांदत्या होत्या तेव्हा शेजारी बांधलेल्या चिरेबंदी विहिरीवर मोटा चालायच्या. ते पाणी वरील कोठीत साठवायचे, नळाने कारंज्यापर्यंत पुरवायचे, कळ फिरवली की कारंजे सुरु. सर्व इमारतीस सुरुदार नकसकाम केलेले खांब, ऐटदार कमानी, छतास टांगलेल्या हंड्या. आता त्यासर्वावर धुळीची पुटे चढलेली. फार अय्याशी नव्हे पण या सगळ्या मराठमोळ्या खानदानी वैभवाच्या खुणा पटवणाऱ्या” आता हे पांढरीचं वर्णन होतं, आता काळीचं वर्णन बघा, “पांढरी तो वळखीची झालीच. पण हिंडता फिरता काळीशीही वळखी झाली. कुठे नद्यांच्या थडीच्या मळ्या, गायराने, माळ, ‘आंबराया, देवराया, लोण्याचा थर असावा अशी काळी कसदार जमीन. किती आठवडी बाजार मी पाहिले. त्यात मांडलेली पाले, हलवायांची, शिंप्यांची, कापूर विक्रेत्यांची, घोंगडी विकणाऱ्या धनगरांची, तांबटांची, धान्य दुकानदारांची. किती तर्हांचा माळवा – पालेभाज्या, कांदे, लसूण, बटाटे. हलवायांच्या पालांमधून रेवड्या, जिलबी, बुंदीचे लाडू, बर्फी, गुडीशेव, चिवडाशेव. शिंप्याच्या पालांमध्ये धोतरे, लुगडी, गुलाल्या, खळीचे सदरे, बाराबंद्या, पागोटी, उपरणी, खण, चंच्या. या मी पाहिलेल्या बाजारामधून मिरच्या, कोथिंबीर आणि आल्याचा तुकडा मिळत असे.” डिटेल्स बघा ही फोटोग्राफिक मेमरी आहे. असा तपशील मराठीमध्ये आप्पांच्या आधी फक्त रामदासांच्या लेखनात सापडतो. आप्पांनीच कुठंतरी म्हटलंय की, रामदास एकदा भाज्यांची यादी करायला बसले आणि 250 भाज्या नोंदवल्या. (हा संत म्हणावा की आचारी ही फोटोग्राफिक मेमरी आहे. असा तपशील मराठीमध्ये आप्पांच्या आधी फक्त रामदासांच्या लेखनात सापडतो. आप्पांनीच कुठंतरी म्हटलंय की, रामदास एकदा भाज्यांची यादी करायला बसले आणि 250 भाज्या नोंदवल्या. (हा संत म्हणावा की आचारी) ‘नरदेह नश्वर आहे’ हे रामदासांनी कसं सिद्ध केलंय) ‘नरदेह नश्वर आहे’ हे रामदासांनी कसं सिद्ध केलंय तर जसं आपल्या घरात निरनिराळ्या प्रकारचे किडे असतात तसंच मानवी देहामध्ये निरनिराळ्या प्रकारचे रोग असतात. ‘उंदीर म्हणती माझे घर, फुंगळ म्हणती माझे घर…’ महाराष्ट्रात सापडणाऱ्या किड्यांची यादी बघायची असेल तर ती दासबोधात बघा. रामदासांचं निरीक्षण असं अफाट होतं आणि सगळं नोंदवल्याशिवाय त्यांना पुढे जाता येत नसे. म्हणून दासबोध हा एका अर्थानं encyclopaedia सारखा ग्रंथ झाला. ही शैली कुठून आली तर जसं आपल्या घरात निरनिराळ्या प्रकारचे किडे असतात तसंच मानवी देहामध्ये निरनिराळ्या प्रकारचे रोग असतात. ‘उंदीर म्हणती माझे घर, फुंगळ म्हणती माझे घर…’ महाराष्ट्रात सापडणाऱ्या किड्यांची यादी बघायची असेल तर ती दासबोधात बघा. रामदासांचं निरीक्षण असं अफाट होतं आणि सगळं नोंदवल्याशिवाय त्यांना पुढे जाता येत नसे. म्हणून दासबोध हा एका अर्थानं encyclopaedia सारखा ग्रंथ झाला. ही शैली कुठून आली ही बाणभट्टाची शैली. याहूनही मोठ्या याद्या त्याच्या ‘कादंबरी’ ग्रंथात मिळतात. सुदैवानं दुर्गाबाई भागवतांनी त्या कादंबरीचं वाचनीय मराठीत भाषांतर केलं आहे त्यामुळं जरूर एकदा वाचून पहावं. कादंबरी encyclopaedic असायची पद्धत होती. व्यक्तिनिष्ठ कादंबरी, आत्मशोध घेणारी कादंबरी या अलीकडच्या काळातल्या कादंबऱ्या. आपल्याला दिसणारं, जाणवणारं सगळं नोंदवून ठेवायचं ही शिस्त बाणभट्टापासूनची आहे. त्याने ते महाभारतापासून आणलं. महाभारताचा पहिला श्लोकच आहे की, इथे जे नोंदवलंय ते सगळीकडे दिसेल आणि जे नोंदवलेलं नाही ते कुठेही सापडणार नाही.
आता या सगळ्या ‘कच्च्या माला’चं प्रोसेसिंग कसं व्हायचं, तेही आप्पांनी सांगून ठेवलेलं आहे. “आपण माझे वाचक आहात. माझी जात मी तुम्हाला सांगून ठेवतो. एकदा मुंबईहून परतत होतो. तेव्हा माझ्याबरोबर मराठीतले एक थोर लेखक होते. नाव सांगत नाही. ते म्हणाले तुम्ही हे असं आखून का लिहीत नाही प्रकरणं पाडावी, अमुक पृष्ठावर अमुक कृती, अमुक वाक्य असं सगळं ठरवून का लिहीत नाही प्रकरणं पाडावी, अमुक पृष्ठावर अमुक कृती, अमुक वाक्य असं सगळं ठरवून का लिहीत नाही मी त्यांना म्हणालो की साहेब, (हा आप्पांचा चावटपणा मी त्यांना म्हणालो की साहेब, (हा आप्पांचा चावटपणा भाषणातही त्यांना साहेब, बाईसाहेब करायची सवय.) दोन प्रकारच्या सावल्या मला माहित आहेत. एक राणीच्या बागेत योजनापूर्वक, दक्षतापूर्वक जोपासलेले वृक्ष. त्यांचीही छाया असतेच आणि दुसरी रानातली झाडे – त्यांचीही छाया असते. तुमचं लेखन पहिल्या जातीचं आहे. तुमचं प्रत्येक लेखन ही जणू सजवलेली एक बाग आहे. त्यात फळं आहेत, सुगंधित फुलं आहेत. माझं तसं नसतं. पण एक गोष्ट लक्षात ठेवा. रानात चालणारा माणूस जेव्हा थकूनभागून उन्हानं घामेजून जाईल, त्यावेळी विसाव्याला कुण्या बागेकडे धावणार नाही. तो कुण्या उंबराखाली, सागाच्या वृक्षाखाली विसावेल. तर अर्थ असा (त्याला हे समजलं नाही हे, आप्पांनी गृहित धरलंय) की एका क्षणी मी झपाटला जातोय एखाद्या वस्तूनं आणि मग इतर नानाविध विषय जरी माझ्यासमोर आले तरी त्यांच्यामुळं माझं चित्त विचलित होत नाही. एखाद्या दिवशी मी एक प्रकरण पूर्ण करतो आणि दुसऱ्या दिवशी मी ज्या क्षणी लिहायला बसतो त्या क्षणी आता काय लिहावं असा एका क्षणाचाही विचार मला करावा लागत नाही आणि या भारलेल्या अवस्थेत मला यत्किंचितही उपद्रव होत नाही व्यत्यय निर्माण होत नाही.” तर तपशील कसा, कुठून आणि किती येतो हे आप्पांच्या शब्दांत आपण बघितलं. आप्पांनी सांगितल्याप्रमाणे ते भारलेले वगैरे असत ते इतकं खरं नाही. म्हणजे आप्पा 2-3 ड्राफ्ट करत नसत. मराठीत पुन्हा या दोन पद्धती आहेत. पहिला draft हाच काहींचा शेवटचा draft असतो. भालचंद्र नेमाड्यांनी सांगितलंय की कादंबरीचे तीन draft तरी होतातच, तेव्हापासून अनेक लोक 3 draft झाले की आपल्या हातून चांगली कादंबरी लिहून होईल या भ्रमात अडकले आहेत. ‘बाबा तुला कादंबरी लिहिता येत नाही, मग तू आणखी तीन draft केले तरी काय फरक पडणार आहे भाषणातही त्यांना साहेब, बाईसाहेब करायची सवय.) दोन प्रकारच्या सावल्या मला माहित आहेत. एक राणीच्या बागेत योजनापूर्वक, दक्षतापूर्वक जोपासलेले वृक्ष. त्यांचीही छाया असतेच आणि दुसरी रानातली झाडे – त्यांचीही छाया असते. तुमचं लेखन पहिल्या जातीचं आहे. तुमचं प्रत्येक लेखन ही जणू सजवलेली एक बाग आहे. त्यात फळं आहेत, सुगंधित फुलं आहेत. माझं तसं नसतं. पण एक गोष्ट लक्षात ठेवा. रानात चालणारा माणूस जेव्हा थकूनभागून उन्हानं घामेजून जाईल, त्यावेळी विसाव्याला कुण्या बागेकडे धावणार नाही. तो कुण्या उंबराखाली, सागाच्या वृक्षाखाली विसावेल. तर अर्थ असा (त्याला हे समजलं नाही हे, आप्पांनी गृहित धरलंय) की एका क्षणी मी झपाटला जातोय एखाद्या वस्तूनं आणि मग इतर नानाविध विषय जरी माझ्यासमोर आले तरी त्यांच्यामुळं माझं चित्त विचलित होत नाही. एखाद्या दिवशी मी एक प्रकरण पूर्ण करतो आणि दुसऱ्या दिवशी मी ज्या क्षणी लिहायला बसतो त्या क्षणी आता काय लिहावं असा एका क्षणाचाही विचार मला करावा लागत नाही आणि या भारलेल्या अवस्थेत मला यत्किंचितही उपद्रव होत नाही व्यत्यय निर्माण होत नाही.” तर तपशील कसा, कुठून आणि किती येतो हे आप्पांच्या शब्दांत आपण बघितलं. आप्पांनी सांगितल्याप्रमाणे ते भारलेले वगैरे असत ते इतकं खरं नाही. म्हणजे आप्पा 2-3 ड्राफ्ट करत नसत. मराठीत पुन्हा या दोन पद्धती आहेत. पहिला draft हाच काहींचा शेवटचा draft असतो. भालचंद्र नेमाड्यांनी सांगितलंय की कादंबरीचे तीन draft तरी होतातच, तेव्हापासून अनेक लोक 3 draft झाले की आपल्या हातून चांगली कादंबरी लिहून होईल या भ्रमात अडकले आहेत. ‘बाबा तुला कादंबरी लिहिता येत नाही, मग तू आणखी तीन draft केले तरी काय फरक पडणार आहे’ आप्पांचे draft मनातल्या मनात होत असले पाहिजेत. दुर्गभ्रमणगाथेमध्ये मोहंन वेल्हाळ त्यांचं dictation घेत असत त्यावेळी त्यांनी जी उत्तरं दिलेली आहेत त्यातून हे लिखाणाची प्रक्रिया आपल्याला दिसते. ‘ही तो श्रींची इच्छा’ ही कादंबरी त्यांनी रायगडच्या स्तंभामध्ये बसून पूर्ण केली, त्यावेळी कुणी लेखनिकही नव्हता. त्याच्यात त्यांनी असं म्हटलंय की, सकाळी आणि दुपारी चार-पाच तास लिहिणं झालं, दोन सत्रं झाली की संध्याकाळी फिरायला बाहेर पडायचं आणि उद्या काय लिहायचं हे सगळं योजून ठेवायचं. म्हणजे दुसऱ्या दिवशी लिहायला बसल्यानंतर लेखन सुरू. ही सहजता आप्पांच्या स्वभावातल्या सरळपणा आणि साधेपणामुळे होती. जास्त गुंतागुंतीमध्ये न जाता मूव्ही कॅमेऱ्यासारखं भराभरा जे डोळ्याला दिसेल ते मनात साठवत असले पाहिजेत आणि स्मरणशक्ती अतिशय चांगली असल्यामुळे त्यांना तो प्रसंग जसाच्यातसा दिसत असला पाहिजे.
आपले लोक इतके बालिश आहेत की लेखकांना काय प्रश्न विचारावेत हे त्यांना कळतच नाही. आप्पांना तीन छंद होते. भटकंती हा त्यांचा छंद नाही, तो आहे त्यांचा स्वभाव पहिला छंद फोटोग्राफी. अतिशय सुंदर ब्लॅक अँड व्हाईट फोटोग्राफी आप्पांनी केलेली आहे. पुण्याच्या मॅजेस्टिकच्या इमारतीत तुम्ही जाऊन पाहू शकता. देव मंडळींनी जे म्युझियम केलंय तिथंही बघायला मिळेल. दुसऱ्या छंदाला ते चित्रपाषाण म्हणतात. साध्या भाषेत गारगोट्या. त्या गोळा करणं आणि त्यांना आकार देण्याचा प्रयत्न करणं. तिसरा छंद – एखादं फूल, छोटी गारगोटी मॅग्निफायरमधून लोकांना दाखवणं. त्यांना भेटायला गेलात तर मॅग्निफायर मधून अशी वस्तू पाहणं हे कंपलसरी होतं. चौथा छंद होता गड किल्ल्यांवर सापडलेल्या ऐतिहासिक वस्तू गोळा करणं. पण आर्किऑलॉजीचा नियम असल्यामुळं त्यांच्यावर काहीही न करता त्यांनी नुसत्याच ठेवल्या होत्या. त्यांचे हे तीन छंद हेच त्यांचं लेखन आहे हे कुणाच्या कसं लक्षात आलं नाही पहिला छंद फोटोग्राफी. अतिशय सुंदर ब्लॅक अँड व्हाईट फोटोग्राफी आप्पांनी केलेली आहे. पुण्याच्या मॅजेस्टिकच्या इमारतीत तुम्ही जाऊन पाहू शकता. देव मंडळींनी जे म्युझियम केलंय तिथंही बघायला मिळेल. दुसऱ्या छंदाला ते चित्रपाषाण म्हणतात. साध्या भाषेत गारगोट्या. त्या गोळा करणं आणि त्यांना आकार देण्याचा प्रयत्न करणं. तिसरा छंद – एखादं फूल, छोटी गारगोटी मॅग्निफायरमधून लोकांना दाखवणं. त्यांना भेटायला गेलात तर मॅग्निफायर मधून अशी वस्तू पाहणं हे कंपलसरी होतं. चौथा छंद होता गड किल्ल्यांवर सापडलेल्या ऐतिहासिक वस्तू गोळा करणं. पण आर्किऑलॉजीचा नियम असल्यामुळं त्यांच्यावर काहीही न करता त्यांनी नुसत्याच ठेवल्या होत्या. त्यांचे हे तीन छंद हेच त्यांचं लेखन आहे हे कुणाच्या कसं लक्षात आलं नाही चांगला फोटो काढायचा असेल तर त्या चौकटीत काय काय घ्यायचं हे पहिल्यांदा निश्चित करायला पाहिजे. त्याला एक्सपोजर किती द्यायचं हेही निश्चित करायला पाहिजे. राजगडवर घेतलेल्या एका फोटोचं ‘हे साक्षात्कार छायाचित्र’ आहे असं वर्णन रवीनं केलं आहे. आप्पा जेव्हा एखादा प्रसंग लिहितात तेव्हा फोटोग्राफर सारखं त्यांनी ठरवलेलं असतं. दुसरं – आकार देणं. कितीही उत्स्फूर्त म्हटलं तरी चांगलं लेखन ही एक रचना असते. प्रेरणा उत्स्फूर्त असेल पण प्रत्यक्षात ती रचना असते. तो अनुभव, त्यांच्यातल्या व्यक्ती, त्यांचे चेहरे, त्यांची देहयष्टी, त्यांचं वावरणं या सगळ्याला आकार देत असत. तिसरं मॅग्निफायर – आप्पांच्या बोलण्यात, लिहिण्यात जी अतिशयोक्ती असायची तो मॅग्निफायर होता. लोकांनी विचारलं या छंदांचा तुम्हाला त्रास होत नाही का. मी असतो तर त्या विचारणाऱ्याला चार फटके मारले असते. “मला यातल्या कशाचाही त्रास होत नाही” हे दांडेकरांनी दिलेलं उत्तर. स्वतःची खुबी दांडेकरांनासुद्धा लक्षात आली नाही.
आप्पांनी लेखनातला तपशील, लिहिण्याची पद्धत, वेगळ्या धाटणीची मराठी भाषा आणि चौकट ठरवून घेतली. लेखनात एकोणिसाव्या शतकाच्या पुढे आप्पा आलेले नाहीत. संतांचा काळ, शिवाजीचा काळ. शिवकाळात आप्पांनी ‘शिवकालावर’ भर देण्याचं ठरवलं, शिवाजीचा जन्म, तिथी यात ते पडले नाहीत. आप्पांना एक मानसिकता निर्माण करायची होती. संत वाङ्मयाच्या बाबतीतही तेच आहे. आप्पांनी त्यांच्या लेखनात शहर पूर्णपणे वर्ज्य केलं आहे. शहरांचा उल्लेख फक्त त्यांच्या ललित लेखनात कधीकधी येतो. ‘रानभुली’ ही कादंबरी सोडली तर आप्पा एकोणिसाव्या शतकापाशी थांबले आहेत. 13 ते 16 ही शतके संतांची, सतरावं शतक शिवाजीचं, अठरावं शतक (पेशवाईचं) त्यांनी पूर्ण बाजूला ठेवलं आहे. शेवटी एकोणिसावं शतक (ते स्वतःला स्वराजिष्टच्या घरी जन्मलो असं म्हणत असत). हे त्यांनी काळजीपूर्वक केलं आहे. आमचे शरद जोशी म्हणायचे की, ‘मगरीने पाणी सोडू नये आणि हत्तीनं पाण्यात जाऊ नये.’ थॉमस हार्डीचं एक वाक्य आहे, It is better to know everything about something than something about everything. आप्पांच्यात आपल्याला हे दोन्ही दिसतं. गाडगे महाराजांचा संप्रदाय काय होता हे जर आप्पांनी ‘श्री गाडगे महाराज’ हे पुस्तक लिहिलं नसतं तर महाराष्ट्राला कधी तो कळला नसता. नर्मदा परिक्रमेमधले हौशे, नौशे, गवसे आणि लुच्चे हे सगळेच व्यक्तिप्रकार आप्पांनी नोंदवलं नसते तर आम्हाला कळळेच नसते. माझं स्वतःचं ट्रेकिंग आता थांबलेलं आहे, पण दुर्गभ्रमणगाथेतलं कुठलही पान उघडलं तर मला सगळं आठवतं. आप्पांनी 250 किल्ले पाहिले. त्यातले प्रमुख 75 किल्ले मीही पाहिले आहेत. आप्पांच्या अनुभवांचे हे दोन टप्पे त्यांच्या लेखनात आपल्याला दिसतात. याद्वारे त्यांनी त्या त्या पिढीशी आपलं नातं जोडलं आहे.
बाणभट्टाचा किती लोकांशी संबंध आला होता कवी, विद्वान (इथे दोन्ही वेगवेगळे कवी, विद्वान (इथे दोन्ही वेगवेगळे), गीतरचनाकार, प्राकृतरचनाकार, विष उतरवणारे, पांदण वाहणारे, वैद्य, प्रवचनकार, कलाकार, सोनार, खल्लेणूविष, चित्रकार, मातीकाम करणारे, मृदंगवादक, संदेशवाहक, गवई, संगीत्याध्यापक, मालिश करणारे, नर्तक-नर्तकी, भिक्षुणी, कथाकथन करणारे,मांत्रिक, धातुज्ञ, संन्याशी. एकूण पंचवीस एक व्यक्तिप्रकार. बाणभट्टाच्या काळात होते पण त्याने नोंदवले नाहीत अशांची मी यादी केली – मल्ल, खेळाडू, सैनिक, सैन्याधिकारी, घोडे-हत्तीतज्ज्ञ, शेतकरी, स्वयंपाकी, व्यापारी आणि बांधकाम करणारे. जवळपास 39 ची यादी झाली. आप्पांच्या काळात नवे व्यक्तिप्रकार तयार झाले ते – पत्रकार, समीक्षक, संपादक, गॉसिपवाले, ड्रायव्हरकंडक्टर, इव्हेंट मॅनेजर्स, प्रायोजक, संस्थाचालक, कन्सल्टन्ट, ढोंगी आध्यात्मिक गुरु, लोकप्रतिनिधी इ. इ. कुणाला अनुभवसमृद्ध म्हणायचं असेल तर साधारण 50 व्यक्तिप्रकारांची यादी आपल्याला करावी लागते. यातल्या 25-30 व्यक्तिप्रकारांशी आप्पांचा संबंध आलेला होता, असं म्हणता येतं.
कॅलिडोस्कोपचा दुसरा भाग – आप्पांचा स्वभाव. त्यांच्या स्वभावाबद्दल अत्यंत टोकाच्या प्रतिक्रिया आहेत. फार थोड्या परिचयावर त्यांच्या स्वभावाबद्दल कुणी मत बनवलं तर ते सर्वसामान्यपणे चुकत असे, असं मला बाबासाहेबांनी सांगितलं. आप्पा हा खूप मोठा प्रदेश आहे, यात प्रेमानं आणि मनापासून फिरावं लागतं, असं त्यांना सुचवायचं होतं. आप्पा नाटकी होते. आप्पा हिशोबी होते. व्यवहारी होते. त्याच्या-उलट आप्पा अतिशय उत्कट होते. अतिशय प्रेमळ होते. स्वभावाने उमदे होते. अशा दोन्ही प्रकारच्या प्रतिक्रिया. काही लिखाणात तर काही गॉसिपिंगमध्ये आल्या आहेत. नाटकीपणाचा आरोप आप्पा आणि बाबासाहेब या दोन्ही मित्रांवर आहे. माझ्या मते ही समवयस्कांची प्रतिक्रिया असते. आपल्याला बालपणी एक मनुष्य मित्र म्हणून माहित असतो, आणि त्यावेळी त्याच्यात कोणत्या क्षमता आहेत आणि यशाचं कोणतं शिखर तो गाठणार आहे हे आपल्याला माहित नसतं. काहीवेळा त्यालाही माहित नसतं. अशावेळी तो आपल्यासारखाच असतो. पण एकदा असा मित्र यशस्वी झाला, पुढे गेला की त्याला वेगळं वागावंच लागतं. त्या वेगळ्या वागण्याला लोक नाटकी म्हणतात.लिहिण्याच्या शैलीसरखी आप्पांची बोलण्याचीही मराठीची वेगळी शैली होती. ‘त्यामुळं आता हा आमच्यातला राहिला नाही’ अशी समवयस्कांची तक्रार असते. अरे पण आता तो तुमच्यातला राहिलाच नाही, त्यात त्याचा काही दोषही नाही. उद्या तुमच्यातलं कुणी पुढे गेलं तरी तुमचे मित्रही असंच म्हणतील.
आप्पांकडं पदवी नाही, संपत्ती नाही, फार मोठी कुलपरंपरा नाही, कोणत्या संघटनेचं फारमोठं पाठबळ नाही, कुणी दाता त्यांच्यामागे उभा राहिलेला नाही. तरीसुद्धा नाटक नाही तर कादंबरी हा आपला फॉर्म आहे हे जेव्हा त्यांना कळलं आणि ज्या झपाट्याने ते पुढं गेले ते हेवा वाटण्या-सारखं आहे. बाबासाहेबांचंही तेच. संघशाखेवर, सहलीला गेल्यावर, ‘सांग रे बाबा शिवाजीचं काहीतरी’ असं ज्याला सांगत तो जेव्हा शिवशाहिर बाबासाहेब पुरंदरे झाला आणि महाराष्ट्र पातळीवरचा वक्ता झाला. ‘तीन वर्षांच्या पुढची तारीख तुम्हाला मिळेल’ हे बाबासाहेबांच्या ऑफिसमध्ये लिहिलेलं असायचं. लोकांना हे नाटक वाटायचं. अशा माणसांच्या नंतरच्या पिढीला याचं काही वाटत नाही. कारण त्या पिढीला तो माणूस तसाच (सेलिब्रेटी म्हणून) माहित झालेला असतो. त्यामुळे आमच्या पिढीला आप्पा फार नाटकी आहेत असं काही वाटलं नाही.
आप्पा प्रेमळ की हिशोबी ते ज्या सांपत्तिक परिस्थितीतून आले त्यात उधळपट्टी शक्यच नव्हती. खर्चावर नियंत्रण ठेवत, आलेल्या गरजूंना आप्पा मदत करत. कुटुंबाची व्यवस्थित काळजी घेणं हे आपलं कर्तव्य आहे, जीवनमूल्य आहे. यासाठी त्या माणसाला थोडं हिशोबी व्हावंच लागतं. बेहिशोबी आणि अव्यवहारीपणाचं उदाहरण म्हणजे आप्पांचं सगळं आयुष्यच आहे. ज्या उत्कटतेनं आप्पांनी स्वतःला झोकून दिलं होतं त्यात कुठला हिशोब होता ते ज्या सांपत्तिक परिस्थितीतून आले त्यात उधळपट्टी शक्यच नव्हती. खर्चावर नियंत्रण ठेवत, आलेल्या गरजूंना आप्पा मदत करत. कुटुंबाची व्यवस्थित काळजी घेणं हे आपलं कर्तव्य आहे, जीवनमूल्य आहे. यासाठी त्या माणसाला थोडं हिशोबी व्हावंच लागतं. बेहिशोबी आणि अव्यवहारीपणाचं उदाहरण म्हणजे आप्पांचं सगळं आयुष्यच आहे. ज्या उत्कटतेनं आप्पांनी स्वतःला झोकून दिलं होतं त्यात कुठला हिशोब होता आणि नीरा ताईंशी लग्न ठरवतानाही त्यांनी सांगितलं की, अमुक दिवशी महिन्याला एवढा पगार घरात येईल याचा भरवसा नाही. पण त्या दोघांनीही ते स्वीकारलं, निभावलं. नुसतं निभावलं नाही तर जुन्या काळाबद्दल आप्पांनी कधी व्याकुळतेनं माझ्याशी, आसपासच्या लोकांशी बोलल्याचं मला माहित नाही.
आप्पा बेरकी मात्र होते. श्रद्धाळू, पण भाबडे नव्हेत. वारकरी संप्रदाय, गाडगे महाराजांचा संप्रदाय – जिथंजिथं त्यांना विसंगती दिसली तिथंतिथं त्यांनी ती मार्मिकपणे दाखवलेली आहे. आप्पांना आपल्या strengths पक्क्या माहित आहेत. समीक्षकांचा कात्रज कसा करावा हेही त्यांना माहीत आहे. आपल्यासारखा ओघवती भाषा असलेला, वाचनीय लेखक दुर्मिळ आहे हेही त्यांना माहित आहे. म्हणून आप्पांचं तुम्ही विश्लेषण करायला लागलात की आप्पा आपल्या अशिक्षितपणाकडे बोट करतात. ही स्टाईल मराठीमध्ये खांडेकरांनी आणली. खांडेकर फक्त इंटर होते, फडके – माडखोलकर एमए होते. खांडेकरांच्या कादंबरीत दोष दाखवला की, ते म्हणायचे, “मी कुठं शिकलोय मी उच्चविद्याविभूषित नाही. मी अंतःप्रेरणेने लिहितो. मला फुरस चावलं. दत्तक मुलगा असल्यानं बापानं मला शिकवलंच नाही.” अरे वा मी उच्चविद्याविभूषित नाही. मी अंतःप्रेरणेने लिहितो. मला फुरस चावलं. दत्तक मुलगा असल्यानं बापानं मला शिकवलंच नाही.” अरे वा तुम्हाला कोण शिकायला नको म्हंटलं होतं का तुम्हाला कोण शिकायला नको म्हंटलं होतं का स्वतःच्या आयुष्यातला अभाव मिटवण्यासाठी खांडेकर लिहीत होते की काय असं वाटतं. आप्पांना कुणी म्हटलं की, आप्पा तुमचं हे पसरट झालं, तर ते म्हणायचे, माझा कुठे तुमच्याइतका साहित्याचा अभ्यास आहे. श्री. ना. पेंडशांची एक वेगळीच स्टाईल होती. ते नावालाच B.Sc झाले. ते त्यांनी स्पष्टपणे सांगूनही टाकलं होतं. त्यांची अमुक कादंबरी चांगली आहे असं म्हटलं की ते म्हणायचे ती त्यांना आवडत नाही. डी. एच. लॉरेन्सचं वाक्य आहे – Trust the novel not the novelist. प्रत्येक लेखक आपली प्रतिमा जपूनच लिहीत असतो. म्हणून त्याच्या बोलण्यावर फारसा विश्वास ठेवू नये. मला बेतून लिहिता येत नाही असं आप्पा म्हणत. पण हे बेतणं त्यांच्या मनात चालू असायचं, हे ते सांगत नसत.
आणीबाणी संपल्यानंतर बरेचसे मराठी साहित्यिक भाषणं करू लागले. महाराष्ट्राचं लाडकं व्यक्तीमत्व पु. ल. देशपांडे यांच्या गावागावात सभा व्हायच्या. तेव्हा आप्पा जाणूनबुजून त्यांच्या आवडत्या प्रदेशात गेले. धुळ्यापासून सुरुवात करून नागपूरपर्यंत त्यांनी निवडणुकीच्या काळात भाषणे केली. धुळ्यातल्या भाषणावेळी मी तिथे हजर होतो. ‘जनांचा प्रवाहो…’ मध्ये मी त्या सभेचं, भाषणाचं वर्णन केलंय. आपल्याला मागणी कुठं आहे हे आप्पांना माहीत असायचं. हा आप्पांचा बेरकीपणा.
आप्पांच्या भाषेवर इंग्रजीचा प्रभाव नाही. तसंच संस्कृतचं ओझंही नाही. पण त्यांचा संस्कृतचा अभ्यास मात्र होता. आप्पांची भाषा ग्रांथिक नव्हती. त्यांनी बोली भाषेतच लिहिलं आहे. ते जुन्या मराठीची आठवण करून द्यायचे. ‘मुखी’ म्हणायचे, ‘तोंडी’ नाही. लहान लेखांना ते ‘लेखुटली’ म्हणायचे. बाबासाहेब ‘माँसाहेब’ म्हणायचे. आपल्याला बाबासाहेबांच्या समांतर लिहायचं पण बाबासारखं नाही, म्हणून आप्पा ‘आऊसाहेब’ लिहायचे. दुर्गभ्रमणगाथेत ते ‘आठ जुलाय’ म्हणतात. आता जुलै म्हणायला काय हरकत आहे क्वचित शाहिरी अंगाने ते जातात. ‘चांडाळा’ इ. त्यांच्या आवडत्या शिव्या. ‘हे किती सुंदर आहे’ असं नाही, तर ‘कसं हे क्वचित शाहिरी अंगाने ते जातात. ‘चांडाळा’ इ. त्यांच्या आवडत्या शिव्या. ‘हे किती सुंदर आहे’ असं नाही, तर ‘कसं हे’ म्हणायचे. सभ्य चावटपणा हेही आप्पांचं वैशिष्ट्य. ‘पडघवली’मध्ये असा प्रसंग आहे की, दामुअण्णाकडे पाहुणा येतो. आणि यादोनानाची कुरूप बायको पहाटेच्या वेळी चांदण्यात आंबे राखत उभी असते. पाहुण्याला पहाटेच तांब्या घेऊन बाहेर जावं लागतं. पाहुणा झाडाखालीच येतो आहे हे पाहून ती बाई बाहेर येते. तिला पाहून पाहुणा आरोळी मारतो,“दामूअण्णा, हाडळ’ म्हणायचे. सभ्य चावटपणा हेही आप्पांचं वैशिष्ट्य. ‘पडघवली’मध्ये असा प्रसंग आहे की, दामुअण्णाकडे पाहुणा येतो. आणि यादोनानाची कुरूप बायको पहाटेच्या वेळी चांदण्यात आंबे राखत उभी असते. पाहुण्याला पहाटेच तांब्या घेऊन बाहेर जावं लागतं. पाहुणा झाडाखालीच येतो आहे हे पाहून ती बाई बाहेर येते. तिला पाहून पाहुणा आरोळी मारतो,“दामूअण्णा, हाडळ धावा.” त्याच्यापुढे कॉमेंट अशी आहे की, ‘मग त्याला परसाकडे जावंच लागलं नाही.’
‘दास डोंगरी राहतो’ मधला एक प्रसंग आहे की, रामदास आणि शहाजी चर्चा करत आहेत. बाहेरचा एक गुराखी दुसऱ्या माणसाला विचारतो की, ‘हे इतकं काय बोलताहेत एकमेकांत’ त्यावर तो म्हणाला, ‘तुझं ते खटं पडलेलं, लंगडं, केस झडलेलं घोडं आहे ना, ते पाच्छावाने मागितलंय आणि त्या बदल्यात अर्ध राज्य आणि राजकन्या दोन्ही द्यायची की फक्त राजकन्या द्यायची याची चर्चा चालू आहे.’ हा खास आप्पांचा चावटपणा आहे. असाच एक खास आप्पा स्टाईलचा चावटपणा ‘वाघरू’मध्ये आहे. बाबुदा आणि शिकारी यांच्यातल सगळं बोलणं या प्रकारचंच आहे. शिकारी नियोजन करून शिकार करणारा आहे. अमुक वाजता बसायचं. अमुक वाजता जनावर येईल. अमुक वाजता गोळी झाडणार. मग ते मरून पडणार. शिकाऱ्याचा तोडून ‘मरून पडेल’ हे ऐकल्यावर बाबुदा उठतो आणि चालायला लागतो. त्यावर शिकारी विचारतो, ‘कुठे चाललात’ त्यावर तो म्हणाला, ‘तुझं ते खटं पडलेलं, लंगडं, केस झडलेलं घोडं आहे ना, ते पाच्छावाने मागितलंय आणि त्या बदल्यात अर्ध राज्य आणि राजकन्या दोन्ही द्यायची की फक्त राजकन्या द्यायची याची चर्चा चालू आहे.’ हा खास आप्पांचा चावटपणा आहे. असाच एक खास आप्पा स्टाईलचा चावटपणा ‘वाघरू’मध्ये आहे. बाबुदा आणि शिकारी यांच्यातल सगळं बोलणं या प्रकारचंच आहे. शिकारी नियोजन करून शिकार करणारा आहे. अमुक वाजता बसायचं. अमुक वाजता जनावर येईल. अमुक वाजता गोळी झाडणार. मग ते मरून पडणार. शिकाऱ्याचा तोडून ‘मरून पडेल’ हे ऐकल्यावर बाबुदा उठतो आणि चालायला लागतो. त्यावर शिकारी विचारतो, ‘कुठे चाललात’ तर त्यावर बाबुदा म्हणतो, ‘तो मरून पडलेला वाघ उचलून आणायला माणसं नको सांगायला’ तर त्यावर बाबुदा म्हणतो, ‘तो मरून पडलेला वाघ उचलून आणायला माणसं नको सांगायला
सगळ्यात धमाल प्रसंग म्हणजे संघाची पहिली प्रार्थना मराठीत होती. तिच्या पहिल्याच कडव्यामध्ये ‘मी’ हे अक्षर 7-8 वेळा आलेलं आहे. ‘नमो मातृभूमी, नमो हिंदू भूमी, नमो आर्यभूमी’ असं सगळं आहे आणि शेवटी ‘सदा ती नमी मी’. त्यावर छोटा आप्पा मुख्य शिक्षकाला म्हणतो हे आठ ‘मी-मी’ पाहिजेत, तीन ‘मी-मी’ बरोबर नाहीत. खरं म्हणजे हे स्वतःचं कन्फेशन आहे, पण ते ही अतिशय गोड. ‘पूर्णामाईची लेकरे’ हा खरं म्हणजे एक कम्युनिटी फार्सच आहे. हे सगळं आप्पा म्हणत असत त्याप्रमाणे सहजही येत असेल. पण आपल्या लेखनातला भरपूर तपशील आणि सतत उत्कटतेची आपण गाठत आहोत ती पातळी या पासून वाचकाला थोडा रिलिफ मिळाला पाहिजे याची त्यांची जाणीव ठेवली होती.
कोकणच्या इतर लेखकांपेक्षा आप्पांनी वेगळी वाट निवडली. खांडेकरांच्या लघुकथांमध्ये कोकणाचं जीवन आहे. लक्ष्मणराव सरदेसाई हे एक नाव घ्यायची एक पद्धत आहे. साने गुरूजींचं कोकणावरती लेखन आहे. श्री. ना. पेंडसे, मधुमंगेश कर्णिक, जयवंत दळवी, चिं. त्र्यं. खानोलकर आहेत. खानोलकर आणि दळवींना नेमाड्यांनी घरचा आहेर दिला आहे. यांच्या कादंबर्यांत पोटे आणणे आणि पोटे पाडणे एवढंच चालू असतं. साने गुरूजींचं लेखन अतिसोज्वळ आणि अतिभावुक. पेंडशांचं लेखन कोकणातल्या एका कुटुंबापुरत सीमित आहे. म्हणजे ‘तुंबाडचे खोत’ हे खोतांचं बाड झालंय असं मी म्हणतो, कारण पेंडशांना खोतांच्या आसपासचा समाज माहितीच नाही. कोकणातली एकत्र कुटुंब पद्धती हा पेंडशांचा अनुभवाचा आणि व्यासंगाचा विषय होता. तिथे पुन्हा मगरीने पाणी सोडलं की मग जी दाणादाण उडते तशी पेंडसे महानगरात आल्यावर त्यांची दाणादाण उडालेली आहे. तरी सुद्धा त्यांनी ‘कलंदर’मध्ये चांगला प्रयत्न केला. मात्र जेव्हा ते प्रत्यक्ष मुंबईवर लिहायला लागतात तिथून त्यांचा उतार चालू होतो. माझ्यामते ‘लव्हाळी’ या कादंबरीमध्ये कोकणी वृत्ती आणि मुंबईची राहणी याचा सगळ्यात चांगला समतोल श्री.ना पेंडशांना जमला. आप्पांच कोकण तसं गुंतागुंतीचं आहे. ‘शितू’मधलं लेखन अतिशय भावुक आहे. तर ‘पडघवली’मधलं अतिशय वास्तववादी आहे. ‘पडघवली’मधली वास्तववादी निवेदन करणारी ‘स्त्री’ मराठीमध्ये फार क्वचित आलेली आहे. गडांसंबंधी जेव्हा आप्पा लिहितात, त्यातलं कोकण वेगळं आहे. त्यामुळे अतिभावुक नाही, अतिधक्कादायक नाही तर कोकणच्या जीवनाचा मध्य-प्रवाह पकडून त्यांनी लिहिलेलं आहे. आणि या तपशिलांचा उपयोग त्यांची सगळीकडे केला आहे. ‘दर्याभवानी’ ही कादंबरी संपूर्णतः कोकणाच्या पार्श्वभूमीवर घडते. शिवकाळातली एक कादंबरी संबंध कोकणातली आहे. तिच्यावरून माझं आणि आप्पांच भांडण झालं. रामदासांच्या भेटीला राजेशिर्के आले होते, जाताना राजेमोरे गेले. चुकून तसा उल्लेख तिथं राहिला आहे. याबद्दल आप्पांना विचारलं तर पाठीत धपाटा घालून ते म्हणाले, “चांडाळा, 250 पानांत तुला तेवढंच लक्षात राहिलं का” कोणीतरी आपलं बारकाईनं वाचतोय याचं कौतुकही त्यांना असायचं. आप्पा तो चढ तीन हजार फूट नाही, दोनच हजार फुटच आहे, आप्पा ते दहा मैल नाही सातच मैल आहे असं म्हटलं की आप्पा म्हणायचे, चांडाळांनो, मी तुमच्यापेक्षा दुप्पट वयाचा असल्यानं मला दुप्पट दिसतं.
गडावरचे आप्पा एक वेगळं प्रकरण होतं. ‘एकतरी ओवी अनुभवावी॥’ या प्रकारचं ते होतं. बाबासाहेब आणि आप्पा ऐतिहासिक ठिकाणी गेले की त्यांचं व्यक्तिमत्व बदलून जायचं. ते त्या काळात जाऊन पोचलेले असायचे. गडावर गेल्यानंतर निसर्गाकडे कसं पाहायचं हे आप्पांना माहीत होतं. रवी अभ्यंकरनं एक आठवण लिहून ठेवली आहे. एकदा आप्पा सर्वांना रायगडावर सिंहासनाजवळ घेऊन गेले. म्हणाले, “गडे हो अनुभवावी॥’ या प्रकारचं ते होतं. बाबासाहेब आणि आप्पा ऐतिहासिक ठिकाणी गेले की त्यांचं व्यक्तिमत्व बदलून जायचं. ते त्या काळात जाऊन पोचलेले असायचे. गडावर गेल्यानंतर निसर्गाकडे कसं पाहायचं हे आप्पांना माहीत होतं. रवी अभ्यंकरनं एक आठवण लिहून ठेवली आहे. एकदा आप्पा सर्वांना रायगडावर सिंहासनाजवळ घेऊन गेले. म्हणाले, “गडे हो एक लक्षात ठेवा. पुन्हा इथं यायची लाज वाटेल असं आयुष्यात काही करू नका.”
लेखक – विनय हर्डीकर
(शब्दांकन – अक्षर मैफल टीम)
सदर लेख ‘अक्षर मैफल’ मासिकाच्या मार्च २०१८ या अंकामध्ये प्रकाशित झाला असून आप्पांच्या स्मृतिदिनानिमित्त वेबसाईट वर प्रकाशित करण्यात आला आहे. या लेखाचा पुढील भाग ‘अक्षर मैफल’च्या एप्रिल २०१८ या अंकामध्ये प्रकाशित झाला आहे. तरी आपल्या संग्रही असावेत असे हे दोन्ही अंक विक्रीस उपलब्ध असून, अंक खरेदी करण्यासाठीची अधिक माहिती संपर्क या पेज वर उपलब्ध आहे. (अथवा पुढील क्रमांकावर संपर्क साधावा – 9021423717)
हे सर्व आम्ही करतो आहोत कारण आमचं मराठी भाषेवर अतोनात प्रेम आहे म्हणून. पुढच्या शंभर दीडशे वर्षात मराठी सुद्धा जगाची ज्ञानभाषा होऊ शकेल. ती ताकद मराठीमध्ये आहे. मराठी भाषेत ज्ञान निर्माण झालं पाहिजे असा हेतू घेऊन आम्ही काम करतो आहोत.
असेच मराठीतील दर्जेदार लेख वाचण्यासाठी आजच ‘अक्षर मैफल’चे सदस्य व्हा.
‘अक्षर मैफल’चा मे 2018 महिन्याचा ‘कार्ल मार्क्स’ विशेषांक
मार्क्सच्या द्विजन्मशताब्दी वर्षानिमित्त संपूर्ण मार्क्स समजून घेऊ. मार्क्सवाद म्हणजे काय ‘मार्क्सवादी टीकाकार’ कोण कोण ‘मार्क्सवादी टीकाकार’ कोण कोण त्यांचे आक्षेप, त्यांनी घातलेली मार्क्सवादामध्ये भर नेमकी कोणती त्यांचे आक्षेप, त्यांनी घातलेली मार्क्सवादामध्ये भर नेमकी कोणती मार्क्सचे क्रांतीचे निरनिराळ्या देशांतले चेहेरे कोणते मार्क्सचे क्रांतीचे निरनिराळ्या देशांतले चेहेरे कोणते उदा. चे, स्टॅलिन, मानवेंद्रनाथ रॉय, कॉम्रेड डांगे इ. शिवाय भारतातील डावी चळवळ पुढे नेणारे निष्ठावंत अभ्यासू कार्यकर्ते यांचेही लेख यात तुम्हाला वाचायला मिळतील. मार्क्सचा साहित्यावर पडलेला प्रभाव, चित्रपटावर पडलेला प्रभाव हे सुद्धा समाविष्ट करण्याचा आमचा प्रयत्न आहे.
‘कार्ल मार्क्स’ विशेषांक सर्वत्र प्रकाशित अंक खरेदीच्या अधिक माहितीसाठी संपर्क पेज ला भेट द्या. (अथवा संपर्क – 9021423717)
ग्रंथसत्ता – डॉ. पु. ग. सहस्रबुद्धे
हे सर्व आम्ही करतो आहोत कारण आमचं मराठी भाषेवर अतोनात प्रेम आहे म्हणून. इंग्लिश भाषा मोठी का झाली याचे कारण इंग्लिश लोकांनी जगातल्या सर्व क्षेत्रांचा जबरदस्त अभ्यास करून जे लिहिलं ते इंग्लिशमध्ये लिहिलं. कोणतंही क्षेत्र त्यांना वर्ज्य नव्हतं. आपणसुद्धा जगातल्या सर्व क्षेत्रांतील ज्ञान मराठीमध्ये उतरवू शकलो, ते अर्थातच केवळ भाषांतर नाही, तर ते ज्ञान शिकून पचवून सोप्या मराठी मध्ये लिहिता आलं, तर पुढच्या शंभर दीडशे वर्षात मराठी सुद्धा जगाची ज्ञानभाषा होऊ शकेल. ती ताकद मराठीमध्ये आहे. मराठी भाषेत ज्ञान निर्माण झालं पाहिजे हाच आमचा हेतू आहे.
'अक्षर मैफल'चे दर्जेदार लेख थेट तुमच्या इनबॉक्स मध्ये, त्वरित subscribe करा
समलिंगीयांना समजून घेण्यास आपण कमी पडतोय
लकडी की काठी से बिडी जलै ले तक
जवाहरलाल नेहरू यांच्या निधनानंतर अटल बिहारींचे संसदेतील भाषण
आयसीसचे प्रशासन – लष्करी ते मुलकी राज्याच्या प्रवासाचा प्रयत्न
गांधीहत्या आणि सावरकर : न्यायालय व आयोगाचे निर्णय परस्परविरुद्ध कसे
'अक्षर मैफल'चा सप्टेंबर २०१८चा अंक प्रकाशित अंक घरपोच मिळण्याची सुविधा उपलब्ध अंक घरपोच मिळण्याची सुविधा उपलब्ध


Abu Bagdadi Archives - अक्षर मैफल

आयसीसचे प्रशासन – लष्करी ते मुलकी राज्याच्या प्रवासाचा प्रयत्न
‘इस्लामिक स्टेट ऑफ इराक आणि सिरीया’ याचं अस्तित्व अमेरिकी आणि युरोपी देशांनी सैनिकी बळावर आता संपवलं आहे. त्यांची राजधानी ‘मोसुल’ सुद्धा आता त्यांच्या ताब्यातून गेली. ‘राक्का’ हे महत्वाचं शहर त्यांनी आता गमावलं आहे. पण ‘आयसीस’ भविष्यातही इतर दहशतवादी संघटनांपेक्षा कायम…
हे सर्व आम्ही करतो आहोत कारण आमचं मराठी भाषेवर अतोनात प्रेम आहे म्हणून. इंग्लिश भाषा मोठी का झाली याचे कारण इंग्लिश लोकांनी जगातल्या सर्व क्षेत्रांचा जबरदस्त अभ्यास करून जे लिहिलं ते इंग्लिशमध्ये लिहिलं. कोणतंही क्षेत्र त्यांना वर्ज्य नव्हतं. आपणसुद्धा जगातल्या सर्व क्षेत्रांतील ज्ञान मराठीमध्ये उतरवू शकलो, ते अर्थातच केवळ भाषांतर नाही, तर ते ज्ञान शिकून पचवून सोप्या मराठी मध्ये लिहिता आलं, तर पुढच्या शंभर दीडशे वर्षात मराठी सुद्धा जगाची ज्ञानभाषा होऊ शकेल. ती ताकद मराठीमध्ये आहे. मराठी भाषेत ज्ञान निर्माण झालं पाहिजे हाच आमचा हेतू आहे.
'अक्षर मैफल'चे दर्जेदार लेख थेट तुमच्या इनबॉक्स मध्ये, त्वरित subscribe करा
समलिंगीयांना समजून घेण्यास आपण कमी पडतोय
लकडी की काठी से बिडी जलै ले तक
जवाहरलाल नेहरू यांच्या निधनानंतर अटल बिहारींचे संसदेतील भाषण
आयसीसचे प्रशासन – लष्करी ते मुलकी राज्याच्या प्रवासाचा प्रयत्न
गांधीहत्या आणि सावरकर : न्यायालय व आयोगाचे निर्णय परस्परविरुद्ध कसे
'अक्षर मैफल'चा सप्टेंबर २०१८चा अंक प्रकाशित अंक घरपोच मिळण्याची सुविधा उपलब्ध अंक घरपोच मिळण्याची सुविधा उपलब्ध


Agriculture success story in Marathi, digraj dist.sangli ,Agrowon ,Maharashtra | Agrowon

Agrowon च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
Agrowon च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.
भूमिगत निचरा प्रणालीमुळे पिके पुन्हा बहरली...
भूमिगत निचरा प्रणालीमुळे पिके पुन्हा बहरली...
भूमिगत निचरा प्रणालीमुळे पिके पुन्हा बहरली...
सोमवार, 1 जानेवारी 2018
काही वर्षांपूर्वी सांगली जिल्ह्यात ऊस लागवडीखालील जमिनी अतिपाणी, रासायनिक खतांच्या अनियंत्रित वापरामुळे क्षारपड झाल्या. जमिनी कवडीमोल किमतीत विकण्याची वेळ आली. त्यामुळे शेतकरी हतबल झाले होते. मात्र, शास्त्रीय पद्धतीने भूमिगत निचरा प्रणालीचा अवलंब केल्याने याच क्षारपड जमिनी पुन्हा लागवडीखाली आल्या आहेत.
सांगली जिल्ह्यातील कसबे डिग्रज आणि मौजे डिग्रज गावातील बहुतांश जमिनी क्षारपड. या जमिनीत कोणतेच पीक यायचे नाही. यामुळे काही शेतकऱ्यांनी जमीन विक्रीला काढली. परंतु जमीन विकणे शेतकऱ्यांच्या जिवावर यायचे.
कसबे डिग्रज (ता. मिरज) येथील कृषी संशोधन केंद्राची जमीनदेखील क्षारपड होती. त्यामुळे संशोधन केंद्राने क्षारपड जमीन लागवडीखाली आणायचे ठरवले. त्यानुसार पहिल्या टप्प्यात २२ एकर क्षेत्रावर भूमिगत निचरा प्रणाली तंत्रज्ञानाचा वापर करून जमीन लागवडीखाली आणली. याची माहिती परिसरातील शेतकऱ्यांना मिळाली. आपली क्षारपड जमीन पुन्हा हिरवीगार होऊ शकते, याबाबत विश्‍वास आला आणि शेतकऱ्यांनी भूमिगत निचरा प्रणाली तंत्रज्ञान वापरास सुरवात केली.
सांगली जिल्ह्यात सुमारे ५२ हजार हेक्‍टर क्षेत्र क्षारपड आहे. मौजे डिग्रज (ता. मिरज) गावातील शेतकऱ्यांनी भूमिगत निचरा प्रणालीचा अवलंब करून सुमारे १०० एकर क्षेत्र लागवडीखाली आणले. शेतकऱ्यांनी वैयक्तिकपणे भूमिगत निचरा प्रणालीचा अवलंब केला. यामुळे ऊस उत्पादनात एकरी १५ ते २० टक्के वाढ मिळाली. वास्तविक पाहता वैयक्तिकरीत्या शेतकऱ्याला भूमिगत निचरा प्रणालीचा वापर करता येतो. यामुळे एकाच शेतकऱ्याची जमीन लागवडीखाली येते. परंतु शेतकऱ्यांनी जर एकात्मिक निचरा प्रणालीचा वापर केला तर खर्चात बचत करणे शक्य आहे.
शासनाने द्यावा मदतीचा हात
क्षारपड जमिनी सुधारण्यासाठी भूमिगत निचरा प्रणालीचा वापर करण्यासाठी शासनाने अनुदान दिले पाहिजे. यामुळे अधिक शेतकरी पुढे येतील. त्याचप्रमाणे एकात्मिक भूमिगत निचरा प्रणाली करण्यासाठी शेतकरी गट स्थापन केले पाहिजे. त्यामुळे भूमिगत निचरा प्रणालीचा अधिक प्रभावीपणे वापर होण्यास मदत मिळणार आहे.
पाणथळ : जास्त पाणी साचून राहिल्याने जमीन पाणथळ होते. पाण्याचा निचरा होत नाही.
क्षारयुक्त : अतिपाण्याचा वापर केल्याने जमीन क्षारयुक्त होते. क्षारता ४ पेक्षा जास्त, सामू ८.५ पेक्षा जास्त. सोडियम (इएसपी) १५ पेक्षा कमी. या जमिनीत पाण्यात विरघणारे क्षार जास्त प्रमाणात असतात.
क्षारयुक्त चोपण : या जमिनीची क्षारता ४ पेक्षा जास्त. सोडियम (इएसपी) १५ पेक्षा जास्त.
चोपण : या जमिनीची क्षारता ४ पेक्षा कमी, सोडियम (इएसपी) १५ पेक्षा जास्त. सामू ८.५ पेक्षा जास्त. अशी जमीन नापीक होते.
भूमिगत निचरा प्रणालीचा वापर
हलकी प्रत : या जमिनीत एक ते दीड मीटर खोलीमध्ये ६० मीटर अंतरावर दोन पाइपचा वापर.
मध्यम व भारी : यामध्ये सव्वा मीटर खोलीवर २० ते ४० मीटर अंतरावर दोन पाइपचा वापर.
हाडाच्या सापळ्यासारखी रचना असणारी प्रणाली.
हेक्‍टरी खर्च : सुमारे सव्वा ते दीड लाख रुपये.
भूमिगत निचरा प्रणाली तंत्रज्ञानाचा वापर फायदेशीर.
तीन वर्षांतून एकदा सब साॅयलरने खोल मशागत.
मोल नांगराचा वापर फायदेशीर.
हिरवळीची पिके, कंदवर्गीय पिके घेतल्याने सेंद्रिय कर्ब वाढण्यास मदत.
जमीन वाफशावर लवकर येते, पिकांची चांगली वाढ.
वीस मीटर अंतरावर पाइपचा वापर केल्याने जमिनीतील क्षार पाण्याबरोबर लवकर निघून जातात.
पिकांची फेरपालट आवश्यक. हरभरा, गहू, कंदवर्गीय पिकांना प्राधान्य द्यावे.
‘माझ्या शेतात पाणी साचायचं. साचलेलं पाणी निचरा होत नव्हतं. त्यामुळे शेतात कोणतेही पीक यायचे नाही. उन्हाळ्यातदेखील शेतात पाणी असायचे. सहा वर्षांपूर्वी भूमिगत निचरा प्रणालीचा वापर केला. हळूहळू पीक उत्पादनात वाढ मिळू लागली. मला पूर्वी उसाचे ३५ टन उत्पादन मिळत होते, आज ६० टनांपर्यंत गेले आहे.
(मौजे डिग्रज, जि. सांगली) ८६०००१३८१५
‘मी यंदाच्या वर्षीपासून भूमिगत सच्छिद्र निचरा प्रणालीचा वापर केला आहे. या शेतात ऊस लागवड केली. पूर्वीपेक्षा उसाची चांगली वाढ झाली. भूमिगत सच्छिद्र निचरा प्रणाली करताना दोन पाइपमधील योग्य अंतर ठेवल्याने पाण्याचा निचरा लवकर होण्यास मदत झाली. याचा पीकवाढीस फायदा होत आहे.
(मौजे डिग्रज, जि. सांगली) ९८५०३४५३८३
‘माझी जमीन चांगली होती. पण काही वर्षांपूर्वी क्षारपड होण्यास प्रारंभ झाला. जमीन अधिक क्षारपड होऊ नये यासाठी अगोदरच मी काळजी घेतली. मी २००५ साली भूमिगत सच्छिद्र निचरा प्रणालीचा अवलंब केला. पूर्वहंगामी उसाचे मला एकरी ४० टन उत्पादन मिळायचे. आता मला ६० टन उत्पादन मिळाले. आडसाली उसाचे ८० टन उत्पादन मिळत आहे.
(मौजे डिग्रज, जि. सांगली) ८८८८८१९५७१
एकात्मिक निचरा प्रणालीचा वापर फायदेशीर
‘शेतकरी क्षारपड जमीन लागवडीखाली आणत आहेत.
ही चांगली गोष्ट आहे. एकात्मिक निचरा प्रणाली करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी एकत्रितपणे पुढे आले पाहिजे. यामुळे क्षारपड जमिनीचे क्षेत्र कमी होईल.अशा जमिनीमध्ये पाण्याचे नियोजन काटेकोर करावे, तरच या जमिनी लवकर क्षारमुक्त होतील.
प्रा. एस. डी. राठोड, ९८५०२३६१०३
व निचरा अभियांत्रिकी, कृषी संशोधन
केंद्र, कसबे डिग्रज, जि. सांगली)
ऊस खत क्षारपड शेती २०१८ 'अॅग्रोवन'चे 'जमीन सुपिकता वर्ष २०१८' अॅग्रोवन २०१८
क्षारपड जमिनीत सुधारणा झाल्यानंतर दीपक फराटे यांच्या शेतात घेतलेले हळदीचे पीक.
पशुसल्ला : काही महत्त्वाच्या उपाययोजना
जनावरांच्या सुदृढ कळपामध्ये रोगराईचे प्रमाण तुलनात्मकदृष्ट्या कमी असते.
आठवड्याच्या सुरवातीला पावसाची शक्‍यता
महाराष्ट्राच्या संपूर्ण पूर्व भागावर हवेचा दाब कमी होत असून १००६ हेप्टापास्कल इतका कमी हव
खानदेशात मध्यम पाऊस; नंदुरबारला हुलकावणी
जळगाव : खानदेशात शुक्रवारी (ता.२१) मध्यरात्री व शनिवारी (ता.२२) सकाळी अनेक ठिकाणी हलका ते
कादवाच्या विस्तारीकरणावर भर देणार : शेटे
शासनाच्या तीन खरेदी केंद्रांद्वारे शेतीमालाची...
जळगाव : उडीद, मूग, सोयाबीनचे बाजारातील दर हमीभावापेक्षा कमी असल्याने शासनाकडून खरेदीसंबंध
मराठवाड्यातील ८६४ प्रकल्पांत ३३ टक्‍केच...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील पाणीसाठ्यांमधील उपयुक्‍त...
ऊस ठिबक योजनेसाठी लेखापरीक्षकाची नेमणूक पुणे : राज्यात ऊस लागवडीसाठी ठिबक अनुदान...
इथेनॉलमधील फरक ओळखण्यासाठी यंत्रणानवी दिल्ली ः देशात तीन प्रकारच्या मोलॅसिसपासून...
‘ग्लायफोसेट’वर बंदी नाहीपुणे : मानवी आरोग्याला धोकादायक असल्याचा कोणताही...
विदर्भात पावसाची दमदार हजेरीपुणे : बंगालच्या उपसागरातील ‘दाये’ वादळाने बाष्प...
बचत गटांतून मिळाली विकासाला उभारीअस्तगाव (ता. राहाता, जि. नगर) हा तसा सधन परिसर....
कांदाचाळीसाठी सव्वाशे कोटींचा निधीनगर ः एकात्मिक फलोत्पादन विकास...
शेती, आरोग्य अन् शिक्षणाचा जागरगावाच्या शाश्वत विकासासाठी शेती, आरोग्य, शिक्षण...
महाराष्ट्राची सिंचनक्षमता आता 40 लाख...मुंबई - शेतीयोग्य जमिनीतील केवळ 18 टक्‍के...
देशात ऊस लागवड 51.9 लाख हेक्टरवरनवी दिल्ली ः मागील वर्षी अतिरिक्त साखर...
देशातील कृषी संशोधन व्यवस्था खिळखिळी...पुणे: केंद्र सरकारने देशातील १०३ पैकी ६१...
मराठवाड्यात ३५ टक्के खरिप पीककर्ज वाटपऔरंगाबाद : मराठवाड्यात खरीप पीककर्ज वाटप...
सुधारित तंत्राद्वारे केली केळी शेती...ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील...
पाणी अडवले, पाणी जिरवले पाण्याचे संकट...नांदेड जिल्ह्यातील तालुक्याचे ठिकाण असलेल्या...
राज्यात पाच कीटकनाशके विक्रीला दोन...अकोलाः राज्यात कीटकनाशक फवारणीद्वारे विषबाधा...
उत्तर महाराष्ट्र, उत्तर कोकणात...पुणे : बंगालच्या उपसागरातील ‘दाये’ चक्रीवादळाने...
अकोला कृषी विद्यापीठात ड्रोनद्वारे...नागपूर ः ड्रोनद्वारे फवारणीचा राज्यातील पहिला...
विदर्भात आज अतिवृष्टीचा इशारा पुणे ः बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या कमी दाब...
राज्यातील १७ जिल्हे दुष्काळाच्या छायेतमुंबई ः राज्यात मॉन्सूनचे आगमन झाल्यानंतर अनेक...
प्रयत्नवादातून उभारलेला बेकर्स वेव्ह...वडगाव मावळ तालुक्यातील (जि. पुणे) दिवड येथील...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


राज ठाकरे Marathi News, राज ठाकरे Photos and Videos - Maharashtra Times

गणपती बाप्पाला डीजे-डॉल्बीची गरज नाही: CM
लग्नाचं अमिष दाखवून अभिनेत्रीवर बलात्कार
तिन्ही मार्गांवर आज रात्री उशिरापर्यंत जाद...
इलेक्ट्रिक वाहनांसाठी ५०० चार्जिंग स्टेशने...
काश्मिरात २ अतिरेक्यांचा खात्मा
गोव्याच्या मुख्यमंत्रिपदी पर्रीकरच: शहा
गरिबांनाही श्रीमंतांसारखे उपचार मिळणार: नर...
नोकरी गेल्यानं एचआर एक्झिक्युटिव्ह झाला लु...
आंध्रप्रदेशात नक्षलवाद्यांनी केली आमदाराची...
‘अॅमेझॉन’वर मिळणार संघाची उत्पादने
ट्रम्प प्रशासनात नवे वादळ
बांगलादेशी स्थलांतरित हीदेशाला लागलेली वाळ...
‘एच ४’ व्हिसाबद्दल तीन महिन्यांत निर्णय
मुंबईतही पेट्रोल नव्वदीच्या जवळ
जागतिक बँकेकडून भारताला मोठे अर्थसाह्य
रोकडतुटीच्या भीतीने निर्देशांकाची पडझड
पेट्रोल, डिझेलनंतर सीएनजीही महागणार
Live आशिया चषक: भारताविरुद्ध पाकिस्तानने टॉस जिंकल...
बांगलादेशनंतर आता पाकिस्तान; रोहित शर्माचे...
आशिया कपमध्ये पुन्हा भारत-पाकिस्तान आमने-स...
Asia Cup: भारताचा बांगलादेशवर ७ विकेट्सने ...
'मंटो'च्या प्रदर्शनात तांत्रिक विघ्न
आलिया, मानधन वाढव; वरुणचा सल्ला
'देसी गर्ल' प्रियांका चोप्राला दम्याचा आजा...
चीनची लोकप्रिय अभिनेत्री फॅन बिंगबिंग बेपत...
'लवरात्रि': सलमान खानविरोधात होणार तक्रार ...
...तर '३७७' वरील सिनेमात काम करेन: आयुषमान...
सोशल मीडिया: फायद्याची गोष्ट
गेम डिझायनिंमध्ये करियर करायचंय
कौशल्य विकासावर द्या भर
सोशल मीडियाच्या परिघाबाहेर पडा
अंतर्गत तक्रार निवारण समिती
एलिपथयम् : नियतीचा सापळा
वसुधा, मृणाल आणि देवकी
अंतर्गत तक्रार निवारण समिती
एलिपथयम् : नियतीचा सापळा
वसुधा, मृणाल आणि देवकी
कर्मचारी - सर, मला सुट्टी हवीय
गणेश विसर्जन मिरवणुकीला सुरुवात
अरुण जेटलींनी राफेल करार रद्द करण..
पहा: पाकिस्तानचा उच्चायुक्तांनी इ..
इराण लष्करावर बंदुकधाऱ्याचा हल्ला
टांझानिया फेरी दुर्घटनेत २०० बळी ..
राहुल गांधींच्या 'चौकीदार' शब्दाव..
मुंबईतील परळचा महाराजा निघाला
दिल्ली: बाप्पाच्या विसर्जन मिरवणु..
सेन्ट्रल मैदानठाण्याचं 'सेण्ट्रल मैदान' बहुतेक सर्वांना ठाऊक आहे...
डीजे बंदीला आव्हान; कोर्टाने निकाल राखून ठेवला
गणपती विसर्जनाच्या मिरवणुकीत डीजे आणि डॉल्बीच्या वापराला परवानगी द्यावी तसेच यावर घातलेली बंदी उठवण्यात यावी यासाठी याचिकाकर्त्याने हायकोर्टात धाव घेतली खरी परंतु, या याचिकेवरील निकाल हायकोर्टाने राखून ठेवला. हायकोर्टाच्या या निर्णयामुळे याचिकाकर्त्याला कोणताही दिलासा मिळाला नाही.
गुजरातः 'बुलेट ट्रेन' विरोधात शेतकरी हायकोर्टात
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या महत्वाकांक्षी 'बुलेट ट्रेन' प्रकल्पाला महाराष्ट्रातून विरोध झालेला असतानाच आता मोदींचा बालेकिल्ला समजल्या जाणाऱ्या गुजरातमधूनही विरोध होऊ लागला आहे. मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेनला विरोध दर्शवत गुजरातमधील जवळपास १ हजार शेतकऱ्यांनी याविरोधात गुजरात हायकोर्टात धाव घेतली आहे.
गणेशोत्‍सव मंडळांची संमती असेल तर बिनधास्‍त डीजे वाजवा असा दिलासा मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी दिला आहे. मुंबई, ठाणे, नाशिकमधील डीजे मालकांनी सोमवारी राज ठाकरे यांची भेट घेतली तेव्हा त्‍यांनी मनसे डीजेंच्या मागे उभी असल्‍याचे त्‍यांनी सांगितले.
राज यांचा मोदींवर व्यंगचित्रातून हल्लाबोल
मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त अनोखी भेट दिली आहे गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर मोंदीवर ठाकरे यांनी एक व्यंगचित्र रेखाटले आहे. 'स्वत:च्याच प्रतिमेच्या प्रेमात पडलेला प्रसिद्धी विनायक' असं नाव देत राज यांनी मोदींच्या रुपातला गणेश साकारला आहे. समोर स्वत: मोदी आपल्याच प्रतिमेची आरती ओवाळताना दिसत आहेत. हा प्रसिद्धी गणे ज्या उंदरावर आरुढ आहे त्याला भाजप अध्यक्ष अमित शहांचे रुप दिले आहे.
डीजेबंदी: डीजे मालकांचे राज ठाकरेंना साकडे
मुंबई हायकोर्टाने गणेशोत्सवात डीजे वाजवण्यावर तूर्तास बंदी घातलेली असल्याने पुढील सुनावणी होईपर्यंत प्रतीक्षा करा, मात्र मंडळांची सहमती असेल तर गणेशोत्सवात खुशाल डीजे वाजवा, असे स्पष्ट मत महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे अध्यक्ष राज ठाकरे मांडले आहे. मुंबई, ठाणे, नाशिकमधील डीजे मालकांनी आज राज ठाकरे यांची त्यांच्या कृष्णकुंज या निवासस्थानी भेट घेतली. त्यानंतर ठाकरे यांनी आपली भूमिका स्पष्ट केली.
‘मनसे’तली गटबाजी; मुंबईतून टोचले कान
पेट्रोल - डिझेल दरवाढीच्या एका विषयावर औरंगाबादमध्ये महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना आणि महाराष्ट्र नवनिर्माण विद्यार्थी सेनेने दोन वेगवेगळी आंदोलने केली होती. या गटबाजीची दखल मुंबईतल्या वरिष्ठ नेत्यांनी घेतली असून, त्यांनी याबाबत नाराजी व्यक्त केली. तसेच संबंधितांचे कान मुंबईतून टोचल्याची माहिती सूत्रांनी 'मटा'शी बोलताना दिली.
... तर दफनभूमी होऊ देणार नाही
म टा वृत्तसेवा, भाईंदरनवघर येथे प्रस्तावित असलेल्या दफनभूमीला ग्रामस्थांचा तीव्र विरोध असेल, तर भाईंदर नवघर गावात दफनभूमी होऊ देणार नाही...
तंबी दुराईने पुन्हा हसवले...
मंगळवारची सायंकाळ. एस. एम. जोशी फाउंडेशनमधील सभागृहात छोटेखानी पण मोठा आशय असलेली एक मैफल रंगली होती. 'तंबी दुराई' आज पुन्हा खळखळून हसवणार, असा विश्वास प्रत्येकालाच होता आणि झालेही तसेच. खच्चून भरलेल्या सभागृहाला 'तंबी दुराई'ने नाराज केले नाही. तंबी दुराईच्या शब्दांनी रसिकांना खळखळून हसवले आणि अंतर्मुखही केले. तिरकस आणि खुमासदार लेखनाची शब्दमैफल उत्तरोत्तर बहरत गेली.
‘देशाचा राजा व्यापारी नसावा’
'देशाचा राजा जनता असावी, व्यापारी नसावा,' अशा शब्दांत मनसेप्रमुख राज ठाकरे यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना सोमवारी लक्ष्य केले. तर शिवसेनेला स्वत:ची भूमिकाच राहिली नसल्याचे सांगत सेनेवरही टीकास्त्र सोडले.
शिवसेनेची अवस्था केसाळ कुत्र्यासारखी: राज ठाकरे
इंधन दरवाढीविरोधात काँग्रेसने पुकारलेल्या देशव्यापी बंदला सक्रिय पाठिंबा देणारे महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी बंदबाबतच्या शिवसेनेच्या भूमिकेवर बोचरी टीका केली आहे. इंधन दरवाढीविरोधात बंदला पाठिंबा न देणाऱ्या आणि अग्रलेखातून इंधन दरवाढीवर टीकास्त्र सोडणाऱ्या शिवसेनेची अवस्था केसाळ कुत्र्यासारखी झाली आहे, काय करावे हेच शिवसेनेला कळत नाही, अशा शब्दात राज यांनी शिवसेनेवर फटकारे ओढले आहेत.
Bharat Bandh LIVE : 'भारत बंद' आंदोलनाला सुरुवात
काँग्रेससह देशातील डाव्या पक्षांनी आज इंधन दरवाढीविरोधात 'भारत बंद'ची हाक दिली आहे. बंदला राज्यातून मनसेनेही पाठिंबा दिला आहे. या 'भारत बंद' आंदोलनाचे क्षणोक्षणीचे अपडेट्स...
Bharat Bandh:राज ठाकरेंचे 'ते' जुने व्यंगचित्र आज पाहाच
महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी पेट्रोलच्या वाढत्या किंमतीवर पाच महिन्यांपूर्वी रेखाटलेले व्यंगचित्र आज मनसेने पुन्हा एकदा रिट्विट केले आहे. मनसेने भारत बंदला पाठिंबा दिला असून या बंदमध्ये मनसे पूर्ण ताकदीनिशी उतरली आहे. पेट्रोल डिझेलच्या किंमती कमी करण्याच्या मागणीसाठी कार्यकर्ते आक्रमक झाले आहेत.
Bharat Bandh: 'हे' २२ पक्ष उतरले रस्त्यांवर
पेट्रोल आणि डिझेल दरवाढीविरोधात काँग्रेसने पुकारलेल्या आजच्या 'भारत बंद'ला देशभरातील २१ पक्षांनी पाठिंबा दिला आहे. बंद यशस्वी करण्यासाठी या पक्षांच्या कार्यकर्त्यांनी रस्त्यांवर उतरून केंद्र सरकारच्या विरोधात जोरदार घोषणाबाजी सुरू केली आहे. तसेच पेट्रोल-डिझेलचे दर कमी करण्याची जोरदार मागणी केली आहे.
आजच्या बंदमध्ये मनसेही सहभागी
आजच्या बंदमध्ये मनसेही सहभागी
थोडक्यातबंदमध्ये मनसे सहभागीमुंबईः पेट्रोल, डिझेल आणि गॅस दरवाढीच्या विरोधात काँग्रेससह देशातील १९ पक्षांनी आज, सोमवारी भारत बंदची हाक दिली असून ...
आजच्या बंदमध्ये मनसेही सहभागी
'महाराष्ट्रावर संकट आणणाऱ्यांना बडवा'
'गणेशोत्सवातील मिरवणुकांमध्ये जितक्या ताकदीने आणि जोरात तुम्ही ढोल बडवता त्याच ताकदीने महाराष्ट्रावर संकट आणणाऱ्यांनाही बडवा,' असा सल्ला देत मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी रविवारी पुण्यातील ढोल-ताशा वादकांना मार्गदर्शन केले. 'बडवणे' हे ढोल-ताशा पथके आणि आमच्यामधील साम्य आहे, अशी टिप्पणी करून त्यांनी उपस्थितांमध्ये हशाही पिकवला.
Bharat Bandh: 'भारत बंद'ला मनसेचा पाठिंबा
पेट्रोल, डिझेल दरवाढीविरोधात काँग्रेस आणि डाव्यांनी उद्या सोमवारी पुकारलेल्या 'भारत बंद'ला महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी जाहीर पाठिंबा दिला आहे. बंद असल्याने गणेशोत्सवासाठी बाहेरगावी जाणाऱ्यांनी उद्या ५ वाजल्यानंतरच घराबाहेर पडण्याचं आवाहन मनसेने केलं आहे.
‘जमिनी बळकावणाऱ्यांपासून सावध रहा’
म टा प्रतिनिधी, मुंबईकोकणच्या भूमीत विनाशकारी प्रकल्प उभे करण्याचा घाट घातला जात असून, ते वादग्रस्त प्रकल्प दुसरीकडेही होऊ शकतात...
Live गणपती विसर्जन: पुण्यात पोलिसांनी डीजे पाडला बंद
गणपती बाप्पाला डीजे-डॉल्बीची गरज नाही: CM
जालना: गणेश विसर्जनावेळी तिघांचा बुडून मृत्यू
मुंबईतही पेट्रोलचे दर नव्वदीच्या उंबरठ्यावर
Live आशिया चषक: रोहित शर्माचेही अर्धशतक
काश्मीर: दोन घुसखोर दहशतवाद्यांचा खात्मा
गोव्याच्या मुख्यमंत्रिपदी मनोहर पर्रीकरच: शहा
विसर्जनसाठी गेलेल्या बँडपथकाचा अपघात; ५ ठार
फोटोगॅलरीः ...पुढच्या वर्षी लवकर या
Live स्कोअरकार्ड: भारत Vs. पाकिस्तान
MT न्यूज अलर्टसाठी सबस्क्राइब करा
टाइम्समधील महत्त्वाच्या बातम्या आणि ब्रेकिंग न्यूजचे नोटिफिकेशन्स लगेचच मिळवा.
* ब्राऊसर सेटिंग्समध्ये जाऊन तुम्ही नोटिफिकेशन्स कधीही बंदही करू शकता.


अवलोकनार्थ | ऐसीअक्षरे

तीन दिवसांतल्या तीन या आकड्यातही जातियतावाद आहे.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
ऐसीवर कधीकधी लैच न्यूनगंड
ऐसीवर कधीकधी लैच न्यूनगंड येतो तो अशामुळेच.
आपल्याला शष्प संदर्भ न लागलेल्या पोस्ट किंवा चित्रावर कोणीतरी त्यातलं मर्म पुरेपूर समजल्याप्रमाणे प्रतिसाद देतो. आणि ऐसे खूप जण असतात.
तीन दिवसात स्वयंसेवक लढायला तयार, ही मोहन भागवतांची मल्लीनाथी वाचली नाहीत का
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
हे कोठले संस्कृत म्हणायचे
तुम्ही याला संस्कृत म्हणता
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
मोठ्या आशेने तिसरा निबंध असेल
मोठ्या आशेने तिसरा निबंध असेल म्हणून पुडी खोलली पण बंदुकवाला बाबा दारात हुबा
अमरिकन कार्टुन समजणार कसे जर संदर्भच माहित नाहीत.
- उगाच न तळमणारा अचरटबाबा.
स्वयंसेवकांच्या लाठ्यांना घाबरुन शत्रुचे सैनिक चळचळा कापायला लागतील. आणि हाफ प्यांट घातली तर बेशुद्धच पडतील (कशाने, ते विचारु नका)
तनुजा (जन्म : २३ सप्टेंबर १९४३)
जन्मदिवस : प्रकाशाचा वेग मोजणारा भौतिकशास्त्रज्ञ इपोलित फिजू (१८१९), गाड्यांचे सुटे भाग बनवणाऱ्या सगळ्यात मोठ्या बॉश कंपनीचा जनक, अभियंता रॉबर्ट बॉश (१८६१), न्यूट्रॉन विकीरणाचा प्रयोग करणाऱ्यांपैकी एक क्लिफर्ड शल (१९१५), लेखक पंढरीनाथ रेगे (१९१८), शिक्षणतज्ज्ञ देवदत्त दाभोळकर (१९१९), लेखक, नाट्यअभिनेते प्रा. भालबा केळकर (१९२०), जाझ सॅक्सोफोनिस्ट जॉन कॉल्ट्रेन (१९२६), जाझ पियानिस्ट रे चार्ल्स (१९३०), अभिनेता प्रेम चोपड़ा (१९३५), अभिनेत्री तनुजा (१९४३), रॉकस्टार ब्रूस स्प्रिन्ग्स्टीन (१९४९), डॉ. अभय बंग (१९५०)
मृत्युदिवस : इतिहासाचे अभ्यासक ग्रँट डफ(१८५८), विख्यात फ्रेंच कथालेखक, नाटककार, इतिहासकार, पुरातत्वज्ञ प्रॉस्पेअर मेरीमे (१९१८), मानसशास्त्रज्ञ सिगमंड फ्रॉइड (१९३९), नाटककार मामा वरेरकर (१९६४), नोबेलविजेता लेखक पाब्लो नेरुदा (१९७३), नर्तक, नृत्य-नाट्य-सिनेदिग्दर्शक बॉब फॉस (१९८७), चित्रपट, जाहिरातपट निर्माते गिरीश घाणेकर (१९९९), जादूगार के. लाल (२०१२), कवी शंकर वैद्य (२०१४)
स्वातंत्र्यदिन : सौदी अरेबिया
१८०३ : मराठे-ब्रिटिश दुसरे युद्ध : असायीची लढाई.
१८४८ : पहिल्या 'च्यूइंग गम'चे उत्पादन.
१८७३ : महात्मा फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली.
१८८४ : महात्मा फुले यांचे सहकारी रावबहादूर नारायण मेघाजी लोखंडे यांनी बाँबे मिल हॅंड्‌स असोसिएशन ही गिरणी कामगार संघटना स्थापना केली. संघटित कामगार चळवळीची भारतात सुरुवात.
१८८९ : गेम कन्सोल बनवणाऱ्या निन्टेंडो कंपनीची स्थापना.
१९१३ : फ्रेंच पायलट रोलॉं गारो याने भूमध्यसमुद्र विमानातून सर्वप्रथम पार केला.
२००२ : मोझिलाच्या फायरफॉक्सची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
सध्या 5 सदस्य आलेले आहेत.
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


स्तोत्र, जाप और आरती
साईसच्चरितातील शिवाच्या गोष्टी, शिवाचे संदर्भ व त्याचे महत्त्व./The incidents and stories in the Saisachcharit relating to Lord Shiva.
सर्वप्रथम मेघा ह्या भक्ताच्या एका छोट्याश्या कथेचा reference मला द्यावासा वाटतो :
” जो पर्यंत मेघा शिर्डीत होता तेव्हा आधी सर्व ग्राम देवतांना पुजून मग दुपारी मशिदीत आरतीला जात असे.
एके दिवशी हा नित्यक्रम चुकला कारण खंडोबा मंदिराचे दारच उघडले नाही. जेव्हा मेघा साई बाबांकडे जातो तेव्हा बाबा स्वत: हून मेघाला खंडोबाच्या देवळात जाऊन पूजा करून यायला सांगतात”
ह्या कथेमध्ये मेघा चा नित्यक्रम बाबा पूर्ण करून घेतात,
मला आठवतं आहे कि बापू पण एकदा प्रवचनात म्हणाले होते कि आपण आपल्या उपसानांचा नित्यक्रम कधीही चुकवू नये,
आपण नित्य नेमाने जे स्तोत्र म्हणतो, जी उपासना करतो, ती उपासना रोजच्या रोज केल्याने त्याचा effect आणि त्याचा आपल्यावरचा प्रभाव हळू हळू तयार होत असतो,
आपण तो नित्य क्रम जर एखादे दिवशी चुकवला, तर त्या उपासनेचा तो प्रभाव क्षीण होतो किंवा नाहीसा होतो .
साई चरित्रामध्ये आपण बघतो कि साई बाबा मेघा सारख्या चांगल्या भक्ताचा नित्य नेम चुकायला देत नाहीत.
मेघाच्या गोष्टीमधून व परमपूज्य बापूंच्या शिकवणीमधून आपण ह्यातून हेच शिकायला हवे कि जी उपासना आपण करत आहोत किंवा आपल्याला जी उपासना दादांनी दिली आहे त्याचा नित्य (रोजचा) क्रम आपण चुकवता कामा नये.
सीरिया में चल रहें संघर्ष का दायरा बढ़ने की संभावना
श्रीत्रिविक्रम भक्तिभाव चैतन्य का सहज, सुंदर और उत्स्फूर्त आविष्कार
हमारी हर एक की अपनी अपनी क्षमता होती है (We All Have Our Own Abilities)


Today's decision about the inclusion of 34 villages 34 गावांच्या समावेशाबाबत आज निर्णय | eSakal

34 गावांच्या समावेशाबाबत आज निर्णय
गुरुवार, 4 मे 2017
पुणे - हद्दीलगतची 34 गावे पुणे महापालिकेत समाविष्ट करण्याबाबतची भूमिका राज्य सरकार गुरुवारी उच्च न्यायालयात मांडणार आहे. एकाच वेळी ही गावे महापालिकेत घ्यायची की टप्प्याटप्प्याने, हे देखील त्या वेळी स्पष्ट होईल. या गावांच्या समावेशाबाबत सरकार सकारात्मक असल्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पुण्यातील आमदारांना सांगितले आहे.
पुणे - हद्दीलगतची 34 गावे पुणे महापालिकेत समाविष्ट करण्याबाबतची भूमिका राज्य सरकार गुरुवारी उच्च न्यायालयात मांडणार आहे. एकाच वेळी ही गावे महापालिकेत घ्यायची की टप्प्याटप्प्याने, हे देखील त्या वेळी स्पष्ट होईल. या गावांच्या समावेशाबाबत सरकार सकारात्मक असल्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पुण्यातील आमदारांना सांगितले आहे.
हद्दीलगतची 34 गावे महापालिकेत समाविष्ट करण्यासंदर्भात मुंबईत झालेल्या बैठकीत नगरविकास राज्यमंत्री रणजित पाटील, आमदार भीमराव तापकीर, जगदीश मुळीक, योगेश टिळेकर, बाबूराव पाचर्णे यांनी भाग घेतला. या वेळी पुण्याचे विभागीय आयुक्त चंद्रकांत दळवी, महापालिका आयुक्त कुणाल कुमार, पीएमआरडीए आयुक्त किरण गित्ते, नगर विकास आणि अन्य खात्याचे अधिकारी उपस्थित होते.
एकाच वेळी 34 गावे महापालिकेत घेऊन त्यांचा विकास करणे शक्‍य नाही, असे मत काही अधिकाऱ्यांनी मांडले; तर काहींनी टप्प्याटप्प्याने गावे महापालिकेत घ्यावीत, अशी भूमिका मांडली. हद्दीलगतच्या शहरातील आमदारांनी मात्र गावे महापालिकेत घेण्याचा आग्रह केला. शहरातील कचऱ्याची समस्या सोडविण्यासाठी उरुळी देवाची आणि फुरसुंगी आदी गावे प्राधान्याने घ्यावीत, असेही मत काहींनी व्यक्त केले. त्यानंतर मुख्यमंत्र्यांनी या बाबतची भूमिका उच्च न्यायालयात गुरुवारी मांडू, असे स्पष्ट केले.
दरम्यान, हद्दीलगतच्या गावांचा महापालिकेत समावेश व्हावा, यासाठी हवेली नागरिक कृती समितीने उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली असून, दोन वर्षांपासून तिची सुनावणी सुरू आहे. त्याबाबत राज्य सरकार गुरुवारी भूमिका मांडणार आहे. 34 पैकी 19 गावांची निवडणूक 27 मे रोजी होत असून, या पार्श्‍वभूमीवर वाघोलीपासून फुरसुंगी, उरुळी देवाचीपर्यंतची सात गावे महापालिकेत घ्यायची का टप्प्याटप्प्याने गावे महापालिकेत घ्यायची, याबाबतची विस्तृत चर्चा बैठकीत झाली. यात शासकीय अधिकाऱ्यांची मतेही विचारात घेण्यात आली.
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.