Sakal Saptahik Coverstory Khichadi Dr. Avinash Bhondave Marathi Article | Saptahik Sakal

शुक्रवार, 15 डिसेंबर 2017
भारतीय खाद्य संस्कृतीमध्ये खिचडीला मानाचे स्थान आहे. भारताच्या सर्वच राज्यांत खिचडी तयार केली जाते. त्याशिवाय भारतीय उपखंडातील अन्य देशांमध्येही खिचडी आवडीने खाल्ली जाते. पचायला हलकी, पौष्टिक, आरोग्यदायी अशी खिचडी भारतीय खाद्य परंपरेचे सर्वार्थाने प्रतिनिधित्व करते.
जगातील प्रत्येक देशाच्या - राष्ट्रीय वैशिष्ट्य म्हणून काही गोष्टी प्रसिद्ध असतात. उदा. भारताचा राष्ट्रीय प्राणी रॉयल बेंगॉल टायगर, राष्ट्रीय फूल कमळ, राष्ट्रीय पक्षी मोर वगैरे. याच तालावर राष्ट्रीय खाद्यपदार्थ म्हणूनही काही देशांनी आपल्या विशिष्ट खाद्यपदार्थांना पुष्टी दिलेली आहे. उदा. अफगाणिस्तानचा काबुली पुलाव, अमेरिकेचा हॅम्बर्गर, जमैकाचे ॲकी आणि सॉल्टफिश, रोस्ट बीफ आणि यॉर्कशायर पुडिंग हे इंग्लंडचे राष्ट्रीय खाद्यपदार्थ मानले जातात.
एकविसाव्या शतकात महासत्ता होऊ पाहणाऱ्या भारताने, मात्र असे कोठलेही राष्ट्रीय खाद्य जगापुढे मांडलेले नाही. अन्न हे फक्त भाजून किंवा उकडून खायचे असे समजणाऱ्या पाश्‍चात्त्य जगाला, एकेकाळी मसाले वापरून अन्न कसे चवीने खायचे हे शिकवले. मसाल्यांच्या पदार्थांचा देश म्हणून एके काळी आकर्षण असलेल्या भारताने, सर्व जगाला पाककृतींचा खजिना बहाल केला. विविधतेने नटलेल्या आपल्या देशात प्रांताप्रांतागणिक नवे वैशिष्ट्यपूर्ण खाद्यपदार्थ रसनातृप्ती देत असतात.
या पार्श्‍वभूमीवर ३ नोव्हेंबर रोजी भारताच्या खाद्यमंत्रालयाने आयोजित केलेल्या विश्‍व खाद्य संमेलन आणि प्रदर्शनात प्रसिद्ध शेफ संजीव कपूर आणि त्याच्या सहकाऱ्यांनी एक जागतिक विक्रम केला. तब्बल ९१८ किलो खिचडी त्यांनी सात मीटर लांबीच्या आणि एक हजार लिटर क्षमतेच्या स्टेनलेस स्टीलच्या एका मोठ्या कढईत बनवली. ही कढई चक्क क्रेनने उचलून ठेवावी लागली. हा भारतीय विशेष खाद्यपदार्थ बनवायला १२५ किलो तांदूळ, ४५ किलो मुगाची डाळ, ज्वारी, रागी, गाजर आणि काही फळांचा वापर केला गेला. ‘गिनीस बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड’मध्ये या विक्रमाचा समावेश केला गेला. भरपूर पोषक घटकांनी बनवलेली ही मुगाची खिचडी, विश्‍व खाद्य संमेलनाला उपस्थित असलेल्या जगभरातल्या ६० देशांतल्या लोकांमध्ये वाटली. या सर्वांना हा परंपरागत भारतीय पदार्थ तर आवडलाच; पण सर्वांनी या विक्रमाचे आणि पदार्थाच्या रुचकरपणाचे भरपूर कौतुक केले.
या निमित्ताने ‘खिचडी’ हा राष्ट्रीय खाद्यपदार्थ म्हणून घोषित करण्याची शक्‍यता चर्चिली जात होती, परंतु केंद्रीय खाद्य उद्योगमंत्री श्रीमती हरसिमरत कौर यांनी ही शक्‍यता अधिकृतरीत्या नाकारली.
तसे पाहिले, तर विविधतेत एकता या बिरुदाने जगभर नावाजल्या जाणाऱ्या भारतीय संस्कृतीचे ‘खिचडी’ हे एक प्रतीकच मानायला हवे. देशाच्या प्रत्येक राज्यात कुठल्या ना कुठल्या प्रकारे ती बनवली जाते. भारताच्या खाद्यसंस्कृतीचा नकाशा बनवला गेला, तर त्या नकाशावर प्रत्येक प्रांतातील हरेक पदार्थाचे वैशिष्ट्य अगदी सहज उमटेल. पण सर्वच ठिकाणी एक पदार्थ साम्यस्थळासारखा शोभून दिसेल आणि तो म्हणजे खिचडी
भारतातल्या प्रत्येक प्रांतांत खिचडी ‘पकते.’ खिचरी, खिचुरी, किशरी अशी तिची वेगवेगळी नावे ऐकायला मिळतील कदाचित, पण नाव काहीही असले तरी साधारणपणे पाककृती तीच असते. फक्त आपला भारतच नव्हे, तर बांगलादेश, पाकिस्तान, श्रीलंका, नेपाळ या आपल्या लगतच्या शेजारी देशांतही खिचडीचे माहात्म्य मोठे आहे. सर्वत्र अतिशय आवडीने खाल्ला जाणारा हा पदार्थ भारतीय उपखंडच नव्हे, तर दक्षिण आशियाचीच एक खास ओळख आहे. पण याच सोबत मध्यपूर्वेतील देश, मोरोक्को, इजिप्तसारखे काही आफ्रिकन देश, खिचडी बनवतात. या सर्व देशात विविध पद्धतीने खिचडी बनवली जाते आणि वेगवेगळ्या नावांनी ती ओळखली जाते.
खिचडीशी असलेला आपणा भारतीयांचा ऋणानुबंध दृढ असण्याचे एक मूलभूत कारण म्हणजे भारताच्या एकूण एक प्रांतांत बाळाचे पहिले घनभोजन खिचडीनेच सुरू होते. खिमट, खिमटी आणि मग खिचडी अशा प्रवासात आपले खिचडीसोबतचे ऋणानुबंध पक्के होतात. पुढे अगदी पाश्‍चिमात्य पदार्थ खाऊ-पिऊ लागलो, तरी खिचडी, पापड, लोणचे हा साधा बेतही स्वर्गसुख देऊन जातो. अनेकदा खिचडी म्हटल्यावर आजारी माणसाची उदास कळाही चेहऱ्यावर उमटते.. गरिबांचे ते पूर्ण अन्न असले, तरी श्रीमंतांनादेखील त्याचे अप्रूप असतेच. केवळ ग्रामीण आणि अशिक्षितच नव्हे, तर सुशिक्षित आणि प्रगल्भ व्यक्तींनासुद्धा खिचडी आवडतेच. एवढेच काय तर परदेशी शिकायला आणि नोकरीनिमित्त गेलेल्या युवक-युवतींमध्ये, करायला सोपा आणि भूक भागवणारा असा हा नेहमीचा खाद्यपदार्थ असतो.
बंगालमध्ये ‘खिचुरी’चे प्रस्थ मोठे आहे. पावसाळ्याच्या दिवसात घरोघरी खिचडीचा बेत असतो. अगदी देवाच्या नैवेद्यातही खिचडीला स्थान आहे.
बिहारमध्ये मकरसंक्रांतीच्या सणाला आणि शनिवारी बिहारमध्ये ‘खिचडीराज’ असते.
गुजराती खिचडी म्हणजे ‘कढी’ त्या संस्कृतीचा सगळा सारांशच घेऊन येते.
महाराष्ट्रात मुगाच्या डाळीची गरम खिचडी, साजूक तूप, लोणच्याची फोड, भाजलेला पापड आणि तळलेली मिरची हा मेनू अजूनही लोकप्रिय आहेच.
मांसाहारी लोकांची सोड्याची खिचडी विशेष खाद्य असते.
खिचडी म्हणजे अनेक पोषक पदार्थ एकत्रितपणे शिजवून तयार केलेला पदार्थ असतो. या पदार्थानुरूप तिचे पोषणमूल्य कमालीचे वाढते. खिचडीचे घटक पहिले तर सर्व वनस्पतिजन्य पदार्थ असल्याने हे एक अत्युत्तम शाकाहारी खाद्य आहे. यामध्ये तांदूळ, ज्वारी, नाचणी ही तृणधान्ये वापरली जातात. याशिवाय बटाटा, वाटाणा, राजमा, मसूर, वापरला जातो. चवीसाठी कांदा, लाल किंवा हिरवी मिरची, आले, लसूण, हळद, हिंग, जिरे, दालचिनी, कोथिंबीर यांचा समावेश असतो. खिचडी शिजवताना उत्तर भारतात मोहरीचे तर अन्यत्र शेंगदाण्याचे किंवा दक्षिणेत खोबऱ्याचे तेल वापरले जाते. या सर्व घटकांचा वापर अगदी योग्य प्रमाणात केला तरच ती चवीला उत्तम लागते आणि आरोग्यवर्धक ठरते.
या पद्धतीने मुगाची खिचडी पचायला हलकी तर असतेच, पण त्यात आवश्‍यक ते आहार-घटक मुबलक प्रमाणात असतात. त्यात जास्त तूप टाकले, तर त्यातील चरबीचे आणि उष्मांकाचे प्रमाण वाढू शकते. गाजरासारखी कंदमुळे टाकल्यास ‘अ’ जीवनसत्त्व मिळू शकते. लिंबू पिळले किंवा काही फळे टाकली तर ‘क’ जीवनसत्त्वदेखील सहजपणे उपलब्ध होते. त्यात दही टाकल्यास ‘ड’ जीवनसत्त्वाचा लाभ होऊ शकतो.
साबुदाण्याच्या खिचडीचे उष्मांक बरेच जास्त असतात. मुळात साबुदाणा हा पदार्थ भारतीय नाही. पंधराव्या शतकात वास्को-द-गामासमवेत पोर्तुगालमधून तो भारतात आला. सोळाव्या शतकात त्याची प्रसिद्धी वाढली. आज आपल्या देशातील हॉटेल्स आणि उपाहारगृहात एकवेळ मुगाची खिचडी मिळणार नाही, मात्र साबुदाण्याची खिचडी मात्र नक्की मिळते. उपासामध्ये सगळ्यात जास्त वापरला जाणारा साबुदाणा पचायला जड असतो. त्यामुळे तो भिजत घालून मगच पदार्थ बनवायला वापरला जातो. साबुदाण्यात पिष्टमय पदार्थ जास्त प्रमाणात असतात. प्रथिने, तंतुमय पदार्थ खूप अत्यल्प किंवा नसल्यातच जमा असतात. मधुमेही तसेच स्थूल व्यक्तींनी तर साबुदाणा अजिबात खाऊ नये. पण त्याबरोबरच ज्यांना अपचन, भूक न लागणे अशा तक्रारी असतात, त्यांनीसुद्धा साबुदाणा टाळावा. खिचडी, साबुदाणा खीर, वडे अशा अनेक स्वरूपात साबुदाणा खाल्ला जातो. रात्रीच्या वेळी इतर शक्‍यतो साबुदाणा टाळावा. तंतुमय पदार्थ जवळ जवळ नसल्याने पचनास जड होतो आणि मलावरोध होऊ शकतो.
साबुदाण्याच्या खिचडीचे उष्मांक मात्र कमालीचे जास्त असतात. म्हणजे १०० ग्रॅम साबुदाण्याच्या खिचडीमध्ये मुगाच्या खिचडीच्या सहापट अधिक कॅलरीज असतात. वाटीभर साबुदाण्याच्या खिचडीत ६१३ उष्मांक असतात आणि ३२.७ ग्रॅम स्निग्ध पदार्थ, ६७ मिलिग्रॅम कोलेस्टेरॉल आणि ७.२ ग्रॅम शर्करा असते. यामुळे आरोग्यदृष्ट्या मुगाची खिचडी कधीही सरस ठरते.
सोमवार, गुरुवार, शनिवार असे साप्ताहिक आणि चतुर्थी, एकादशी असे मासिक उपास सतत करताना, उपासाच्या निमित्ताने खिचडी आणि वडे, साबुदाण्याचे पदार्थ खाणाऱ्या आमच्या धार्मिक स्त्रियांचे आणि पुरुषांचे वजन त्यामुळेच अजिबात कमी होत नाही, ही खरी मेख असते.
आजच्या ‘जंक फूड’च्या जमान्यात पिझा, बर्गर, चिप्स यांच्या टीव्हीवरील आकर्षक जाहिरातींनी मोहून जाऊन घराघरात या गोष्टी सर्रासपणे आहाराला पर्याय म्हणून वापरल्या जातात. वर्दळीच्या रस्त्यावर किंवा बागेत वडापाव, सामोसे, भजी, दाबेली अशा गोष्टी तोंडाला पाणी सुटायला उभ्या असतात. यांच्या जोडीला भेळ, पाणीपुरी यांच्या समूहातले चाट हजर असतातच. आरोग्याला या सर्व गोष्टी अहितकारक आहेत, हे समजूनही यच्चयावत जनता या गोष्टी नियमितपणे खात असते.
अशा काळात ‘खिचडी’सारखा आरोग्यदायी पदार्थ जर ‘राष्ट्रीय खाद्यपदार्थ’ म्हणून जाहीर झाला, त्याचे सर्वत्र साग्रसंगीत प्रमोशन झाले, तर आपल्या भारतीयांच्या आरोग्य संवर्धनाला त्याचा नक्कीच हातभार लागेल.
इ. स. पू. तिसऱ्या शतकात ग्रीक राजदूत सेल्युलसच्या लिखाणात मौर्य कालखंडात धान्यांच्या खिचडीचा उल्लेख आढळतो.
श्री चक्रधरस्वामी हे बाराव्या शतकातील एक तत्त्वज्ञ, समाजसुधारक आणि महानुभाव पंथाचे संस्थापक होते. महानुभाव धर्मीयांच्या श्रद्धेनुसार त्यांना ईश्‍वराच्या पंचावतारांपैकी पाचवा अवतार मानले जाते. लीळाचरित्र या मराठीतील पहिल्या चरित्रग्रंथाचे नायक म्हणून मराठी साहित्याच्या इतिहासात त्यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. या लीळाचरित्रात खिचडीचा उल्लेख आहे.
चौदाव्या शतकातील महम्मद इब्न बतूता या जगप्रसिद्ध मोरोक्कन प्रवाशाच्या भारतातील वर्णनात, इ. स. १३५० च्या सुमारास ‘किशरी’ कशी लोकप्रिय होती हे नमूद करतो.
पेशव्यांच्या काळात साबुदाण्याची खिचडी लोकप्रिय झाली.
बिरबलाच्या चातुर्यकथांमध्ये खिचडी शिजवण्याची गोष्ट तर सर्वश्रुत आहेच, पण मुघल कालखंडात आपल्या शाही खाण्यासाठी प्रसिद्ध मुघलही या खिचडीच्या साधेपणातील सौंदर्याला भुलले होते. ‘ऐन-ए-अकबरी’ या सम्राट अकबराच्या ग्रंथात अबुल फजलने बनवलेल्या खिचडी बनवण्याच्या सात पाककृतींचा त्यात उल्लेख आहे. जहांगीरने त्याच्या काळात या खिचडीला लोकप्रिय केले, तर औरंगजेबालाही खिचडी प्रिय होती.
ब्रिटिश राजवटीत म्हणजे १९ व्या शतकात भारतीयांचे मसालेदार तिखट जेवण न सोसवणाऱ्या ब्रिटिशांना खिचडी वरदान वाटली. या खिचडीत मासे आणि अंड्यांचा वापर त्यांनी सुरू केला. ‘केजरी’ हा खिचडीला पर्यायी शब्द इंग्रजी शब्दकोशात रूढ झाला.
पिष्टमय पदार्थ, स्निग्ध पदार्थ, प्रथिने आणि जीवनसत्त्वे या सर्व आहारघटकांचा समावेश असल्यामुळे खिचडी हे ‘पूर्ण अन्न’ मानता येते.
सकाळचा नाश्‍ता म्हणून किंवा सायंकाळचे खाद्य म्हणून खिचडी उपयुक्त ठरते.
आजारपणात जेवणाला पर्याय म्हणून मुगाची खिचडी खाणे हा आपल्याकडे रूढ असलेला एक उत्तम रिवाज आहे. थोड्या जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास भूक भागते आणि आवश्‍यक उष्मांक मर्यादित पण पुरेसे मिळू शकतात.
अपचन, ॲसिडिटी, गॅसेसच्या विकारात खिचडी खाणे पचनसुलभ ठरते.
मधुमेही व्यक्तींना होलग्रेन्सची मेथ्यायुक्त खिचडी खाणे उत्तम असते.
यात तैलयुक्त आणि चरबीयुक्त पदार्थ मर्यादित असल्याने रोजच्या रोज नियमितपणे खाल्ली तरी वजनवाढ होत नाही.
मुगाची खिचडी कुठल्याही ऋतूत खाल्ली तरी त्रास होत नाही.
शंभर ग्रॅम खिचडीचे म्हणजे साधारणपणे वाटीभर आहारमूल्य खालीलप्रमाणे विशद करता येईल.
एकूण स्निग्ध किंवा चरबीयुक्त (फॅट्‌स) वाटा................१.१ ग्रॅम.
एकूण पिष्टमय पदार्थ (कार्बोहायड्रेट्‌स) - २०.५ ग्रॅम.
ब - जीवनसत्त्व............... ७.२ टक्के.
कॅनडा हा सृष्टीसौंदर्याने नटलेला देश आहे. या सुंदर प्रदेशात भटकण्याची संधी आम्हाला...
जरा विसावू या वळणावर..
‘‘गेल्या महिन्याभरातले आनंदाचे क्षण सांगा’’ असं विचारल्यावर बहुतेकजण नातेवाईक किंवा...
माणदेश आणि माणदेशी माणूस याचं प्रभावी वर्णन व्यंकटेश माडगूळकर यांनी त्यांच्या...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


दुर्गसखा / Durgasakha: December 2013

दुर्गसखा आयोजित “किल्ले सरसगड" येथे ५ जानेवारी २०१४ रोजी दुर्गभ्रमण
दुर्गसखा आयोजित “किल्ले सरसगड" येथे ५ जानेवारी २०१४ रोजी दुर्गभ्रमण
ठाण्यातील दुर्गसखा या संस्थेतर्फे दि. ५ जानेवारी २०१४ रोजी "सरसगड" येथे दुर्गभ्रमण आयोजित केले आहे. दि ५ जानेवारी २०१४ रोजी ठाण्याहून प्रस्थान सरसगड येथे आणि तेथे गडफेरी, साफसफाई, अशी दुर्ग संवर्धन मोहीम आयोजित केली आहे
उंची १७०० फूट ,
श्री गणेश म्हणजे विद्येची देवता. पाली हे अष्टविनायकांपैकी एक ठिकाण. येथील गणपती‘बल्लाळेश्वर’ म्हणून ओळखला जातो. याच पाली गावाच्या सीमेला लागून उभा असणारा गड म्हणजे सरसगड. पाली गावात जाताच या गडाचे दर्शन होते. पाली गावाच्या दक्षिणोत्तर सीमेवर सरसगडाची अजस्त्र भिंत उभी आहे. या गडाचा उपयोग मुख्यत… टेहळणीसाठी करत असत. या गडावरून पाली व जवळच्या संपूर्ण परिसरावर टेहळणी करता येते. शिवाजी महाराजांनी या गडास आपल्या स्वराज्यात दाखल करून घेतले आणि किल्ल्याच्या डागडुजीसाठी २००० होन मंजूर केले. स्वातंत्र्यप्राप्ती पर्यंत या गडाची व्यवस्था ‘भोर’ संस्थानाकडे होती.
०६:३०: ठाणे येथील MANGO Showroom येथून प्रस्थान
०९:४५: पाली येथे आगमन व नाश्ता
१०:०० : सरसगडकडे प्रस्थान
१२ ते २ पर्यंत : गडमाथा गाठणे, गडफेरी,साफसफाई
साय ०५:३०: ठाणेकडे प्रस्थान
रात्री ८:३० ला ठाणे येथे आगमन
शुल्कः रू. ८००/- (भोजन व प्रवास खर्चासहित.)
नियम व अटी :
* दुर्गभ्रमणादरम्यान धुम्रपान व मद्यपान यांस सक्त मनाई आहे. * सभासदांच्या मौल्यवान वस्तूंची जबाबदारी संस्थेकडे राहणार नाही. * वेळापत्रक पाळण्याचा पूर्ण प्रयत्न संस्थेतर्फे केला जाईल परंतू काही अकल्पित प्रसंग कार्यक्रमात तातडीचे बदल करण्यास भाग पाडू शकतात. अशावेळी सभासदांचे सहकार्य अपेक्षित आहे
चेतन राजगुरू: ९९८७३१७०८६ | मनाली साटम: ९६६४५०१४५८ | अजय दळवी : ९७६९५८७८०७ |तुषार पाटील: ९७०२०६४४७२
सूचना :- सर्वांनी वेळेच्या १५मिनिट आधी यावे, कुणाला उशीर झाल्यास वेळ चुकवता येणार नाही, तसेच सर्वांनी दिनांक ०३-०१-२०१४ तारखेच्या आत आपले नावे नोंदवावी. नाव नोंदवून परत काढल्यास भरलेली रक्कम परत केली जाणार नाही.


50languages मराठी - स्लोवेनियन नवशिक्यांसाठी | रेल्वे स्टेशनवर = Na železniški postaji |

Home > 50languages.com > मराठी > स्लोवेनियन > अनुक्रमणिका
बर्लिनसाठी पुढची ट्रेन कधी आहे
पॅरिससाठी पुढची ट्रेन कधी आहे
लंडनसाठी पुढची ट्रेन कधी आहे
वॉरसोसाठी पुढची ट्रेन कधी निघणार
स्टॉकहोमसाठी पुढची ट्रेन कधी निघणार
बुडापेस्टसाठी पुढची ट्रेन कधी निघणार
मला माद्रिदचे एक तिकीट पाहिजे.
मला प्रागचे एक तिकीट पाहिजे.
मला बर्नचे एक तिकीट पाहिजे.
ट्रेन व्हिएन्नाला कधी पोहोचते
ट्रेन मॉस्कोला कधी पोहोचते
ट्रेन ऑमस्टरडॅमला कधी पोहोचते
मला ट्रेन बदलण्याची गरज आहे का
ट्रेन कोणत्या प्लॅटफॉर्महून सुटते
ट्रेनमध्ये स्लीपरकोच (शयनयान) आहे का
मला ब्रूसेल्ससाठी एकमार्गी तिकीट पाहिजे.
मला कोपेनहेगेनचे एक परतीचे तिकीट पहिजे.
स्लीपरमध्ये एका बर्थसाठी किती पैसे लागतात
आपण ज्या जगात राहतो ते दररोज बदलत असते. परिणामी, आपली भाषा देखील स्थिर राहू शकत नाही. ती आपल्याबरोबर विकसित होत राहते आणि त्यामुळे ती बदलणारी/गतिमान असते. हा बदल भाषेच्या सर्व क्षेत्रांना प्रभावित करू शकतो. म्हणून असे म्हटले जाते कि, ती विविध घटकांना लागू होते. स्वनपरिवर्तन भाषेच्या आवाजाची प्रणाली प्रभावित करते. शब्दार्थासंबंधीच्या बदलामुळे, शब्दांचा अर्थ बदलतो. एखाद्या भाषेतील शब्दसंग्रहासंबंधीचा बदल हा शब्दसंग्रह बदल समाविष्टीत करतो. व्याकरण संबंधीचा बदल व्याकरणाची रचना बदलतो. भाषिक/भाषाविज्ञानातल्या बदलांची कारणे निरनिराळया प्रकारची आहेत. अनेकदा आर्थिक कारणे आढळतात. वक्ते किंवा लेखक वेळ किंवा प्रयत्न वाचवू इच्छितात. अशा परिस्थितीत, ते त्यांचे भाषण सुलभ/सोपे करतात. नवीन उपक्रम देखील भाषेच्या बदलाला प्रोत्साहन देतात. ह्या स्थितीत, उदाहरणार्थ, जेव्हा नवीन गोष्टींचे शोध लावले जातात. ह्या गोष्टींना नावाची गरज असते, त्यामुळे नवीन शब्द उद्गत होतात. भाषेतील बदल हा विशेषतः नियोजित नसतो. ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे आणि अनेकदा आपोआप घडत असते. परंतु वक्ते देखील अगदी जाणीवपूर्वक त्यांच्या भाषा बदलू शकतात. निश्चित परिणाम घडवून आणण्यासाठी वक्ते हे करतात. परकीय भाषांचा प्रभाव देखील भाषांच्या बदलाला प्रोत्साहन देत असतो. हे जागतिकीकरणाच्या काळामध्ये विशेषतः स्पष्ट होते. इतर कोणत्याही भाषेपेक्षा इंग्रजी भाषा इतर भाषांवरती जास्त प्रभाव टाकते. जवळजवळ प्रत्येक भाषेमध्ये तुम्हाला इंग्रजी शब्द पाहायला मिळेल. त्याला इंग्रजाळलेपणा असे म्हणतात. प्राचीन काळापासून भाषेतील बदल हा टीकात्मक किंवा भीतीदायक आहे. त्याच वेळी, भाषेतील बदल हा सकारात्मक इशारा आहे. कारण तो हे सिद्ध करतो कि: आपली भाषा जिवंत आहे-आपल्या प्रमाणेच
Contact book2 मराठी - स्लोवेनियन नवशिक्यांसाठी


50languages मराठी - स्विडीश नवशिक्यांसाठी | महिने = Månader |

Home > 50languages.com > मराठी > स्विडीश > अनुक्रमणिका
हे सहा महिने आहेत.
हे सुद्धा सहा महिने आहेत.
लॅटिन, एक जिवंत भाषा
आज, इंग्रजी ही सर्वात महत्त्वाची सार्वत्रिक भाषा आहे. ही जगभरात सर्वत्र शिकवली जात आहे आणि अनेक राष्ट्रांमध्ये ही अधिकृत भाषा आहे. त्याआधी, लॅटिन ही भाषा ती भूमिका पार पाडत होती. लॅटिन ही मूळ रुपात लॅटिन लोक बोलायचे. ते लोक लॅटियमचे मूळ स्थानिक होते, आणि रोम हे त्यांचे केंद्र होते. रोमन साम्राज्याच्या विस्तारासह ही भाषासुद्धा पसरली. प्राचीन जगामध्ये, लॅटिन ही बर्‍याच लोकांची मूळ भाषा होती. ते युरोप, उत्तर आफ्रिका आणि मध्य पूर्वेला वास्तव्याला होते. तथापि, बोलली जाणारी लॅटिन ही शास्त्रीय लॅटिनपेक्षा भिन्न होती. ती देशी भाषा होती, तिला अशिष्ट लॅटिन असे म्हणतात. रोमन लोकांच्या विभागामध्ये विविध वाक्यरचना होती. मधल्या काळामध्ये, राष्ट्रीय भाषेची उत्क्रांती ही वाक्यरचनेपासून झाली. भाषा ज्या लॅटिनपासून निर्माण झाल्या, त्या म्हणजे रोमान्स भाषा. त्यात इटालियन, स्पॅनिश आणि पोर्तुगीज या भाषांही समाविष्ट आहे. फ्रेंच आणि रोमानियनदेखील लॅटिन भाषेवर आधारित आहेत. पण लॅटिन भाषा अजूनही मरण पावलेली नाही. 19 व्या शतकापर्यंत ती महत्त्वाची व्यावसायिक भाषा होती. आणि ती शिक्षित भाषा राहिली. लॅटिन भाषेला विज्ञानामध्ये खूप महत्त्व आहे. अनेक तांत्रिक संज्ञांचे मूळ लॅटिनमध्ये आहे. शिवाय, अजूनही अनेक शाळांमध्ये परदेशी भाषा म्हणून लॅटिन शिकविली जाते. विद्यापीठांची अशी इच्छा आहे कि, लॅटिनची माहिती असावी. लॅटिन ही सध्या बोलली जात नसली तरीही तिचा अंत झालेला नाही. लॅटिन ही भाषा येत्या काळात परतीचा अनुभव घेत आहे. ज्या लोकांना लॅटिनबद्दल जाणून घ्यायचे आहे त्यांच्या संख्येतसुद्धा पुन्हा वाढ होऊ लागली आहे. ती अजूनही अनेक देशांच्या भाषा आणि संस्कृतीची गुरुकिल्ली मानली जाते. अंगात हिंम्मत बाळगा लॅटिन शिकण्याची औडासेस फोर्चुना अदिऊवत[Audaces fortuna adiuvat], चांगले भविष्य शूरांची मदत करते.
Contact book2 मराठी - स्विडीश नवशिक्यांसाठी


Sakal Saptahik Ganit Bhet Dr. Mangala Narlikar | Saptahik Sakal

बुधवार, 21 मार्च 2018
 किती गमती असतात त्यात...
‘अाजी, आज अपूर्णांक शिकवणार आहेस ना’ नंदूने विचारले. ‘हो,’ मालतीबाई म्हणाल्या, ‘तुम्हाला एका वस्तूचा अर्धा भाग म्हणजे काय ते समजतं ना’ नंदूने विचारले. ‘हो,’ मालतीबाई म्हणाल्या, ‘तुम्हाला एका वस्तूचा अर्धा भाग म्हणजे काय ते समजतं ना’ ‘हो, एखादा खाऊ आम्ही दोघं न भांडता अर्धा अर्धा वाटून घेतो,’ हर्षा म्हणाली. ‘कोणत्याही वस्तूचा अर्धा भाग म्हणजे काय हे नीट समजलं की एक तृतीयांश भाग म्हणजे काय, एक चतुर्थांश भाग म्हणजे काय हे समजावून घेणं अवघड नाही. आता तुम्ही चौघे मुले आहात, एक पेरू किंवा सफरचंद दिले तर चौघांत सारखे वाटून घ्याल की नाही’ ‘हो, एखादा खाऊ आम्ही दोघं न भांडता अर्धा अर्धा वाटून घेतो,’ हर्षा म्हणाली. ‘कोणत्याही वस्तूचा अर्धा भाग म्हणजे काय हे नीट समजलं की एक तृतीयांश भाग म्हणजे काय, एक चतुर्थांश भाग म्हणजे काय हे समजावून घेणं अवघड नाही. आता तुम्ही चौघे मुले आहात, एक पेरू किंवा सफरचंद दिले तर चौघांत सारखे वाटून घ्याल की नाही’ मालतीबाईंनी विचारले. ‘हो, मग प्रत्येकाला एक चतुर्थांश सफरचंद मिळेल ना’ मालतीबाईंनी विचारले. ‘हो, मग प्रत्येकाला एक चतुर्थांश सफरचंद मिळेल ना’ नंदूने प्रतिप्रश्‍न केला.
‘बरोबर. आता वस्तूच्या समान वाटणीवरून आपण गणितातले अपूर्णांक पाहू. कोणत्याही वस्तूचे २, ३, ४, ५ असे समान भाग करत त्यातला एकेक भाग म्हणजे अर्धा किंवा एक द्वितीयांश, एक तृतीयांश, एक चतुर्थांश, एक पंचमांश असे भाग आपल्याला मिळतात. ते असे लिहितात...’ असे म्हणून बाईंनी ते अपूर्णांक असे लिहून दाखवले.
‘हे सोपे आहे. समान भाग करून त्यातला एक घेतला, की असे अपूर्णांक मिळतात. पुस्तकात ते वर्तुळाचे भाग करून दाखवले आहेत,’ हर्षाला आठवले.
‘केकचे किंवा भाकरीचे समान भाग दाखवणे सोपे आहे. आपण चार फुले, चार पेरू, चार पेन्सिली याप्रमाणे अनेक चार वस्तू मोजत चार ही संख्या शिकलो. अशाच सगळ्या संख्या शिकलो. मग त्या कोणत्याही एका वस्तूशी निगडित न ठेवता केवळ संख्या म्हणून स्वीकारल्या आणि एक एकक घेऊन त्या संख्यारेषेवर दाखवायला शिकलो,’ बाई असे म्हणाल्यावर सतीशने सांगितले, ‘त्यासाठी कागदावर आडवी रेष काढून एक एकक म्हणजे एक सोयीचे माप घेऊन त्या अंतरावर खुणा करत जातो. सुरवातीच्या शून्यासाठी एक बिंदू ठरवून त्यापासून एक एकक अंतरावर १, आणखी एक एकक अंतर घेतलं की २, अशा खुणा करत आपण संख्यारेषा तयार करतो.’
‘एक या संख्येचा एकक ठरवला, की त्याचे दोन किंवा तीन सारखे भाग करून अर्धा किंवा एक तृतीयांश असे भाग दाखवता येतील. म्हणजे पूर्ण संख्येप्रमाणे अपूर्णांक याही संख्या आहेत. त्या एका एककाचे समान भाग करून दाखवता येतात हे ध्यानात ठेवा. दोन तृतीयांश म्हणजे एकाचे तीन समान भाग करून त्यातून घेतलेले दोन भाग, तीन चतुर्थांश म्हणजे एकाचे चार समान भाग करून त्यातले घेतलेले तीन भाग हे माहीत आहे ना हे समजण्यासाठी वर्तुळाचे समान भाग करता येतात, तसेच एक पट्टी किंवा रेषा घेऊनदेखील समान भाग करता येतात..’ बाई म्हणाल्या.
बाईंच्या प्रश्‍नाला नंदूने उत्तर दिले, ‘ते समजले आम्हाला. पण त्याच्या पुढचा अभ्यास नीट नाही समजत.’ ‘त्यासाठी या अपूर्णांकांची आणखी ओळख करून घेऊ आपण,’ बाई म्हणाल्या. ‘एक मुलगा वेगवेगळे कपडे घालून आला. त्यामुळे जरा वेगळा दिसला, तरी तो मुलगा तोच असतो, बदलत नाही हे मान्य आहे ना उदाहरणार्थ तू पोहायला जाताना फक्त लहान चड्डी घालून जातोस, शाळेत जाताना गणवेश घालून जातोस, समजा अंतराळवीर बनायला गेलास तर मोठा थोरला स्पेस सूट घालून जाशील, तरी आतला आनंद नावाचा मुलगा तोच राहशील ना उदाहरणार्थ तू पोहायला जाताना फक्त लहान चड्डी घालून जातोस, शाळेत जाताना गणवेश घालून जातोस, समजा अंतराळवीर बनायला गेलास तर मोठा थोरला स्पेस सूट घालून जाशील, तरी आतला आनंद नावाचा मुलगा तोच राहशील ना’ नंदू हसून म्हणाला, ‘अर्थात कपडे बदलले तरी मी कसा बदलेन’ नंदू हसून म्हणाला, ‘अर्थात कपडे बदलले तरी मी कसा बदलेन
‘तसेच काहीसे अपूर्णांकांचे आहे. आता या आकृतीत पाहा दोन तृतीयांश आणि चार षष्ठांश हे अपूर्णांक वेगळे दिसले, तरी एकच आहेत हे ध्यानात घ्या.’
हर्षा निरीक्षण करून म्हणाली, ‘एकाचे तीन भाग करून त्यातले दोन घेणे आणि सहा भाग करून त्यातले चार घेणे हे सारखेच आहे.’
‘अपूर्णांक अंश व छेद या रूपात लिहिताना यावरून एक नियम मिळतो, तो फार महत्त्वाचा आहे, नीट ध्यानात ठेवा. अंश आणि छेद दोघांनाही एकाच संख्येने गुणले, तर अपूर्णांक बदलत नाही, त्याची किंमत तीच राहते. अर्थात शून्याने गुणायची परवानगी नाही, कारण छेद शून्य होऊ शकत नाही,’ बाईंनी सांगितले.
शीतलने काही अपूर्णांक लिहून दाखवले व ती म्हणाली, ‘आम्हाला शिकवले आहे हे, मात्र कधी कधी लक्षात राहत नाही.’ बाईंनी बजावले, ‘हा नियम विसरायचा नाही. हवे तर हा आपला एक गोल्डन रूल आहे असे समजा. सोपा, पण महत्त्वाचा. खूप उपयोगी पडणारा. पुढच्या वेळेला त्याचे उपयोग सांगेन, मग त्याचे महत्त्व कळेल.’
कबूल केल्याप्रमाणं मुलं अकरा वाजता आली. ऊन चांगलं तापलं होतं. नंदूनं विचारलं, ‘आजी,...
मुलांनी आपापले नकाशे तयार करून आणले होते. शीतल आणि हर्षानं बागेच्या नकाशात रंगही...
‘आता सतीश आणि शीतल नव्या घरात राहायला जाणार.. ते मोठं आहे ...’ नंदूने बातमी पुरवली...
आज सतीश जरा नाराज दिसत होता. मालतीबाईंनी कारण विचारले तेव्हा समजले, की गणिताच्या...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


झाले मोकळे आकाश: August 2011

इथे (अ)नियमितपणे ललित काही लिहायचा विचार आहे. मूड असला आणि सवड मिळाली म्हणजे मी असलं काही तरी लिहिते. त्यामुळे फार नियमित काही नवं आलं नाही तरी समजून घ्याल.
चढत्या भाजणीने बाहेर पडणार्‍या
भ्रष्टाचाराच्या आणि घोटाळ्यांच्या बातम्या वाचताना
मला हे जाणवत असतं.
मागच्याच वर्षी बनवलेल्या रस्त्यावरचे
मला हे जाणवत असतं.
मी भरलेल्या कराचे पैसे
खिरापतीसारखे वाटले जातात तेंव्हा
मला हे जाणवत असतं.
एकेका नेत्याचे गुलाम असल्यासारखी
मला हे जाणवत असतं.
गेंड्यालाही लाजवील अश्या कातडीचे
‘नेते’ निवडून येतात तेंव्हा
मला हे जाणवत असतं.
"तुमच्या देशात इतकी कर्तबगार माणसं असूनही
देशाची प्रगती मुंगीच्या पवलांनी का होते
या प्रश्नानी निरुत्तर होताना
मला हे जाणवत असतं.
हा देश चालवण्याची आमच्या तथाकथित नेत्यांची लायकी नाही.
आणि हे ही जाणवत असतं
की एक सामान्य नागरिक म्हणून
जवळजवळ शून्य किंमत आहे.
एकशे वीस कोटींपैकी एक.
अश्या हजारोंच्या, लाखोंच्या मतांना
अण्णा तुम्ही आवाज मिळवून दिलात
इंद्रायणी काठी, देवाची आळंदी
लागली समाधी ज्ञानेशाची ॥
ज्ञानियांचा राजा, भोगतो राणिव
नाचती वैष्णव, मागेपुढे ॥
मागेपुढे दाटे, ज्ञानाचा उजेड
अंगणात झाड, कैवल्याचे ॥
उजेडी राहिले, उजेड होऊन
निवृत्ती, सोपान, मुक्ताबाई ॥
‘अंगणात झाड कैवल्याचे’ म्हणजे
म्हणजे जगातलं सगळ्यात महागडं परफ्यूम ज्याच्यापासून बनवतात ते joy perfume tree,
रोज मी या झाडाच्या नव्याने प्रेमात पडते आहे. त्यामुळे ‘अंगणात झाड कैवल्याचे’ म्हणजे अजून काही वेगळं असतं असं सांगायचा तुम्ही प्रयत्नच करू नका. त्याला फक्त माझ्या छोट्याश्या गच्चीचा राजा मानायला मी तयार नाही.
गेले कित्येक महिने मला बागेकडे बघायला वेळ नाही. रोज सूर्य उगवतो, त्यांना प्रकाश देतो. रोज पाऊस पडतो, त्यांची तहान भागवतो. (आणि रोज मी जाऊन करंटेपणाने फक्त फुलं काढते ... वेळ नसल्याच्या सबबीवर :( ). आणि तरीही माझं हे छोटंसं सोन्याचं झाड भरभरून फुलतंय. बाहेरच्या पाकळ्या सोनेरी, आतल्या भगव्याकडे झुकणार्‍या. आणि फुलात न मावणारा गंध. बस्स, जन्नत
एका उंच डोंगरमाथ्यावर पडलेला एक शिलाखंड होता तो.
तेव्हा मेघ त्याच्यावर निर्मळ उदकाचा अभिषेक करीत.
उषःकालाच्या देवता त्यावर दवबिंदूंचे सिंचन करीत.
सूर्याच्या तेजात आणि चंद्राच्या चांदण्यात तो न्हाऊन निघे.
भोवतालचे हिरवे दुर्वांकुर आपल्या चिमुकल्या पात्यांनी त्याला हळूच स्पर्श करीत.
हरीण आणि त्याची पाडसे त्याच्या अंगावर मान टाकून केव्हा विसावा घेत.
सर्प आपल्या शीतल शरीराचा केव्हा त्याला विळखा घालीत.
आणि या सर्वांच्या संगतीत --
एका उंच डोंगरमाथ्यावर तो तेव्हा राहत होता.
आता तो एका मंदिरात आहे.
नामांकित कारागिरांनी ते बांधले आहे आणि थोर कलावंतांनी ते शोभिवंत केले आहे.
शिल्पकाराने त्याचे स्वतःचे स्वरूपही पालटून टाकले आहे.
काळ्या आणि ओबडधोबड अशा त्या शिलाखंडाचे --
आता एका मनोहर देवमूर्तीत रूपांतर झाले आहे.
त्याच्या अंगावर जरीची वस्त्रे आहेत. गळ्यात, मनगटांत आणि पायांत सोन्याचे आणि रत्नाचे अलंकार आहेत.
दिवसातून तीन वेळा श्रीमंती थाटाने त्याची पूजा होते.
मंजूळ वाद्यांचा गजर होतो.
आणि शेकडो भक्त त्याला वंदन करून त्याचा जयजयकार करतात.
आणि हे सर्व होत असताना
कोणाला न ऐकू येणार्‍या, न समजणार्‍या शब्दांत तो स्वतःशी पुटपुटत असतो,
‘केवढा अधःपात झाला माझा माझ्या सुखपूर्ण जीवनाचा किती दुःखपूर्ण शेवट हा माझ्या सुखपूर्ण जीवनाचा किती दुःखपूर्ण शेवट हा
 समिधा सुंदर आहे. पण स्वतःचं काही लिहायचं सोडूनच दिलं आहेस का तू आईने विचारलंय. तर आता थोडे दिवस कवितांचे वही मिटून ठेवायचीय. आता थोडं काही स्वतःला लिहायला सुचू देत, ते इथे उतरवलं जाऊ देत. पुन्हा केंव्हा तरी दुष्काळ पडला म्हणजे पुन्हा कवितांची वही काढून कुसुमाग्रजांची मेजवानी आपण फिरून एन्जॉय करू या.
‘समिधा’ जवळ नव्हतं त्यामुळे अजून काही कविता इथे टाकायच्या राहिल्या होत्या. ही त्यातली एक.
नाही, आपण समजता ते खरे नाही.
किनखापी गवसणीतून माझी सारंगी बाहेर पडते ती धनासाठी नव्हे.
तारांच्या या समुदायावरून माझी धनुकली फिरू लागते ती आपले मनोरंजन कराण्यासाठी नव्हे.
त्या उभयतांच्या मीलनातून मी मधुर रागरागिण्यांची बरसात करतो ती कीर्तीसाठी नव्हे.
मला धन मिळत असेल, कीर्ती मिळत असेल आणि आपले मनोरंजनही होत असेल.
पण यातील कोणत्याही गोष्टीसाठी मी सारंगीला स्पर्श करीत नाही.
मी सांगणार आहे ते आपल्याला खरे वाटणार नाही कदाचित्, पण ते खरे आहे.
सारंगीतून निघणारे स्वर मला दिसतात म्हणून मी सारंगी वाजवतो. ते पुनःपुन्हा दिसावेत म्हणून मी सारंगिया झालो.
मोहळाला स्पर्श करताच त्यातून असंख्य मधमाशा चारी दिशांना उडू लागल्या,
त्याप्रमाणे माझ्या धनुकलीचा तारांना स्पर्श होताच त्यांमधून ध्वनि-लहरींचा एक जथा बाहेर पडून उडू लागतो.
तारांवर बसलेली लहान लहान पाखरेच जणू माझी धनुकली उठवून देते
काही स्वरलहरी पाण्याच्या धारेसारख्या रुपेरी असतात, काही रमणींच्या गालांवरील लज्जेप्रमाणे आरक्त असतात, काही फुललेल्या अंगाराप्रमाणे ताम्रवर्ण असतात, काही सोनेरी असतात, काही चांदण्यासारख्या चंदेरीही असतात.
मी तार छेडली की या विविधरंगी ध्वनिपुष्पांचा दाट मांडव माझ्याभोवती घातला जातो.
आणि एका विलक्षण आनंदाने माझे अंतःकारण बेहोष होते.
माझ्या हातातली धनुकली तारांवर फिरत असते आणि माझे मिटलेले डोळे त्या सुंदर लहरींचा मागोवा घेत असतात.
नृत्यांगना आपल्या झिरझिरीत वस्त्राचा पिसारा फुलवते त्याप्रमाणे त्या स्वरलहरी आपल्या रंगाचा सुरम्य विस्तार करतात.
आणि नाचत नाचत, हासत खेळत, गात आणि गुणगुणत, मागे वळून पाहात, खाली वाकून बघत,
मेघमंडलापर्यंत जातात आणि अंतर्धान पावतात.
हे अलौकिक दृष्य पुनःपुन्हा दिसावे म्हणून मी सारंगिया झालो.
छायाचित्र प्रासंगिक Profound thoughts from empty mind ;) भटकंती हिरवाई नस्त्या उठाठेवी पुस्तक कविता काऊचिऊच्या गोष्टी जगतांना दिनविशेष जर्मनी ओरिसा भाषांतर रेघोट्या किडेमाकोडे भाषा सिनेमा श्री लंका तिबेट
शमा - ए - महफ़िल
माझे भारत भ्रमण ...
~ बालभारती - मराठी कविता ~
ब्लॉग - मोगरा फुलला


50languages मराठी - बंगाली नवशिक्यांसाठी | विदेशी भाषा शिकणे = বিদেশী ভাষা শিক্ষা |

Home > 50languages.com > मराठी > बंगाली > अनुक्रमणिका
आपण स्पॅनीश कुठे शिकलात
आपण पोर्तुगीजपण बोलता का
हो, आणि मी थोडी इटालीयनपण बोलतो. / बोलते.
मला वाटते आपण खूप चांगले / चांगल्या बोलता.
ह्या भाषा खूपच एकसारख्या आहेत.
मी त्या चांगल्याप्रकारे समजू शकतो. / शकते.
पण बोलायला आणि लिहायला कठीण आहेत.
मी अजूनही खूप चुका करतो. / करते.
कृपया प्रत्येकवेळी माझ्या चुका दुरूस्त करा.
आपले उच्चार अगदी स्वच्छ / स्पष्ट आहेत.
आपली बोलण्याची ढब / धाटणी जराशी वेगळी आहे.
आपण कुठून आलात ते कोणीही ओळखू शकतो.
आपली मातृभाषा कोणती आहे
आपण भाषेचा अभ्यासक्रम शिकता का
आपण कोणते पुस्तक वापरता
मला आत्ता त्याचे नाव आठवत नाही.
त्याचे शीर्षक मला आठवत नाही.
मी विसरून गेलो / गेले आहे.
जर्मनिक भाषा ही इंडो-युरोपियन या भाषा कुटुंबाशी संबंधित आहे. हा भाषिक गट त्याच्या स्वन वैशिष्ट्यांद्वारे दर्शविला जातो. स्वनामधील फरकामुळे ही भाषा इतर भाषांहून वेगळी ठरते. जवळजवळ 15 जर्मनिक भाषा आहेत. जगभरात 500 दशलक्ष लोक ही भाषा त्यांची मूळ भाषा म्हणून वापरतात. नक्की स्वतंत्र भाषा ठरविणे अवघड आहे. स्वतंत्र भाषा किंवा फक्त वाक्यरचना अस्तित्वात आहेत हे स्पष्ट नाही. इंग्रजी ही प्रमुख जर्मनिक भाषा आहे. जगभरात ही भाषा जवळजवळ 350 दशलक्ष लोक मुख्य भाषा म्हणून वापरतात. यानंतर जर्मन आणि डच या भाषा येतात. जर्मनिक भाषा भिन्न गटात विभागली आहे. त्या म्हणजे उत्तर जर्मनिक, पश्चिम जर्मनिक, आणि पूर्व जर्मनिक होय. उत्तर जर्मनिक भाषा या स्कँडिनेव्हियन भाषा आहेत. इंग्रजी, जर्मन आणि डच या पश्चिम जर्मनिक भाषा आहेत. पूर्व जर्मनिक भाषा या नामशेष झाल्या आहेत. उदाहरणार्थ,या गटात 'पुरातन इंग्रजी' ही भाषा मोडते. वसाहतवादामुळे जगभरात जर्मनिक भाषा पसरली. परिणामी, डच ही भाषा कॅरिबियन आणि दक्षिण आफ्रिकामध्ये समजली जाते. सर्व जर्मनिक भाषा या एकाच मूळापासून उत्पन्न झाल्या आहेत. एकसारखी पूर्वज-भाषा होती अथवा नाही हे अजून स्पष्ट झालेले नाही. याशिवाय,फक्त काही जुने जर्मनिक ग्रंथ आढळतात. रोमान्स भाषेच्या विरुद्ध यामध्ये फारच कमी स्त्रोत आहेत. परिणामी, जर्मनिक भाषा संशोधनासाठी अवघड आहे. तुलनेने, जर्मनिक किंवा ट्यूटन लोकांच्या संस्कृतीबद्दल फार कमी माहिती आहे. ट्यूटन लोक संघटित झालेले नव्हते. परिणामी सामान्य ओळख निर्माण झालीच नाही. त्यामुळे विज्ञानाला इतर स्रोतांवर अवलंबून राहावे लागते. ग्रीक आणि रोमान्स नसते तर आपल्याला ट्यूटनबद्दल फारच कमी माहिती झाले असते.
Contact book2 मराठी - बंगाली नवशिक्यांसाठी


Ranguni Rangat Sarya Rang Maza Vegla / रंगूनी रंगात सार्‍या रंग माझा वेगळा - Marathi Songs's Lyrics

रंगूनी रंगात सार्‍या रंग माझा वेगळा
गुंतूनी गुंत्यात सार्‍या, पाय माझा मोकळा
भोग जे येती कपाळी ते सुखाने भोगतो
अन् कळ्या झाल्या कधीच्या सोशिल्या ज्याच्या कळा
कोण जाणे कोठुनी ह्या सावल्या आल्या पुढे
मी असा की लागती ह्या सावल्यांच्याही झळा
राहती माझ्यासवे ही आसवे गीतांपरी
हे कशाचे दुःख ज्याला लागला माझा लळा
कोणत्या काळी कळेना मी जगाया लागलो
अन् कुठे आयुष्य गेले, कापुनी माझा गळा
सांगती तात्पर्य माझे सारख्या खोट्या दिशा
चालणारा पांगळा अन् पाहणारा आंधळा
माणसांच्या मध्यरात्री हिंडणारा सूर्य मी
माझियासाठी न माझा पेटण्याचा सोहळा


खंड १ - अध्याय २५

मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|पुराणे|श्रीमुद्‍गल पुराण|खंड १|
खंड १ - अध्याय २५
मुद्गल पुराणात श्री गणेशाच्या आठ अवतारांचे वर्णन आहे.
Tags : mudgal puranpothipuranपुराणपोथीमुद्गल पुराणसंस्कृत
 मुद्‌गल म्हणती महाभागा ऐकावी  दक्षा ही पुढती कथा बरवी  दक्षा ही पुढती कथा बरवी  पाप प्रणाशिनी मनीं घ्यावी  पाप प्रणाशिनी मनीं घ्यावी
दैत्य सारे मिळून जाती  शुक्र महामुनींसी स्तविती  साष्टांग दंडवत त्या घालिती
शुक्र त्यांचा समान करित  म्हणे तुम्ही कां आलांत  म्हणे तुम्ही कां आलांत  तुमच्या कार्यभागांत  साहाय्य यत्नें करीन मी ॥३॥
 ऐसें असे माझें बल  मिळेल तुम्हां यश अमल  मिळेल तुम्हां यश अमल  सांगा काय जें मनीं तुमच्या ॥४॥
अमृतासम तें वचन ऐकून  हर्षित झाले असुर प्रसन्न  हर्षित झाले असुर प्रसन्न  शुक्रासी प्रणिपात करुन  सांगती आपुलें मनोगत ॥५॥
तुमच्या प्रसादें स्वामी, लाभला  आम्हांते मत्सर कुलधारल भला  आम्हांते मत्सर कुलधारल भला  आमुच्या भाग्यवृक्षाला  अमृतासम फळ जणू तें ॥६॥
 हितार्थ झटतो आमुच्या हा ॥७॥
 आम्ही सारे त्यास वंदित  त्याच्या राज्यभिषेक सोहळ्यांत  माननीय तुम्ही यावें ॥८॥
 शुक्राचार्य तें ऐकतां आश्वासन  देती तेव्हां दैत्यदानवां ॥९॥
 शुक्र स्वयं होता उपस्थित  सर्व दैत्य दानव राक्षसगण होत  सर्व दैत्य दानव राक्षसगण होत  महोत्सवीं दंग तेव्हा ॥१०॥
 मुख्य मुख्य जे असत  प्रजापती त्यांची तुज सांगत  प्रजापती त्यांची तुज सांगत
नमुचि शंबर शुंभ निशुंभ  कालभैरव विरोचन अग्निप्रभ
इत्यादि प्रतापवंत बहु दैत्यदानव  मिळून करिती उत्सव
ऋग्‌यजुः साम मंत्रांनी अभिषिक्त  ब्राह्मणे करितो वेदपारंगत  त्या वेळी मत्सरासुर प्रमुदित
त्या सर्व वेदपारग ब्राह्मणांत  उशना सर्वकर्ता असत  गणेश योगी महामुनी ॥१५॥
 परवीर हा तेजस्वी शोभत
प्रजापते तेव्हां वन्दन करिती  सारे दैत्यदानव शुक्रा स्तविती  सारे दैत्यदानव शुक्रा स्तविती  सनाथ झालों कृपाप्राप्ती  आपुली आम्हां लाभली ॥१७॥
ऐसें बोलून स्वगृहा परतले  नंतर कांहीं दिवस गेले  नंतर कांहीं दिवस गेले  ब्रह्मांड विजयाचे विचार रुजले  ब्रह्मांड विजयाचे विचार रुजले  मत्सराच्या मनांत तें ॥१८॥
तेणें सकल असुर बोलाविले  तेही त्वरेनें सर्व आले  तेही त्वरेनें सर्व आले  मानदा कोणतें कार्य संभवले  मानदा कोणतें कार्य संभवले  तें सत्वर सांगावें ॥१९॥
त्यासी म्हणे जयेच्छु मत्सर  त्रैलोक्य माझ्यावर निर्भर  माझ्या मनीची आकांक्षा ॥२०॥
 हृष्ट सगळे असुर होऊन  मेघ गर्जनेसम गर्जून  काळासम ते सज्ज झाले ॥२१॥
 घेऊन ते वाहनीं बसती  सर्व भावें सज्ज होती  सर्व भावें सज्ज होती  चतुरंगसेना सिद्ध करुनी ॥२२॥
 हातीं घेऊन निघाले ॥२३॥
 उड्डाण करिती पावलो पावलीं
 निघाले सारे प्राप्तधारक ॥२५॥
त्यांच्या पदाधातें धूळ उडाली  त्यामुळें सूर्यप्रभा निस्तेज झाली  त्यामुळें सूर्यप्रभा निस्तेज झाली  दैत्यसेनेच्या पुढे वाटली
हत्ती सहस्त्र हजार पुढें जाती  विविध धातूंनी रंगले यूथपती  विविध धातूंनी रंगले यूथपती  नानाविध चित्रांकित असती  शरीरें त्यांची अजस्त्र ॥२७॥
 वहात होते मदबिंदू ॥२८॥
 महावीर त्या गजांवरी बसत  काठया हातीं घेऊन ॥२९॥
अस्त्रें वीर करी धरिती  गज तेव्हां गिरिसम शोभती  गज तेव्हां गिरिसम शोभती  ते गज पर्वतांसी भेदिती  ते गज पर्वतांसी भेदिती
प्रजापति दक्षा ते दन्ती  वृक्षांचे समूह सोंडेनें उपटती  वृक्षांचे समूह सोंडेनें उपटती  मदसिक्त त्यांचे भाल अती मदसिक्त त्यांचे भाल अती भ्रमर गुंजनें युक्त जे ॥३१॥
 सेनेची शोभा वाढविती ॥३२॥
 त्या मागून अश्वदल निघालें  बलशाली संघटित जें ॥३३॥
 पूर्ण भूषणें युक्त असती  चामरें डोक्यावरी डोलती मनो वेग ते महाबळ ॥३४॥
 हवेत जणूं ते उड्डाण करिती  खुराघातांनी विस्फुलिंग जती  सर्वत्र उडविती वेगांत ॥३५॥
त्या घोडयांवरी स्वार होत  नाना शस्त्रधर दैत्य उन्मत्त  नाना शस्त्रधर दैत्य उन्मत्त  ढगांपरी ते विलसत  ऐसे दृश्य मनमोहक ॥३६॥
 ऐसे दैत्य वीर आघवे  दारुण पाप निश्चय स्वभावें  दारुण पाप निश्चय स्वभावें  ऐसे सारे निघाले ॥३७॥
जेथ काही महा दैत्य बसत  गाढवांवरी अति त्वरित  कांहीं बसले बोकडांच्या गाडींत
रेडयांवरी कांहीं आरुढ झाले  दुसरे वाघांवरी बैसले  कांहींनीं सिंह शार्दूला केलें  वाहन तैसे खगांनाही ॥३९॥
 निघाले निश्चय करुन मनांत  यमास गिळण्या जणू जाती ॥४०॥
 ऐसे रथी निघाले सत्वर
त्यांच्या रथांचे अश्व अलंकृत  मणिमीत्यांदींनी अर्त्यत  मेघांसम गर्जती ते ॥४२॥
ध्वजालं कृत रथ होते  शीघ्रगती अश्व धावते  चतुर सूत त्यांसी आवरते  महावीर बैसले रथांत ॥४३॥
कांहीं रथ गाढवें ओढिती  कांहीं लांडगे वाहती  अस्वल सिंह बैल हत्ती  नाना पशुजुंपले होते ॥४४॥
वजरांग शत गर्दभ जोडल्या रथांत  मत्सर दैत्य आरुढ होत  मत्सर दैत्य आरुढ होत  रथ होता अलंकृत  पुढे महावीर चालती ॥४५॥
पृथ्वीवरी ते सैन्य मासत  दुसरा सागर जणुं उसळत  दुसरा सागर जणुं उसळत  महारथ महावीर युक्त  युद्धभूषणें सुभाषित तें ॥४७॥
ओमिति श्रीमदान्त्ये पुराणोपनिषदि श्रीमन्मौद्‌गले महापुराणे प्रथमे खण्डे वक्रतुण्डचरिते मत्सरासुरसेना वर्णनं नामपंचविंशोऽध्यायः समाप्तः ॥ श्रीगजाननार्पणमस्तु ॥
विविध पूजा अथवा होम प्रसंगी स्त्रीने पुरूषाच्या कोणत्या अंगास बसावे आणि हाताला हात कां लावावा


Jagi Jyas Koni Nahi / जगी ज्यास कोणी नाही त्यास देव आहे - Marathi Songs's Lyrics

Jagi Jyas Koni Nahi / जगी ज्यास कोणी नाही त्यास देव आहे
जगी ज्यास कोणी नाही त्यास देव आहे
निराधार आभाळाचा तोच भार साहे
बाळ सोडुनी ते दिधले कुंतीने जळात
घरी राधिकेच्या परि ते वाढले सुखात
कर्णराज म्हणुनी त्याचे नाव अमर आहे
भक्त बाळ प्रल्हादाला छळीले पित्याने
नारसिंह रूपे त्याला रक्षिले प्रभूने
अलौकिक त्याची मूर्ती अजुन विश्व पाहे
साधुसंत कबिराला त्या छळिती लोक सारे
पांडुरंग रक्षी त्याला प्राशुनि निखारे
आसवेच त्यांची झाली दुःखरूप दोहे


शुक्रवार, 19 जानेवारी 2018
स्थानमहात्म्य माणसांप्रमाणं अंकांनादेखील असतं. साध्या कारकुनाच्या जागेवरून मोठा ऑफिसर झाला, किंवा हवालदाराचा इन्स्पेक्‍टर झाला, की माणसाच्या हातात जास्त सत्ता येते, तसंच काहीसं इथं होतं. मात्र अंकांची किंमत डावीकडच्या स्तंभात नेत नेत कितीही वाढवता येते. माणसाच्या प्रगतीला सीमा असते.
आज आजी संख्या लिहिण्याचे वेगळे प्रकार सांगणार म्हणून ते पाहायला नंदू आणि हर्षा उत्सुक होते..
‘एकेक संख्या मोजताना अनेकदा एकेक लहानशी उभी रेष | अशी काढली जाते. एक संख्या एका रेषेने | अशी, दोन संख्या || अशी, तर तीन ||| अशी दाखवता येते,’ मालतीबाई म्हणाल्या. ‘पण मग जेवढ्या संख्या, तेवढ्या रेषा काढत जायचं का दहासाठी दहा रेषा काढायच्या दहासाठी दहा रेषा काढायच्या’ हर्षानं विचारलं. बाई हसून म्हणाल्या, ‘ते किचकट होईल. त्याऐवजी पाचसाठी |||| अशा चार रेषा काढून त्यांच्यावर तिरकी रेष काढतात. त्यामुळे मोठ्या संख्येचे पाच पाचचे गट करून मोजायला सोपे जाते. मग युरोपमध्ये लोकांनी पाचसाठी इंग्रजी V हे अक्षर लिहायला सुरवात केली. मोठ्या संख्या लिहायला, वाचायला सोप्या करणं, हा उद्देश होता. कमी जागेत, चटकन समजेल, अशा संख्या कशा लिहायच्या, यासाठी वेगवेगळ्या संस्कृतीतील लोकांनी वेगवेगळे नियम केले. त्यासाठी साध्या बेरजा, वजाबाक्‍या यांचाही उपयोग केला. चार साठी |||| किंवा IV म्हणजे पाचवजा एक असंही लिहिलं जाई.’
हर्षाला आठवलं, ‘आमच्या आजोबांच्या घरी भिंतीवर मोठं जुनं घड्याळ आहे. त्यात आकडे I, II, III, IIII, V, VI, VII असे आहेत.’ ‘बरोबर, जुन्या घड्याळांत असे रोमन आकडे असत. मोठ्या संख्येच्या डाव्या बाजूला लहान संख्या लिहिली, तर ती मोठ्या संख्येतून वजा करायची, उजव्या बाजूला लिहिली, तर ती मोठ्या संख्येत मिळवायची असा नियम ठरवला. VI म्हणजे सहा लिहिणं हे सहा रेषा काढण्यापेक्षा सोपं झालं.’ ‘दहासाठी दोन व्ही लिहायचे का’ नंदूनं विचारलं. ‘दोनदा पाच म्हणजे दहा हा तुझा हिशोब बरोबर आहे,’ बाई त्याला शाबासकी देत म्हणाल्या. ‘पण मग आणखी मोठ्या संख्या लिहायला पाढा वाढवावा लागेल. त्याऐवजी दहासाठी इंग्रजी X हे अक्षर वापरायचं ठरलं. नऊसाठी IX तर अकरासाठी XI, बारासाठी XII असे आकडे तुमच्या जुन्या घड्याळात आहेत ना’ नंदूनं विचारलं. ‘दोनदा पाच म्हणजे दहा हा तुझा हिशोब बरोबर आहे,’ बाई त्याला शाबासकी देत म्हणाल्या. ‘पण मग आणखी मोठ्या संख्या लिहायला पाढा वाढवावा लागेल. त्याऐवजी दहासाठी इंग्रजी X हे अक्षर वापरायचं ठरलं. नऊसाठी IX तर अकरासाठी XI, बारासाठी XII असे आकडे तुमच्या जुन्या घड्याळात आहेत ना’ बाईंनी विचारलं. ‘हो. मग रोमन पद्धतीमध्ये मोठ्या संख्यांसाठी खूप वेळा एक्‍स लिहायचा का’ बाईंनी विचारलं. ‘हो. मग रोमन पद्धतीमध्ये मोठ्या संख्यांसाठी खूप वेळा एक्‍स लिहायचा का’ हर्षानं विचारलं. या संख्यांसाठी आणखी अक्षरं आहेत. पन्नाससाठी L हे अक्षर आहे, शंभरसाठी C वापरत; तर हजारासाठी M घेतला गेला. मग पुन्हा बेरीज वजाबाकीचे नियम वापरून चाळीससाठी XL तर बासष्टसाठी LXII असं लिहिलं जातं.’
यावर नंदू म्हणाला, ‘हे फार किचकट दिसतंय. किती अक्षरांचा अर्थ लक्षात ठेवायचा शिवाय बेरीज करायची की वजाबाकी यातही गोंधळ शिवाय बेरीज करायची की वजाबाकी यातही गोंधळ’ ‘बरोबर आहे तुझं. उदाहरणार्थ भारताला स्वातंत्र्य मिळालं ते कोणत्या वर्षी’ ‘बरोबर आहे तुझं. उदाहरणार्थ भारताला स्वातंत्र्य मिळालं ते कोणत्या वर्षी’ बाईंच्या प्रश्‍नाला त्यानं लगेच उत्तर दिलं, ‘एकोणीसशे सत्तेचाळीस’ बाईंच्या प्रश्‍नाला त्यानं लगेच उत्तर दिलं, ‘एकोणीसशे सत्तेचाळीस’ आता हे वर्ष तुम्हाला नेहमीच्या पद्धतीनं १९४७ असं लिहिता येतं. पण रोमन पद्धतीत ते MCMXLVII असं लिहिता येईल.’ ‘बाप रे’ आता हे वर्ष तुम्हाला नेहमीच्या पद्धतीनं १९४७ असं लिहिता येतं. पण रोमन पद्धतीत ते MCMXLVII असं लिहिता येईल.’ ‘बाप रे इथं दोन एम आहेत, ते कसे वाचायचे इथं दोन एम आहेत, ते कसे वाचायचे पहिल्या हजारात शंभर मिळवायचे की दुसऱ्या हजारातून वजा करायचे पहिल्या हजारात शंभर मिळवायचे की दुसऱ्या हजारातून वजा करायचे आणि अक्षरांची पुढची माळ केवढी मोठी आहे आणि अक्षरांची पुढची माळ केवढी मोठी आहे’ हर्षा उद्‌गारली. ‘यातली सर्वांत मोठी संख्या हजाराची - M, ती आधी लिहून त्याच्या उजवीकडं CM म्हणजे नऊशे त्यात मिळवले. मग त्याच्या उजवीकडं XL म्हणजे चाळीस मिळवून त्यात VII म्हणजे सात मिळवले, तेव्हा झाले एक हजार नऊशे सत्तेचाळीस किंवा एकोणीसशे सत्तेचाळीस. पण हीच संख्या दोन हजार वजा त्रेपन्न आहे म्हणून ती LIIIMM अशीही लिहिता येईल,’ बाई म्हणाल्या.
‘यापेक्षा आपली संख्या लिहिण्याची पद्धत किती सोपी आहे..’ इति नंदू. ‘इतर देशांतील लोकांनीदेखील वेगवेगळे प्रकार संख्या लिहिण्यासाठी वापरले. मेक्‍सिकोमध्ये मय संस्कृती होती. तेथील लोक एकेका अंकासाठी एकेक ठिपका वापरत. १,२,३,४, म्हणजे . , .. , ... , .... , पाचसाठी __ , सहासाठी पाचच्या आडव्या रेषेवर एक ठिपका, सातसाठी आडव्या रेषेवर दोन ठिपके इत्यादी. दहासाठी दोन आडव्या रेषा. सुमेरियन संख्या लिहिताना ७०० - ८०० चिन्हे लक्षात ठेवावी लागत. इजिप्तमधली पद्धतदेखील फार क्‍लिष्ट होती. या सगळ्या पद्धती पाहिल्या, तर भारतीयांनी शोधलेली दशमान पद्धत उत्तम आहे. अंकांची विशिष्ट स्थानाप्रमाणं मोठी किंमत ठरवणं, रिकाम्या जागी शून्याचा उपयोग करून मोठ्या स्थानावरील अंकांना योग्य किंमत देणं या सगळ्यामुळं संख्यालेखन बरंच सोपं झालं,’ बाई सांगत होत्या. त्या पुढं म्हणाल्या, ‘ऋग्वेदात दशमान पद्धतीतील हजार, दहा हजार इत्यादी मोठ्या संख्यांचा उल्लेख आहे. पाच हजार, साठ हजार, नव्याण्णव हजार, या संख्याही आहेत. मात्र त्या शब्दांत लिहिल्या आहेत. आपण १ ते ९ हे अंक आणि शून्य वापरून अंकांत संख्या लिहितो, त्यासाठी शून्याचा उपयोग होतो. तोही भारतीयांनी प्रथम केला आणि त्यांचं संख्यालेखन, तसंच बीजगणित व भूमिती अरब व्यापारी युरोपमध्ये घेऊन गेले.’
‘अंकाची किंमत जागेप्रमाणं बदलते हे शिकवलं आहे शाळेत. एककाच्या स्तंभात ७ अंक म्हणजे सातच, पण हा अंक दशकाच्या घरात गेला, तर त्याची किंमत ७० आणि शतकाच्या घरात गेला, तर त्याची किंमत ७०० होते,’ हर्षानं सांगितलं. ‘शाबास,’ बाई म्हणाल्या, ‘यावरून स्थानमहात्म्य माणसांप्रमाणं अंकांनादेखील असतं. साध्या कारकुनाच्या जागेवरून मोठा ऑफिसर झाला, किंवा हवालदाराचा इन्स्पेक्‍टर झाला, की माणसाच्या हातात जास्त सत्ता येते, तसंच काहीसं इथं होतं. मात्र अंकांची किंमत डावीकडच्या स्तंभात नेत नेत कितीही वाढवता येते. माणसाच्या प्रगतीला सीमा असते.’
स्पर्धा परिक्षांचा गेटवे : करंट अफेअर्स
राष्ट्रीय लष्कराची भागीरथी मोहीम महिला अधिकाऱ्यांचा साहसी उपक्रमांतील सहभाग...
जगातलं पहिलं चित्र (भाग २)
... मार्सेल, जॅक, जॉर्ज आणि सायमन भुयारातून हळूहळू पुढं चालले होते. मार्सेलच्या...
स्पर्धा परिक्षांचा गेटवे : क्विझ
१) कोणत्या राज्याने रस्ते अपघातात सापडलेल्या पीडितांसाठी मोफत...
स्पर्धा परिक्षांचा गेटवे : क्विझ
१) खालीलपैकी कोणती बॅंक NERL याच्या वचनबद्ध वित्तपुरवठ्यासाठी...
स्पर्धा परिक्षांचा गेटवे : करंट अफेअर्स
राष्ट्रीय माहिती अधिकाराच्या अंतर्गत बीसीसीआय भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाच्या...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


Prem Kavita-माझ्या मनाचे कोणतेच ठिकाण नाही.....

माझ्या मनाचे कोणतेच ठिकाण नाही.....
माझ्या मनाचे कोणतेच ठिकाण नाही.....
√√√ वेडावलेल्या ह्रदयाला आता,
जरा ही आराम नाही..... √√√
√√√ तुला आठवण्याशिवाय मला,
दुसरे कुठलेही काम नाही..... √√√
√√√ अनोळखी आहे गं नाते आपले,
त्याला कोणतेच नाव नाही..... √√√
√√√ तुझे ह्रदयच घरटे माझे,
माझ्या मनाचे कोणतेच ठिकाण नाही..... √√√
√√√ माझ्या मनाचे कोणतेच ठिकाण नाही..... √√√
माझ्या मनाचे कोणतेच ठिकाण नाही.....
माझ्या मनाचे कोणतेच ठिकाण नाही.....