MPSC Current Affairs : वयावर आधारित कूटप्रश्न

For preparation of various exams conducted by MPSC/UPSC, SSC, IBPS PO, RRB and others. MPSC व्दारा घेतल्या जाणाऱ्या राज्यसेवा परीक्षा, PSI, STI, Asst, सरळसेवा भरती परीक्षांसाठी अत्यावश्यक साहित्य. तलाठी , शिक्षक भरती, पोलीस भरती साठी ही उपयुक्त.
आईचे आजचे वय 'अ' वर्षे, मुलीचे आजचे वय 'ब' वर्षे आहे, अमुक इतक्या वर्षानंतर आईचे वय मुलीच्या तेव्हाच्या वयाच्या 'क' पट होईल, तर आईचे आजचे वय किती वर्षे आहे
यासम प्रश्न सोडविताना तुम्हाला फक्त गणिती समीकरण मांडता यायला हवेत आणि दोन चलांतील रेषीय समीकरणे कशी सोडवावी याची माहिती हवी.
दोन चलांतील रेषीय समीकरणे
जर आपण वर नमूद केलेले पोस्ट वाचले असेल, तर खालील बाबी लक्षात ठेवा.
I. 'x' वर्षानंतर/वर्षांपूर्वी आईचे वय मुलीच्या तेव्हाच्या वयाच्या 'क' पट असेल/होते, याची मांडणी करताना दोघांच्या तेव्हाच्या वयातील संबंध दिलेला आहे, हे लक्षात घ्या.
समजा, आईचे आजचे वय 35 वर्षे व मुलीचे आजचे वय 13 वर्षे असेल तर, 5 वर्षांपूर्वी आईचे वय 35-5=30 वर्षे व मुलीचे वय 13-5=8 वर्षे असेल.
हीच बाब 'क्ष' वर्षांनंतरही लागू आहे. दोघांच्याही आजच्या वयात 'क्ष' वर्षे मिळविल्यास त्यांची तेव्हाची वये मिळतील.
चला आता उदाहरणे सोडवून पाहू यात:
1. आज आईचे वय मुलाच्या वयाच्या 7 पट आहे. आणखी 5 वर्षानंतर तिचे वय मुलाच्या वयाच्या 4 पट असेल, तर आईचे आजचे वय किती आहे
==>मुलाचे आजचे वय 'x' वर्षे मानू.
"आणखी 5 वर्षानंतर" म्हणजे दोघांच्या आजच्या वयात 5 वर्षे मिळवावी लागतील. म्हणजेच तेव्हाचे मुलाचे वय असेल x+5 आणि आईचे वय असेल 7x+5 .
"5 वर्षानंतर तिचे वय मुलाच्या वयाच्या 4 पट असेल" या वाक्यरचनेवरून 7x+5=4*(x+5)
म्हणजे मुलाचे आजचे वय =5 वर्षे
म्हणून आईचे आजचे वय =7x=7*5=35वर्षे.
2. आईचे वय मुलाच्या वयाच्या 3 पट आहे. पाच वर्षांपूर्वी मुलाचे वय वडिलांच्या वयाच्या 1/6 एवढे होते.जर वडील आईपेक्षा 5 वर्षांनी मोठे असतील तर मुलाचे वय किती आहे
==> समजा मुलाचे वय x वर्षे आहे असे मानू.
आईचे वय =3x वर्षे(आईचे वय मुलाच्या वयाच्या 3 पट आहे.)
वडिलांचे आजचे वय =3x+5(वडील आईपेक्षा 5 वर्षांनी मोठे असतील)
5 वर्षांपूर्वी मुलाचे वय =x-5, आईचे वय =3x-5 आणि वडिलांचे वय=3x+5-5 इतके असेल.
पाच वर्षांपूर्वी मुलाचे वय वडिलांच्या वयाच्या 1/6 एवढे होते.
म्हणजे मुलाचे आजचे वय =10 वर्षे
3. 'अ' आणि त्याचे वडील यांच्या वयांचे गुणोत्तर 8:14 आहे. जर त्यांच्या वयांची बेरीज 154 असेल तर त्यांची वये किती
समजा 'अ' चे आजचे वय 'x' वर्षे आहे आणि त्याच्या वडिलांचे आजचे वय 'y' वर्षे आहे.
त्यांच्या वयांचे गुणोत्तर 8:14 आहे. म्हणून x/y=8/14
त्यांच्या वयांची बेरीज 154 आहे.
(II)मधील x ची किंमत वरील समीकरणात घातल्यास,
म्हणजे वडिलांचे आजचे वय 98 वर्षे इतके आहे.
आता, (I) मध्ये y ची किंमत घातल्यास,
म्हणजे मुलाचे आजचे वय 56 वर्षे इतके आहे.
तेव्हा त्यांची आजची वये 56,98 वर्षे अशी आहेत.
आम्ही गणिताची 'सेरीज' पुन्हा सुरू करत आहोत. आपल्याला हे पोस्ट आवडले असल्यास 'फेसबुक' लाईक वर क्लिक करायला विसरू नका.
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच (9)
मानसिक क्षमता चाचणी (5)
सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा (102)
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -14 ते 16 मे 2018
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -19 ते 22 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-9
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -17 ते 18 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-8
वाचकांनी वाचलेले एकूण पेजेस
(C) 2010-2018 ह्या ब्लॉगवरील सर्व साहित्य कॉपीराईट कायद्याने संरक्षित आहे.


February 2015 » Praveen Bardapurkar's Blog

कलगीतुरा – महाराष्ट्र आणि बिहारमधला
महाराष्ट्रातील भारतीय जनता पक्ष-शिवसेना युतीच्या सरकारमध्ये सर्व काही सुरळीत नाही हे काही आता लपून राहिलेले नाही. या सरकारातील मुख्यमंत्र्यासकट सर्वांनीच अंतर्गत धुसफुस म्हणा की नाराजी वेळोवेळी जाहीर करण्यात कोणतीही कमतरता ठेवलेली नाही. भाजपातील एकनाथ खडसे या ज्येष्ठ मंत्र्याने लाख्खो मराठी माणसाचे श्रद्धास्थान असलेल्या पंढरपुरात विठोबा-रुखमाईच्या आरतीनंतर मुख्यमंत्रीपदी बहुजनांचा प्रतिनिधी (म्हणजे …
डिलीट न होणारी माणसं…
एक म्हणजे, दैववादी किंवा नियतीवादी नसल्याचा तोटा काय असतो तर, आर आर पाटील यांच्या मृत्यूचे समर्थन करता येत नसल्याने त्याचे खापर कोणावर तरी फोडून मोकळे होता नाहीय. दुसरे म्हणजे, हे विधान करत असतानाच हेही स्पष्ट केले पाहिजे की, मी काही आरआर यांच्या खास वगैरे वर्तुळात नव्हतो. तरीही त्यांच्या मृत्यूची बातमी …
…हा दिवा विझता कामा नये
दिल्ली विधानसभा निवडणुकीत आम आदमी पार्टी बहुमत संपादन करणार, सभागृहातील सर्वात मोठा पक्ष हे भारतीय जनता पक्षाचे स्थान जाणार आणि काँग्रेसला पाचच्या आत जागा मिळणार हे अंदाज होतेच. प्रचारच्या शेवटच्या टप्प्यात दिल्लीत होतो तेव्हा ‘आप’ला ४०-४२ जागा नक्की मिळतील, हा आकडा ४५ पर्यंत जाऊ शकतो असे वातावरण होते. मात्र दिल्लीकर मतदारांनी …
उत्कंठा शिगेला पोहोचवणाऱ्या दिल्ली विधानसभा निवडणुकीच्या अगदी अंतिम टप्प्यात दिल्लीत होतो. निवडणुकीच्या रणांगणातल्या भाषेत ‘कत्तल-की-रात’ असणारे जाहीर प्रचाराचा शेवटचा आणि संपल्यानंतरचा हेही दोन दिवस त्यात होते. हा मजकूर प्रकाशित होईपर्यंत दिल्लीत मतदान झालेले असेल. मतदारांचा कौल १० फेब्रुवारीला दुपारी बाराच्या आत कळेल. त्याआधी मतदार पाहण्याचे निष्कर्ष प्रकाशवृत्त वाहिन्यांवरून आलेले असतील. …
नांदेडच्या निकालाचा व्यापक अर्थ
न उरला ‘म’ मराठीचा
कॉपी, तेव्हा आणि आताही
‘मनोहर’ असलं आणि नसलं तरी…
लेट मी जॉईन द मेजॉरिटी….
वसुंधरेच्या कुशीत विसावलेलं मिथक…
चला, शेतकऱ्यांसाठी एक पणती पेटवू यात…
कोडग्या नोकरशाहीवर ‘चाबूक’ हाच उतारा
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1963
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


Palghar Theem College of Engineering Recruitment 2017

कॅनरा बँक 450 प्रोबशनरी ऑफिसर(PO) निकाल
(DTP) महाराष्ट्र राज्य नगर रचना आणि मूल्यनिर्धारण विभाग भरती प्रवेशपत्र
(RPF) रेल्वे सुरक्षा दलात 9739 जागांसाठी मेगा भरती
माझी नोकरीच्या Youtube चॅनेल ला Subscribe करण्यासाठी येथे क्लिक करा.
(Maha TET) महाराष्ट्र शिक्षक पात्रता परीक्षा 2018 [मुदतवाढ]
(DMA) महाराष्ट्र राज्य नगरपरिषद प्रशासन संचालनालय भरती प्रवेशपत्र
वर्तमान भरती: 2018 | प्रवेशपत्र | निकाल
थीम अभियांत्रिकी महाविद्यालय पालघर येथे 106 जागांसाठी भरती [Private]
असोसिएट प्रोफेसर : 25 जागा
असिस्टेंट प्रोफेसर : 72 जागा
ग्रंथपाल : 01 जागा
अर्ज पोहोचण्याची शेवटची तारीख : 30 जून 2017
अधिकृत वेबसाईट : पाहा
Previous (ADCC Bank) अहमदनगर डिस्ट्रिक्ट सेंट्रल को-ऑप. बँक लि. मध्ये 465 जागांसाठी भरती
Next 11 फील्ड ऑर्डनान्स डेपोत विविध पदांची भरती
(NCSCM) नॅशनल सेंटर फॉर सस्टेनेबल कोस्टल मॅनेजमेंट मध्ये 158 जागांसाठी भरती
(NSC) राष्ट्रीय बियाणे महामंडळात 258 जागांसाठी भरती [मुदतवाढ]
(UPSC) केंद्रीय लोकसेवा आयोगामार्फत 645 जागांसाठी भरती
(ICMR-NIV) नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ वायरॉलॉजी, पुणे येथे विविध पदांची भरती
(MPSC) महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगामार्फत वैद्यकीय शिक्षण व औषधी द्रव्ये विभागात भरती
(TMC) टाटा मेमोरियल केंद्रात 142 जागांसाठी भरती
(ONGC) तेल आणि नैसर्गिक वायू महामंडळात 1047 जागांसाठी भरती
(MUHS) महाराष्ट्र आरोग्य विज्ञान विद्यापीठांतर्गत 139 जागांसाठी भरती
(RPF) रेल्वे सुरक्षा दलात 9739 जागांसाठी मेगा भरती
(SSC) स्टाफ सिलेक्शन कमिशन मार्फत विविध पदांची मेगा भरती
(Maha PWD) महाराष्ट्र सार्वजनिक बांधकाम विभागात 263 जागांसाठी भरती
(Mahabeej) महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळात 224 जागांसाठी भरती
(Indian Air Force) भारतीय हवाई दल भरती
• (DTP) महाराष्ट्र राज्य नगर रचना आणि मूल्यनिर्धारण विभाग भरती प्रवेशपत्र
• (NSC) राष्ट्रीय बियाणे महामंडळ भरती प्रवेशपत्र [258 जागा]
• (DMA) महाराष्ट्र राज्य नगरपरिषद प्रशासन संचालनालय भरती प्रवेशपत्र
• (Canara Bank) कॅनरा बँक 450 प्रोबशनरी ऑफिसर(PO) निकाल
• (Indian Air Force) भारतीय हवाई दल एयरमेन ग्रुप X & Y निकाल
• (MPSC) महाराष्ट्र कृषी सेवा (पूर्व) परीक्षा 2018 उत्तरतालिका
» मुंबई विद्यापीठाच्या परीक्षा पुढे ढकलल्या..
» Maha TET 2018 ची तारीख बदलली. 15 जुलैला होणार परीक्षा
» वसई विरार शहर महानगरपालिकेच्या भरतीस तात्पुरती स्थगिती देण्यात आली आहे.
नोकरीची माहिती मिळवा Email मध्ये
Subscribe केल्यानंतर आपल्या Email Inbox मध्ये जाऊन Activation Link वर क्लिक करा.
या संकेतस्थळावरील माहितीचे सर्व हक्क राखीव आहेत. यावरील माहिती इतर संकेतस्थळावर वापरल्याचे आढळून आल्यास Copyright Act, 1957 नुसार कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.


March 2015 » Praveen Bardapurkar's Blog

फडणवीस, रयतेचे मुख्यमंत्री व्हा
पत्रकारितेत १९७८ साली आल्यानंतर नागपूर शहरात २६ वर्ष वास्तव्य झाले. या शहराने वार्ताहर ते संपादक असा माझा प्रवास पहिला. सुख-दुखाच्या क्षणी या शहराने भावना मोकळ्या करण्यासाठी मला आधार दिला. हे शहर, तेथील अगणित भली-बुरी माणसे, रस्ते, झाडे, अनेक संस्था, वास्तू, असह्य टोचरा उन्हाळा, बोचरी थंडी, बेभान पाऊस… इत्यादी इत्यादी माझ्या …
कारण ‘राज’ आणि शिवाजीराव देशमुख
औरंगाबाद महापालिकेच्या येत्या निवडणुकीच्या चाचपणीसाठी आलेल्या राज ठाकरे यांची भेट झाली. अर्थातच भरपूर गप्पा झाल्या. मी म्हणालो, ‘फार उशीर केला तुम्ही औरंगाबादची निवडणूक लढवण्यासाठी यायला. या शहराची वाट लावली आहे. एके काळी टुमदार आणि देखणं असणारं हे गाव बकाल करून टाकलंय लोकप्रतिनिधींनी गेल्या दहा-बारा वर्षात’. राज ठाकरे म्हणाले, ‘म्हणूनच नाही …
महात्मा गांधी नावाचा माणूस समजून न घेता आणि याच गांधी नावाचा विचार उमजून न घेता टीका करण्याचा उठावळपणा करणाऱ्यांच्या यादीत आता मार्कंडेय काटजू या इसमाची भर पडली आहे. एक अत्यंत फाटका माणूस आणि त्याने मांडलेला जीवनवादी विचार मिळून गांधीवाद तयार झाला. याच गांधीवादाने जगातल्या अनेकांना ‘माणूस’ म्हणून जगण्याची प्रेरणा दिली, …
आव्हानांच्या चक्रव्यूहात अशोक चव्हाण
अsssssssखेर काँग्रेसने प्रदेशाध्यक्ष माणिकराव ठाकरे यांना बदलले. या बदलाला इतका उशीर झालाय की योग्य वेळी घेतलेला निर्णय असे म्हणता येत नाही की देर आये दुरुस्त आये, असेही म्हणता येत नाही. माणिकराव ठाकरे २१ ऑगस्ट २००८ला काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष झाले तेव्हा राज्यात काँग्रेस-राष्ट्रवादी आघाडीची सत्ता होती. काँग्रेसचे राज्यातले लोकसभेत १३ आणि विधानसभेचे …
राजकारणातल्या फुशारक्या आणि निसरड्या वाटा
काँग्रेसने मळवलेल्या वाटेवर भाजप
फडणवीस, नोकरशाहीचे नाही जनतेचे मुख्यमंत्री व्हा
‘टिस’ही तुळजापूरचे आणि दुष्काळाचे मळभ…
मुंडेंनंतरचा गेम चेंजर कोण
जांबुवंतराव नावाचं एकाकी वादळ
सुषमा – स्वप्न ते भंगले
नोकरशाही-कोडगी, असभ्य आणि बरंच काही…
कोण हे अमित शहा
‘एमआयएम’च्या विजयाचा शोध आणि बोध
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1967
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


कॉंग्रेससाठी बिकट वाट... » Praveen Bardapurkar's Blog

Blog कॉंग्रेससाठी बिकट वाट…
२०१३च्या डिसेंबरमध्ये सुरु झालेली कॉंग्रेसची घसरगुंडी काही थांबायचं नावच घेत नाहीये ; उलट आता तर पक्षाच्या अस्तित्वाचा प्रश्न अधिकाधिक गंभीर होण्याकडे वाटचाल सुरु झाली असल्याचं दिसतंय . २०१३त झालेल्या विधानसभांच्या निवडणुकांच्या आधी कॉंग्रेसचं नेतृत्व सोनिया गांधी यांच्याकडून राहुल गांधी यांच्याकडे जाणार असल्याची नांदी, नवी दिल्लीच्या तालकटोरा स्टेडियमवर मोठा गाजावाजा करून म्हणण्यात आली . तेव्हा भाजपचे पंतप्रधानपदाचे उमेदवार नरेंद्र मोदी असतील हेही स्पष्ट झालेलं होतं . राहुल गांधी आणि नरेंद्र यांच्यातील विषम लढत तेव्हापासूनची . नरेंद्र मोदी यांनी राहुल यांची कॉंग्रेसचे ‘शहजादे’ अशी खिल्ली उडवायला सुरुवात केल्याचा तो काळ होता . हाच सामना तेव्हा सोशल मिडियावर ‘पप्पू व्हर्सेस फेकू’ म्हणजे राहुल गांधी विरुद्ध नरेंद्र मोदी असा रंगवला जात होता . राजधानी नवी दिल्लीत बसून ही राजकीय ‘झकापक’ पाहायला मजा येत होती . कॉंग्रेसनं त्या निवडणुकात दिल्ली आणि राजस्थान ही राज्ये गमावली , मग लोकसभा निवडणुकीत सपाटून मार खाल्ला . नंतर महाराष्ट्राचे तख्त गमावले आणि आता केरळ तसेच आसाम ही राज्ये कॉंग्रेसच्या हातून गेली . पराभवाची ही मालिका अशीच सुरु राहिली तर आज १३० वर्षांचा असलेला हा पक्ष काही वर्षानी भारतात सूक्ष्मदर्शक यंत्रातून शोधावा लागेल अशी स्थिती आहे…
२०१४च्या लोकसभा निवडणुकीत कॉंग्रेससोबतच भारतीय जनता पक्षाचंही नेतृत्व व्यक्तीकेंद्रित झालं . भाजपात वाजपेयी-अडवानी पर्व संपून मोदी पर्व सुरु झालेलं आणि कॉंग्रेसच्या नेतृत्वाची धुरा सोनिया गांधी यांच्याकडून राहुलकडे जात असल्याचे स्पष्ट झालेलं होतं . देशातील दोन प्रमुख राजकीय आणि मुख्य प्रतिस्पर्धी पक्षातील नेतृत्वात झालेला हा बदल हे त्या निवडणुकीचं एक ठळक वैशिष्ट्य होतं . मतदारांचा कौल आणि नेतृत्वाच्या त्या लढाईत राहुल गांधी यांचं पानिपत झालं . तरी लोकसभा निवडणुकीतील दारुण अपयश एकट्या राहुल यांचं नाही असं कॉंग्रेसनं तेव्हा म्हटलं . त्याआधी दिल्ली विधानसभेतल्या ( आधी सत्ता गमावली आणि लगेच झालेल्या निवडणुकीत तर कॉंग्रेसचा एकही उमेदवार विजयी न होण्याची नामुष्की ओढावली तरी त्या ) पराभवानंतरही ही ‘सामुहिक’ जबाबदारी असल्याचं सांगण्यात आलं आणि आता आसाम व केरळ ही राज्ये गमावल्यावर , तामिळनाडू आणि पश्चिम बंगालात झालेल्या मानहानीकारक पराभवानंतर राहुल गांधी यांनी पुन्हा एकदा पराभवाची जबाबदारी घेण्याचं टाळलं आहे . यश ‘गांधी’चं आणि अपयश ही सामुहिक जबाबदारी ही कॉंग्रेसच्या काही दशकातील राजकारणाची दशा राहिलेली आहे . अर्थात , अशी जबाबदारी स्वीकारल्यानं फार काही मोठ्ठं साध्य होतं नाही पण, कार्यकर्त्यांचे हौसले बुलंद राहण्यास मदत होते आणि पराभवातही नेता कार्यकर्त्यां सोबत आहे, याचं समाधान मिळत असतं ; ते सांकेतिक समाधान देण्यातही पक्षाचे नेता म्हणून राहुल अयशस्वी ठरले आहेत .
कॉंग्रेसचे ‘शहजादे’ राहुल गांधी यांचा पक्षाचे भावी नेते म्हणून उदय झाल्यापासून
कॉंग्रेससाठी निवडणुकांच्या आघाडीवर अनुकूल असं काहीच घडलेलं नाही . सत्ता हा निकष
लावायचा झाला तर ; आहेत तेही गड शाबूत राखण्यात नेतृत्वाला यश आलेलं नाहीच उलट, मोठी पडझडच झालेली आहे . संघटना म्हणून एकेकाळी संपूर्ण देशभर पाळेमुळे असलेला पक्ष आता बहुप्रादेशिक झालेला आहे . याला नेतृत्व जबाबदार कसं आहे हे सांगण्यासाठी फार लांब जायची गरज नाही- आसामात तरुण गोगोई यांना हटवावं अशी शिफारस अनेक कॉंग्रेस नेत्यांनी केलेली होती पण, ती राहुल गांधी यांनी फेटाळली . नाव जरी तरुण असलं तरी स्वत:च्या बळावर एक पाऊल उचलता येत नाही अशी तरुण गोगोई यांची आरोग्यावस्था जराजर्जर आहे तरी, त्यांनाच नेतृत्वपदी कायम ठेवण्यांनं निवडणुका लढवणारे ‘चाणक्य’ भाजपत सामील झाले आणि निवडणुका जाहीर होण्याआधीच आसामातील कॉंग्रेसचा पराभव निश्चित झाला . केरळात ओम्मन चंडी यांच्याविरोधात भ्रष्टाचारासकट नको-नको त्या असंख्य तक्रारी झाल्या . तिथेही वेळीच नेतृबदल केला असता तर पराभवाची नाचक्की टाळता आली असती . गाधीवाद्यांचा हिंसाचाराला विरोध पण , डाव्यांशी पश्चिम बंगालात युती आणि केरळात शत्रुत्व हा तर विसंगतीचा कळसच होता ; ही राजकीय अगतिकता का स्वीकारावी लागली याचं काहीही स्पष्टीकरण दिलं गेलं नाही . हे असे आणि उमेदवारी वाटपाचे निर्णय काही स्थानिक नेत्यांचे नव्हते तर युवराज राहुल यांचाच त्यासाठी आग्रह होता . त्या पार्श्वभूमीवर पराभवाची जबाबदारी स्वीकारणं प्रतिमा उजळ होण्यासाठी पूरक ठरलं असता पण , त्या पातळीवरही किमान शहाणपणाचा अभाव असल्याचं राहुल गांधी यांनी दाखवून दिलं आहे .
इंदिरा गांधी ते सोनिया गांधी अशी व्यक्तिकेंद्रीत आणि एककल्ली , नेतृत्वाची कॉंग्रेसची परंपरा आहे . ( १९६९पासून गांधी नावाचं नेतृत्व असल्याशिवाय निवडणुकात कॉंग्रेस टिकूच शकत नाही . राजीव गांधी यांच्या हत्येनंतर उदयाला आलेलं पी. व्ही. नरसिंहराव यांचं नेतृत्व याला अपवाद आहे पण, हे नेतृत्व उदयाला येण्यामागे राजीव गांधी यांच्या हत्येनंतर निर्माण झालेली सहानुभूतीची लाट होती, हे विसरता येणार नाही .) . नरसिंहराव यांच्या नेतृवाखालील केंद्र सरकारची मुदत संपल्यावर ते १९९८साली सोनिया गांधी सूत्रे हाती घेईपर्यत कॉंग्रेसची कशी वाताहत झालेली होती आणि सत्तेविना काँग्रेसजन कसे तडफडत होते हे देशानं पाहिलं आहे . अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारचा लोकसभा निवडणुकीत कॉंग्रेसकडून निसटता का होईना पराभव झाला तो सोनिया गांधी यांच्यामुळेच . पंतप्रधानपद न स्वीकारता सोनिया गांधी यांनी नंतर एकाच वेळी पक्ष तसंच सरकारची सूत्रे स्वत:कडे कशी ठेवली आणि त्याचे पक्ष तसेच सरकार पातळीवर दुष्परिणाम काय तसेच कसे झाले हेही देशानं अनुभवलं आहे ; राहुल गांधी हे या व्यक्तीकेंद्रित राजकारणाची पुढची ‘कमजोर’ कडी आहे .
‘मेरा नंबर कब आयेगा ’ असं एका जाहिरातीत एक माणूस अत्यंत अगतिकतेने विचारतो , तशी अवस्था सध्या नेता म्हणून राहुल गांधी यांची निवडणुकीतील विजयाबाबत झालेली आहे ’ असं एका जाहिरातीत एक माणूस अत्यंत अगतिकतेने विचारतो , तशी अवस्था सध्या नेता म्हणून राहुल गांधी यांची निवडणुकीतील विजयाबाबत झालेली आहे  राहुल यांच्या नेतृत्व क्षमतेबद्दल समस्त काँग्रेसजनांना २०१३मध्ये विश्वास का वाटत नव्हता , याचं उत्तरही कॉंग्रेसच्या या सलग पराभवात दडलेलं आहे . याला जबाबदार अर्थात स्वत: राहुल गांधी आहेत . दिल्लीच्या तालकटोरा स्टेडियमवर लोकसभा निवडणुकीचे प्रचार प्रमुख म्हणून सूत्रे हाती घेईपर्यंत राहुल गांधी यांचं राजकारणाबद्दल गंभीर नसणं त्याला कारणीभूत आहे . वयाचा चाळीशीचा टप्पा ओलांडल्यावर , तोपर्यंत लोकसभेची निवडणूक दोन वेळा जिंकून आणि पक्षाचं सरचिटणीसपद भूषवूनही राहुल यांना त्यांचं नेतृत्व पक्ष पातळीवरही प्रतिष्ठापित करता आलेलं नव्हतं . त्यांच्यात एक कसबी राजकारणी लपलेला आहे , त्यांच्यात देशाचे नेतृत्व स्वीकारण्याची असलेली क्षमता ( राहुल यांच्या नेतृत्व क्षमतेबद्दल समस्त काँग्रेसजनांना २०१३मध्ये विश्वास का वाटत नव्हता , याचं उत्तरही कॉंग्रेसच्या या सलग पराभवात दडलेलं आहे . याला जबाबदार अर्थात स्वत: राहुल गांधी आहेत . दिल्लीच्या तालकटोरा स्टेडियमवर लोकसभा निवडणुकीचे प्रचार प्रमुख म्हणून सूत्रे हाती घेईपर्यंत राहुल गांधी यांचं राजकारणाबद्दल गंभीर नसणं त्याला कारणीभूत आहे . वयाचा चाळीशीचा टप्पा ओलांडल्यावर , तोपर्यंत लोकसभेची निवडणूक दोन वेळा जिंकून आणि पक्षाचं सरचिटणीसपद भूषवूनही राहुल यांना त्यांचं नेतृत्व पक्ष पातळीवरही प्रतिष्ठापित करता आलेलं नव्हतं . त्यांच्यात एक कसबी राजकारणी लपलेला आहे , त्यांच्यात देशाचे नेतृत्व स्वीकारण्याची असलेली क्षमता () कधी कसाला लागलेली नव्हती आणि नंतरच्या काळात कृतीतूनही राहुल यांना ती सिद्ध करता आलेली नाही ; हा या सलग पराभवांचा अर्थ आहे .
पक्षात संजय गांधी मग राजीव गांधी आणि नंतर सोनिया गांधी यांना छुपा विरोध होता पण त्यांना असलेल्या विरोधाची धार राहुल यांना असलेल्या विरोधाइतकी धारदार नव्हती . ‘राजकारण समजतच नाही’ किंवा ‘नेतृत्व गुणांचा अभाव आहे’ अशी जहरी टीका राहुल यांच्यावर आधी पक्षातूनच झाली, त्यानंतर नरेंद्र मोदी आले ; नव्याने पक्ष बांधणीचा संदेश आणि कार्यकर्त्यांची नवी फळी उभारण्याचा विश्वास देणाऱ्या राहुल यांच्या मोहिमा याच विरोधकांकडून ( उदाहरणार्थ कॉंग्रेसमधील घराणेशाही मोडून काढण्यासाठी लोकसभा निवडणुकीत काही मतदार संघात कार्यकर्त्यानी निवडलेला उमेदवार देणे आणि त्या उमेदवाराला निवडणून आणण्याची जबाबदारी त्याच कार्यकर्त्यांवर टाकणे ) कुचकामी ठरवल्या गेल्या . असं काही संजय किंवा राजीव किंवा सोनिया गांधी यांच्याबाबत अपवादानंच घडलं . याचं कारण संजय किंवा राजीव यांना विरोध म्हणजे साक्षात इंदिरा गांधी यांना आव्हान समजलं गेलं आणि त्या विरोधाचा पुरता राजकीय ‘बंदोबस्त’ केला गेला . तर सोनिया यांना विरोध करण्याची प्राज्ञाच कोणा कॉंग्रेसजनाची नव्हती कारण, त्यांनी कॉंग्रेसचे नेतृत्व करावं म्हणून कॉंग्रेसमधील तेव्हाचे सर्व ‘दिग्गज’ सोनियांच्या दारी दाती तृण धरून गेले होते .
बुझुर्ग , प्रस्थापित , वृद्ध नेत्यांची अडचण इंदिरा गांधी यांनाही सुरुवातीला काही काळ भेडसावली पण, राजकारणातील अनुभवाचा आधार आणि कणखर स्वभाव याआधारे सर्वांना एक तर खड्यासारखं बाजूला फेकलं आणि निर्वाणीचा क्षण आला तेव्हा नवा पक्ष काढून स्वत:चं नेतृत्व प्रस्थापित करण्यात त्या यशस्वी झाल्या . हा असा खमकेपणा आणि पक्षात आघाडीवर राहून लढण्याचा चिवट संयम राहुल गांधी अद्याप दाखवू शकले नाहीत, उलटपक्षी आपल्याच पंतप्रधानांनी घेतलेल्या निर्णयाची जाहीर खिल्ली उडवण्याचा बालीशपणा मात्र त्यांनी दाखवला  ) . हा त्यांच्यातल्या आकलनाचाही तोकडेपणाच म्हणायला हवा . निवडणुका राहुल गांधी यांच्या नेतृत्वाखाली लढल्या गेल्या आणि त्यात आता कॉंग्रेसच्या पदरी पुन्हा (अपेक्षित ) अपयश आल्यानं तर बसलेला ‘पराभूत नेतृत्व’ हा शिक्का लवकर न पुसता येणारा आहे .
स्वत:चं नेतृत्व पक्षात प्रस्थापित न होण्याला राहुल गांधी बरेच जबाबदार आहेत . केंद्रात मनमोहनसिंग यांच्या नेतृत्वाखाली सरकार असताना मंत्रीपद स्वीकारुन एखाद्या खात्याचा कारभार चोख चालवून प्रशासकीय कसब आणि नेतृत्वगुण सिद्ध करण्याची संधी राहुल यांनी गमावली . त्याची, राजकीय पातळीवरील पुनरावृत्ती त्यांनी लोकसभा निवडणुकीत झालेल्या कॉंग्रेसच्या आजवरच्या आयुष्यातील सर्वात मोठ्या पराभवात केली . लोकसभेतील विरोधी पक्षनेतेपद ( खरं तर , गट नेतेपद स्वीकारून ) मोदी आणि भाजप विरोधातील लढाईचे नेतृत्व राहुल यांनी करायला हवं होतं . पण , राहुल गेले ५९ दिवसांच्या सुटीवर ) मोदी आणि भाजप विरोधातील लढाईचे नेतृत्व राहुल यांनी करायला हवं होतं . पण , राहुल गेले ५९ दिवसांच्या सुटीवर  देशाचं नेतृत्व () करण्यास निघालेला नेता अर्थसंकल्पीय अधिवेशनात गायब राहतो हे प्रथमच घडलं . राहुल गांधी यांच्या त्या गैरहजेरीमागची कारणं कदाचित त्यांच्या पातळीवर समर्थनीय असतील पण, कॉंग्रेसला त्या गैरहजेरीचं समर्थन करता आलं नाही , उलट कॉंगेसची पंचाईतच झाली . आघाडीवर राहून नेतृत्व करण्यात राहुल गांधी कमी पडतात असंच वातावरण दृढ झालंय .
राजकारण किती संधीसाधू असतं याची गंमत बघा ; याच राहुल गांधी यांनी पंतप्रधानपद स्वीकारावं असं पंतप्रधान मनमोहनसिंगसकट सर्व कॉंग्रेस नेते लोकसभा निवडणुकीपूर्वी म्हणत असत . पण, लोकसभा निवडणुकीत पराभव झाल्यापासून पक्षाचं अध्यक्षपदही त्याच राहुल यांना हुलकावण्या देतंय आणि आता तर त्यांच्या नेतृत्वावरच भलंमोठ्ठं प्रश्नचिन्ह लागलं आहे  सर्व प्रतिकुलतांवर मात करून नेतृत्व प्रस्थापित व्हावं यासाठी पक्षाला निवडणुकीत यश मिळवून देण्याचं आव्हान राहुल गांधी यांच्यासमोर आहे . पराभूत नेत्याला राजकारणात काहीच स्थान नसतं , हा राजकारणाचा ‘उसूल’ असतो . सोनिया गांधी यांची प्रकृती ठीक नाही आणि राहुल पक्षाला विजय मिळवून देऊ शकत नाही हे सिद्ध झाल्यानं कॉंग्रेस पुढील आव्हानात वाढ झाली आहे . एकूण राहुल आणि कॉंग्रेस पक्षासाठी पुढची वाट खूपच बिकट आहे…
भाजपच्या गोटात : मु. पो. उत्तन
एकारलं कर्कश्शपण आणि (अ)सहिष्णुतेचं राजकीयीकरण
जयंत पाटलांसमोरील आव्हानं आणि मुख्य सचिवपदाची निरर...
समकालीन मराठी पत्रकारितेतील एंक आघाडीचे नाव. पत्रकारितेचा सर्वांगिण व दीर्घ अनुभव. परखड, चतुरस्त्र आणि स्वछ पत्रकारिता करणारा संपादक. परखडपणा आणि आक्रमकता म्हणजे आक्रस्ताळेपणा नव्हे याची जाणीव असणारा . माणूस केंद्रस्थानी ठेऊन पत्रकारिता करणारा संवदेनशील पत्रकार. पत्रकारितेचे समग्र आकलन असणारा आणि अचूक समाजभान असणारा संपादक. राजकीय-सामाजिक भाष्य आणि व्यक्तिचित्रण यात हातखंडा असणारा, सामाजिक बांधिलकी स्वीकारलेला, सेक्यूलर विचारांचा पत्रकार. विविधांगी, स्पर्शी लेखन करणारा लेखक आणि प्रभावी वक्ता… ~ A leading name in contemporary Marathi journalism. A long and all round experience. A blunt, well-informed and clean journalist and editor. Bluntness does not mean obstinacy. A sensitive journalist who always keep the human being at the core of his news. An editor with complete understanding of journalism. An expert journalist in political commentary and pen portrayal, who accepts social commitment and is secular. A writer who writes on various topics, and an influential orator. For more info visit www.praveenbardapurkar.com
विदर्भाचा चिवचिवाट आणि शिवसेनेचा बोटचेपेपणा
‘ पंकजाची संघर्षयात्रा ’
दक्ष… बिग बॉस देख रहा है
विखारी हत्त्यांचे असहिष्णु सोहोळे…
नव्वदीच्या उंबरठ्यावरचा आशावादी कॉम्रेड
भाजपच्या खांद्यावरचा अवघड क्रूस
मराठवाडा तेव्हा… आणि आता तर राजकीय पोरका
वसुंधरेच्या कुशीत विसावलेलं मिथक…
आप’भी हमारे नही रहे
बाबा, हे वागणं बरं नव्हे
‘मनोहर’ असलं आणि नसलं तरी…
वेगळ्या विदर्भाचं (वार्षिक) तुणतुणं
कोडग्या नोकरशाहीवर ‘चाबूक’ हाच उतारा
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1963
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


April 2015 » Praveen Bardapurkar's Blog

संसदेच्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाच्या पहिल्या टप्प्यात गायब असलेले कॉंग्रेस नेते राहुल गांधी यांचे अधिवेशनाच्या दुसऱ्या टप्प्यात मोठे वाजत गाजत आगमन झाले आहे. परदेशी शिकून एखादा राजपुत्र राज्य करण्यासाठी देशाच्या राजधानीत परतल्यावर लोकात जसा उत्साह शिगेला पोहोचतो तसे कॉंग्रेसजणांचे सध्या झाले आहे. ते स्वाभाविकही आहे कारण, एक- कॉंग्रेसला गांधी नेतृत्वाशिवाय पर्याय नाही …
शेवटच्या टप्प्यात काही प्रकाशवृत्त वाहिन्यांचे काही पत्रकार आणि त्या वाहिन्यांवरचे काही तथाकथित राजकीय विश्लेषक यांचे ‘विशफूल थिंकिंग’ वगळता अपेक्षेप्रमाणे बांद्रे पूर्व विधानसभा मतदारसंघातील निवडणूक नारायण राणे दणकून हरले. शेवटच्या टप्प्यात या वाहिन्यांनी ‘राणे जोरदार टक्कर देणार’, ‘कदाचित ते विजयी होणार’, असे जे ‘हाईप’ केले त्यामागची कारणे काहीही असोत पण, दस्तुरखुद्द …
मल्टीप्लेक्स चित्रपटगृह ही बदलत्या तंत्रज्ञान आणि आवडी-निवडीची गरज आहे. त्या व्यवसायातून इतर छोट्या-मोठ्या पूरक व्यवसायांना मिळणाऱ्या संधी ओळखून महाराष्ट्र सरकारने करात सूट देण्यापासून ते वाढीव एफएसआयपर्यंत अशा अनेक सवलती मल्टीप्लेक्स उभारणी करणारांना दिल्या. या सवलती देतांना मल्टीप्लेक्सनी ‘प्राईम टाईम’मध्ये वर्षातून किमान ३० दिवस मराठी चित्रपटांसाठी राखून ठेवण्याची अट २००१साली राज्यात …
सत्ताधुंद आणि आचरटेश्वरांच्या देशा
‘राजीव गांधी यांनी नायजेरियन (म्हणजे काळ्या वर्णाच्या) मुलीशी लग्न केले असते तर त्या मुलीला कॉंग्रेसने नेता म्हणून स्वीकारले असते का ’ अशा शब्दात भारतीय जनता पक्षाचे केंद्रीय मंत्री गिरीराज सिंह यांनी सोनिया गांधी यांच्या वर्णाच्या संदर्भात केलेली टिप्पणी कोणाही सुसंस्कृत आणि सभ्य माणसाला असभ्य, अश्लाघ्य आणि निर्लज्जपणाचा कळस वाटणारी असली …
देवेंद्र सरकारसमोरील जटील आव्हाने…
मुख्यमंत्र्याच्या डोईजड झाली नोकरशाही
दुष्काळ राजकीय इच्छा शक्तीचाच
लालुंचा घोटाळा आणि जिगरबाज ‘ते’ चौघे
राज ठाकरे आणि नेमाडेंची ताशेरेबाजी
राहुल गांधी आणि बिलंदर काँग्रेसजन
दिलखुलास आणि ऐटदार गवई…
सुषमा – स्वप्न ते भंगले
ट्युशन्स – एक स्वानुभव
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1963
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


May 2015 » Praveen Bardapurkar's Blog

गांधी @ वसंत गुर्जर.कॉम
वसंत दत्तात्रेय गुर्जर यांची गांधी ही कविता सर्वात प्रथम ऐकली ती अंबाजोगाई साहित्य संमेलनात. पत्रकारितेत येऊन तेव्हा जेमतेम पाच-सहा वर्ष झालेली होती. प्रकाशित काही कथांना मान्यवरांची दाद() मिळाल्याने कथालेखनाची उर्मी जास्तच बळावलेली असल्याने लेखक होण्याचे स्वप्न होते. त्यातच नागपूर पत्रिका या दैनिकाच्या ‘साकव’ या रविवार पुरवणीचे संपादन मंगला विंचुरणेसोबत करत …
एक वर्षापूर्वी आणि नंतर…
(सर्व परिचित वाचक चळवळ ग्रंथालीचे मुखपत्र असलेल्या ‘शब्दरुची’ या मुखपत्राच्या मे २०१५च्य अंकाचा अतिथी संपादक मी आहे. केंद्रातील नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारचे एक वर्ष ही या अंकाची थीम आहे. या अंकासाठी मी लिहिलेल्या लेखाचा हा संपादित भाग- चित्र संकल्पना : विवेक रानडे ) मनमोहनसिंग यांच्या नेतृत्वाखालील यूपीएचे सरकार पायउतार …
एकंदरीत हा पंधरवडा सेलिब्रिटींचे ‘लाड’ होण्याचा दिसतो आहे. सक्तमजुरीची सजा होऊनही एक मिनिटसुद्धा सलमानखान नावाचा नट कारागृहाच्या गजाआड गेला नाही. संशयास्पद व्यवहार करून निकालात काढलेल्या ‘सत्यम’कडे जमा असलेल्या भागधारकांच्या कोट्यवधी रुपयांवर डल्ला मारणाऱ्या राजूला उच्च न्यायालयात जामीन मिळाला आणि त्यापाठोपाठ बातमी आली ती, तामिळनाडूच्या सर्वेसर्वा जयललिता यांना उच्च न्यायालयाने बेहिशेबी …
गेल्या ३५/३६ वर्षात बसोलीच्या या वर्षीच्या शिबिरात सर्वार्थाने प्रथमच माझा कोणताही सहभाग नसेल. १९८० ते २०१५ या काळात देशात (किंवा काही वेळा परदेशातही) असलो तरी बसोलीच्या शिबिरात आवर्जून एक दिवस तरी सहभागी होऊन किमान चार-सहा तास घालवणे मला मनापासून आवडत असे; खरं तर अजूनही आवडेल. मधली काही वर्ष पत्रकारितेच्या निमित्ताने …
कणभर खरं, मणभर खोटं
‘कणभर खरं आणि मणभर खोटं’ बोलणाऱ्या सलमानखान या नटाचे दारूच्या नशेत कार चालवून पाच जणांना चिरडण्याच्या आरोपाखाली झालेली शिक्षा भोगण्यासाठी कारागृहाआड जाणे आणखी लांबले. आपल्या देशातील कायद्याच्या मार्गाने न्याय होण्याची/मिळण्याची प्रक्रिया कशी आरोपीच्या पथ्यावर पडते याचे उदाहरण म्हणून या घटनेकडे बघायला हव. शिवाय सलमान एकही दिवस जेलमध्ये न गेल्याने ही …
संसदेच्या कॉरीडॉर किंवा प्रांगणात अनोळखी असणाऱ्याने जरी अभिवादन केले तरी आवर्जून सस्मित प्रतिसाद देण्याचा सुसंस्कृतपणा जपणारे तसेच आपण कोणी तरी बडे राजकीय आसामी आहोत याचा मागमूसही न लागू देता दिल्लीच्या सांस्कृतिक वर्तुळात सहजपणे वावरणारे सीताराम येच्युरी आता मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाचे जनरल सेक्रेटरी म्हणजे ‘सेनापती’ झाले आहेत. थोडक्यात सांगायचे तर, जनाधार …
दक्ष… बिग बॉस देख रहा है
हवे आहेत, अंधाराची तहान लागणारे…
जिना, जसवंतसिंह आणि जुने हिशेब…
भाजपच्या गोटात : मु. पो. उत्तन
नव्वदीच्या उंबरठ्यावरचा आशावादी कॉम्रेड
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1966
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


मनाचा आरसा: August 2007

जे जे मनास भावे ते ते इथे उतरवावे ते ते इथे उतरवावे मन मोकळे करून घ्यावे मन मोकळे करून घ्यावे
हे शीर्षक वाचुन तुम्ही म्हणाल,'टिळक ना महान माणूस होता माहिती आहे महान माणूस होता माहिती आहे पण च्यायला हा काय नविन सांगणार आहे आता टिळकांबद्द्ल पण च्यायला हा काय नविन सांगणार आहे आता टिळकांबद्द्ल
नाव : बाळ गंगाधर टिळक
स्थळ : चिखलगाव, रत्नांगिरी.
'हुर्रर्रर्रर्रर्रर्रर्रर्रर्र, हे आम्हालाही माहिती होतं(चक्क). १ ऑगस्ट १९२० रोजी ते पंचत्वास विलीन झाले. प्रचंड जनसमुदाय उपस्थित होता तेव्हा मुंबईत त्यांच्या अंत्ययात्रेला. youtube वर पाहिलाय हो आम्ही त्यांचा video.'
माणूस खरंच ज्ञानी होता हा पण त्यांचे गुरु, केरुनाना छत्रे त्यांना सूर्याचं पिल्लू म्हणायचे. बुद्धीचं तेज होतंच त्यांच्या तसं. सामान्य माणूस उजव्या मेंदुचा उपयोग फार कमी करतो. शास्त्रज्ञ १०-१५% करतात. लोकमान्यांनी २४% केला.......
गणितात तर त्यांचा व्यासंग होताच, त्याशिवाय राजकारण, तत्त्वज्ञान, खगोलशास्त्र, लेखन,न्यायशास्त्र, सनातन धर्मग्रंथांचा अभ्यास, त्यावर सखोल विचार व लेखन...एक ना दोन
टिळक मुंबईला ज्या मित्राकडे राहायचे तो वैद्यकशास्त्र शिकायचा. त्याच्या घरी बसुन हेही जीवशास्त्रात घुसले. एकदा disection साठी बैलाच ह्रदय घेऊन आले. तेव्हा मात्र त्या मित्राने लोकमान्यांना गणितातंच व्यासंग करण्याचा प्रेमळ सल्ला दिला. असो
टिळक जर शे-सव्वाशे वर्ष उशिरा जन्मले असते तर
त्यांची शेंगांची गोष्ट आज आम्हाला सांगितली गेली नसती. ते लोकमान्य ह्या नावाने प्रसिद्ध झाले नसते. 'स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच' असं लहान मुलांना १५ ऑगस्ट किंवा २६ जानेवारीच्या भाषणात सांगायची संधी मिळाली नसती' असं लहान मुलांना १५ ऑगस्ट किंवा २६ जानेवारीच्या भाषणात सांगायची संधी मिळाली नसती बिचारे..... एक सच्चा नेता हरवून बसले असते
सार्वजनिक गणेशोत्सव झाले असते शिवजयंतीवरुन वादही झाले नसते, कारण तोही उत्सव कदाचित टिळकांनी सुरु केला नसता. आणि इतर सुपीक टाळक्यांच्या डोक्यातही आलं नसतं. सावरकर,चाफेकरबंधुंसारख्या कट्टर हिंदुत्ववाद्यांनी कोणाचा आदर्श डोळ्यासमोर ठेवला असता
केसरी निघाला नसता,त्यातील पाश्चिमात्त्यांना हादरवून टाकणा-या अग्रलेखांना आज सगळे मुकले असते. गीतारहस्य,The arctic home in vedas वगैरेसारखे अव्वल दर्जाचे ग्रंथ लिहिले गेले नसते. गीतेवर टिका करणारे पुष्कळ आहेत. पण त्यातला योग्य अर्थ कोणी सांगितला असता
आज टिळक असते आणि जर ते राजकारणात असते तर भल्याभल्यांची शब्दांनी मुंडीच मुरगळली असती त्यांनी भल्याभल्यांची शब्दांनी मुंडीच मुरगळली असती त्यांनी कदाचित ते राजकारणात टिकलेही नसते. विवेक नक्कीच जागृत राहिला असता त्यांचा. भ्रष्टाचार,लाचारी,स्वाभिमानाचा अभाव ह्या दुर्गुणांविरुद्ध कडक शब्दात टिका केली असती. एकीकडे टिळक आणि दुसरीकडे उरलेले राजकारणी असा देखावा झाला असता. कारण टिळक एकटेच मनापासून जनतेसाठी झटले असते.
आज टिळक जर I.T. मध्ये असते तर Software,hardware आणि network ह्या तीन शाखांमध्ये विभागल्या गेलेल्या ह्या क्षेत्रात टिळक तीनही विभागात गुरु झाले असते. कित्येक नवनवीन codes लिहिले असते त्यांनी. नवीन hardware configurations शोधली असती, आणि कित्येक नवीन topologies शोधल्या असत्या. भारतीय IT मध्ये कितीही पुढे असले तरी अजुन ते स्वतःची programming langauge बनवू शकले नाहीत. टिळकांनी कदाचित तीही बनवली असती. कारण कोणत्याही विषयाच्या मुळाशी हात घालायचा स्वभावंच होता त्यांचा
किंवा कदाचित टिळक न्यायशास्त्रातही गेले असते. तसं झालं असतं तर किती न्याय्य कायदे बनवले गेले असते जुने पुराणे इंग्रजांच्या काळातले कायदे कदाचित आज वापरलेच गेले नसते, कारण इतिहासात टिळकांनी, हिंदुधर्माबद्द्ल इंग्रजांनी कायदे करण्याच्या विरुद्ध उठवलेल्या आवाजाचे दाखले आहेत. जातीवाद वाढवणा-या कायद्यांना तर टिळकांनी आवर्जुन विरोध केला असता.
असो, ह्या सगळ्या त्यांच्या आजच्या अस्तित्वाविषयीच्या कल्पना सोडल्या तरीही आज त्यांच अस्तित्व ही काळाची गरज आहे. टिळक स्वर्गातून हे सगळ बघत असतील तर रडतील का छे, रडणं हा त्यांचा स्वभाव नाही. गीतेवर एवढा सखोल विचार केलेला माणूस मार्ग शोधेल, रडणार नाही. लोकमान्य,खरंच तुम्ही परत या हो छे, रडणं हा त्यांचा स्वभाव नाही. गीतेवर एवढा सखोल विचार केलेला माणूस मार्ग शोधेल, रडणार नाही. लोकमान्य,खरंच तुम्ही परत या हो देश आज जरी स्वतंत्र झाला असला तरीही समाज अजूनही अज्ञान,गरीबी,भ्रष्टाचार,लाचारी,पक्षपात,जातीवाद,धर्मवाद,अप्रामाणिकपणा,स्वार्थी राजकीय पक्ष ह्यांच्या विळ्ख्यात अडकून पडलाय. ह्या सगळ्या शत्रुंपासून मुक्त करण्यासाठी तुमच्यासारखाच खंबीर,बुद्धीजीवी नेता हवाय हो देशाला. देशासाठी रक्ताचं पाणी करणारा नेता हवाय. इथे आधीच सगळ्यांची शरीरे थंडगार पाण्यानी भरलेली आहेत देश आज जरी स्वतंत्र झाला असला तरीही समाज अजूनही अज्ञान,गरीबी,भ्रष्टाचार,लाचारी,पक्षपात,जातीवाद,धर्मवाद,अप्रामाणिकपणा,स्वार्थी राजकीय पक्ष ह्यांच्या विळ्ख्यात अडकून पडलाय. ह्या सगळ्या शत्रुंपासून मुक्त करण्यासाठी तुमच्यासारखाच खंबीर,बुद्धीजीवी नेता हवाय हो देशाला. देशासाठी रक्ताचं पाणी करणारा नेता हवाय. इथे आधीच सगळ्यांची शरीरे थंडगार पाण्यानी भरलेली आहेत रक्ताची तर बात सोडाच...
ह्या ब्लॉगवरील सर्व प्रसंग, व्यक्तींची नावे, त्यांची व्यक्तिमत्त्वे काल्पनिक आहेत. त्याचा दैनंदिन जीवनाशी काहीही संबंध जुळून आल्यास, तो निव्वळ योगायोग समजावा. इथल्या साहित्यावर सर्व हक्क लेखकाचे आहेत. लेखकाच्या परवानगीशिवाय इथले साहित्य कुठेही वापरू नये.
थोडसं काहीतरी, मनातलं कुठलंतरी..
नदीच मुळ आणि ऋषिचं कुळ, शोधायला जाऊ नये. माझा सल्ला ऐकुन गार झालेले लोक मी उत्तम सल्लागार आहे असं म्हणतात. I proud to be a marathi. मी स्वतःला मराठीतुनच उत्तम प्रकारे express करू शकतो. काही लोकं एका दगडात दोन पक्षी मारतात, मी दोन पक्ष्यांना एकावेळी डोळा मारतो. अजुनपर्यंत कोणी मुलगी मला हो म्हणाली नाही नी मी कोणत्या मुलीला सापडलो नसल्याने, माझ्यासकट सगळ्यांचेच दिवस मजेत चालू आहेत. माझ्या गाण्यांच्या चालीवरून मी किती चांगल्या चालीचा आहे हे लोक ओळखतात. IT मध्ये असल्यामुळे मी नेहमी ऐटीत असतो. स्वतःला शोधायचा मी खुप प्रयत्न केला, पण मी कधी कुठे, कशात हरवलोच नाही.
३ एप्रिल.....एका अस्मितेचा अस्त.....


June 2015 » Praveen Bardapurkar's Blog

सुषमा – स्वप्न ते भंगले
एकेकाळी शिष्य असलेल्या नरेंद्र मोदी यांना लालकृष्ण अडवाणी यांनी नंतर विरोध का केला हे ललित मोदी प्रकरणाचे वार सहन करावे लागल्यावर परराष्ट्र मंत्री सुषमा स्वराज यांना चांगलेच उमगले असणार. दोन वर्षापूर्वी ‘प्राईम मिनिस्टर इन वेटिंग’ असणाऱ्या सुषमा स्वराज सत्ताधारी भारतीय जनता पक्षाच्या गळ्यातील ओढणे झाल्याच्या वर्तमान चित्रातून राजकारणातील अनिश्चितता म्हणजे …
राजकारणातल्या फुशारक्या आणि निसरड्या वाटा
राजकारणात आपल्या शीर्षस्थ नेत्यांच्या जास्तीत जास्त निकटचे असल्याच्या फुशारक्या मारता येणे फारच कौशल्याचे असते. म्हणजे, आपण खरे बोलत नाहीये हे समोरच्याला कळू न देण्याचे कसब गेंड्याच्या कातडीसारखे टणक असावे लागते आणि आपण खोटे बोलतोय हे नेत्याचा कानी जाणार नाही याची कडेकोट खबरदारी कायम घ्यावी लागते. मात्र हे मूलभूतपणे उमगलेले नसले …
रविवारची सकाळ वीणा आलासे यांच्या मृत्युची बातमी घेऊन उजाडली. गेल्या आठवड्यातील मजकुरात त्यांची आठवण काढली होती. लिहितानाच विचार केला की खूप दिवस झाले त्यांचा फोन नाही.. आपणही केलेला नाही. बोलायला हवं एकदा. बोलणं राहून गेलं.. कायमचं राहूनच गेलं. नावानं हाकारायचं असेल तर ‘वीणाताई’ आणि नुसतंच असेल तेव्हा ‘अहो बाई’ असं …
तिशीतल्या मतदारांचा दृष्टीकोन… पण, लक्षात कोण घेणार
दिलखुलास आणि ऐटदार गवई…
कॉंग्रेसचं जहाज भरकटायला नको…
भाजपच्या खांद्यावरचा अवघड क्रूस
जयंत पाटलांसमोरील आव्हानं आणि मुख्य सचिवपदाची निरर्थक चर्चा
स्वतंत्र विदर्भाच्या स्वप्नपूर्तीसाठी हवा एक केसीआर
फडणवीस, रयतेचे मुख्यमंत्री व्हा
नारायण राणेंचं ‘उदात्त’ वैफल्य
राज ठाकरे आणि नेमाडेंची ताशेरेबाजी
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1967
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


मनाचा आरसा: August 2008

जे जे मनास भावे ते ते इथे उतरवावे ते ते इथे उतरवावे मन मोकळे करून घ्यावे मन मोकळे करून घ्यावे
अध्याय दहा - आठवणी
 थोडी काही वाढ ॥
 मी सांगेन खास काही
 जैसे असेल स्मरणी ॥
 आले तुझ्या आईच्या ॥
 ‘ती’ माझ्या आईच्या ॥
 सून आपल्या घरी ॥
 आला होता ताप भला
 होता झाला नाईलाज ॥
 कोणी नव्हते त्याच्या जवळी
माझी हि कळी कोवळी  आली तेव्हा मदतीला ॥
 बसवून वर्गात माणूस ‘फेक’
 रसच नसे मजला ॥
मानून मला खास बंदा  माझा अभ्यास करे ‘ती’॥
नेहमी ‘ती’ लिहुन देत
दिले होते मी साचे  माझ्या सर्व गड्यांसी ॥
 फराळ माझ्या घरी ‘ती’चा ॥
घरी जाया जेव्हा निघाले
केवळ ‘ती’ने वाकून केले
असो, असे अनेक प्रसंग  घडले, असता ‘ती’ संग
परि एक घडला प्रसंग  सांगेन पुढे कधीतरी ॥
ह्या ब्लॉगवरील सर्व प्रसंग, व्यक्तींची नावे, त्यांची व्यक्तिमत्त्वे काल्पनिक आहेत. त्याचा दैनंदिन जीवनाशी काहीही संबंध जुळून आल्यास, तो निव्वळ योगायोग समजावा. इथल्या साहित्यावर सर्व हक्क लेखकाचे आहेत. लेखकाच्या परवानगीशिवाय इथले साहित्य कुठेही वापरू नये.
थोडसं काहीतरी, मनातलं कुठलंतरी..
अध्याय दहा - आठवणी
नदीच मुळ आणि ऋषिचं कुळ, शोधायला जाऊ नये. माझा सल्ला ऐकुन गार झालेले लोक मी उत्तम सल्लागार आहे असं म्हणतात. I proud to be a marathi. मी स्वतःला मराठीतुनच उत्तम प्रकारे express करू शकतो. काही लोकं एका दगडात दोन पक्षी मारतात, मी दोन पक्ष्यांना एकावेळी डोळा मारतो. अजुनपर्यंत कोणी मुलगी मला हो म्हणाली नाही नी मी कोणत्या मुलीला सापडलो नसल्याने, माझ्यासकट सगळ्यांचेच दिवस मजेत चालू आहेत. माझ्या गाण्यांच्या चालीवरून मी किती चांगल्या चालीचा आहे हे लोक ओळखतात. IT मध्ये असल्यामुळे मी नेहमी ऐटीत असतो. स्वतःला शोधायचा मी खुप प्रयत्न केला, पण मी कधी कुठे, कशात हरवलोच नाही.
३ एप्रिल.....एका अस्मितेचा अस्त.....


मुंबई विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. सुहास पेडणेकर यांची गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयास सदिच्छा भेट | | Gogate Jogalekar College

मुंबई विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. सुहास पेडणेकर यांची गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयास सदिच्छा भेट
मुंबई विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. सुहास पेडणेकर यांची गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयास सदिच्छा भेट
मुंबई विद्यापीठाचे नूतन कुलगुरू डॉ. सुहास पेडणेकर यांनी नुकतीच गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयास सदिच्छा भेट दिली. डॉ. सुहास पेडणेकर यांचा रत्नागिरी एज्युकेशन सोसायटीच्या कार्याध्यक्षा श्रीम. शिल्पाताई पटवर्धन यांनी रत्नागिरी एज्युकेशन सोसायटी व महाविद्यालयातर्फे सत्कार केला. याप्रसंगी गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयाचे प्राचार्य, डॉ. किशोर सुखटणकर उपस्थित होते. त्यांनी महाविद्यालयातील विविध शैक्षणिक आणि अभ्यासेतर उपक्रमांचा आढावा घेतला आणि समाधान व्यक्त केले. महाविद्यालयाच्या संशोधन प्रयोगशाळेसाठी जपानमधून आयात करण्यात आलेल्या ‘शिमाजू’ कंपनीच्या अत्याधुनिक अशा एच.पी.एल.सी. या प्रयोगशाळेतील अतिशय उपयुक्त असे उपकरण विज्ञात व तंत्रज्ञान विभागाच्या एफ.आय.एस.टी. या अनुदानातून घेण्यात आले आहे. सदर उपकरण मा. डॉ. सुहास पेडणेकर यांच्या हस्ते कार्यान्वित केले गेले. याप्रसंगी बोलताना त्यांनी या उपकरणाचा शोधप्रकल्प आणि इतर संशोधन कार्यासाठी सुयोग्य वापर करण्याचे आवाहन केले आणि अनुदानित शोधप्रकल्प करण्याच्या दृष्टीने पाऊले उचलावित याकरिता उपस्थितांना सविस्तर मार्गदर्शन केले.
त्यानंतर संपन्न झालेल्या रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील प्राचार्यांच्या कार्यशाळेमध्ये आपले मनोगत व्यक्त करताना कुलगुरू डॉ. सुहास पेडणेकर यांनी विद्यापीठाचे कामकाज अधिक उत्तम होण्याकरिता आपण सर्वांनी एकत्रितपणे काम करण्याची आवशकता आहे असे सांगितले. यासाठी सर्वांचे सहकार्य आपल्याला लागणार आहे असे सांगून त्यांनी विद्यापीठाच्या नियोजित कामकाजाचा आढावा घेतला.
या कार्यक्रमाला रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विविध महाविद्यालयातील प्राचार्य व प्राध्यापक उपस्थित होते.
गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयाच्या प्रा. अमित मिरगल यांना शिवाजी विद्यापीठाची विद्यावाचस्पती (पीएच.डी.) पदवी प्रदान
गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयात दि. १८ मे २०१८ रोजी तृतीय वर्ष विज्ञान सेमिस्टर- ५ (अॅप्लाईड कंपो.) थिअरी परीक्षा
कौशल्य विष्कारातून रंगला गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयातील सप्तरंग
गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयात मॅग्रूव्ह सोसायटी ऑफ इंडिया तर्फे ‘विशेष चॅप्टर’ स्थापन
गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयात दि. १८ मे २०१८ रोजी तृतीय वर्ष विज्ञान सेमिस्टर- ५ (अॅप्लाईड कंपो.) थिअरी परीक्षा
मुंबई विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. सुहास पेडणेकर यांची गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयास सदिच्छा भेट
गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयाच्या प्रा. अमित मिरगल यांना शिवाजी विद्यापीठाची विद्यावाचस्पती (पीएच.डी.) पदवी प्रदान
गोगटे जोगळेकर महाविद्यालयाच्या हाझीम काझी याचे प्रकल्प स्पर्धेत सुयश


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - नवमः स्कन्धः - त्रयोदशोऽध्यायः

कलेः पञ्चसहस्राब्दे समतीते सुरेश्वर
क्व गता सा महाभाग तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १ ॥
जगाम तत्र वैकुण्ठे शापान्ते पुनरेव सा ॥ २ ॥
भारती भारतं त्यक्त्वा तज्जगाम हरेः पदम्
पद्मावती च शापान्ते गङ्‌गा सा चैव नारद ॥ ३ ॥
गङ्‌गा सरस्वती लक्ष्यीश्चैतास्तिस्रः प्रिया हरेः
तुलसीसहिता ब्रह्मंश्चतस्रः कीर्तिताः श्रुतौ ॥ ४ ॥
केनोपायेन सा देवी विष्णुपादाब्जसम्भवा
ब्रह्मकमण्डलुस्था च श्रुता शिवप्रिया च सा ॥ ५ ॥
बभूव सा मुनिश्रेष्ठ गङ्‌गा नारायणप्रिया
अहो केन प्रकारेण तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ६ ॥
पुरा बभूव गोलोके सा गङ्‌गा द्रवरूपिणी
राधाकृष्णाङ्‌गसम्भूता तदंशा तत्स्वरूपिणी ॥ ७ ॥
द्रवाधिष्ठातृदेवी या रूपेणाप्रतिमा भुवि
नवयौवनसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता ॥ ८ ॥
तप्तकाञ्चनवर्णाभा शरच्चन्द्रसमप्रभा ॥ ९ ॥
सुपीनकठिनश्रोणिः सुनितम्बयुगंधरा ॥ १० ॥
पीनोन्नतं सुकठिनं स्तनयुग्मं सुवर्तुलम्
सुचारुनेत्रयुगलं सुकटाक्षं सुवंक्रिमम् ॥ ११ ॥
सिन्दूरबिन्दुललितं सार्धं चन्दनबिन्दुभिः ॥ १२ ॥
बन्धूककुसुमाकारमधरोष्ठं च सुन्दरम् ॥ १३ ॥
वाससी वह्निशुद्धे च नीवीयुक्ते च बिभ्रती ॥ १४ ॥
सा सकामा कृष्णपार्श्वे समुवास सुलज्जिता
वाससा मुखमाच्छाद्य लोचनाभ्यां विभोर्मुखम् ॥ १५ ॥
निमेषरहिताभ्यां च पिबन्ती सततं मुदा
प्रफुल्लवदना हर्षान्नवसङ्‌गमलालसा ॥ १६ ॥
एतस्मिन्नन्तरे तत्र विद्यमाना च राधिका ॥ १७ ॥
कोपेनारक्तपद्मास्या रक्तपङ्‌कजलोचना ॥ १८ ॥
अमूल्यरत्‍ननिर्माणनानाभूषणभूषिता ॥ १९ ॥
पीतवस्त्रस्य युगलं नीवीयुक्तं च बिभ्रती ॥ २० ॥
स्थलपद्मप्रभामुष्टं कोमलं च सुरञ्जितम्
कृष्णदत्तार्घ्यसंयुक्तं विन्यसन्ती पदाम्बुजम् ॥ २१ ॥
सेव्यमाना च ऋषिभिः श्वेतचामरवायुना ॥ २२ ॥
दीप्तदीपप्रभाकारं सिन्दूरं बिन्दुशोभितम् ॥ २३ ॥
दधती भालमध्ये च सीमन्ताधःस्थलोज्ज्वले
पारिजातप्रसूनानां मालायुक्तं सुवंक्रिमम् ॥ २४ ॥
सुचारुरागसंयुक्तमोष्ठं कम्पयती रुषा ॥ २५ ॥
गत्वोवास कृष्णपार्श्वे रत्‍नसिंहासने शुभे
सखीनां च समूहैश्च परिपूर्णा विभोः प्रिया ॥ २६ ॥
तां दृष्ट्वा च समुत्तस्थौ कृष्णः सादरपूर्वकम्
सम्भाष्य मधुरालापैः सस्मितश्च ससंभ्रमः ॥ २७ ॥
तुष्टुवुस्ते च भक्त्या च तुष्टाव परमेश्वरः ॥ २८ ॥
उत्थाय गङ्‌गा सहसा स्तुतिं बहु चकार सा
कुशलं परिपप्रच्छ भीतातिविनयेन च ॥ २९ ॥
ध्यानेन शरणायत्ता श्रीकृष्णचरणाम्बुजे ॥ ३० ॥
तां हृत्पद्मस्थितां कृष्णो भीतायै चाभयं ददौ
बभूव स्थिरचित्ता सा सर्वेश्वरवरेण च ॥ ३१ ॥
ऊर्ध्वसिंहासनस्थां च राधां गङ्‌गा ददर्श सा
सुस्निग्धां सुखदृश्यां च ज्वलन्तीं ब्रह्मतेजसा ॥ ३२ ॥
सदा द्वादशवर्षीयां कन्याभिनवयौवनाम् ॥ ३३ ॥
विश्ववृन्दे निरुपमां रूपेण च गुणेन च
शान्तां कान्तामनन्तां तामाद्यन्तरहितां सतीम् ॥ ३४ ॥
शुभां सुभद्रां सुभगां स्वामिसौभाग्यसंयुताम्
सौन्दर्यसुन्दरीं श्रेष्ठां सर्वासु सुन्दरीषु च ॥ ३५ ॥
कृष्णार्धाङ्‌गां कृष्णसमां तेजसा वयसा त्विषा
पूजितां च महालक्ष्मीं लक्ष्म्या लक्ष्मीश्वरेण च ॥ ३६ ॥
प्रच्छाद्यमानां प्रभया सभामीशस्य सुप्रभाम्
सखीदत्तं च ताम्बूलं भुक्तवन्तीं च दुर्लभम् ॥ ३७ ॥
अजन्यां सर्वजननीं धन्यां मान्यां च मानिनीम्
कृष्णप्राणाधिदेवीं च प्राणप्रियतमां रमाम् ॥ ३८ ॥
दृष्ट्वा रासेश्वरीं तृप्तिं न जगाम सुरेश्वरी
निमेषरहिताभ्यां च लोचनाभ्यां पपौ च ताम् ॥ ३९ ॥
एतस्मिन्नन्तरे राधा जगदीशमुवाच सा
वाचा मधुरया शान्ता विनीता सस्मिता मुने ॥ ४० ॥
केयं प्राणेश कल्याणी सस्मिता त्वन्मुखाम्बुजम्
पश्यन्ती सस्मितं पार्श्वे सकामा वक्रलोचना ॥ ४१ ॥
मूर्च्छां प्राप्नोति रूपेण पुलकाङ्‌कितविग्रहा
वस्त्रेण मुखमाच्छाद्य निरीक्षन्ती पुनः पुनः ॥ ४२ ॥
त्वं चापि तां संनिरीक्ष्य सकामः सस्मितः सदा
मयि जीवति गोलोके भूता दुर्वृत्तिरीदृशी ॥ ४३ ॥
त्वमेव चैव दुर्वृत्तं वारं वारं करोषि च
क्षमां करोमि प्रेम्णा च स्त्रीजातिः स्निग्धमानसा ॥ ४४ ॥
संगृह्येमां प्रियामिष्टां गोलोकाद् गच्छ लम्पट
अन्यथा न हि ते भद्रं भविष्यति व्रजेश्वर ॥ ४५ ॥
दृष्टस्त्वं विरजायुक्तो मया चन्दनकानने
क्षमा कृता मया पूर्वं सखीनां वचनादहो ॥ ४६ ॥
त्वया मच्छब्दमात्रेण तिरोधानं कृतं पुरा
देहं तत्याज विरजा नदीरूपा बभूव सा ॥ ४७ ॥
कोटियोजनविस्तीर्णा ततो दैर्घ्ये चतुर्गुणा
अद्यापि विद्यमाना सा तव सत्कीर्तिरूपिणी ॥ ४८ ॥
गृहं मयि गतायां च पुनर्गत्वा तदन्तिके
उच्चै रुरोद विरजे विरजे चेति संस्मरन् ॥ ४९ ॥
तदा तोयात्समुत्थाय सा योगात्सिद्धयोगिनी
सालङ्‌कारा मूर्तिमती ददौ तुभ्यं च दर्शनम् ॥ ५० ॥
ततस्तां च समाक्षिप्य वीर्याधानं कृतं त्वया
ततो बभूवुस्तस्यां च समुद्राः सप्त एव च ॥ ५१ ॥
दृष्टस्त्वं शोभया गोप्या युक्तश्चम्पककानने
सद्यो मच्छब्दमात्रेण तिरोधानं कृतं त्वया ॥ ५२ ॥
शोभा देहं परित्यज्य जगाम चन्द्रमण्डले
ततस्तस्याः शरीरं च स्निग्धं तेजो बभूव ह ॥ ५३ ॥
संविभज्य त्वया दत्तं हृदयेन विदूयता
रत्‍नाय किञ्चित्स्वर्णाय किञ्चिन्मणिवराय च ॥ ५४ ॥
किञ्चित्स्त्रीणां मुखाब्जेभ्यः किञ्चिद्राज्ञे च किञ्चन
किञ्चित्किसलयेभ्यश्च पुष्पेभ्यश्चापि किञ्चन ॥ ५५ ॥
किञ्चित्कलेभ्यः पक्वेभ्यः सस्येभ्यश्चापि किञ्चन
नृपदेवगृहेभ्यश्च संस्कृतेभ्यश्च किञ्चन ॥ ५६ ॥
दृष्टस्त्वं प्रभया गोप्या युक्तो वृन्दावने वने ॥ ५७ ॥
सद्यो मच्छब्दमात्रेण तिरोधानं कृतं त्वया
प्रभा देहं परित्यज्य जगाम सूर्यमण्डले ॥ ५८ ॥
ततस्तस्याः शरीरं च तीव्रं तेजो बभूव ह
संविभज्य त्वया दत्तं प्रेम्णा प्ररुदता पुरा ॥ ५९ ॥
विसृष्टं चक्षुषोः कृष्ण लज्जया मद्‍भयेन च
हुताशनाय किञ्चिच्च यक्षेभ्यश्चापि किञ्चन ॥ ६० ॥
किञ्चिद्विष्णुजनेभ्यश्च नागेभ्योऽपि च किञ्चन ॥ ६१ ॥
ब्राह्मणेभ्यो मुनिभ्यश्च तपस्विभ्यश्च किञ्चन
स्त्रीभ्यः सौभाग्ययुक्ताभ्यो यशस्विभ्यश्च किञ्चन ॥ ६२ ॥
तत्तु दत्त्वा च सर्वेभ्यः पूर्वं प्ररुदितं त्वया
शान्तिगोप्या युतस्त्वं च दृष्टोऽसि रासमण्डले ॥ ६३ ॥
रत्‍नप्रदीपैर्युक्ते च रत्‍ननिर्माणमन्दिरे ॥ ६४ ॥
तया दत्तं च ताम्बूलं भुक्तवांश्च पुरा विभो ॥ ६५ ॥
सद्यो मच्छब्दमात्रेण तिरोधानं कृतं त्वया
शान्तिर्देहं परित्यज्य भिया लीना त्वयि प्रभो ॥ ६६ ॥
ततस्तस्याः शरीरं च गुणश्रेष्ठं बभूव ह
संविभज्य त्वया दत्तं प्रेम्णा प्ररुदता पुरा ॥ ६७ ॥
विश्वे तु विपिने किञ्चिद्ब्रह्मणे च मयि प्रभो
शुद्धसत्त्वस्वरूपायै किञ्चिल्लक्ष्म्यै पुरा विभो ॥ ६८ ॥
तपस्विभ्यश्च धर्माय धर्मिष्ठेभ्यश्च किञ्चन ॥ ६९ ॥
मया पूर्वं च त्वं दृष्टो गोप्या च क्षमया सह
सुवेषयुक्तो मालावान् गन्धचन्दनचर्चितः ॥ ७० ॥
सुखेन मूर्च्छितस्तल्पे पुष्पचन्दनचर्चिते ॥ ७१ ॥
श्लिष्टो निद्रितया सद्यः सुखेन नवसङ्‌गमात्
मया प्रबोधिता सा च भवांश्च स्मरणं कुरु ॥ ७२ ॥
गृहीतं पीतवस्त्रं च मुरली च मनोहरा
वनमालाकौस्तुभश्चाप्यमूल्यं रत्‍नकुण्डलम् ॥ ७३ ॥
पश्चात्प्रदत्तं प्रेम्णा च सखीनां वचनादहो
लज्जया कृष्णवर्णोऽभूद्‍भवान् पापेन यः प्रभो ॥ ७४ ॥
क्षमा देहं परित्यज्य लज्जया पृथिवीं गता
ततस्तस्याः शरीरं च गुणश्रेष्ठं बभूव ह ॥ ७५ ॥
संविभज्य त्वया दत्तं प्रेम्णा प्ररुदता पुनः
किञ्चिद्दत्तं विष्णवे च वैष्णवेभ्यश्च किञ्चन ॥ ७६ ॥
धार्मिकेभ्यश्च धर्माय दुर्बलेभ्यश्च किञ्चन
तपस्विभ्योऽपि देवेभ्यः पण्डितेभ्यश्च किञ्चन ॥ ७७ ॥
एतत्ते कथितं सर्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
त्वद्‌गुणं चैव बहुशो न जानामि परं प्रभो ॥ ७८ ॥
इत्येवमुक्त्वा सा राधा रक्तपङ्‌कजलोचना
गङ्‌गां वक्तुं समारेभे नम्रास्यां लज्जितां सतीम् ॥ ७९ ॥
गङ्‌गा रहस्यं विज्ञाय योगेन सिद्धयोगिनी
तिरोभूय सभामध्ये स्वजलं प्रविवेश सा ॥ ८० ॥
राधा योगेन विज्ञाय सर्वत्रावस्थितां च ताम्
पानं कर्तुं समारेभे गण्डूषात्सिद्धयोगिनी ॥ ८१ ॥
गङ्‌गा रहस्यं विज्ञाय योगेन सिद्धयोगिनी
श्रीकृष्णचरणाम्भोजे विवेश शरणं ययौ ॥ ८२ ॥
गोलोके सा च वैकुण्ठे ब्रह्मलोकादिके तथा
ददर्श राधा सर्वत्र नैव गङ्‌गां ददर्श सा ॥ ८३ ॥
सर्वत्र जलशून्यं च शुष्कपङ्‌कं च गोलकम्
जलजन्तुसमूहैश्च मृतदेहैः समन्वितम् ॥ ८४ ॥
मनवो मुनयः सर्वे देवसिद्धतपस्विनः ॥ ८५ ॥
गोलोकं च समाजग्मुः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः
सर्वे प्रणेमुर्गोविन्दं सर्वेशं प्रकृतेः परम् ॥ ८६ ॥
वरं वरेण्यं वरदं वरिष्ठं वरकारणम्
गोपिकागोपवृन्दानां सर्वेषां प्रवरं प्रभुम् ॥ ८७ ॥
निरीहं च निराकारं निर्लिप्तं च निराश्रयम्
निर्गुणं च निरुत्साहं निर्विकारं निरञ्जनम् ॥ ८८ ॥
स्वेच्छामयं च साकारं भक्तानुग्रहकारकम्
सत्त्वस्वरूपं सत्येशं साक्षिरूपं सनातनम् ॥ ८९ ॥
परं परेशं परमं परमात्मानमीश्वरम्
प्रणम्य तुष्टुवुः सर्वे भक्तिनम्रात्मकन्धराः ॥ ९० ॥
सर्वे संस्तूय सर्वेशं भगवन्तं परात्परम् ॥ ९१ ॥
ज्योतिर्मयं परं ब्रह्म सर्वकारणकारणम्
अमूल्यरत्‍ननिर्माणचित्रसिंहासनस्थितम् ॥ ९२ ॥
सेव्यमानं च गोपालैः श्वेतचामरवायुना
गोपालिकानृत्यगीतं पश्यन्तं सस्मितं मुदा ॥ ९३ ॥
तया प्रदत्तं ताम्बूलं भुक्तवन्तं सुवासितम् ॥ ९४ ॥
परिपूर्णतमं रासे ददृशुश्च सुरेश्वरम्
मुनयो मनवः सिद्धास्तापसाश्च तपस्विनः ॥ ९५ ॥
प्रहृष्टमनसः सर्वे जग्मुः परमविस्मयम्
परस्परं समालोक्य प्रोचुस्ते च चतुर्मुखम् ॥ ९६ ॥
ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुं कृत्वा स्वदक्षिणे ॥ ९७ ॥
वामतो वामदेवं च जगाम कृष्णसन्निधिम्
परमानन्दयुक्तं च परमानन्दरूपिणीम् ॥ ९८ ॥
सर्वं कृष्णमयं धाता ददर्श रासमण्डले
सर्वं समानवेषं च समानासनसंस्थितम् ॥ ९९ ॥
मयूरपिच्छचूडं च कौस्तुभेन विराजितम् ॥ १०० ॥
अतीव कमनीयं च सुन्दरं शान्तविग्रहम्
गुणभूषणरूपेण तेजसा वयसा त्विषा ॥ १०१ ॥
किं सेव्यं सेवकं किं वा दृष्ट्वा निर्वक्तुमक्षमः ॥ १०२ ॥
क्षणं तेजः स्वरूपं च रूपं तत्र स्थितं क्षणम्
निराकारं च साकारं ददर्श द्विविधं क्षणम् ॥ १०३ ॥
एकमेव क्षणं कृष्णं राधया रहितं परम्
प्रत्येकासनसंस्थं च तया सार्धं च तत्क्षणम् ॥ १०४ ॥
राधारूपधरं कृष्णं कृष्णरूपं कलत्रकम्
किं स्त्रीरूपं च पुरुषं विधाता ध्यातुमक्षमः ॥ १०५ ॥
हृत्पद्मस्थं च श्रीकृष्णं ध्यात्वा ध्यानेन चक्षुषा
चकार स्तवनं भक्त्या परिहारमनेकधा ॥ १०६ ॥
ततः स्वचक्षुरुन्मील्य पुनश्च तदनुज्ञया
ददर्श कृष्णमेकं च राधावक्षःस्थलस्थितम् ॥ १०७ ॥
पुनः प्रणेमुस्तं दृष्ट्वा तुष्टुवुः परमेश्वरम् ॥ १०८ ॥
सर्वात्मा स च सर्वज्ञः सर्वेशः सर्वभावनः ॥ १०९ ॥
आगच्छ कुशलं ब्रह्मन्नागच्छ कमलापते
इहागच्छ महादेव शश्वत्कुशलमस्तु वः ॥ ११० ॥
आगता हि महाभागा गङ्‌गानयनकारणात्
गङ्‌गा च चरणाम्भोजे भयेन शरणं गता ॥ १११ ॥
राधेमां पातुमिच्छन्ती दृष्ट्वा मत्सन्निधानतः
दास्यामीमां च भवतां यूयं कुरुत निर्भयाम् ॥ ११२ ॥
श्रीकृष्णस्य वचः श्रुत्वा सस्मितः कमलोद्‍भवः
तुष्टाव राधामाराध्यां श्रीकृष्णपरिपूजिताम् ॥ ११३ ॥
धाता चतुर्णां वेदानामुवाच चतुराननः ॥ ११४ ॥
गङ्‌गा त्वदङ्‌गसम्भूता प्रभोश्च रासमण्डले
युवयोर्द्रवरूपा सा मुग्धयोः शङ्‌करस्वनात् ॥ ११५ ॥
कृष्णांशा च त्वदंशा च त्वत्कन्यासदृशी प्रिया
त्वन्मन्त्रग्रहणं कृत्वा करोतु तव पूजनम् ॥ ११६ ॥
भूस्थायाः कलया तस्याः पतिर्लवणवारिधिः ॥ १ रे ७ ॥
गोलोकस्था च या गङ्‌गा सर्वत्रस्था तथाम्बिके
तदम्बिका त्वं देवेशी सर्वदा सा त्वदात्मजा ॥ ११८ ॥
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स्वीचकार च सस्मिता
वहिर्बभूव सा कृष्णपादाङ्‌गुष्ठनखाग्रतः ॥ ११९ ॥
तत्रैव सत्कृता शान्ता तस्थौ तेषां च मध्यतः
उवास तोयादुत्थाय तदधिष्ठातृदेवता ॥ १२० ॥
तत्तोयं ब्रह्मणा किञ्चित्स्थापितं च कमण्डलौ
किञ्चिद्दधार शिरसि चन्द्रार्धकृतशेखरः ॥ १२१ ॥
गङ्‌गायै राधिकामन्त्रं प्रददौ कमलोद्‍भवः
तत्स्तोत्रं कवचं पूजां विधानं ध्यानमेव च ॥ १२२ ॥
सर्वं तत्सामवेदोक्तं पुरश्चर्याक्रमं तथा
गङ्‌गा तामेव सम्पूज्य वैकुण्ठं प्रययौ सह ॥ १२३ ॥
लक्ष्मीः सरस्वती गङ्‌गा तुलसी विश्वपावनी
एता नारायणस्यैव चतस्रो योषितो मुने ॥ १२४ ॥
अथ तं सस्मितः कृष्णो ब्रह्माणं समुवाच सः
सर्वकालस्य वृत्तान्तं दुर्बोधमविपश्चितम् ॥ १२५ ॥
गृहाण गङ्‌गां हे ब्रह्मन् हे विष्णो हे महेश्वर
शृणु कालस्य वृत्तान्तं मत्तो ब्रह्मन्निशामय ॥ १२६ ॥
यूयं च येऽन्ये देवाश्च मुनयो मनवस्तथा
सिद्धा यशस्विनश्चैव ये येऽत्रैव समागताः ॥ १२७ ॥
एते जीवन्ति गोलोके कालचक्रविवर्जिते
जलाप्लुते सर्वविश्वं जातं कल्पक्षयोऽधुना ॥ १२८ ॥
ब्रह्माद्या येऽन्यविश्वस्थास्ते विलीनाधुना मयि
वैकुण्ठं च विना सर्वं जलमग्नं च पद्मज ॥ १२९ ॥
गत्वा सृष्टिं कुरु पुनर्ब्रह्मलोकादिकं भवम्
स्वं ब्रह्माण्डं विरचय पश्चाद् गङ्‌गा प्रयास्यति ॥ १३० ॥
एवमन्येषु विश्वेषु सृष्टौ ब्रह्मादिकं पुनः
करोम्यहं पुनः सृष्टिं गच्छ शीघ्रं सुरैः सह ॥ १३१ ॥
गतो बहुतरः कालो युष्माकं च चतुर्मुखाः
गताः कतिविधास्ते च भविष्यन्ति च वेधसः ॥ १३२ ॥
इत्युक्त्वा राधिकानाथो जगामान्तःपुरे मुने
देवा गत्वा पुनः सृष्टिं चक्रुरेव प्रयत्‍नतः ॥ १३३ ॥
गोलोके च स्थिता गङ्‌गा वैकुण्ठे शिवलोकके
ब्रह्मलोके स्थितान्यत्र यत्र यत्र पुरः स्थिता ॥ १३४ ॥
तत्रैव सा गता गङ्‌गा चाज्ञया परमात्मनः
निर्गता विष्णुपादाब्जात्तेन विष्णुपदी स्मृता ॥ १३५ ॥
इत्येवं कथितं ब्रह्मन् गङ्‌गोपाख्यानमुत्तमम्
सुखदं मोक्षदं सारं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३६ ॥
गंगा नारायणप्रिय झाली -
नारदमुनी नारायण ऋषींना म्हणाले, "हे महात्म्या देवाधिदेवा, कलीची पाच हजार वर्षे संपल्यावर ती गंगा कोठे गेली, हे मला सांगा." श्री नारायणमुनी म्हणाले, "हे नारदा, ईश्वरी इच्छा व शापाची समाप्ती झाल्यावर ती पुनः वैकुंठाला गेली. भारती (सरस्वती) तीही भारतवर्ष सोडून हरीच्या स्थानी पुनः प्राप्त झाली. अशारीतीने शापाचा अंत झाल्यावर त्या गंगा, सरस्वती व पद्मा पुनः वैकुंठाप्रत पोहोचल्या. गंगा, लक्ष्मी, सरस्वती ह्या हरीला फार प्रिय आहेत. हे नारदा, तुलसीसह मी तुला आता चार शुभ स्त्रिया निवेदन केल्या."
नारद म्हणाले, "हे नारायणमुने, ती देवी विष्णूच्या पदकमलापासून कोणत्या निमित्ताने उत्पन्न झाली  ब्रह्मदेवाच्या कमंडलूत ती कशी राहिली  ब्रह्मदेवाच्या कमंडलूत ती कशी राहिली  ती शिवाची पत्नी झाल्याचे मी ऐकले आहे. तेव्हा हे कसे घडले  ती शिवाची पत्नी झाल्याचे मी ऐकले आहे. तेव्हा हे कसे घडले  गंगा नारायणाला कोणत्या उपायाने प्रिय झाली  गंगा नारायणाला कोणत्या उपायाने प्रिय झाली  हे मुनीवर्य, आपण सांप्रत याविषयी सविस्तर निवेदन करा." श्री नारायणमुनी म्हणाले, "हे ब्रह्मपुत्रा, गंगा गोकुळात द्रवरूप झाल्यावर राधाकृष्णाच्या अंशभूत रूपाने त्याच्या स्वरूपात विलीन झाली. ती द्रवाची अधिष्ठात्री देवता झाली व भूलोकात सर्वोत्तम म्हणून विख्यात झाली. ती नवयौवना सर्व आभरणांनी सुशोभित दिसत असे. तिचे मुख शरदऋतूतील मध्यान्ह कालच्या कमलाप्रमाणे होते व ती हास्यमुखामुळे शोभून दिसत होती. तिची शरीरकांती तप्त सुवर्णाप्रमाणे मनोहर होती. शरद्‍कालातील चंद्रमण्याप्रमाणे तिची शोभा होती, शुद्ध सत्व हे तिचे स्वरूप होते. तिचा श्रोणीभाग अत्यंत कठीण व पुष्ट होता. सुंदर नितंबावर तिचे वस्त्र ठीक बसले होते. पुष्ट, उचललेले, वर्तुळाकार, कठीण असे तिचे स्तनयुगुल होते. तिचे नेत्रद्वय कटाक्षयुक्त व सुंदर, वक्र होते. तिची वेणीही वक्र व मालतीच्या पुष्पांनी शोभून दिसत होती. तो सर्व केशालप चंदन व शेंदराच्या बिंदूंनी मनोहर दिसत होता.
दोन्ही गंडस्थळे कस्तुरीपत्राने युक्त व मनोहर होती. असण्याच्या पुष्पाप्रमाणे तिच्या ओष्ठांचा आकार होता. पक्व डाळिंबातील दाण्यांप्रमाणे तिचे दंत सुशोभित होते. त्यामुळे मुखकमल उज्वल दिसत होते.
तिचे वस्त्र अग्नीप्रमाणे शुद्ध व गाठ बांधले असे होते. अशी ती देवी काममोहित झाल्यामुळे लज्जित होऊन कृष्णाच्या मागे उभी राहिली. तिने वस्त्राने आपले मुख झाकले होते व अनिमिष नेत्रांनी ती त्या कृष्णाकडे चोरून पहात होती.
अत्यंत आनंदामुळे तिचे वदन प्रसन्न झाले होते. नव्याने होणार्‍या समागमासाठी ती उत्कंठित झाली होती. प्रभूच्या रूपाकडे पाहून ती पूर्ण मोहवश झाली. तिच्या अंगावर शहारा आला.
त्यावेळी तीस कोटी गोपी सभोवार असलेली राधा तेथे प्राप्त होती. रागामुळे तिचे नेत्र आरक्त बनले होते. तिचे वदन लाल कमलाप्रमाणे भासत होते. पिवळ्या चाफ्याप्रमाणे तिची कांती दिसत होती. तिची गती गजाप्रमाणे मंद होती.
नाना अमूल्य रत्नांच्या आभरणांनी ती सुशोभित झाली होती. रत्नजडित व अमूल्य असे अग्नीप्रमाणे शुद्ध पिवळया रंगाचे वस्त्र तिने परिधान केले होते. त्या वस्त्राला सुंदर नीवी होती. कमलप्रभेने युक्त, कोमल व अति मनोहर, कृष्णाने दिलेल्या अध्यनि युक्त असे पदकमल टाकणारी अशी देवी सर्वोत्तम विमानातून तेथे उतरली. श्वेत चामरांनी वारा घालीत ऋषी सेवा करीत होते. कस्तुरी व चंदन या बिंदूनी ती युक्त होती. प्रज्वलित दीपाप्रमाणे ती उज्वल होती. मस्तकावर मध्यभागी शेंदुराचे बिंदू रोखलेले होते. पुष्पमाला भांगाखाली धारण केल्या होत्या. पारिजात पुष्पाच्या माला ती ल्याली होती. तेव्हा ती थरथर कापणारी रागाने युक्त अशी राधा श्रीकृष्णाच्या बाजूला असलेल्या एक रत्नजडित सिंहासनावर येऊन बसली.
ती सख्यांनी परिवेष्टित होती. त्या प्रिय राधेला अवलोकन करताच हरी उठला. आदराने उभा राहिला. तो गडबडून गेला. हसतमुखाने व मधुर शब्दांनी तो तिच्याशी बोलू लागला. सर्व गोपदेव मस्तक नम्र करून तिला वारंवार प्रणाम करू लागले. सर्वजण भक्तिपूर्वक तिची स्तुती करू लागले.
त्याच वेळी एकाएकी गंगाही उठली व तिची अत्यंत स्तुती करू लागली. ती भयभीत झाली होती. तरीही श्रद्धायुक्त मनाने तिने राधेला कुशल प्रश्न विचारले. गंगा नीच स्थानी उभी राहिली. भीतीमुळे तिचा कंठ, ओष्ठ व तालू सुकून गेली होती. ध्यानाने ती श्रीकृष्णाच्या चरणकमली लीन झाली. हृदयकमलात स्थिर असलेल्या देवीने ती भयभीत झाल्याचे अवलोकन करून तिला अभय दिले व वर देऊन तिचे मन स्थिर केले.
सिंहासनावर बसलेल्या आणि ब्रह्मतेजाने जिचे मुखकमल तळपत आहे अशा प्रेमळ राधेला त्या गंगेने अवलोकन केले. असंख्य ब्रह्मदेव उत्पन्न करणारी, सृष्टीच्या उत्पत्तीचे कारण असलेली, सनातन, नित्य बाराव्या वर्षाप्रमाणे तरुण असलेली, रूपाने अनुपमेय अशी, शांत, सुंदर, अनंत, आद्यरहित, अंतरहित अशी ती सती, नित्य शुभ, सुभद्रा, सुभगा, सौभाग्यमंडित, सौंदर्यसुंदरी, सर्वांत श्रेष्ठ अशी, कृष्णाचे अर्धांगरूप असलेली अशी ती राधा स्वतेजाने तळपत होती.
ती अत्यंत तेजस्वी होती. कृष्णाच्या तुलनेशी योग्य अशी, लक्ष्मी व लक्ष्मीश्वर हे जिची पूजा करीत असत, अशी ती महालक्ष्मी, स्वयंप्रभायुक्त ईश्वराची कांती आच्छादून टाकणारी, तांबूल भक्षण करणारी, जन्ममृत्यूरहित, सर्वांची जननी, सर्वमान्य अशी मानिनी, कृष्णाच्या प्राणांची अधिदेवता असलेली अशी ती राधा कृष्णाला प्राणाहूनही प्रिय होती.
ती सुरेश्वरी, ती राकेश्वरी, रमेला पाहून अशी तृप्त झाली नाही. जणू तिने आपल्या नेत्रांनी तिला पिऊन टाकले आणि ती राधा अत्यंत मधुरवाणीने जगदीश्वराला, हसतमुखाने, शांतपणे व नम्रपणाने म्हणाली,
"हे प्राणेश्वरा, ही हसतमुखाने तुझ्याकडे टक लावून पहाणारी कल्याणी कोण  तुजकडे पाहून हिच्या नेत्रात काम जागा झाला असून त्यामुळे तिचे नेत्र वक्र झाले आहेत. तुझ्यामुळे हिचे शरीर रोमांचित झले असून कामविव्हलतेने ही जणू मूर्च्छितच होणार असे दिसते. आपल्या वस्त्राने मुख आच्छादून ही तुजकडे पहात आहे. तूही हिच्याकडे पाहून कामातुर व आनंदित झाला आहेस. हे हृदयेश्वरा, मी गोलोकी जिवंत असताना तुला ही दुर्बुद्धी का बरे व्हावी  तुजकडे पाहून हिच्या नेत्रात काम जागा झाला असून त्यामुळे तिचे नेत्र वक्र झाले आहेत. तुझ्यामुळे हिचे शरीर रोमांचित झले असून कामविव्हलतेने ही जणू मूर्च्छितच होणार असे दिसते. आपल्या वस्त्राने मुख आच्छादून ही तुजकडे पहात आहे. तूही हिच्याकडे पाहून कामातुर व आनंदित झाला आहेस. हे हृदयेश्वरा, मी गोलोकी जिवंत असताना तुला ही दुर्बुद्धी का बरे व्हावी  तू नेहमीच असे दुर्वर्तन करीत असतोस. पण सांप्रत मी तुला क्षमा करते, कारण स्त्रियांचे हृदय कोमल असते.
हे लंपटा, आता या आपल्या प्रियेला घेऊन तू गोलोकातून सत्वर निघून जा. नाहीतर हे व्रजेश्वरा, तुझे कदापीही कल्याण होणार नाही. पूर्वीदखील त्या चंदनवनात विरजा नावाच्या गोपीबरोबर मी तुला क्रीडा करताना पाहिले आहे. माझ्या सख्यांना दिलेल्या वचनामुळे मी त्यावेळीही क्षमाच केली. माझ्या शब्दामुळे तू गुप्त झालास. विरजानेदेखील देहत्याग करून ती नदीरूप झाली. ती नदी कोटी योजने विस्तीर्ण होती. ती आता विद्यमान असून त्याच्या चौपट विस्तृत झाली आहे व तुझी कीर्ती गात आहे.
मी त्यावेळी स्वस्थानी गेल्यावर तू पुन्हा त्या विरजेजवळ गेलास आणि 'हे विरजे, हे विरजे ' असे म्हणून रडू लागलास. तेव्हा ती योगिनी योगबलाने उदकातून बाहेर आली. सालंकृत व साकार होऊन तुला भेटली, तेव्हाही तू तिच्या ठायी रत झालास आणि वीर्यदान केलेस. त्यामुळे तिच्या उदरातून सप्तसमुद्र जन्माला आले.
त्यानंतर शोभा नावाच्या गोपीबरोबर तू चाफ्याच्या वनात क्रीडा करू लागलास, तेव्हाही माझा शब्द ऐकताच तू गुप्त झालास. शोभा देह टाकून चंद्रलोकाप्रत गेली. तिचे शरीर मंद पण तेजोरूप झाले. तू अत्यंत दुःखित झालास.
शोभेचे तेज तू इतरांना वाटून दिलेस. रत्न, सुवर्ण, उत्तम मणी, स्त्रियांचे मुखकमल यांना तू थोडे थोडे तेज दिलेस. उरलेले राजाला, पल्लवांना, पुष्पांना, पक्व फलांना, धान्यांना, तृणांच्या देवघरांना, काही पदार्थांना, नवीन पत्रांना व दुग्ध या ठिकाणी ते तेज वाटलेस.
हे कृष्णा, त्यानंतर प्रभा नावाच्या गोपीसह तू वृंदावनात क्रीडा करीत होतास. तेव्हाही तू तसाच गुप्त झालास. देहत्याग करून प्रभा सूर्यमंडलात गेली. तेव्हाही तिचे तेजोरूप स्वरूप तू अत्यंत दुःखित होऊन रडत रडत इतर ठिकाणी वाटलेस.
हे कृष्णा, केवळ माझ्या भीतीमुळे, तसेच लज्जेमुळे ते दोन्ही नेत्रांपासून निर्माण झालेले तेज तू अग्नी, यक्ष, शूर पुरुष, देव, विष्णुभक्त, काही नाग, ब्राह्मण, मुनीश्रेष्ठ, तपस्वी, सौभाग्यवती स्त्रिया, तसेच काही यशस्वी पुरुष यांना वाटलेस. त्यानंतरही तू खूप रडलास.
काही काळानंतर रासमंडलात तू शांती नावाच्या गोपीबरोबर क्रीडा केलीस. तेथे रत्नांनी युक्त व दीपांनी वेढलेल्या मंदिरात वसंत ऋतूमध्ये, चंदनाचा लेप लावून, पुष्पमाला परिधान करून तू शृंगारित होऊन बसला होतास.
ती शांताही रत्नमण्यांनी विभूषित व शांत होती.
हे प्रभो, तिने दिलेला तांबूल तू आवडीने भक्षण केलास. पण माझ्या शब्दाबरोबर तू तेथेच गुप्त झालास. शांताही तुझ्यातच लीन झाली. तिचे शरीर श्रेष्ठ गुणांनी युक्त झाले. अत्यंत प्रेमाने तू रोदन करीत ते सर्व विश्वात विभागलेस.
काही अरण्यात, काही ब्राह्मणांनी, काही शुद्ध व सत्त्वस्वरूप असलेल्या मला दिलेस. काही लक्ष्मीला, मंत्रोपासकांना, शक्तींना, तपस्व्यांना, धर्माला, धार्मिकांना असे ते गुणरूप वाटलेस.
तसेच एकदा उत्कृष्ट वेषभूषा केलेल्या मालांनी युक्त, सुगंधी पदार्थासह चंदनाची उटी लावलेल्या तुला क्षमा नावाच्या दासीबरोबर मी पाहिले. तू पुष्पे व चंदन यांनी परिपूर्ण अशा शय्येवर निद्रित झाला होतास. तुमचा दोघांचाही सुखाने समागम झाला होता. तीही तुझ्या शेजारी पहुडली होती. त्यावेळी मी तुम्हा दोघांनाही उठविले. तू ते आता आठव. त्याचवेळी मी तुझे पीत वस्त्र, मनोहर, मुरली, वनमाला, कौस्तुभ, अमूल्य रत्नकुंडले ही सर्वच काढून घेतली, पण माझ्या सख्यांनी विनंती केल्यामुळे मी तुला सर्व परत दिली.
हे प्रभो, त्यावेळी आपली पापी मुद्रा लज्जेमुळे काळीठिक्कर पडली. क्षमेने सत्वर देहत्याग करून ती पृथ्वीवर निघून गेली. त्यावेळी तिचे शरीर उत्तम गुणरूप झाले. तेव्हा अत्यंत रोदन करीत ते तू विष्णूला, विष्णूभक्तांना, धार्मिकांना, धर्माला, दुर्बलांना, तसेच उरलेले तपस्व्यांना वाटून दिलेस.
हे प्रभो, अशारीतीने मी तुझे अपराध सांप्रत तुला निवेदन केले. तुला आता आणखी काय सांगू  तुझे सगळे गुण मी जाणीत नाही काय  तुझे सगळे गुण मी जाणीत नाही काय
असे म्हणून राधेने गंगेकडे पाहिले. ती अत्यंत लज्जित झाली होती. त्या सलज्ज गंगेला राधा काहीतरी बोलणर इतक्यात योगसामर्थ्याने ती गुप्त झाली आणि तिने उदकात प्रवेश केला. पण राधेनेही तिचे अस्तित्व अवलोकन केले व तीही सिद्धयोगिनी असल्याने तिने ते उदक घटाघटा पिण्यास सुरुवात केली. पण त्याचवेळी गंगेने हे जाणले व तिने श्रीकृष्णाच्या चरणांत स्वतःच्या योगबलाने प्रवेश केला व ती श्रीकृष्णाच्या आश्रयाने राहू लागली.
गोकुळ, वैकुंठ, भूलोक अशा सर्व ठिकाणी राधेने तिचा शोध केला, पण तिला गंगादर्शन झाले नाही. सर्व प्रदेश जलशून्य झाले. सर्व गोलोक वाळलेल्या चिखलाप्रमाणे भासू लागला. त्यात असंख्य जंतु मरून पडले होते. तेव्हा ब्रह्मा, विष्गु, महेश, शिव, अनंत, धर्म, इंद्र, चंद्र, सूर्य, मनू, सर्व देव, सिद्ध, तपस्वी गोलोकी प्राप्त झाले. सर्वांचे कंठ, ओठ, तालू सर्व काही शुष्क झाले होते. त्या सर्वांनी सर्वेश्वर अशा गोविंदाला वंदन केले
तो श्रीकृष्णच सर्वश्रेष्ठ, भजन करण्यास योग्य, वर देणारा, उत्तमाचे कारण असलेला, सर्व गोप व गोपिका या सर्वांचा स्वामी असा परमात्मा होता. तो निरिच्छ, निराकार, दोषांनी लिप्त न झालेला, आश्रयशून्य, निरंजन, स्वेच्छापूर्ण असल्यामुळे कधी कधी साकार होत असे.
तो साकार होऊन भक्तांवर अनुग्रह करीत असे. सत्त्वरूप, सत्येश्वर, सनातन, साक्षीरूप, पर, परेश, परम व परमात्मा अशा त्या ईश्वराची त्यांनी भक्तियुक्त अंतःकरणाने स्तुती केली. ते सर्वजण सद्‌गदित झाले. ते साश्रु नयनांनी व अंगावर काटे येऊन स्तुती करू लागले. जो ज्योतिर्मय आहे, सर्वांचे कारण आहे, अमूल्य रत्नांनी परिवेष्ठित सिंहासनावर आरूढ झाला आहे, गोपाल शुभ्र चवर्‍यांनी ज्याला वारा घालीत आहेत, जो मधुर हास्यमुक्त होऊन गोपींची नृत्ये पहात आहे, राधेला प्राणप्रिय असा, ज्याच्या वक्षस्थलावर राधा स्थित झाली आहे, अशा त्या परिपूर्ण देवभूत तत्वाला मुनी, मानव, सिद्ध, तापस व तपस्वी यांनी प्रत्यक्ष पाहिले. तेव्हा ते अत्यंत आनंदित झाले. त्यांना परम आश्चर्य वाटले. त्यांनी एकमेकांकडे दृष्टीक्षेप करून ब्रह्मदेवाला सुचविले. तेव्हा उजव्या बाजूला विष्णु व डाव्या बाजूला वामदेव यांसह ब्रह्मदेव कृष्णाजवळ गेला.
त्या रासमंडळात परमानंदयुक्त व परमानंदरूप अशा कृष्णाला सर्वांनी पाहिले. तेथे सर्वत्रच कृष्णमय होते. सर्वजण सारख्याच आसनावर व सारख्याच वेषाने स्थित होते. ज्याच्या हातात मुरली आहे, जे वनमालांनी सुशोभित आहे, ज्यांच्या मस्तकावर मयूरपिच्छे आहेत, कौस्तुभ मण्यांनी जे विराजित आहे, अतिशय प्रेक्षणीय, सुंदर, शांतस्वरूप, गुण, भूषणे, रूप, तेज, वय, अंगकांती यांनी अत्यंत परिपूर्ण, असे सर्वही ऐश्वर्यसंपन्न होते. त्या रासमंडळात सेव्य व सेवक यातील भेद समजत नव्हता. क्षणभर तेजोरूप व क्षणभर मूर्तिमान असे निराकार, साकार असे विविध प्रकारचे ते दिसू लागले.
क्षणभरच राधेशिवाय व क्षणातच तिच्यासह प्रत्येक आसनावर विराजमान झालेला, तर कधी राधेचे रूप घेतलेला, तर कधी कृष्णरूप झालेली राधा अशी विविध रूपे ब्रह्मदेवाला क्षणोक्षणी दिसत होती. स्त्रीरूप व पुरुषरूप कोणते हे जाणण्यात ब्रह्मदेवही समर्थ झाला नाही. तेव्हा हृदयात कृष्णरूपाचे ध्यान करून त्याने भक्तीपूर्वक त्याचे स्तवन केले व सर्वांना क्षमा करण्याबद्दल अनेक उपायांनी विनंती केली.
अखेर श्रीकृष्णाच्याच आज्ञेने त्याने आपले नेत्र उघडले तेव्हा त्याच्या वक्षस्थलावर राधा स्थित असल्याचे त्याला दिसले. त्याच्याभोवती पार्षद उभे होते. तसेच चोहोबाजूला गोपींनी त्याला वेढलेले होते. अशा त्या भगवानाला पाहून सर्वांनी त्याला नमस्कार केला व त्याची स्तुती केली. नंतर तो सर्वेश्वर, सर्वज्ञ व सर्वांचे उतपत्तीस्थान असलेला रमापती म्हणाला, "हे ब्रह्मदेवा, ये. हे कमलापते, हे महादेवा, येथे या. तुमचे निरंतर कल्याण होवो. तुम्ही सर्वजण त्या पुण्यवान उदार गंगेला नेण्यासाठी आला आहात. पण अत्यंत भयभीत होऊन ती सांप्रत माझ्या चरणकमलात विलय पावून राहिली आहे. ती माझ्याजवळ असल्याने राधा तिला पिऊन टाकण्याची इच्छा करीत आहे, पण तरी मी तिला तुमच्या स्वाधीन करतो. तुम्ही हिला भयरहित करा."
श्रीकृष्णाचे हे भाषण ऐकल्यावर ब्रह्मदेवाने किंचित हास्य केले. नंतर श्रीकृष्ण जिचे पूजन करतो अशा त्या राधेची ब्रह्मदेवाने स्तुती केली. भक्तीमुळे ज्याचे मस्तक व देह नम्र झाला आहे अशा त्या ब्रह्मदेवाने आपल्या चतुर्मुखांनी विविध वेद म्हटले. ब्रह्मदेव म्हणाला, "हे देवी, ही गंगा रासमंडळात तुझ्या व कृष्णाच्या अंशापासूनच निर्माण झालेली आहे. ती द्रवरूप आहे. वस्तुतः कृष्णांगापासून व तुझ्याच अंशापासून ती निर्माण झाल्यामुळे ती तुला कन्यारूप आहे. तुझ्याच मंत्रांचे उच्चार करून तिला तुझे पूजन करू दे. चतुर्भुज वैकुंठेश्वर तिचा पती होईल. अशा रूपाने ती गंगा भूलोकी गेल्यावर समुद्र हा तिचा पती होईल, हे देवी, हे अंबिके, गोलोकी असलेली ही गंगा देवीरूप असून तू तिची माता आहेस."
ब्रह्मदेवाचे हे म्हणणे राधेने मान्य केले. ती क्षणभर हसली. तेव्हा निर्भय होऊन गंगा कृष्णाच्या पायाच्या अंगठयाच्या नखातून बाहेर पडली. त्या ठिकाणी तिचा सत्कार झाला, ती उदकाची शांत अधिष्ठात्री देवता, मध्यभागी येऊन उभी राहिली. तेव्हा त्यातील काही उदक ब्रह्मदेवाने कमंडलूत ठेवले. काही उदक शंकराने मस्तकावर धारण केले. ब्रह्मदेवाने गंगेला राधिकेचा मंत्र सांगितला. तसेच तिचे स्तोत्र, कवच, पूजाविधाने व ध्यान याविषयी सर्व काही तिला सांगितले. तसेच सोमवेदोक्त पुरश्चरणाचा प्रकार तिला सांगितला. शेवटी सर्व विधीप्रमाणे राधेचे पूजन करून गंगा वैकुंठात निघून गेली.
हे नारदा, लक्ष्मी, सरस्वती, गंगा, तुलसी ह्या सर्व नारायणाच्या भार्या होत. नंतर त्या कृष्णाने हसतमुखाने, अत्यंत दुर्बोध असा कालाचा वृत्तांत ब्रह्मदेवाला निवेदन केला. तो म्हणाला, "हे ब्रह्मदेवा, हे विष्णो, हे शंकरा, गंगेचा स्वीकार करा. हे ब्रह्मदेवा, मी आता कालाचा वृत्तांत सांगतो तो श्रवण करा. तुम्ही सर्व देव, मुनी, मनू सिद्ध तसेच येथे उपस्थित असलेले सर्वजण, कालचक्र नसलेल्या गोलोकात जिवंत आहात. पण यावेळी विश्व पाण्यात बुडल्यामुळे कल्पाचा क्षय झाला आहे. त्यामुळे विश्वातील सर्व ब्रह्मलोक वगैरे सर्व माझ्यात लीन झाले आहेत. हे पद्मोद्‌भवा, वैकुंठ लोक सोडला तर सर्व काही उदकात विलय पावले आहेत.
आता तुम्ही सर्वजण जाऊन ब्रह्मलोक वगैरे सर्व लोक निर्माण करा. तसेच पुनः सृष्टी उत्पन्न करा. म्हणजे गंगा येईल. मी त्या सृष्टीतील ब्रह्मादिक उत्पन्न करतो. हे ब्रह्मदेवा, तू देवांसह सृष्टी उत्पन्न करण्यास जा. कारण आता तुमचा बराच काल निघून गेला आहे. तुमच्यासारखे असे अनेक ब्रह्मदेव पुढे निर्माण होतील. त्या प्रत्येक स्थळी परमात्म्याच्या आज्ञेने ही गंगा तेथे जाईल. ती विष्णूच्या पदकमलापासून उत्पन्न झाल्यामुळे तिला विष्णुपदी असे म्हणतात."
"हे नारदा, याप्रमाणे मी तुला गंगेचे सर्व आख्यान निवेदन केले. हे सर्व श्रवणाने सुख व मोक्ष प्राप्त होतो. आता यानंतर तुला आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां
नवमस्कन्धे गङ्‌गोपाख्यानवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥


July 2015 » Praveen Bardapurkar's Blog Spamcheckr.com

आपण बहुसंख्येने दुर्वर्तनी तसेच बेशिस्त असलेल्या आणि जबाबदारीची जाणीव नसलेल्या समाजाचे नेते आहोत, अशा या (दुर्वर्तनी, बेशिस्त आणि बेजबाबदार) समाजाला जबाबदारी, शिस्त आणि सद्वर्तनाचे धडे शिकवणे हे आपले केवळ कर्तव्यच आहे असे नाही तर, त्यासाठीच आपला जन्म झालेला आहे बहुसंख्य नेतृत्वाला वाटत असते. नेतृत्व म्हणजे राजकारण, सरकार आणि प्रशासन, समाजकारण, …
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…
राजकारणात शरद पवार यांच्या निर्माण झालेल्या करिष्म्यावर माझ्या पिढीची पत्रकारिता बहरली. डावे-उजवे, पुरोगामी-प्रतिगामी, सरळ-वाकडे, समाजातील राजकीय, सामाजिक, सांस्कृतिक असे सर्व प्रवाह शरद पवार यांच्या घोर प्रेमात असण्याचा तो काळ होता. ‘पुलोद’चे मुख्यमंत्री म्हणून शरद पवार यांनी शपथ घेतली तेव्हा मी साताऱ्याच्या ऐक्य नावाच्या दैनिकात रोजंदारीवर होतो आणि त्यांच्या शपथविधीची छायाचित्रे …
‘नेकी’ला वाळवी आणि पवार ‘योग’
दिल्लीच्या वास्तव्यात आठवड्यातून पाच-सहा दिवस तरी जनपथवर फेरी व्हायचीच. दिल्लीच्या सत्तेच्या माज आणि झगमगाटात, त्यातून आलेल्या पैशाच्या गुर्मीत जनपथवर एक वास्तू अंग चोरून संकोचाने उभी आहे. या वास्तुत कधीकाळी देशाचे पंतप्रधान असलेले लालबहादूर शास्त्री यांचे वास्तव्य होते. तेथे आता संग्रहालय आहे. काही वर्षापूर्वी ते पाहिले होते. लालबहादूर शास्त्री वापरत असलेल्या …
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
एखाद्याच्या पराभवातही अशी विजयाची ऐट असते की आपण आचंबित; क्वचित नतमस्तकही होतो आणि काहींचा विजयही उपेक्षेचा धनी ठरतो. माजी पंतप्रधान पी.व्ही.नरसिंहराव (जन्म- २८ जून १९२१ / मृत्यू- २३ डिसेंबर २००४) हे देशाच्या राजकारणातील अशाच उपेक्षेचे नाव. एका मुलग्याचे शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी ‘हैदराबादेतील बंजारा हिल्स भागातील मालमत्ता विकावी, अन्य कोणाकडूनही मदत …
सुषमा – स्वप्न ते भंगले
पद ‘काटेरी’, सुनील ‘मनोहर’ तरी….
स्वतंत्र विदर्भाच्या स्वप्नपूर्तीसाठी हवा एक केसीआर
न उरला ‘म’ मराठीचा
नितीन गडकरींची नाबाद साठी
शिवसेनेची तडफड की फडफड
जिना, जसवंतसिंह आणि जुने हिशेब…
एक वर्षापूर्वी आणि नंतर…
विश्रामगृह नावाची (बकाल झालेली) संस्कृती…
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1967
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


मनाचा आरसा: August 2009

जे जे मनास भावे ते ते इथे उतरवावे ते ते इथे उतरवावे मन मोकळे करून घ्यावे मन मोकळे करून घ्यावे
अध्याय चौदा - फलश्रुती
 आता चिंता नसे मज ॥
 तो निश्चित काही शिकेल
 आहेत काही इशारे खास
 केवळ तुमच्या भल्यासाठी ॥
 गोष्ट घ्या एक समजुन
 दुसरीसाठी धावू नये ॥
 गोष्ट घ्या ही समजुन
 दोस्तांस तुमच्या जाऊ नये ॥
 गोष्ट घ्या ही समजुन
 वाली तुमचा कुणी नसे ॥
 गोष्ट घ्या ही जाणुन
 ह्रदय तुम्ही जिंकावे ॥
 गोष्ट घ्या ही भिनवून
जरी आभाळ गेले पडून  मुलीस कधी शिकवू नये ॥
 गोष्ट घ्या ही समजुन
 वंचित मुलीस करू नये ॥
 गोष्ट घ्या ही उमजुन
 मगच प्रेम करावे ॥
 गोष्ट घ्या ही जाणून
तुम्ही प्रेम केले म्हणून  ‘ती’च्याकडून अपेक्षु नये ॥
मुलीच्या जे असे मनी  तेच खरे होते ॥
 मान्य करावा हर्षे ॥
ऐसे न जरी केले
दलदल होऊन तुम्ही भले  त्यात अडकाल नि:संशय ॥
शिकुन घ्यावे काय काय  हे तुमच्यावर विसंबे ॥
 ऐसी प्रार्थना जगज्जेठी ॥
॥ शुभं भवतु ॥
अध्याय तेरा - निकाल
 थेट कप्प्यातुन ह्रदयाच्या ॥
 आहे खरा नि:संशय ॥
 नाही कधीच माजले ॥
 जवळच ‘ती’ येता ॥
 रोखु न शके मजला ॥
अन त्याच क्षणी वृष्टी  झाली सुरु ‘ती’ची ॥
 केले खरे बोलण्याचे ॥
 समजुत माझी काढावया ॥
 दु:संग मला लागला ॥
 लाभली तुझी संगत खरी
 मला न कदा मिळाला ॥
 वाखाणते मी आज ॥
 आणलेस त्याला वठणीवर ॥
तुझ्या धाडसाची मी केली  स्तुतीच केवळ मनोमनी ॥
 आले न तुझ्या मनातुन
 मानले बा तुला मी ॥
 दु:ख परांचे वाटुन घेशी
नात्यांमधे येऊ न देशी  कधीही त्या दमड्याला ॥
कधी न सोडी त्यालागुन  ह्यामुळेच तू निराळा ॥
 दूर जाऊन थांबली ॥
"थोडा असशी भांडकुदळ....असे ना का
थोडा असशी विचित्र....असे ना का
थोडा असशी ढेरपोट्या....असे ना का
 माझा कर धरून करी
 नाते केले पारदर्शी ॥
 मजला न मुळी वर्णवे ॥
जे जे पाहिले स्वप्नी  ते ते पाहिले आज नयनी
ह्या ब्लॉगवरील सर्व प्रसंग, व्यक्तींची नावे, त्यांची व्यक्तिमत्त्वे काल्पनिक आहेत. त्याचा दैनंदिन जीवनाशी काहीही संबंध जुळून आल्यास, तो निव्वळ योगायोग समजावा. इथल्या साहित्यावर सर्व हक्क लेखकाचे आहेत. लेखकाच्या परवानगीशिवाय इथले साहित्य कुठेही वापरू नये.
थोडसं काहीतरी, मनातलं कुठलंतरी..
अध्याय चौदा - फलश्रुती
अध्याय तेरा - निकाल
नदीच मुळ आणि ऋषिचं कुळ, शोधायला जाऊ नये. माझा सल्ला ऐकुन गार झालेले लोक मी उत्तम सल्लागार आहे असं म्हणतात. I proud to be a marathi. मी स्वतःला मराठीतुनच उत्तम प्रकारे express करू शकतो. काही लोकं एका दगडात दोन पक्षी मारतात, मी दोन पक्ष्यांना एकावेळी डोळा मारतो. अजुनपर्यंत कोणी मुलगी मला हो म्हणाली नाही नी मी कोणत्या मुलीला सापडलो नसल्याने, माझ्यासकट सगळ्यांचेच दिवस मजेत चालू आहेत. माझ्या गाण्यांच्या चालीवरून मी किती चांगल्या चालीचा आहे हे लोक ओळखतात. IT मध्ये असल्यामुळे मी नेहमी ऐटीत असतो. स्वतःला शोधायचा मी खुप प्रयत्न केला, पण मी कधी कुठे, कशात हरवलोच नाही.
३ एप्रिल.....एका अस्मितेचा अस्त.....


August 2015 » Praveen Bardapurkar's Blog

* पालन-पोषण करणं अशक्यच झालं म्हणून अगतिक झालेल्या परभणी जिल्ह्यातील एका शेतकऱ्यानं त्याची बैलजोडी एकही छदाम न घेता समोरच्याच्या हवाली केली – ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते विश्वंभर चौधरी यांनी त्यांच्या फेसबुक पोस्टवरून ही माहिती दिली आहे. * पाणी नाही, चारा नाही म्हणून गेल्या दोन वर्षात खंगलेल्या जर्सी गायींनी शेवटचा श्वास घेतल्याचं …
हवे आहेत, अंधाराची तहान लागणारे…
//१// वर्तमानाच्या मानगुटीवर इतिहास कायम विराजमान असतो आणि जुनं काही तरी उकरून काढून तो वर्तमानाला छळत असतो, असं जे म्हणतात त्याचा प्रत्यय गेला आठवडाभर महाराष्ट्रात जे काही घडलं त्यातून आला. महाराष्ट्रात जे दुहीचं वातावरण गेला आठवडाभर निर्माण झालं ते काही वर्तमानाला कायम प्रेरणा देणाऱ्या इतिहासातल्या छत्रपती शिवाजी महाराज यांना स्वप्नातही …
निवडणुका जाहीर होण्याआधी आणि दिवाळी बरीच दूर असताना बिहारात फटाके फुटायला लागले आहेत. अर्थातच हे फटाके राजकीय आहेत. विकासाचे तथाकथित गुजराथी मॉडेल घेऊन देश चालवणारे नरेद्र मोदी आणि सर्वच बदलौकिकाच्या गटारगंगेतून बिहारला शुद्ध करणारे नितीशकुमार हे दोघे सध्या राजकीय फटाके फोडण्यात आघाडीवर आहेत आणि बिहारातील लढाई या दोघातच झाडणार आहे. …
कर्कश्श, टोकाचे एकारलेले राजकारण
‘मेरी मुर्गी की एकही टांग’ अशी एक म्हण लहानपणी मराठवाड्यात अनेकदा ऐकायला मिळायची, या म्हणीचा अर्थ ‘माझंच म्हणणं खरं आणि त्यासाठी कितीही एकारली भूमिका घेण्याची वृत्ती’ असा होता. याच वृत्तीची लागण आपल्या देशाच्या पुरोगामी-प्रतिगामी, डाव्या-उजव्या, सरळ-वाकड्या अशा वेगवेगळ्या राजकीय वाटांवर चालणाऱ्या बहुसंख्याना झालेली आहे, किंबहुना आपल्या देशातील राजकारणाचे ते एक …
दिलखुलास आणि ऐटदार गवई…
सत्तेच्या दालनात प्रदीर्घकाळ पत्रकारिता करताना अनेक नेत्यांना भेटता आलं.त्यात रा. सू. गवई लक्षात राहिले ते दिलखुलास, लोभस व्यक्तिमत्व, ऐटदार राहणी आणि त्यांची समन्वयवादी वृत्ती. त्यांच्या निधनाचं वृत्त आल्यावर सर्वात प्रथम आठवला तो त्यांचा पानाचा डबा.. लगेच त्यातील केशराचा गंधही दरवळला. रा. सू. गवई यांचा लवंग, विलायची, जर्दा, केशर असलेला पानाचा …
‘आरतें ये, पण आपडां नको’
डिलीट न होणारी माणसं…
…हा दिवा विझता कामा नये
कलगीतुरा – महाराष्ट्र आणि बिहारमधला
‘एमआयएम’च्या विजयाचा शोध आणि बोध
कर्कश्श, टोकाचे एकारलेले राजकारण
सतत घाईत असलेला मित्र
आव्हानांच्या चक्रव्यूहात अशोक चव्हाण
सुषमा – स्वप्न ते भंगले
राज ठाकरे आणि नेमाडेंची ताशेरेबाजी
कॉंग्रेसचं जहाज भरकटायला नको…
दर्डांच्या पराभवाचा (वेगळा) लेखाजोखा
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1967
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - पञ्चमः स्कन्धः - एकादशोऽध्यायः

ताम्रकृतं देवीं प्रति विस्रंसनवचनवर्णनम्
इति तस्य वचः श्रुत्वा महिषो मदविह्वलः
मन्त्रिवृद्धान् समाहूय राजा वचनमब्रवीत् ॥ १ ॥
मन्त्रिणः किं च कर्तव्यं विश्रब्धं ब्रूत मा चिरम्
आगता देवविहिता मायेयं शाम्बरीव किम् ॥ २ ॥
सामादिषु च कर्तव्यः कोऽत्र मह्यं ब्रुवन्तु च ॥ ३ ॥
सत्यं सदैव वक्तव्यं प्रियञ्च नृपसत्तम
कार्यं हितकरं नूनं विचार्य विबुधैः किल ॥ ४ ॥
सत्यं च हितकृद्‌राजन्प्रियं चाहितकृद्‌भवेत्
यथौषधं नृणां लोके ह्यप्रियं रोगनाशनम् ॥ ५ ॥
सत्यस्य श्रोता मन्ता च दुर्लभः पृथिवीपते
वक्तापि दुर्लभः कामं बहवश्चाटुभाषकाः ॥ ६ ॥
कथं ब्रूमोऽत्र नृपते विचारे गहने त्विह
शुभं वाप्यशुभं वापि को वेत्ति भुवनत्रये ॥ ७ ॥
येषां हि यादृशो भावस्तच्छ्रुत्वा चिन्तयाम्यहम् ॥ ८ ॥
बहूनां मतमाज्ञाय विचार्य च पुनः पुनः
यच्छ्रेयस्तद्धि कर्तव्यं कार्यं कार्यविचक्षणैः ॥ ९ ॥
तस्यैवं वचनं श्रुत्वा विरूपाक्षो महाबलः
उवाच तरसा वाक्यं रञ्जयन्पृथिवीपतिम् ॥ १० ॥
राजन्नारी वराकीयं सा ब्रूते मदगर्विता
विभीषिकामात्रमिदं ज्ञातव्यं वचनं त्वया ॥ ११ ॥
को बिभेति स्त्रियो वाक्यैर्दुरुक्तै रणदुर्मदैः
अनृतं साहसं चेति जानन्नारीविचेष्टितम् ॥ १२ ॥
जित्वा त्रिभुवनं राजन्नद्य कान्ताभयेन वै
दीनत्वेऽप्ययशो नूनं वीरस्य भुवने भवेत् ॥ १३ ॥
तस्माद्याम्यहमेकाकी युद्धाय चण्डिकां प्रति
हनिष्ये तां महाराज निर्भयो भव साम्प्रतम् ॥ १४ ॥
सेनावृतोऽहं गत्वा तां शस्त्रास्त्रैर्विविधैः किल
निषूदयामि दुर्मर्षां चण्डिकां चण्डविक्रमाम् ॥ १५ ॥
बद्ध्वा सर्पमयैः पाशैरानयिष्ये तवान्तिकम्
वशगा तु सदा ते स्यात्पश्य राजन् बलं मम ॥ १६ ॥
विरूपाक्षवचः श्रुत्वा दुर्धरो वाक्यमब्रवीत्
सत्यमुक्तं वचो राजन् विरूपाक्षेण धीमता ॥ १७ ॥
ममापि वचनं श्लक्ष्णं श्रोतव्यं धीमता त्वया
कामातुरैषा सुदती लक्ष्यतेऽप्यनुमानतः ॥ १८ ॥
भवत्येवंविधा कामं नायिका रूपगर्विता
भीषयित्वा वरारोहा त्वां वशे कर्तुमिच्छति ॥ १९ ॥
हावोऽयं मानिनीनां वै तं वेत्ति रसवित्तमः
वक्रोक्तिरेषा कामिन्याः प्रियं प्रति परायणम् ॥ २० ॥
वेत्ति कोऽपि नरः कामं कामशास्त्रविचक्षणः
यदुक्तं नाम बाणैस्त्वा वधिष्ये रणमूर्धनि ॥ २१ ॥
हेतुगर्भमिदं वाक्यं ज्ञातव्यं हेतुवित्तमैः
बाणास्तु मानिनीनां वै कटाक्षा एव विश्रुताः ॥ २२ ॥
पुष्पाञ्जलिमयाश्चान्ये व्यंग्यानि वचनानि च
का शक्तिरन्यबाणानां प्रेरणे त्वयि पार्थिव ॥ २३ ॥
तादृशीनां न सा शक्तिर्ब्रह्मविष्णुहरादिषु
ययोक्तं नेत्रबाणैस्त्वां हनिष्ये मन्द पार्थिवम् ॥ २४ ॥
विपरीतं परिज्ञातं तेनारसविदा किल
पातयिष्यामि शय्यायां रणमय्यां पतिं तव ॥ २५ ॥
करिष्ये विगतप्राणं यदुक्तं वचनं तया ॥ २६ ॥
वीर्यं प्राणा इति प्रोक्तं तद्विहीनं न चान्यथा
व्यंग्याधिक्येन वाक्येन वरयत्युत्तमा नृप ॥ २७ ॥
तद्वै विचारतो ज्ञेयं रसग्रन्थविचक्षणैः
इति ज्ञात्वा महाराज कर्तव्यं रससंयुतम् ॥ २८ ॥
सामदानद्वयं तस्या नान्योपायोऽस्ति भूपते
रुष्टा वा गर्विता वापि वशगा मानिनी भवेत् ॥ २९ ॥
किं बहूक्तेन मे राजन् कर्तव्या वशवर्तिनी ॥ ३० ॥
गत्वा मयाधुनैवेयं किङ्करीव सदैव ते
इत्थं निशम्य तद्वाक्यं ताम्रस्तत्त्वविचक्षणः ॥ ३१ ॥
उवाच वचनं राजन्निशामय मयोदितम्
हेतुमद्धर्मसहितं रसयुक्तं नयान्वितम् ॥ ३२ ॥
नैषा कामातुरा बाला नानुरक्ता विचक्षणा
व्यंग्यानि नैव वाक्यानि तयोक्तानि तु मानद ॥ ३३ ॥
चित्रमत्र महाबाहो यदेका वरवर्णिनी
निरालम्बा समायाति चित्ररूपा मनोहरा ॥ ३४ ॥
अष्टादशभुजा नारी न श्रुता न च वीक्षिता
केनापि त्रिषु लोकेषु पराक्रमवती शुभा ॥ ३५ ॥
आयुधान्यपि तावन्ति धृतानि बलवन्ति च
विपरीतमिदं मन्ये सर्वं कालकृतं नृप ॥ ३६ ॥
स्वप्नानि दुर्निमित्तानि मया दृष्टानि वै निशि
तेन जानाम्यहं नूनं वैशसं समुपागतम् ॥ ३७ ॥
कृष्णाम्बरधरा नारी रुदती च गृहाङ्गणे
दृष्टा स्वप्नेऽप्युषःकाले चिन्तितव्यस्तदत्ययः ॥ ३८ ॥
विकृताः पक्षिणो रात्रौ रोरुवन्ति गृहे गृहे
उत्पाता विविधा राजन् प्रभवन्ति गृहे गृहे ॥ ३९ ॥
तेन जानाम्यहं नूनं कारणं किञ्चिदेव हि
यत्त्वां प्रार्थयते बाला युद्धाय कृतनिश्चया ॥ ४० ॥
नैषास्ति मानुषी नो वा गान्धर्वी न तथासुरी
देवैः कृतेयं ज्ञातव्या माया मोहकरी विभो ॥ ४१ ॥
कातरत्वं न कर्तव्यं ममैतन्मतमित्यलम्
कर्तव्यं सर्वथा युद्धं यद्‌भाव्यं तद्‌भविष्यति ॥ ४२ ॥
को वेद दैवकर्तव्यं शुभं वाप्यशुभं तथा
अवलम्ब्य धिया धैर्यं स्थातव्यं वै विचक्षणैः ॥ ४३ ॥
जीवितं मरणं पुंसां दैवाधीनं नराधिप
कोऽपि नैवान्यथा कर्तुं समर्थो भुवनत्रये ॥ ४४ ॥
गच्छ ताम्र महाभाग युद्धाय कृतनिश्चयः
तामानय वरारोहां जित्वा धर्मेण मानिनीम् ॥ ४५ ॥
न भवेद्वशगा नारी संग्रामे यदि सा तव
हन्तव्या नान्यथा कामं माननीया प्रयत्‍नतः ॥ ४६ ॥
येन केनाप्युपायेन जेतव्या वरवर्णिनी ॥ ४७ ॥
त्वरन्वीर महाबाहो सैन्येन महता वृतः
तत्र गत्वा त्वया ज्ञेया विचार्य च पुनः पुनः ॥ ४८ ॥
किमर्थमागता चेयं ज्ञातव्यं तद्धि कारणम्
कामाद्वा वैरभावाच्च माया कस्येयमित्युत ॥ ४९ ॥
आदौ तन्निश्चयं कृत्वा ज्ञातव्यं तच्चिकीर्षितम्
पश्चाद्युद्धं प्रकर्तव्यं यथायोग्यं यथाबलम् ॥ ५० ॥
कातरत्वं न कर्तव्यं निर्दयत्वं तथा न च
यादृशं हि मनस्तस्याः कर्तव्यं तादृशं त्वया ॥ ५१ ॥
इति तद्‌भाषितं श्रुत्वा ताम्रः कालवशं गतः
निर्गतः सैन्यसंयुक्तः प्रणम्य महिषं नृपम् ॥ ५२ ॥
गच्छन्मार्गे दुरात्मासौ शकुनान्वीक्ष्य दारुणान्
विस्मयञ्च भयं प्राप यममार्गप्रदर्शकान् ॥ ५३ ॥
सगत्वा तां समालोक्य देवीं सिंहोपरिस्थिताम्
स्तूयमानां सुरैः सर्वैः सर्वायुधविभूषिताम् ॥ ५४ ॥
तामुवाच विनीतः सन् वाक्यं मधुरया गिरा
सामभावं समाश्रित्य विनयावनतः स्थितः ॥ ५५ ॥
देवि दैत्येश्वरः शृङ्गी त्वद्‌रूपगुणमोहितः
स्पृहां करोति महिषस्त्वत्पाणिग्रहणाय च ॥ ५६ ॥
भावं कुरु विशालाक्षि तस्मिन्नमरदुर्जये
पतिं तं प्राप्य मृद्वङ्‌गि नन्दने विहराद्‌भुते ॥ ५७ ॥
सर्वाङ्गसुन्दरं देहं प्राप्य सर्वसुखास्पदम्
सुखं सर्वात्मना ग्राह्यं दुःखं हेयमिति स्थितिः ॥ ५८ ॥
करभोरु किमर्थं ते गृहीतान्यायुधान्यलम्
पुष्पकन्दुकयोग्यास्ते कराः कमलकोमलाः ॥ ५९ ॥
भ्रूचापे विद्यमानेऽपि धनुषा किं प्रयोजनम्
कटाक्षा विशिखाः सन्ति किं बाणैर्निष्प्रयोजनैः ॥ ६० ॥
संसारे दुःखदं युद्धं न कर्तव्यं विजानता
लोभासक्ताः प्रकुर्वन्ति संग्रामञ्च परस्परम् ॥ ६१ ॥
पुष्पैरपि न योद्धव्यं किं पुनर्निशितैः शरैः
भेदनं निजगात्राणां कस्य तज्जायते मुदे ॥ ६२ ॥
तस्मात्त्वमपि तन्वङ्‌गि प्रसादं कर्तुमर्हसि
भर्तारं भज मे नाथं देवदानवपूजितम् ॥ ६३ ॥
स तेऽत्र वाञ्छितं सर्वं करिष्यति मनोरथम्
त्वं पट्टमहिषी राज्ञः सर्वथा नात्र संशयः ॥ ६४ ॥
वचनं कुरु मे देवि प्राप्स्यसे सुखमुत्तमम्
संग्रामे जयसन्देहः कष्टं प्राप्य न संशयः ॥ ६५ ॥
जानासि राजनीतिं त्वं यथावद्वरवर्णिनि
भुंक्ष्व राज्यसुखं पूर्णं वर्षाणामयुतायुतम् ॥ ६६ ॥
पुत्रस्ते भविता कान्तः सोऽपि राजा भविष्यति
यौवने क्रीडयित्वान्ते वार्धक्ये सुखमाप्स्यसि ॥ ६७ ॥
ताम्रसुराचा देवीला उपदेश -
मंत्री म्हणाले, "हे असुरश्रेष्ठा, पुरुषाने सत्य व योग्य असेच बोलावे. केवळ प्रिय वाटेल ते बोलू नये. ज्यात हित आहे असेच विचारी पुरुषाने वागावे. हे राजा, राजाला प्रिय असेच भाषण करणे परिणामी अहितकारक ठरण्याची शक्यता असते. औषध जरी अप्रिय असले तरी ते रोगनाशक आहे. म्हणून सेवन करावे लागते. सत्य भाषणाचे तसेच आहे. फक्त प्रिय भाषण करणारे अनेक पुरुष आढळतात, पण सत्याचा भोक्ता व हितचिंतक मिळणे दुरापास्त आहे. तेव्हा या प्रसंगी आम्ही काय सांगावे  कोणते काम शुभ व अशुभ आहे हे जाणणारा या जगात कुणीही नाही."
महिषासुर म्हणाला, "तुम्हाला जे योग्य वाटेल, जे आपल्या बुद्धीला पटेल, ते सांगण्याची सर्वांना मुभा आहे. मी संपूर्णपणे नंतर विचार करीन. कारण श्रेष्ठ पुरुष विचारपूर्वक सर्व काही निर्णय घेत असतो. तेच श्रेयस्कर होय."
त्याचे भाषण ऐकून महाबलाढ्य विरुपाक्ष राजाला प्रसन्न करून घेण्याच्या उद्देशाने म्हणाला, "हे राजा, एक यःकश्चित् स्त्री मदोन्मत्त होऊन बोलत आहे. ते तिचे नाममात्र भाषण ऐकून भिऊन जाण्याचे कारण नाही. साहसाच्या गोष्टी करणार्‍या दुर्गुणी स्त्रीचे चरित्र कोण जाणू शकेल  कोणता पुरुष स्त्रीच्या असल्या भाषणांनी भिऊन जाईल  कोणता पुरुष स्त्रीच्या असल्या भाषणांनी भिऊन जाईल  आपण त्रिभुवन जिंकले आहे. तस्मात् स्त्रीला भिऊन जाण्याने आपली अपकीर्तीच होईल. म्हणून हवे तर मी एकटाच त्या चंडिकेकडे जाऊन तिचा वध करतो. आपण निर्धास्त रहा.
मी सैन्य घेऊन जाईन आणि पराक्रमाच्या वल्गना करणार्‍या त्या स्त्रीचा वध करीन अथवा सर्पमय पाशांनी बांधून आपणापुढे हजर करीन. ती सर्वदा तुझ्या अधीन होऊन राहील असे करीन. हे राजा, माझे सामर्थ्य एकदा पहाच.
विरुपाक्षाचे भाषण ऐकून दुर्धर नावाचा दैत्य म्हणाला, "हे राजा, विरुपाक्षाने सत्य व योग्य असेच भाषण केले आहे. तू विचारी आहेस तेव्हा माझेही भाषण श्रवण कर. उत्तम दंतांनी सुशोभित असलेली ती स्त्री एकंदर आविर्भावावरून काममोहित असावी. रूपाचा गर्व बाळगणारी स्त्री अशीच असते. मला वाटते, ती सुंदरी प्रथम तुला भय दाखवून नंतर तुला वश करण्याची इच्छा करीत असावी. मानिनी स्त्रियांचा आविर्भाव असाच असतो. रसिक पुरुषालाच ह्याची चांगली जाण असते. काममोहिनीची वक्रभाषा शेवटी पुरुषाच्या सुखाला कारण होते.
’बाणांनी मी संग्रामामध्ये तुझा वध करीन.' हे भाषण हेतुगर्भ असून जाण असणार्‍यांनाच त्याचा आतील गर्भितार्थ समजू शकेल. कारण कामिनीचे कटाक्ष हेच त्यांचे बाण आहेत. म्हणून इतर बाण तुझ्यावर सोडण्याचे तिला कोठून सामर्थ्य असणार  प्रत्यक्ष ब्रह्मा, विष्णु व महेश यांना जी शक्ती नाही ती केवळ स्त्रीच्या ठिकाणी कशी असेल  प्रत्यक्ष ब्रह्मा, विष्णु व महेश यांना जी शक्ती नाही ती केवळ स्त्रीच्या ठिकाणी कशी असेल  हे राजा, तिने उच्चारलेले एक वाक्य अत्यंच सूचक आहे. ती म्हणाली, 'अरे मूर्खा, नेत्रकटाक्षांनीदेखील मी तुझ्या राजाचा वध करीन.' हे ऐकून त्या अरसिक सचिवाची काही तरी विपरीत समजूत झाली. ' तुझ्या राजाला मी रणशय्येवर पाडीन. ' हे वाक्य तर रतिक्रीडेसंबंधीचेच असले पाहिजे. 'मी त्याला गतप्राण करीन.' असे म्हणणे म्हणजे मी त्याला वीर्यहीन करीन असा अर्थ आहे. तेव्हा अशाप्रकारे भाषण करून ती स्त्री तुझा स्वीकार करीत आहे, असेच तिला सुचवायचे आहे. पण शृंगार रसाच्याबाबतीत परिपूर्ण असलेल्या पुरुषांनाच ही भाषा कळेल. तेव्हा महाराज, शृंगार रसाला योग्य असाच निर्णय आपण घ्यावा.
यावेळी साम, दान हाच उपाय योग्य आहे. अन्य उपाय योग्य नव्हे. ही स्त्री रागावलेली असो अथवा गर्वाने भारलेली असो, तुला खास वश होईल. अत्यंत मधुर भाषण करून मी तिला वश करून तुझ्याकडे आणीन. पण हे राजा, आता बोलण्यापेक्षा तिला मोहित करून मी तुजकडे आणतो. मी आताच जाऊन तिला तुझ्या आधीन होईल, असे करतो."
हे भाषण ऐकल्यावर विचारी ताम्र नावाचा दैत्य म्हणाला, "हे राजा, मी आता हेतुगर्भ, धर्मशील, न्याय्य भाषण करणार आहे. ही बाला कामातुर झालेली नाही. ती तुझ्यावर मोहितही झालेली नाही. तिची भाषणे त्या मनोवृत्तीची नव्हेत.
बलाढ्य राजा, अभिनव असे रूप धारण करून ती कोणाचेही सहाय्य न घेता एकटी युद्धाला आव्हान देत आहे हे आश्चर्यकारक आहे. अठरा हातांनी युक्त असलेली पराक्रमी स्त्री अस्तित्वात असलेली आजपर्यंत कोणाच्या ऐकिवातसुद्धा नाही. इतकेच काय, पण तिने अति भयंकर अशी आयुधे अठराही हातात धारण केली आहेत.
हे राजा, कालानेच हा अनिष्टकारक प्रसंग घडवून आणला आहे. काल रात्री मला काही दुःस्वप्ने पहावी लागली. त्यावरून आपला नाश जवळ आला आहे असे मला वाटते. पहाटेसच स्वप्नामध्ये कृष्णवस्त्रे परिधान केलेली स्त्री अंगणात रडत बसलेली मी पाहिली. रात्री विकृत पक्षी घरोघर एकसारखे आवाज करीत असतात. हे राजा, सांप्रत राज्यात अशुभ सूचक अशा घटना घडत आहे.
यावरून असे दिसते की ती यौवन तुला ज्याअर्थी युद्धार्थ आव्हान करीत आहे, त्याअर्थी खरोखरच काहीतरी विपरीत घडेल. हे दैत्यराज, ती मनुष्य, गंधर्व वा असुर योनीतील नाही. देवांनीच ही मोहमायी माया निर्माण केली असावी. हे जरी खरे असले तरी भित्रेपणा दाखवू नये असे माझे मत आहे. युद्धच करावे. दैवात असेल तसे होईल. तेव्हा विचारपूर्वक धैर्याचा अवलंब करणे हेच समंजस पुरुषाचे लक्षण आहे.
हे महाराजा, जन्म वा मरण दैवाधीन आहे. दैवावर विश्वास ठेवूनच प्रत्येकाने वागले पाहिजे.
अशा तर्‍हेचे ताम्रसुराच्या योग्य असे भाषण ऐकून महिषासुर म्हणाला, "भाग्यवान ताम्रा, तू युद्धाच्या निश्चयाने जाऊन धर्मशीलतेनेच त्या मानिनीला जिंकून येथे आण. जर त्या स्त्रीला तू जिंकू शकला नाहीस तर तिचा वध कर. प्रयत्‍न करून तिला शक्यतो सन्मानाने वागव. तू शूर आहेस व कामशास्त्रातही निपूण आहेस. तेव्हा तू कोणत्याही उपायांनी तिला वश करून घे.
हे शूर पुरुषा, तू मोठे सैन्य बरोबर घे. प्रथम विचारपूर्वक तू तिचा उद्देश समजवून घे. ती शत्रुभावनेने आली आहे की कामवासनेने आली आहे  तसेच ही कोणाची माया आहे हेही समजून घे. आपल्या बळाचा योग्य तसा उपयोग कर. भित्रेपणा वा निर्भयपणा दाखविता उपयोगी नाही."
याप्रमाणे राजाचे भाषण ऐकून ताम्र महिषाला प्रणाम करून मोठे सैन्य घेऊन बाहेर पडला. पण रस्त्यात त्याला अपशकून दिसू लागले. विस्मयकारक गोष्टी पाहून त्याच्या मनात भय उत्पन्न झाले. तरीही सर्व देव स्तवन करीत असलेल्या व आयुधांनी भूषित असलेल्या सिंहारूढ देवीजवळ तो गेला. तिला प्रथम वंदन करून तो म्हणाला,
" हे देवी, तुझ्या रूपाने मोहित झालेला दैत्यराज तीक्ष्ण शृंगयुक्त महिषासुर तुझ्या प्राप्तीची इच्छा करीत आहे. हे सुंदरी, देवांनाही अजिंक्य असलेल्या महिषासुराबरोबर तू क्रीडा कर व नंदनवनाची प्राप्ती करून घे. सर्वांगसुंदर पती प्राप्त झाला असता दु:खाचा त्याग करून सुखाचा उपभोग सर्व उपायांनी घ्यावा असा सिद्धांत आहे.
हे कोमलांगी, तू आयुधे का बरे धारण केली आहेस  तुझे कमलासारखे कर फक्त पुष्पांनाच योग्य आहेत. ही भिवयांची धनुष्ये कटाक्ष बाणांसाठीच निर्माण झाली असता तू हे लोहाचे बाण का घ्यावेत
वास्तविक या जगात शहाण्या पुरुषाने कधीही दु:खद असे युद्ध करू नये. प्राणी लोभाने एकमेकांशी युद्ध प्रवृत्त होतात. प्रत्यक्ष नाजुक पुष्पांनीही युद्ध करू नये. शरीरे जखमांनी छिन्नविच्छिन्न करण्यात कुणाला आनंद होत असतो  तेव्हा हे चारूगात्री, कृपा करून देवांनांही पूज्य असलेल्या माझ्या राजाचा तू पती म्हणून स्वीकार कर  तेव्हा हे चारूगात्री, कृपा करून देवांनांही पूज्य असलेल्या माझ्या राजाचा तू पती म्हणून स्वीकार कर  तो तुझ्या सर्व मनकामना पूर्ण करील. तूच त्याची पट्टराणी होण्यास योग्य आहेस.
हे त्रिभुवन सुंदरी, तू जर माझे म्हणणे ऐकलेस तर तुला सर्व सुखे प्राप्त होतील. युद्ध करून जयापराजयाची निश्चिती नसते. तेव्हा वृथा श्रमण्यात काय अर्थ आहे  तू राजनीतिज्ञ आहेस. तू आयुष्यभर त्या राज्यसुखाचा उपभोग घे. तुला सुंदर पुत्र प्राप्त होईल. या यौवनावस्थेत तुला राजासह क्रीडा करण्याची संधी मिळेल व अखेर वृद्धापकाळी सुख प्राप्त होईल.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां पञ्चमस्कन्धे
ताम्रकृतं देवीं प्रति विस्रंसनवचनवर्णनं नामैकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥


September 2015 » Praveen Bardapurkar's Blog

चला, शेतकऱ्यांसाठी एक पणती पेटवू यात…
//१// आसवांवर पिक काढावं म्हटलं तर डोळे आटलेले आहेत, अशा भयाण परिस्थितीतून गेल्या आठवड्यात राज्याच्या दुष्काळी आणि त्यातही प्रामुख्यानं मराठवाड्याची बऱ्यापैकी मुक्तता झाली आहे. परतीची वाट धरताना मान्सूननं अनेक भागात दिलासादायक हजेरी लावली. जोरदार नाही तरी मध्यम पावसाच्या सरी चांगल्या बरसल्या. नदी-ओढे चार-दोन दिवस वाहिले. पिण्याच्या पाण्याचा, जनावरांसाठी चाऱ्याचा प्रश्न …
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
माननीय मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, स.न. आपण मध्यंतरी जपानच्या दौऱ्यावर असतांना विदर्भातील वाशीम जिल्ह्यातील जऊळका (रेल्वे) या गावातील दत्ता उपाख्य गुड्डू आत्माराम लांडगे या शेतकऱ्यानं आत्महत्या केली. आत्महत्या करण्यापूर्वी दत्तरावनं आपल्याला एक पत्र लिहून ठेवलं आहे. ते पत्र आपल्यापर्यंत पोहोचलं नसणार. अशा संवेदनशील बाबी सरकारपासून लपवण्याची सराईत कोडगी परंपरा नोकरशाहीत असतेच, …
स्वप्न विकायची आणि मतं घ्यायची असा आपल्या देशाच्या सत्ताप्राप्तीच्या समकालीन राजकारणाचा उसूल आणि ‘गरीबी हटाव’ ते ‘अच्छे दिन’ असा हा दीर्घ पल्ला आहे. इंदिरा गांधी यांनी दाखवलेल्या स्वप्नाने तो सुरु झाला आणि नरेंद्र मोदी यांच्यापर्यंत तो आता पोहोचला आहे. या प्रवासात काही काळ जयप्रकाश नारायण यांच्या आशीर्वादानं मोरारजी देसाई, इंदिरा …
आता परतीचाही मान्सून बरसण्याची शक्यता नाही अशा बातम्या प्रकाशित झालेल्या असतानाच औरंगाबाद या शहराच्या नामांतरावरुन सुरु झालेल्या खडाखडीच्या बातम्या वाचताना मनात आलेली पहिली प्रतिक्रीया आहे, ‘हम नही सुधरेंगे’ मराठवाड्यातील भीषण दुष्काळामुळे विदीर्ण झालेल्या अंत:करणाने लोकप्रतिनिधीं आणि प्रशासनाच्या संवेदना हरपल्या आहेत अशी जी टीका होते आहे–व्यथा मांडली जात आहे त्यावर शिक्कमोर्तब …
ट्युशन्स – एक स्वानुभव
बच्चा नाही, अब बडा खिलाडी
चला, शेतकऱ्यांसाठी एक पणती पेटवू यात…
ऐसा ऐवज येता घरा
मुख्यमंत्र्याच्या डोईजड झाली नोकरशाही
तिशीतल्या मतदारांचा दृष्टीकोन… पण, लक्षात कोण घेणार
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…
‘बालवादी’ – राष्ट्रवादी आणि कॉंग्रेसही
केजरीवाल आणि आप नावाचा भास
दर्डांच्या पराभवाचा (वेगळा) लेखाजोखा
पवारसाहेब, आम्ही दिलगीर आहोत…Hits: 2916
निसरड्या वाटानंतर डिजिटल वळणHits: 2795
उपेक्षा, तुझे नाव नरसिंहराव
शेतकऱ्यांसाठी ७वा वेतन आयोग एक वर्ष पुढे ढकला
लालकृष्ण अडवाणी नावाची महाशोकांतिका
निमित्त – अग्रलेखाच्या अपमृत्यूचं…Hits: 1967
छत्रपतींचे पेशवे की पेशव्यांचे छत्रपती…Hits: 1944
कुमार केतकर नावाचा ज्ञानसंपन्नतेचा दरवळ


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - अष्टमः स्कन्धः - पञ्चमोऽध्यायः

देवर्षे शृणु विस्तारं द्वीपवर्षविभेदतः
भूमण्डलस्य सर्वस्य यथा देवप्रकल्पितम् ॥ १ ॥
समासात्सम्प्रवक्ष्यामि नालं विस्तरतः क्वचित्
जम्बुद्वीपः प्रथमतः प्रमाणे लक्षयोजनः ॥ २ ॥
विशालो वर्तुलाकारो यथाब्जस्य च कर्णिका
नव वर्षाणि यस्मिंश्च नवसाहस्रयोजनैः ॥ ३ ॥
आयामैः परिसंख्यानि गिरिभिः परितः श्रितैः
अष्टाभिर्दीर्घरूपैश्च सुविभक्तानि सर्वतः ॥ ४ ॥
धनुर्वत्संस्थिते ज्ञेये द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे
दीर्घाणि तत्र चत्वारि चतुरस्रमिलावृतम् ॥ ५ ॥
इलावृतं मध्यवर्षं यन्नाभ्यां सुप्रतिष्ठितः
सौवर्णो गिरिराजोऽयं लक्षयोजनमुच्छ्रितः ॥ ६ ॥
कर्णिकारूप एवायं भूगोलकमलस्य च
मूर्ध्नि द्वात्रिंशत्सहस्रयोजनैर्विततस्त्वयम् ॥ ७ ॥
इलावृतस्योत्तरतो नीलः श्वेतश्च शृङ्गवान् ॥ ८ ॥
त्रयो वै गिरयः प्रोक्ता मर्यादावधयस्त्रिषु
रम्यकाख्ये तथा वर्षे द्वितीये च हिरण्मये ॥ ९ ॥
कुरुवर्षे तृतीये तु मर्यादां व्यञ्जयन्ति ते
प्रागायता उभयतः क्षारोदावधयस्तथा ॥ १० ॥
पूर्वात्पूर्वाच्चोत्तरस्यां दशांशादधिकांशतः ॥ ११ ॥
दैर्घ्य एव ह्रसन्तीमे नानानदनदीयुताः
इलावृताद्दक्षिणतो निषधो हेमकूटकः ॥ १२ ॥
हिमालयश्चेति त्रयः प्राग्विस्तीर्णाः सुशोभनाः
अयुतोत्सेधभाजस्ते योजनैः परिकीर्तिताः ॥ १३ ॥
हरिवर्षं किम्पुरुषं भारतं च यथातथम्
विभागात्कथयन्त्येते मर्यादागिरयस्त्रयः ॥ १४ ॥
पूर्वेण च ततः श्रीमान् गन्धमादनपर्वतः ॥ १५ ॥
आनीलनिषधं त्वेतौ चायतौ द्विसहस्रतः
योजनैः पृथुतां यातौ मर्यादाकारकौ गिरी ॥ १६ ॥
केतुमालाख्यभद्राश्ववर्षयोः प्रथितौ च तौ
मन्दरश्च तथा मेरुमन्दरश्च सुपार्श्वकः ॥ १७ ॥
कुमुदश्चेति विख्याता गिरयो मेरुपादकाः
योजनायुतविस्तारोन्नाहा मेरोश्चतुर्दिशम् ॥ १८ ॥
एतेषु गिरिषु प्राप्ताः पादपाश्चूतजम्बुनी ॥ १९ ॥
कदम्बन्यग्रोध इति चत्वारः पर्वताः स्थिताः
केतवो गिरिराजेषु एकादशशतोच्छ्रयाः ॥ २० ॥
चत्वारश्च ह्रदास्तेषु पयोमध्विक्षुसज्जलाः ॥ २१ ॥
यदुपस्पर्शिनो देवा योगैश्वर्याणि विन्दते
देवोद्यानानि चत्वारि भवन्ति ललनासुखाः ॥ २२ ॥
नन्दनं चैत्ररथकं वैभ्राजं सर्वभद्रकम्
येषु स्थित्वामरगणा ललनायूथसंयुताः ॥ २३ ॥
विहरन्ति स्वतन्त्रास्ते यथाकामं यथासुखम् ॥ २४ ॥
एकादशशतोच्छ्रायात्फलान्यमृतभाञ्जि च ॥ २५ ॥
गिरिकूटप्रमाणानि सुस्वादूनि मृदूनि च
तेषां विशीर्यमाणानां फलानां सुरसेन च ॥ २६ ॥
नदी रम्यजला देवदैत्यराजप्रपूजिता ॥ २७ ॥
अरुणाख्या महाराज वर्तते पापहारिणी
पूजयन्ति च तां देवीं सर्वकामफलप्रदाम् ॥ २८ ॥
तस्याः कृपावलोकेन क्षेमारोग्यं व्रजन्ति ते ॥ २९ ॥
दुष्टनाशकरी कान्तिदायिनीति स्मृता भुवि ॥ ३० ॥
अस्याः पूजाप्रभावेण जाम्बूनदमुदावहत् ॥ ३१ ॥
भुवन लोकाचे वर्णन -
नारद नारायण मुनीचे शब्द एकाग्र चित्ताने ऐकत होता. नारायण मुनी पुढे म्हणाले, "हे देवर्षे, आता हे सर्व विभाग प्रत्यक्ष देवांनीच कल्पिलेले आहेत. म्हणून आता द्वीप, वर्षे याविषयी मी तुला सांगतो ते श्रवण कर. ही गोष्ट संपूर्ण विस्ताराने कथन करणे अशक्य आहे. म्हणून मी तुला ती संक्षेपाने निवेदन करतो.
पहिले जे जंबूद्वीप त्याचे क्षेत्रफळ एक लक्ष योजने आहे. कमलातील केंद्र वर्तुळाप्रमाणे हे द्वीप अत्यंत विशाल व वर्तुळाकार आहे. त्यात नऊ वर्षे आहेत. ती सर्व पर्वतराजींनी वेढलेली आहेत. त्यातील प्रत्येक वर्षे नऊ हजार योजनेपर्यंत प्रचंड आहे असे मोजमाप करून ठेवलेले आहे. त्यात समुद्राच्या टोकापर्यंत पोहोचलेले आठ अत्यंत विस्तृत असे पर्वत आहेत. त्यामुळे त्या द्वीपाचे सर्वच बाजूंनी विभाग केलेले आहेत. दक्षिण व उत्तर ही दोन्ही वर्षे धनुष्याच्या आकृतीप्रमाणे आहेत हे तू लक्षात घे. बाकीच्यातील चार वर्षे लांब असून इलावृत्त चौकोनी आकाराचे आहे. इलावृत्त हे मध्य वर्ष आहे. त्याच्यामध्ये अत्यंत मोठा असा पर्वत असून तो सुवर्णाप्रमाणे चमकत आहे. त्याची उंची एक लक्ष योजने असून तो अत्यंत शोभायमान आहे, भूगोलरूपी कमलाची जणू काय कर्णरेषाच असा हा पर्वत आहे. याचा माथ्यावरील भाग बत्तीस हजार योजने इतका मोठा आहे तर याचे पायथ्याचे क्षेत्रफळ सोळा हजार योजने असून रुंद आहे. तो तितकाच भूमीमध्ये खोलवर रुजला आहे. इलावृत्ताच्या उत्तरेला नील, श्वेत, शृंगवान हे तीन पर्वत आहेत. हे तिन्ही पर्वत विख्यात असून ते तीन वर्षांच्या मर्यादा दर्शवितात. म्हणून त्यांना त्यांच्या सीमा म्हणतात.
पहिल्या वर्षाच्या या सीमेला रम्यक असे नाव आहे. दुसर्‍या वर्षाची सीमा हिरण्मय नावाने प्रसिद्ध आहे. तिसर्‍या वर्षाच्या सीमेला करुवर्ष असे नाव दिलेले आहे. यांच्या दोन्ही बाजूला पूर्व दिशेला अनुसरून दोन खारट पाण्याचे समुद्र आहेत. हे समुद्र म्हणजे आणखी दोन पर्वतांची मर्यादा होय. हे दोन्ही पर्वतही तसेच विस्तृत आहेत. ते दोन हजार योजने विस्तृत आहेत.
हे सर्व पर्वत पूर्वेकडून उत्तरेकडे जसजसे क्रमाने पसरले आहेत तसतसे त्यांचे विशालत्व दहा अंशापेक्षाही जास्त अंशांनी कमी कमी होत गेले आहे. ही गोष्ट विचारात घेण्यासारखी आहे.
ह्या सर्व पर्वतांवर विविध नद्या असून मोठमोठे नदही तेथे आहेत. इलावृत्ताच्या दक्षिणेकडे हिमालय, हेमकूट व निषध या नावांनी प्रसिद्ध असलेले अतिशय विस्तृत असे प्रचंड पर्वतराज उभे आहेत. हे पूर्वेकडे विस्तीर्ण होत गेलेले असून ते अत्यंत शोभायमान दिसत असतात. हे तिन्ही पर्वत फारच उंच म्हणजे त्यांची उंची एक हजार योजनांहून अधिक आहे असे सांगितलेले आहे.
या सर्व विभागांमुळे हरिवर्ष, किंपुरुष, भारत या तीन वर्षाची मर्यादा हे पर्वत अनुक्रमे निषध, हेमकूट व हिमालय दर्शवित असतात. इलावृत्ताच्या पश्चिमेला माल्यवान नावाचा पर्वत असून त्याच्याही पूर्व दिशेला गंधमादन पर्वत आहे. हा पर्वत कांतीमान असल्याने तळपत असतो. हे दोन्ही पर्वत नील व निषद या पर्वतापर्यंत जाऊन पोहोचले आहेत.
माल्यवान व गंधमादन ह्या पर्वतांचा विस्तार दोन हजार योजने असून हे पर्वत सर्वत्र प्रसिद्ध आहेत. केतुमाल व भाद्राश्व या दोन वर्षांची सीमा माल्यवान आणि गंधमादन हे पर्वत दर्शवीत असतात.
मेरु वर्षाच्या चोहो दिशांना चार पर्वत उभे आहेत. ते सर्व हजार योजने असून त्यांची नावे आता तुला सांगतो. मंदर, मेरुमंदर, सुपार्श्वक आणि कुमुद हेच ते चार पर्वत म्हणजे मेरुवर्षाचे चार पायच होत. हे सर्व पर्वत मेरूला प्रत्यक्ष सहाय्य करीत असतात. चारी बाजूंनी ते परिवेष्टीत असल्यामुळे अत्यंत शोभून दिसतात.
या पर्वतांमध्ये पुन्हा आणखी पर्वत आहेत. ते त्यांचेच लहान भाग असून त्यांची नावे आता ऐक. चूत, जंबू कदंब, न्यग्रोध हे चारही पर्वत निरनिराळ्या वृक्षराजींनी परिपूर्ण आहेत. त्या चार मोठया पर्वताचे हे चार पर्वत म्हणजे चार ध्वजच आहेत. त्यांची उंची अकराशे योजने आहे. त्यांचे क्षेत्रफळ शंभर योजने आहे आणि शंभर योजने सर्वत्र वृक्ष उभे आहेत.
त्या पर्वतांवर अत्यंत सुंदर अशी सरोवरे आहेत. पयोर्‍हद, मधुर्‍हद, इक्षुरसर्‍हद या नावांनी ती सरोवरे प्रसिद्ध आहेत. त्या सरोवरांच्या रसाला देवांनी स्पर्श केल्यास त्यांना ऐश्वर्य प्राप्त होते अशी त्यांची थोरवी आहे.
तेथे देवांना आनंद व सुख प्राप्त करून देणारी चार अत्यंत रमणीय उद्याने आहेत. ती चारही उद्याने नंदन, चैत्ररभ, वैभ्राज व सर्वभद्रक या नावांनी ओळखली जातात. ती उद्याने स्त्रियांना परम सुख देणारी आहेत. गंधर्वांप्रमाणे सर्व उपदेव आपापल्या स्त्रियांसह तेथे क्रीडा करण्याकरता येतात. त्यांनीदेखील त्या उद्यानांच्या सौंदर्याची मुक्त कंठाने स्तुती केली आहे. हे सर्व सुरगण मनसोक्त आणि स्वच्छंदपणाने तेथे यथेच्छ क्रीडा करीत असतात. तेथील सुखोपभोगाचा ते भरपूर आस्वाद घेतात. येथेच विहार करण्यात ते आपला काल घालवितात. मंदार पर्वताच्या माथ्यावर आम्रवृक्ष आहेत. ते देव-वृक्ष असून विशाल आहेत. त्या वृक्षांच्या वरून म्हणजे अकराशे योजने उंचीवरून पर्वताच्या शिखराएवढी मोठी असलेली नदी उगम पावली आहे. तिचे उदक अमृततुल्य आहे. तिचे उदक अत्यंत मधुर असून पिकलेल्या फळातून फुटल्यावर जसा रस वाहतो किंवा अरुणोदयाचे वेळी जसा सूर्यबिंबाचा रंग असतो तशा वर्णाचे तिचे उदक असून त्या नदीला अरुणोदा नदी म्हणतात. तिचे पाणी फारच रमणीय आहे. त्यामुळे देव व दैत्य दोघांनाही ती नदी अत्यंत प्रिय आहे. म्हणून जणू ती सर्वमान्य झालेली आहे. अरुणा नावाचे पाप ह्या नदीमुळे धुऊन जाते, म्हणून ती पापहारिणी आहे. हिचा उगम त्या देवीपासून झालेला आहे.
ती देवी इष्ट फल देणारी म्हणून प्रसिद्ध असून सर्व देव त्या देवीची नित्य पूजा करीत असतात. तिला विविध प्रकारचे उपाहार अर्पण करतात. तसेच निरनिराळे बली तिला अर्पण करतात. त्यामुळे ती देवी सर्व दुरितांचे निवारण करते व सर्वांना निर्भय करते. म्हणून देव तिला वेगवेगळ्या मार्गांनी संतुष्ट करण्याचा प्रयत्न करीत असतात.
त्या देवीची अशी आराधना केली असता ती देवी तृप्त होते व आपले कृपाकटाक्ष टाकून सर्वांना निश्चिंत करते. त्यामुळे सर्वांना सुख आणि आरोग्य प्राप्त होते. भूलोकावरील पुरुष तिला विविध नावांनी संबोधतात. हे नारदा, त्यातील काही नावे आता श्रवण कर. त्या देवीला आद्या, माया, तूला, अनंता, पृष्ठी, ईश्वरमालिनी, दुष्टनाशकरी, कांतिदायिनी अशी नावे आहेत. या नावांचे अर्थ असे की, ईश्वरमालिनी म्हणजे ईश्वरालाही शोभा प्राप्त करून देणारी. दुष्टनाशकारी म्हणजे दुष्टांचा नाश करणारी आणि कांतिदायिनी म्हणजे सर्वांना कांतीने युक्त करणारी अथवा शोभायमान करणारी अशी ही देवी आहे. तिची पूजा केल्यावर सुवर्ण उत्पन्न होते.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायामष्टमस्कन्धे
भुवनलोकवर्णने द्वीपवर्षविभेदवर्णनं नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥


खगोल: ऐसीअक्षरेवर अधिक लेखन

याच ब्लॉगवरची आणि अधिक माहिती एकत्र करून आता ऐसीअक्षरेवर सूर्य ही मालिका लिहीत आहे. चार भाग पुढीलप्रमाणे:
बरेच दिवस मित्रमंडळाकडून खगोलशास्त्राशी संबंधित गोष्टी मराठीत लिहीण्याची पृच्छा होत होती. मी सुद्धा कारणं देत हे करणं टाळत होते. शेवटी निखिल देशपांडे या मित्राच्या सांगण्यावरून, मदतीने हा ब्लॉग सुरू करत आहे. मला खगोलशास्त्राची आवड लागण्याचं वेगवेगळ्या दुर्बिणी आणि कॅमेर्‍यांमधून मिळणारी स्वर्गीय चित्रं. या ब्लॉगमधून शक्यतोवर सोप्या शब्दांत, मराठीमधे विविध खगोलीय चित्रांची, घटनांची माहिती देण्याचा प्रयत्न राहिल. या ब्लॉगची आणखी एक प्रेरणा म्हणजे एपॉड. अगदी रोज नाही जमलं तर आठवड्यातून तीन-चार दिवसतरी नवीन पोस्ट टाकण्याचा प्रयत्न असेल. बघू या कसं जमतं आहे ते
सर्व चित्रे आंतरजालावरून साभार. आंतरजालावरून, विशेषतः विकीपिडीयावरून माहितीही घेतली आहे, त्यांचेही आभार.


मेरा कुछ सामान...: Gracias...

पतझड है कुछ..... है ना
मेरा कुछ सामान ...
बघता बघता ३ वर्षे झाली पण.. ७ डिसेंबर २०१०.. पहिली ब्लॉग पोस्ट.. आणि तेव्हापासून जवळपास ३०,००० pageviews, ३३०+ comments, ५९ followers आणि ७७ पोस्टस् चा हा प्रवास.. Feeling overwhelmed, blessed and loved.. No other words..
लिखाण चांगलं की वाईट, त्याचं साहित्यिक मूल्य या सगळ्याच्या पलीकडे जाऊन या प्रवासात कोणती गोष्ट भिडली असेल, लक्षात राहिली असेल तर ती म्हणजे अनेकानेक वाचकांचे मिळालेले उत्कट प्रतिसाद. "उत्कट" हा शब्द वापरण्याचं कारण म्हणजे ज्या तीव्रतेतून एखादी गोष्ट लिहिली जाते तिला त्याच तोडीचा प्रतिसाद मिळणं कसं असतं हे पुरेपूर अनुभवलं मी या काळात.
"मलाही अगदी असंच वाटतं", "अगदी माझ्या मनातलं लिहिलत", "हे वाचून असं वाटलं की मी एकटाच/एकटीच नाही", "या ब्लॉगने एकटेपणात खूप सोबत केली", या आणि अशा असंख्य नाही पण अनेक मेलस् येत राहिल्या. या ब्लॉगमुळे कोणाला आधार वाटला, सोबत केली हे माझ्यापर्यंत पोहचलं खरं पण अश्या अनेक वाचकांच्या प्रतिक्रियांनी मला जी सोबत केलीये ती अनमोल आहे. हे मी आजवर कधी उघडपणे व्यक्त केलं नाही पण आजची ही संधी त्या सर्वांचे, आणि त्या सर्व शब्दांचे, क्षणांचे आभार मानण्यासाठी मी घेणार आहे. Thank you.. Thank you all.. Thanks a lot..
आणि त्यांच्या भावना लिहून पोहचवणार्‍या वाचकांप्रमाणेच, कधीही प्रत्यक्ष मेल न केलेले पण नियमितरित्या येऊन ब्लॉग वाचणारे वाचकही अनेक आहेत, त्या सर्वांचेच आभार.. अगदी प्रामाणिकपणे बदल सुचवणारे आणि "तुझं लिखाण पाहून तू फक्त स्वत:साठी लिहितेस असं वाटतं, तशीच लिहित रहा, बदलण्याची गरज नाही" असं म्हणणारेही वाचक भेटले. अगदी सुरुवातीला वर्ष, सव्वा वर्ष मी स्वतःची ओळख कुठीही उघड केली नव्हती तेव्हाही फक्त आणि फक्त लिखाणाच्या माध्यमातून जोडल्या गेलेल्या वाचकांची तर मी कायमच आभारी राहिन.
आभार व्यक्त करणारा स्पॅनिशमधला gracias हा शब्द मला खूप आवडतो.. आभार आणि कृतज्ञता एकत्र व्यक्त करण्यासाठी अगदी समर्पक वाटतो हा शब्द. त्यामुळे आज तुम्हा सर्वांचे आभार मानण्यासाठी हेच म्हणेन.. Gracias... Gracias amigos...
Labels: लिहिता लिहिता... |
अभिनंदन … आणि लिहित रहा…… असचं ..
You never know कोणाला कशी आणि किती साथ देत राहील हे लिहिणं ....
मेरा कुछ सामान ... Says:
मेरा कुछ सामान ... Says:
लिखते रहिये...लोग साथ आते जाएंगे, कारवाँ बनता जाएगा.
मेरा कुछ सामान ... Says:
ख्वाहिश तो वहीं है.. देखेंगे.. :-)
लगता है उर्दू जुबान आपको बहोत अजीज है. आपके इस ब्लॉगपर तो उर्दूही छाई हुई है. जिधर देखिये, उर्दू है या फिर गुलजार.:))
मेरा कुछ सामान ... Says:
उर्दू अजीज़ तो है लेकीन लगता नही के ब्लॉग पर ज्यादा छाई है.. ;-)
गुलजारके बारेमें तो आपने कह दिया. जनाब जावेद अख्तरके बारेमें क्या खयाल है आपका
मेरा कुछ सामान ... Says:
वाचली ती लिंक. त्यांच्याबद्दलची ही माहिती प्रथमच समजली. नेहमीच्याच नर्मविनोदी शैलीने लिहिली आहे.
एकही उरणार नाही प्रश्न बाकी
फक्त वळुनी एकदा तू हास नुसता
हा शेर यादगार आहे.
मेरा कुछ सामान ... Says:
आपने लिखा नही बहोत दिनोंसे.
मेरा कुछ सामान ... Says:
मेरा कुछ सामान ... Says:
मेरा कुछ सामान ...
 हा ब्लॉग म्हणजे स्वतःला ओळखण्याच्या प्रवासातलं एक साधन आहे माझ्यासाठी.. :-) My mail id: merakuchhsaman@gmail.com


जॉन ओ'शे - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
जॉन ओ'शे मँचेस्टर युनायटेड साठी खेळतांना
३० एप्रिल, १९८१ (1981-04-30) (वय: ३७)
१.९० मीटर (६ फूट ३ इंच)[२][३]
मँचेस्टर युनायटेड एफ.सी. २५६ (१०)
→ बोर्नमॉथ (loan) १० (१)
→ रॉयल अँटेवेर्प (loan) १४ (०)
संडरलँड ए.एफ.सी. २८ (०)
आयर्लंड २१ १३ (१)
* क्लब पातळीवरील सामने व गोल अद्ययावत तारीख: ६ मे २०१२ (UTC).
† खेळलेले सामने (गोल).
‡ राष्ट्रीय संघ सामने अद्ययावत तारीख: १८:५५, १८ जून २०१२ (UTC)
वरील दुव्याची वेबॅक मशिनवरील आवृत्ती सप्टेंबर १३, २०११ (वरील दुव्यात त्रुटी जाणवल्याने वेबॅक मशिन वापरुन ही आवृत्ती मिळवलेली आहे.)
कृपया फुटबॉल खेळाडू-संबंधित स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
इ.स. १९८१ मधील जन्म
फुटबॉल खेळाडू विस्तार विनंती
स्वच्छता आवश्यक असणारी सर्व पाने
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २८ मार्च २०१८ रोजी १०:२६ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


मेंदूक्रांती कार्यशाळा - 04/03/18 | Manashakti Research Centre

येथे सातत्यपूर्ण मनःशांती मिळवण्याच्या सोप्या व व्यावहारीक उपायांची माहिती आहे.
बुद्धिनिष्ठ प्रार्थनेचा, गर्भावर आणि मातेवर होणारा परिणाम
मेंदूक्रांती कार्यशाळा - 04/03/18
रवि, 4 मार्च 2018
अहमदनगर - कमलाबाई नवले मंगल कार्यालय, आम्रपाली कार्यालया शेजारी, गुलमोहर रोड, नवले नगर.
नवविवाहित जोडपी आणि गर्भधारणेपूर्वी
गर्भसंस्कार (जन्मपूर्व शिक्षण-संस्कार प्रयोग)
आध्यात्मिक विकास (योग, ध्यान, मंत्र, यज्ञ, पुजा, प्रार्थना, धर्म, देव)
`स्वानंद' आयुर्वेदीय औषध उत्पादने