श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - तृतीयः स्कन्धः - द्वाविंशोऽध्यायः

व्रजन्तु कामं शिविराणि भूपाः
श्‍वो वा विवाहं किल संविधास्ये ॥ १ ॥
गृह्णन्तु सर्वे मयि सुप्रसन्नाः
श्‍वो भावि कार्यं किल मण्डपेऽत्र
समेत्य सर्वैरिह संविधेयम् ॥ २ ॥
नायाति पुत्री किल मण्डपेऽद्य
करोमि किं भूपतयोऽत्र कामम्
प्रातः समाश्वास्य सुतां नयिष्ये
गच्छन्तु तस्माच्छिविराणि भूपाः ॥ ३ ॥
न विग्रहो बुद्धिमतां निजाश्रिते
कृपा विधेया सततं ह्यपत्ये
सुतां तु गच्छन्तु नृपा यथेष्टम् ॥ ४ ॥
इच्छापणं वा परिचिन्त्य चित्ते
सर्वैः समेत्यात्र नृपैः समेतैः
स्वयंवरः सर्वमतेन कार्यः ॥ ५ ॥
वचो ययुः स्वानि निकेतनानि
विधाय पार्श्वे नगरस्य रक्षां
चक्रुः क्रिया मध्यदिनोदिताश्च ॥ ६ ॥
पुत्रीं समाहूय गृहे सुगुप्ते
पुरोहितैर्वेदविदां वरिष्ठैः ॥ ७ ॥
स्नानादिकं कर्म वरस्य कृत्वा
आनाय्य वेदीरचिते गृहे वै
तस्यार्हणां भूमिपतिश्चकार ॥ ८ ॥
वस्त्रद्वयं गामथ कुण्डले द्वे
ऐच्छत्सुतादानमहीनसत्त्वः ॥ ९ ॥
मेने तदाऽऽत्मानमनुत्तमञ्च ॥ १० ॥
र्मुदान्विता वीतभयाश्च सर्वे ॥ ११ ॥
स्त्रियश्च तां राजसुतां सुयाने
चतुष्कयुक्ते किल मण्डपे वै ॥ १२ ॥
अग्निं समाधाय पुरोहितः स
वधूवरौ प्रेमयुतौ निकामम् ॥ १३ ॥
तौ चक्रतुस्तत्र यथोचित्तं तत्
सर्वं विधानं कुलगोत्रजातम् ॥ १४ ॥
सुपूजितं पारिबर्हं विवाहे ॥ १५ ॥
ददावथ प्रेमयुतो नृपेन्द्रः ॥ १६ ॥
करेणुकानां च शतं सुचारु
विवाहकाले मुदितोऽनुवेलम् ॥ १७ ॥
दिव्यानि चित्राणि तथाविकानि ॥ १८ ॥
मदात्सहस्रद्वितयं सुरम्यम् ॥ १९ ॥
तस्मै ददौ धान्यरसैः प्रपूरितम् ॥ २० ॥
जगाद वाक्यं विहिताञ्जलिः पुरः
दासोऽस्मि ते राजसुते वरिष्ठे
तद्‍ब्रूहि यत्स्यात्तु मनोगतं ते ॥ २१ ॥
तं चारुवाक्यं निजगाद सापि
स्वस्त्यस्तु ते भूप कुलस्य वृद्धिः
सम्मानिताऽहं मम सूनवे त्वया
दत्ता यतो रत्‍नवरा स्वकन्या ॥ २२ ॥
न बन्दिपुत्री नृप मागधी वा
स्तौ‍मीह किं त्वां स्वजनं महत्तरम्
सुमेरुतुल्यस्तु कृतः सुतोऽद्य मे
सम्बन्धिना भूपतिनोत्तमेन ॥ २३ ॥
परं पवित्रं तव किं वदामि
दत्ता त्वया पूज्यसुता वरिष्ठा ॥ २४ ॥
फलाशनायार्थविवर्जिताय ॥ २५ ॥
समानवित्तेऽथ कुले बले च
ददाति पुत्रीं नृपतिश्च भूयः
न कोऽपि मे भूपसुतेऽर्थहीने
गुणान्वितां रूपवतीञ्च दद्यात् ॥ २६ ॥
वैरं तु सर्वैः सह संविधाय
किं वर्णये धैर्यमिदं त्वदीयम् ॥ २७ ॥
निशम्य वाक्यानि नृपः प्रहृष्टः
गृहाण राज्यं मम सुप्रसिद्धं
भवामि सेनापतिरद्य चाहम् ॥ २८ ॥
वने पुरे वासमतो न मेऽस्ति ॥ २९ ॥
नृपास्तु सन्त्येव रुषान्विता वै
गत्वा करिष्ये प्रथमं तु सान्त्वनम्
नोचेत्ततो युद्धमहं करिष्ये ॥ ३० ॥
धर्मे जयो नैव कृतेऽप्यधर्मे
कथं भविष्यत्यनुचिन्तितं वै ॥ ३१ ॥
जगाद वाक्यं हितकारकं तम्
सर्वात्मना मोदयुता प्रसन्ना ॥ ३२ ॥
राजञ्छिवं तेऽस्तु कुरुष्व राज्यं
त्यक्त्वा भयं त्वं स्वसुतैः समेतः
सुतोऽपि मे नूनमवाप्य राज्यं
साकेतपुर्यां प्रचरिष्यतीह ॥ ३३ ॥
शिवं भवानी तव संविधास्यति
न काऽपि चिन्ता मम भूप वर्तते
सञ्चिन्तयन्त्या परमाम्बिकां वै ॥ ३४ ॥
दोषा गता विविधवाक्यपदै रसालै-
प्रातर्नृपाः समधिगम्य कृतं विवाहं
रोषान्विता नगरबाह्यगतास्तथोचुः ॥ ३५ ॥
अद्यैव तं नृपकलङ्कधरञ्च हत्वा
बालं तथैव किल तं न विवाहयोग्यम्
गृह्णीम तां शशिकलां नृपतेश्च लक्ष्मीं
लज्जामवाप्य निजसद्म कथं व्रजेम ॥ ३६ ॥
गीतध्वनिं च विविधं निगमस्वनञ्च
मन्यामहे नृपतिना‍ऽत्र कृतो विवाहः ॥ ३७ ॥
वैवाहिकेन विधिना करपीडनं वै
भूपाः परस्परमतिं च समर्थयन्तु ॥ ३८ ॥
एवं वदत्सु नृपतिष्वथ कन्याकायाः
काशीपतिः स्वसुहृदैः प्रथितप्रभावैः ॥ ३९ ॥
आगच्छन्तं च तं दृष्ट्वा नृपाः काशीपतिं तदा
नोचुः किञ्चिदपि क्रोधान्मौनमाधाय संस्थिताः ॥ ४० ॥
स गत्वा प्रणिपत्याह कृताञ्जलिरभाषत
आगन्तव्यं नृपैः सर्वैर्भोजनार्थं गृहे मम ॥ ४१ ॥
कन्ययाऽसौ वृतो भूपः किं करोमि हिताहितम्
भवद्‌भिस्तु शुभः कार्यो महान्तो हि दयालवः ॥ ४२ ॥
तन्निशम्य वचस्तस्य नृपाः क्रोधपरिप्लुताः
प्रत्यूचुर्भुक्तमस्माभिः स्वगृहं नृपते व्रज ॥ ४३ ॥
कुरु कार्याण्यशेषाणि यथेष्टं सुकृतं कृतम्
नृपाः सर्वे प्रयान्त्वद्य स्वानि स्वानि गृहाणि वै ॥ ४४ ॥
सुबाहुरपि तच्छ्रुत्वा जगाम शङ्‌कितो गृहम्
किं करिष्यन्ति संविग्नाः क्रोधयुक्ता नृपोत्तमाः ॥ ४५ ॥
गते तस्मिन्महीपालाश्चक्रुश्च समयं पुनः
रुद्‌ध्वा मार्गं ग्रहीष्यामः कन्यां हत्वा सुदर्शनम् ॥ ४६ ॥
केचनोचुः किमस्माकं हन्त तेन नृपेण वै
दृष्ट्वा तु कौतुकं सर्वं गमिष्यामो यथागतम् ॥ ४७ ॥
इत्युक्त्वा ते नृपाः सर्वे मार्गमाक्रम्य संस्थिताः
चकारोत्तरकार्याणि सुबाहुः स्वगृहं गतः ॥ ४८ ॥
राजकन्येचा सुदर्शनाशी विवाह -
आपल्या कन्येचे भाषण श्रवण केल्यानंतर शुद्ध मनाने युक्त असलेला, तो सुबाहूराजा स्वयंवर मंडपात जमलेल्या राजांकडे गेला आणि म्हणाला, "हे भूपालहो, आपण आपापल्या शिबिरात जावे. आजचा स्वयंवरसमारंभ उदईक होईल. आपण सर्व माझ्यावर प्रसन्न व्हा. मी अर्पण केलेल्या भक्ष्य व पेय पदार्थांचा स्वीकार करा. ह्या मंडपामध्येच खरोखर उदयीक आजचे कार्य होईल. ते आपण सर्व मिळून पार पाडा. खरोखर मंडपामध्ये आज कन्या येत नाही. हे भूपालहो, आता येथे मी तिला काय बरे सांगू  कन्येची समजूत घालून मी तिला प्रातःकाली येथे घेऊन येईन. राजांनी आता शिबिरात जावे. विचारी लोकांचा आपल्या आश्रित जनांशी कधी कलह होत नाही. अपत्यावर सर्वदा कृपाच केली पाहिजे. ह्यास्तव आपण तिच्यावर कृपा करा.
मी त्या कन्येला सकाळी येथे आणीन. हे भूपालहो, आपण आता यथेष्ट गमन करावे. इच्छापण अथवा शोर्यपण ह्यांपैकी काही तरी मनामध्ये ठरवून मी प्रातःकाळी कन्येचा विवाह करीन. ह्यास्तव सर्व राजांनी मिळून उदयीक येथे यावे. सर्वांच्या मताने स्वयंवरसमारंभ शेवटास न्यावा." हे त्याचे भाषण श्रवण केल्यानंतर राजांना ते खरे वाटले.
ते आपापल्या निवासस्थानाप्रत परत गेले आणि नगराभोवती बंदोबस्त ठेवून त्यांनी माध्यन्ह कालाला विहित असलेली कर्मे केली.
सुबाहूने इकडे आर्यजनांसह अत्यंत गुप्त अशा घरामध्ये, वेदवेत्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पुरोहितांसह कन्येला बोलावून आणून, विवाहकाली योग्य असलेली कर्मे करवली. वराला स्नान वगेरे घालून, त्या राजाने त्याला विवाहयोग्य अलंकार घातले आणि ज्यात विवाहवेदी घातली आहे, अशा गृहामध्ये आणून त्याने त्याचे पूजन केले. विधियुक्त आचमनीय, अर्घ्य, दान, वस्त्रे, गाय, व दोन कुंडले, इत्यादी त्याने त्याला यथाविधी अर्पण केली. नंतर त्या महाशय राजाने विधिपूर्वक कन्यादान केले. त्या महाभाग्य सुदर्शनानेही ते सर्व स्वीकारले. तेव्हा सुदर्शनमाता जी मनोरमा, तिची काळजी नाहीशी झाली. उत्कृष्ट केशांनी युक्त असलेल्या त्या कन्येला सुदर्शन, कुबेराच्या कन्येप्रमाणे समजू लागला व स्वतःलाही उत्कष्ट मानू लागला.
नंतर भूषणे वस्त्रे देऊन, त्याचे चांगल्या रितीने पूजन केले आहे, अशा त्या उत्कष्ट वराला आनंदाने व निर्भयपणे, सर्व सचिव त्या वेळी मंगलमंडपामध्ये घेऊन गेले.
इकडे विधिवेत्त्या स्त्रियांनाही त्या राजकन्येला यथाविधी श्रृंगारून व चांगल्या यानामध्ये बसवून, बोहले घातलेल्या त्या मंडपामध्ये वरासमीप तिला घेऊन गेल्या. तेव्हा पुरोहिताने अग्नीची स्थापना करून, यथाविधि हवन केले, नंतर शुचिर्भूत, कंकण धारण केलेल्या व परस्परांवर अत्यंत प्रेम करणार्‍या, त्या वधूवरांना बोलावून आणून, त्या विवाह-वेदीवर बसवले. त्या उभयतांनी यथाविधी लाजाहोम करून अग्नीला प्रदक्षिणा केली आणि कुल व गोत्र ह्यांना उचित असे इतरही सर्व काही विधी त्यांनी यथायोग्य केले.
त्याप्रसंगी बाणयुक्त, उत्कृष्ट रीतीने अलंकृत व अश्वांनी युक्त असे दोनशे रथ, मोठ्या आदराने, लवाजमा म्हणून, त्या नृपश्रेष्ठाने सुदर्शनाला दिले. तसेच पर्वतशिखरांप्रमाणे ज्याची शरीरे आहेत, असे सुवर्णविभूषित व मदमस्त सव्वाशे गज त्या राजाने प्रेमपूर्वक त्या राजपुत्राला अर्पण केले.
त्याचप्रमाणे विवाहसमयी अत्यंत आनंदित झालेल्या त्या राजाने सुवर्णालंकारांनी विभूषित अशा, अति मनोहर शंभर दासी व शंभर हत्तिणी वराला अर्पण केल्या. त्यानंतर सर्व आयुधांनी संपन्न व अलंकृत असे हजार दास, रत्‍ने आणि दिव्य, अद्‌भूत व लोकरीची यथायोग्य वस्त्रे त्याने त्याला दिली. तदनंतर रम्य, विस्तृत व चित्रविचित्र रंगांनी भूषित अशी निवासगृहे अर्पण करून सिंधु देशातील अतिशय मनोहर असे दोन हजार उत्कृष्ट अश्व त्याने त्याला दिले. त्याचप्रमाणे ओझी उचलणारे तीनशे मनोहर उंट, आणि धान्य व रस यांनी भरलेले असे दोनशे उत्कृष्ट गाडेही त्याने त्याच्या स्वाधीन केले. तदनंतर त्या सुबाहूने वरमाता जी मनोरमा तिच्याकडे जाऊन तिला प्रणाम केला. हात जोडून तो तिच्या अग्रभागी उभा राहिला. तो म्हणाला, "हे श्रेष्ठ राजकन्ये, वधुवरांना माझ्या सामर्थ्याप्रमाणे अलंकार - भूषणे वगैरे आंदण देऊन अर्पण केले. आता वरमातेचा सत्कार करणे, हे माझे मुख्य उचित कर्तव्य आहे. हे भाग्यशाली वरमाते, मी तुझा दास आहे, यास्तव, तुझ्या मनात जे असेल ते तू सांग."
तेव्हा मनोहर भाषण करणार्‍या त्या राजाला ती मनोरमाही म्हणाली, "हे भूपाला, आपले कल्याण असो, निरंतर आपले कुल वृद्धिंगत होवो. ज्या अर्थी आपण स्वतःचे श्रेष्ठ कन्यारत्‍न माझ्या पुत्राला अर्पण केले आहे, त्याअर्थी आपल्या हातून माझा चांगलाच मान झाला आहे. हे कृपा, मी भाटाची अथवा स्तुतीपाठकाची कन्या नाही. मी कोणाचीही निरर्थक स्तुती करीत नाही. यथार्थच सांगत आहे की, यासंबंधाने आपणासारख्या स्वजनाची मी काय बरे जास्त प्रशंसा करू  तुझ्यासारख्या उत्कृष्ट भूपतीशी संबंधी झाल्यामुळे आज माझा पुत्र मेरुपर्वताप्रमाणे उच्च झाला आहे.
 आपले पवित्र, उत्कृष्ट व अत्यंत अद्‌भूत नृपचरित्र मी काय बरे वर्णावे  कारण, राज्यापासून भ्रष्ट झालेल्या माझ्या पुत्राला, आपण आपली श्रेष्ठ व परम प्रिय
कन्या आज अर्पण केली आहे. येथे आलेले हे सर्व भूपति सोडून देऊन, वनवासी, निर्धन, पिता, सैन्य व साधन नसलेला व फलांवर उपजीविका करणारा, माझा पुत्र असून त्याला तू आपली कन्या अर्पण केलीस. द्रव्याने, कुलाने व बलाने तुल्य असलेल्या वराला, राजाने आपली कन्या देणे योग्य आहे.
हे भूपाला, माझ्या द्रव्यहीन पुत्राला कोणीही आपली गुणसंपन्न व रूपवती कन्या देणार नाही. सर्व बलाढ्य व वरिष्ठ राजांशी वैर संपादन करून माझ्या सुदर्शनाला आपण आपली कन्या अर्पण केली. म्हणून आपल्या धैर्याला मी काय बरे वर्णन करावे
ही तिची वाक्ये श्रवण करून राजा संतुष्ट झाला. पुनरपी हात जोडून तो तिला म्हणाला, "हे मनोरमा, माझ्या सुप्रसिद्ध व समृद्ध अशा ह्या राज्याचा तू स्वीकार कर. मी आज तुझा सेनापति होतो. अथवा हे संमत नसेल तर अर्धे राज्य स्वीकारून पुत्रासह तू राज्यसुखाचा उपभोग घे. वाराणशीतील वास्तव्य सोडून वनामध्ये अथवा दुसर्‍या शहरामध्ये माझे आता वास्तव्य होणे शक्य नाही. राजे तर कुद्ध झाले आहेत. परंतु मी प्रथम जाऊन त्यांचे सांत्वन करीन. सांत्वनानंतरही दान व भेद हे दोन उपाय मी योजीन. एवढ्यानेही कार्यभाग न झाल्यास मी युद्ध करीन. जयपराजय जरी दैवाधीन आहेत, तरी धर्माच्याच बाजूला यश प्राप्त होत असते, अधर्माकडे जय येत नाही, म्हणून खरोखरच त्या अधर्मनिष्ठ राजांचे मनोरथ कसे बरे सिद्धीस जाईल
हे यथार्थक भाषण श्रवण केल्यानंतर त्याच्यापासून सन्मान प्राप्त झाल्यामुळे मनामध्ये सर्वस्वी प्रसन्न व आनंदीत झालेली मनोरमाही हितकारक शब्दांनी त्याला म्हणाली. हे नृपा, आपले कल्याण असो. आपण निर्भय असा. हा पुत्र आपले राज्य मिळवील आणि पूर्ववत अरोध्यानगरीमध्ये राहील. आपण स्वस्थानी जाण्याविषयी आम्हाला अनुज्ञा द्या. भवानी आपले कल्याण करील. ते भूपाला, मी श्रेष्ठ अंबिकेचे चिंतन करीत आहे, त्यायोगे मला कोणतीही काळजी वाटत नाही."
अशी नानाप्रकारांची सरळ भाषणे व शब्द रचना आणि एकमेकांच्या भाषणातील अमृततुल्य वाक्यरचना ह्यामध्येच त्यांची रात्र निघून गेली.
इकडे प्रातःकाली सर्व राजांना विवाह झाल्याची बातमी. लागली. तेव्हा ते कुद्ध होऊन नगराबाहेर गेले आणि म्हणाले, "नृप ह्या नावाला कलंक लावणार्‍या ह्या सुबाहूचा आणि त्याचप्रमाणे विवाहाला खरोखर योग्य नसलेल्या त्या पोराचा वध करून, आपण ती शशिकला व राज्यलक्ष्मी हरण करू. असे न झाल्यास अपयश व अपमान ह्यांनी लज्जित होऊन आपण स्वगृही कसे बरे परत जावे  हे होत असलेले तूर्यध्वनी तुम्ही ऐका. मृदंग शब्दांना मागे टाकणारे शंखांचे नाद नीट ऐका. त्याचप्रमाणे नानाप्रकारचे गीतध्वनी व वेदघोषही तुम्ही श्रवण करा. ह्यावरून राजाने कालरात्री त्या ठिकाणी कन्येचा विवाह केला, असे मला वाटते. गोडगोड भाषणांनी आम्हाला फसवून विवाहविधीने ह्याने आपल्या कन्येचा सुदर्शनाबरोबर पाणिग्रहण संस्कार केला आहे. तेव्हा हे भूपहो, सांप्रत काय करणे उचित आहे, याचा आपण विचार करा. एकमेकांच्या विचाराने जे निश्चित होईल ते एकजुटिने करा."
याप्रमाणे राजाचे भाषण चालले असतानाच, ज्यांचे सामर्थ्य प्रसिद्ध आहे. अशा आपल्या काही सुहृदांसह अतुल सामध्यनि युक्त असा, तो काशीपती सुबाहूराजा, कन्येचा विवाहसंस्कार पुरा करून त्या राजांना निमंत्रण करण्याकरिता, सत्वर शहराच्या बाहेर आला. परंतु तो काशीपती येत आहे, असे अवलोकन करून, त्याच्याशी काहीएक भाषण न करता राजे क्रोधाने मौन धारण करून राहिले.
इतक्यात तो सुबाहू त्यांच्याजवळ गेला आणि प्रणिपात करून, हात जोडून त्यांना म्हणाला, "आज सर्व भूपतींनी भोजनाकरता माझ्या घरी चलावे. माझ्या कन्येने त्या सुदर्शन राजकुमाराला वरले आहे. आता आपले हित अथवा अहित करण्याचे माझ्या हाती काय बरे आहे  आपण शांतीचे अवलंबन करावे. कारण महात्मे पुरुष दयाळू असतात."
हे त्याचे भाषण श्रवण करून राजे क्रोधाने अगदी व्याप्त होऊन गेले, आणि म्हणाले, "हे राजा, आमचे भोजन झाले. तू आता आपल्या घरी जा. संपूर्ण विवाहासंबंधी कार्ये उरकून घे. आपण आज हे फार चांगलेच कृत्य केले आहे. आता आम्ही सर्व राजांनी आपापल्या घरी जावे हेच बरे."
हे भाषण ऐकून सुबाहूही आपल्या घरी गेला आणि खिन्न व क्रुद्ध झालेले हे नृप आता करणार तरी काय  म्हणून चिंताक्रांत होऊन विचार करू लागला.
इकडे तो गेल्यानंतर, ते भूपाल पुनरपी बेत करू लागले. काही म्हणाले, "मार्ग आडवून धरून आपण सुदर्शनाचा वध करू आणि कन्येला हरण करून घेऊ." ह्यावर दुसरे काही म्हणाले अहो, आपणाला त्या राजाशी काय कर्तव्य आहे  आपण सर्व मंगलसंमारंभ अवलोकन करून आल्या वाटेने परत जाऊ."
ह्याप्रमाणे भाषणे झाल्यानंतर ते सर्वही राजे सुदर्शनाचा मार्ग रोखून राहिले. इकडे घरी गेल्यावर सुबाहूने पुढली कृत्ये उरकून घेतली.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे
सुदर्शनशशिकलयोर्विवाहवर्णनं नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥


Kasturba Gandhi Balika Vidyalaya Scheme | Mission MPSC

Home Current Affairs Government Schemes कस्तुरबा गांधी बालिका विद्यालय योजना
कस्तुरबा गांधी बालिका विद्यालय योजना
कस्तुरबा गांधी योजना ही भारत सरकारतर्फे ऑगस्ट २००४ मध्ये सुरू करण्यात आली ज्याचा मुख्य उद्देश खालील वर्गाच्या आणि मागासलेल्या भागांतील विशेष करून अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, अन्य मागास वर्गातील मुलींसाठी उच्च प्राथमिक स्तराच्या वस्तीशाळा सुरू करणे हा आहे.
२००४ नंतर या योजनेच्या स्थापनेनंतर शैक्षणिकदृष्टय़ा मागासलेल्या विभागात, जिथे ग्रामीण महिला साक्षरता राष्ट्रीय टक्केवारीने कमी आहे आणि शैक्षणिक पातळी राष्ट्रीय गणनेपेक्षा कमी आहे. जिथे अशिक्षित महिला आदिवासी लोकसंख्या आहे आणि शाळेत न जाणाऱ्या मुलींची संख्या जास्त आहे.
माहितीतल्या मागासलेल्या शैक्षणिक विभागांमध्ये ही योजना राबविण्यात येईल. राष्ट्रीय गणणेनुसार खेडय़ातील मुलींचे शिक्षणाचे प्रमाण कमी आहे. या विभागांमध्ये शाळा अशा ठिकाणी शाळांची गरज आहे जिथे खेडवळ जमातीवर लक्ष केंद्रित करून, कमी शिक्षित मुली असतील आणि जास्तीत जास्त मुली शाळेत न जाणाऱ्या असतील.
खेडय़ांमध्ये व मागासलेल्या भागात अजूनही लिंगभेद पाहायला मिळतो. शाळेच्या दाखल्यात बघता प्राथमिक शाळेतही मुलींचे दाखले एकदम कमी व मुलांचे जास्त दिसतील. उद्देश खेडय़ांमध्ये व मागासलेल्या भागातल्या मुलींना चांगल्या प्रतीचे शिक्षण चांगल्या वस्ती शाळा बांधून प्रथमिकपासूनच पुरविणे हे आहे.
५०० ते ७०० शाळा १० योजनांच्या अंतर्गत बांधण्यात येतील. जागा ठरवेपर्यंत ही शाळा कोणत्यातरी सरकारी कार्यालयात वा भाडय़ाच्या जागेत ठेवली जाईल. अशा शाळा फक्त त्या ठिकाणीच बांधल्या जातील जेथे मागास वर्ग जास्त आहे व जेथे वस्तीशाळा नाहीत व मुलींना प्राथमिक शिक्षण मिळण्यासाठी कोणत्याही योजना नाहीत वा सामान्य कायदा व हक्क कार्यालय किंवा मागासलेला विभाग सुधारणा कार्यालयाकडून शाळा राबविल्या जात नाहीत.
प्राथमिक शिक्षण घ्यायला तयार असलेल्या कमीत कमी ५० एस.सी एस.टी. किंवा मागासलेल्या वर्गाच्या मुली हव्यात
मुलींची संख्या ५० पेक्षा जास्त असल्यासही चालते.
साभार – दैनिक लोकसत्ता
विद्यार्थी मित्रांनो यानंतरही तुमचे काही प्रश्न असल्यास खालील कॉमेंट बॉक्समध्ये विचारू शकता. ‘मिशन एमपीएससी’ टीमद्वारे तुमच्या शंकांचं निरसन करण्यात येईल. नियमित अपडेट मिळवण्यासाठी लाईक करा आमचे फेसबुक पेज – Mission MPSC
Previous articleमहाराष्ट्र वनसेवा पूर्वपरीक्षा
Next articleमहाराष्ट्र वनसेवा मुख्य परीक्षा भाग – १
मासिकांमधून स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यास कसा करावा
मिशन एमपीएससी पोर्टलवर आजपासून सुरु करा युपीएससी, बॅकिंगसह देशपातळीवरील स्पर्धा परीक्षांची तयारी
आदिवासी मुलांसाठीचा आशेचा सूर्य चमकला
‘प्रधानमंत्री मातृवंदना योजना’ : मातांना पहिल्या प्रसूतीवेळी मिळणार पाच हजार
रिक्षा चालकाचा मुलगा बनला आयएएस अधिकारी
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा पुस्तक सूची : दत्तात्रय भिसे सर
स्पर्धा परीक्षेतील भरती प्रक्रिया व गैरकारभाराविरोधात आक्रोश मोर्चा
‘मिशन एमपीएससी’चे एक लाख सदस्यांचे कुटूंब
एमपीएससी परीक्षेसाठी शाळा, महाविद्यालयांचा नकार
एमपीएससी प्रक्रिया स्थगितीवर ८ फेब्रुवारी रोजी सुनावणी
अनाथ मुलांना खुल्या प्रवर्गात १ टक्के समांतर आरक्षण
आयडीबीआय बँकेत ७६० पदांसाठी भरती
CISF केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा दलात 605 जागांसाठी भरती
बँक ऑफ बडोदा मध्ये 765 जागांसाठी भरती
नवी मुंबई महानगरपालिकेच्या क्रीडा विभागात विविध पदांची भरती
मासिकांमधून स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यास कसा करावा
मिशन एमपीएससी पोर्टलवर आजपासून सुरु करा युपीएससी, बॅकिंगसह देशपातळीवरील स्पर्धा परीक्षांची...
आदिवासी मुलांसाठीचा आशेचा सूर्य चमकला
Mission STI – अभ्यास कसा करावा..
विक्रीकर निरीक्षक (STI) पूर्व परीक्षेचा पेपर कसा सोडवावा
मोफत डाउनलोड करा चालू घडामोडी मासिक - फेब्रुवारी २०१८


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - षष्ठः स्कन्धः - पञ्चदशोऽध्यायः

देहप्राप्तिर्वसिष्ठस्य कथिता भवता किल
निमिः कथं पुनर्देहं प्राप्तवानिति मे वद ॥ १ ॥
वसिष्ठेन च सम्प्राप्तः पुनर्देहो नराधिप
निमिना न तथा प्राप्तो देहः शापादनन्तरम् ॥ २ ॥
यदा शप्तो वसिष्ठेन तदा ते ब्राह्मणाः क्रतौ
ऋत्विजो ये वृता राज्ञा ते सर्वे समचिन्तयन् ॥ ३ ॥
किं कर्तव्यमहोऽस्माभिः शापदग्धो महीपतिः
अस्मिन्यज्ञे त्वसम्पूर्णे दीक्षायुक्तश्च धार्मिकः ॥ ४ ॥
अवश्यम्भाविभावत्वादशक्ताः स्म निवारणे ॥ ५ ॥
मन्त्रैर्बहुविधैर्देहं तदा तस्य महात्मनः
रक्षितं धारयामासुः किञ्चिच्छ्वसनसंयुतम् ॥ ६ ॥
गन्धैर्माल्यैश्च विविधैः पूज्यमानं मुहुर्मुहुः
मन्त्रशक्त्या प्रतिष्टभ्य निर्विकारं सुपूजितम् ॥ ७ ॥
समाप्ते च क्रतौ तत्र देवाः सर्वे समागताः
ऋत्विग्भिस्तु स्तुताः सर्वे सुप्रीताश्चाभवन्नृप ॥ ८ ॥
प्रसन्नाः स्म महीपाल वरं वरय सुव्रत ॥ ९ ॥
यज्ञेनानेन राजर्षे वरं जन्म विधीयते
देवदेहं नृदेहं वा यत्ते मनसि वाञ्छितम् ॥ १० ॥
दृप्तः कामं पुरोधास्ते मृत्युलोके यथासुखम्
एवमुक्तो निमेरात्मा सन्तुष्टस्तानुवाच ह ॥ ११ ॥
न देहे मम वाञ्छास्ति सर्वदैव विनश्वरे
वासो मे सर्वसत्त्वानां दृष्टावस्तु सुरोत्तमाः ॥ १२ ॥
एवमुक्ताः सुरास्तत्र निमेरात्मानमब्रुवन् ॥ १३ ॥
प्रार्थय त्वं महाराज देवीं सर्वेश्वरीं शिवाम्
मखेनानेन सन्तुष्टा सा तेऽभीष्टं विधास्यति ॥ १४ ॥
स देवैरेवमुक्तस्तु प्रार्थयामास देवताम्
स्तोत्रैर्नानाविधैर्दिव्यैर्भक्त्या गद्‌गदया गिरा ॥ १५ ॥
प्रसन्ना सा तदा देवी प्रत्यक्षं दर्शनं ददौ
दृष्ट्वा प्रमुदिताः सर्वे कृतकृत्याश्च चेतसि
प्रसन्नायां देवतायां राजा वव्रे वरं नृप ॥ १७ ॥
ज्ञानं तद्विमलं देहि येन मोक्षो भवेदपि
नेत्रेषु सर्वभूतानां निवासो मे भवेदिति ॥ १८ ॥
ततः प्रसन्ना देवेशी प्रोवाच जगदम्बिका
ज्ञानं ते विमलं भूयात्प्रारब्धस्यावशेषतः ॥ १९ ॥
नेत्रेषु सर्वभूतानां निवासोऽपि भविष्यति
निमिषं यान्ति चक्षूंषि त्वत्कृतेनैव देहिनाम् ॥ २० ॥
तव वासात्सनिमिषा मानवाः पशवस्तथा
पतङ्गाश्च भविष्यन्ति पुनश्चानिमिषाः सुराः ॥ २१ ॥
इति दत्त्वा वरं तस्मै तदा श्रीवरदेवता
आमन्त्र्य च मुनीन्सर्वांस्तत्रैवान्तर्हिताभवत् ॥ २२ ॥
अन्तर्हितायां देव्यां तु मुनयस्तत्र संस्थिताः
विचिन्त्य विथिवत्सर्वे निमेर्देहं समाहरन् ॥ २३ ॥
अरणिं तत्र संस्थाप्य ममन्धुर्मन्त्रवत्तदा
मन्त्रहोमैर्महात्मानः पुत्रहेतोर्निमेरथ ॥ २४ ॥
अरण्यां मथ्यमानायां पुत्रः प्रादुरभूत्तदा
सर्वलक्षणसम्पन्नः साक्षान्निमिरिवापरः ॥ २५ ॥
येनायं जनकाज्जातस्तेनासौ जनकोऽभवत् ॥ २६ ॥
समुद्‌भूतास्तु राजानो विदेहा इति कीर्तिताः ॥ २७ ॥
एवं निमिसुतो राजा प्रथितो जनकोऽभवत्
नगरी निर्मिता तेन गङ्गातीरे मनोहरा ॥ २८ ॥
धनधान्यसमायुक्ता हट्टशालाविराजिता ॥ २९ ॥
वंशेऽस्मिन्येऽपि राजानस्ते सर्वे जनकास्तथा
विख्याता ज्ञानिनः सर्वे विदेहाः परिकीर्तिताः ॥ ३० ॥
शापाद्यस्य विदेहत्वं विस्तरादुदितं मया ॥ ३१ ॥
भगवन्भवता प्रोक्तं निमिशापस्य कारणम्
श्रुत्वा सन्देहमापन्नं मनो मेऽतीव चञ्चलम् ॥ ३२ ॥
वसिष्ठो ब्राह्मणः श्रेष्ठो राज्ञश्चैव पुरोहितः
पुत्रः पङ्कजयोनेस्तु राज्ञा शप्तः कथं मुनिः ॥ ३३ ॥
गुरुं च ब्राह्मणं ज्ञात्वा निमिना न कृता क्षमा
यज्ञकर्म शुभं कृत्वा कथं क्रोधमुपागतः ॥ ३४ ॥
ज्ञात्वा धर्मस्य विज्ञानं कथमिक्ष्वाकुसम्भवः
क्रोधस्य वशमापन्तः शप्तवान्ब्राह्मणं गुरुम् ॥ ३५ ॥
क्षमावान्दुर्लभो लोके सुसमर्थो विशेषतः ॥ ३६ ॥
निद्राक्षुधोर्विजेता च योगाभ्यासे सुनिष्ठितः ॥ ३७ ॥
कामः क्रोधस्तथा लोभो ह्यहङ्कारश्चतुर्थकः
दुर्ज्ञेया देहमध्यस्था रिपवस्तेन सर्वथा ॥ ३८ ॥
न भूतपूर्वः संसारे न चैव वर्ततेऽधुना
भविता न पुमान्कश्चिद्यो जयेत रिपूनिमान् ॥ ३९ ॥
न स्वर्गे न च भूलोके ब्रह्मलोके हरेः पदे
कैलासे नेदृशः कश्चिद्यो जयेत रिपूनिमान् ॥ ४० ॥
मुनयो ब्रह्मपुत्राश्च तथान्ये तापसोत्तमाः
तेऽपि गुणत्रयाविद्धाः किं पुनर्मानवा भुवि ॥ ४१ ॥
कपिलः सांख्यवेत्ता च योगाभ्यासरतः शुचिः
तेनापि दैवयोगाद्धि प्रदग्धाः सगरात्मजाः ॥ ४२ ॥
कार्यकारणभावात्तु तद्वियुक्तं कथं भवेत् ॥ ४३ ॥
ब्रह्मा गुणत्रयाविष्टो विष्णुश्चैवाथ शङ्करः
प्रभवन्ति शरीरेषु तेषां भावाः पृथक्पृथक् ॥ ४४ ॥
मानवानां च का वार्ता सत्त्वैकान्तव्यवस्थितौ
गुणानां सङ्करो राजन्सर्वत्र समवस्थितः ॥ ४५ ॥
कदाचित्तमसो वृद्धिः समभावः कदाचन ॥ ४६ ॥
निर्गुणः परमात्मासौ निर्लेपः परमोऽव्ययः
अलक्ष्यः सर्वसत्त्वानामप्रमेयः सनातनः ॥ ४७ ॥
तथैव परमा शक्तिर्निर्गुणा ब्रह्मसंस्थिता
दुर्ज्ञेया चाल्पमतिभिः सर्वभूतव्यवस्थितिः ॥ ४८ ॥
परात्मनस्तथा शक्तेस्तयोरैक्यं सदैव हि
अभिन्नं तद्वपुर्ज्ञात्वा मुच्यते सर्वदोषतः ॥ ४९ ॥
तज्ज्ञानादेव मोक्षः स्यादिति वेदान्तडिण्डिमः
यो वेद स विमुक्तोऽस्मिन्संसारे त्रिगुणात्मके ॥ ५० ॥
ज्ञानं तु द्विविधं प्रोक्तं शाब्दिकं प्रथमं स्मृतम्
वेदशास्त्रार्थविज्ञानात्तद्‌भवेद्‌बुद्धियोगतः ॥ ५१ ॥
विकल्पास्तत्र बहवो भवन्ति मतिकल्पिताः
अनुभवाख्यं द्वितीयं तु ज्ञानं तद्‌दुर्लभं नृप ॥ ५२ ॥
तत्तदा प्राप्यते तस्य वेत्तुः सङ्गो यदा भवेत्
शब्दज्ञानान्न कार्यस्य सिद्धिर्भवति भारत ॥ ५३ ॥
अन्तर्गतं तमश्छेत्तुं शाब्दबोधो हि न क्षमः ॥ ५४ ॥
यथा न नश्यति तमः कृतया दीपवार्तया
तत्कर्म यन्न बन्धाय सा विद्या या विमुक्तये ॥ ५५ ॥
आयासायापरं कर्म विद्यान्या शिल्पनैपुणम्
शीलं परहितत्वं च कोपाभावः क्षमा धृतिः ॥ ५६ ॥
सन्तोषश्चेति विद्यायाः परिपाकोज्ज्वलं फलम्
विद्यया तपसा वापि योगाभ्यासेन भूपते ॥ ५७ ॥
विना कामादिशत्रूणां नैव नाशः कदाचन
तद्वशः सर्वथा प्राणी त्रिविधो भुवनत्रये
कामक्रोधादयो भावाश्चित्तजाः परिकीर्तिताः ॥ ५८ ॥
ते तदा न भवन्त्येव यदा वै निर्जितं मनः
तस्मात्तु निमिना राजन्न क्षमा विहिता मुनौ ॥ ५९ ॥
यथा ययातिना पूर्वं कृता शुक्रे कृतागसि
भृगुपुत्रेण शप्तोऽपि ययातिर्नृपसत्तमः ॥ ६० ॥
न शशाप मुनिं क्रोधाज्जरां राजा गृहीतवान्
कश्चित्सौम्यो भवेत्कश्चित्क्रूरो भवति पार्थिवः ॥ ६१ ॥
स्वभावभेदान्नृपते कस्य दोषोऽत्र कल्प्यते
हैहया भार्गवान्पूर्वं धनलोभात्पुरोहितान् ॥ ६२ ॥
पातकं पृष्ठतः कृत्वा ब्रह्महत्यासमुद्‌भवम् ॥ ६३ ॥
जनमेजय म्हणाला, ''वसिष्ठांना देहप्राप्ती झाली. पण त्या निमीराजाला देहप्राप्ती कशी झाली ते सांग.''
व्यास म्हणाले, ''हे राजा वसिष्ठांना पुन: देह प्राप्त झाला. पण निमिला मात्र देहप्राप्ती झाली नाही. इकडे वसिष्ठांनी शाप दिल्यावर यज्ञाचे ऋत्विज चिंता करू लागले. ते म्हणाले, "आता काय करावे  हा यज्ञ पूर्ण होताच दीक्षा घेतलेल्या त्या धार्मिक राजाला शाप झाला. खरोखरच दैवयोगे होणारे टळत नाही.''
असे म्हणून विविध मंत्रांनी त्यांनी राजाच्या देहाचे रक्षण केले. यज्ञसमाप्तीपर्यंत त्यांनी त्याचा तो निर्विकार देह तसाच सुरक्षित ठेवला. यज्ञसमाप्तीनंतर सर्व देव तेथे आले. निमीराजाकरता सर्वांनी देवांची प्रार्थना केली. तेव्हा नाममात्र श्वासोच्छवास करीत असलेल्या व खिन्न झालेल्या राजाला ते म्हणाले, "राजर्षे, आम्ही तुझ्या यज्ञाने संतुष्ट झालो आहोत. तू वर माग. तुझ्या या यज्ञामुळे तुला दिव्य जन्म प्राप्त होईल. म्हणून तुला देव अथवा मानव यांपैकी जो देह हवा असेल तो मागून घे. तुझा पुरोहित पूर्वीप्रमाणेच दुसरा देह धारण करून पृथ्वीवर राहात आहे. तुला इच्छा असेल तर तूही तसा देह माग.''
हे ऐकून निमी म्हणाला, ''हे सुरश्रेष्ठांनो, आता मला नश्वर देह नको. सर्व जीवांच्या दृष्टीत माझे वास्तव्य होवो. सर्व भूतांच्या नेत्रांत वायुभूत होऊन मी संसार करावा."
निमीचे हे शब्द ऐकून देव म्हणाले, ''ही गोष्ट सिद्धीस नेण्यास फक्त भगवतीच समर्थ आहे. त्या सर्वेश्वरी शिवेची तू प्रार्थना कर. ती तुझी इच्छा पूर्ण करील.''
हे ऐकून राजाने भगवतीची प्रार्थना केली. तेव्हा देवीने प्रसन्न होऊन त्याला दर्शन दिले. ते तेजयुक्त दर्शन अवलोकन करून सर्व मुनीही कृतार्थ झाले. त्या देवीला राजा म्हणाला, "हे देवी, मोक्षप्रद असे ज्ञान मला दे. तोपर्यंत सर्व प्राण्यांच्या नेत्रभागी माझे वास्तव्य होऊ दे.''
जगदंबिका म्हणाली, ''हे राजा, तू निर्मल ज्ञान प्राप्त करशील. तसेच भूतांच्या नेत्रांच्या पापण्यांमध्ये तुझे वास्तव्य होईल. प्राण्यांचे नेत्र तुझ्यामुळेच उघडझाप करतील. पण देवांची दृष्टी उघडीच राहील.''
असे सांगून ती देवी गुप्त झाली. नंतर विचार करून सर्व मुनींनी निमीचा देह मंडपात आणला. निमीला पुत्रप्राप्ती होण्यासाठी त्यांनी वेदोक्त मंत्रहवन केले. मंथन करताच तेथे साक्षात निमीप्रमाणे सर्वलक्षणसंपन्न पुत्र उत्पन्न झाला.
तो अरणीमंथनातून उत्पन्न झाल्याने त्याचे नाव मिथी असे ठेवले. तो मातेशिवाय फक्त जनकापासून उत्पन्न झाल्यामुळे त्याला जनक म्हणतात. विदेही निमीपासून त्या वंशाची वृद्धी झाल्यामुळे पुढे त्याच्या वंशजास विदेही म्हणून लोक संबोधू लागले.
अशारीतीने उत्पन्न झालेल्या जनकाने पुढे गंगेच्या किनार्‍यावर एक सुंदर नगर बसविले. सुंदर गोपुरे, हवेल्या तसेच धनधान्यांनी युक्त अशा नगरीला लोक मिथिला म्हणू लागले. ह्मा वंशात जन्मास आलेले राजे जनक या नावाने प्रसिद्ध झाले.
याप्रमाणे हे जनमेयजा, मी तुला निमीचे चरित्र निवेदन केले."
राजा म्हणाला, ''हे भगवन्, पण वसिष्ठ हा ब्रह्मदेवाचा पुत्र असून राजाचा पुरोहित व महान तपस्वी असे असताना त्या ब्राह्मणगुरूला क्षमा न करता राजाने शाप कसा दिला
व्यास म्हणाले, ''इंद्रियाधीन असलेल्या प्राण्यांच्या ठिकाणी क्षमा संभव नाही. त्यातून समर्थ पुरुषाचे ठिकाणी क्षमा असणे अशक्यच. सर्वसंगपरित्याग केलेले मुनीसुद्धा कामक्रोधादि भावनांमध्ये अडकून राहिले आहेत. म्हणून षड्‌रिपूंना जिंकणारा प्राणी दुर्लभ.
स्वर्ग, भूलोक, वैकुंठ, कैलास यांपैकी कोठेही सर्व इंद्रिये जिंकलेला पुरुष आढळणार नाही, मोठे महातपस्वी मुनीही त्रिगुणयुक्त आहेत. अशा स्थितीत मानवांची गोष्टच नको. सांख्यवेत्ता कपिल मुनीनेही सगरपुत्रांना दग्ध केले. अहंकारापासूनच त्रैलोक्याची उत्पत्ती असल्याने ते कार्यकारणभावांनी युक्तच राहणार.
प्रत्यक्ष ब्रह्मा, विष्णु, महेश हे त्रिगुणांनी व्याप्त आहेत. मग मानव त्रिगुणांनी युक्त असल्यास आश्चर्य कोणते  सर्व ठिकाणी गुणसंकरच झालेला आहे. तिन्ही गुण समानतेने राहात नाहीत. फक्त परमात्माच निर्गुण आहे. म्हणून तो कुणालाही दिसत नाही. तो अतर्क्य असून निर्लेप आहे. तोच अविनाशी आहे.
सर्व भूतांच्या ठिकाणी असलेली आदिशक्ती ही सुद्धा निर्गुण असल्याने प्राण्यांना तिचे ज्ञान होत नाही. परमात्मा व आदिशक्ती यांचे ऐक्य आहे. त्यांचे ऐक्य जाणणारा पुरुष सर्वमुक्त होय. अद्वैतातच मोक्ष असतो. ज्याला शक्ती व परमात्म्य ऐक्याची जाणीव झाली, तो गुणमुक्त होतो.
दोन प्रकारच्या ज्ञानांपैकी शाब्दिक ज्ञान हे बुद्धिजन्य आहे. वेदशास्त्रांचा अर्थ समजल्याने शब्दज्ञान प्राप्त होते. सुतर्क व कुतर्कामुळे विकल्प निर्माण होतात. वितर्कामुळे भ्रम होतो. त्यापासून बुद्धिभ्रंश व अखेर सर्वांचा नाश होतो.
दुसरे अनुभवसंज्ञक ज्ञान दुर्लभ आहे. परमात्म्याविषयी आसक्ती उत्पन्न झाल्याने हे ज्ञान मिळते. शब्दज्ञानाने कार्यसिद्धी होत नाही. शील, क्षमा, धैर्य, संतोष, दुसर्‍याचे भले करण्याची बुद्धी हे ज्ञानाचे उत्तम फळ आहे. ज्ञान, तप यांशिवाय षड्‌रिपूंचा नाश होत नाही.
मन चंचल असते. सर्व प्राणी मनाच्या आधीन असतात. काम, क्रोध चित्तातून उत्पन्न होतात. पूर्वी शुक्राच्या अपराधाला ययातीने क्षमा केली. पण निमीने वसिष्ठांना क्षमा केली नाही.
भृगुपुत्र शुक्राने मात्र क्रुद्ध होऊन ययातीला शाप दिला होता. पण ययातीने शाप दिला नाही. उलट शापापासून प्राप्त झालेल्या जरेचा स्वीकार केला. तात्पर्य, कोणी सौम्य तर कोणी उग्र असतो. हा स्वभावभेद असल्याने कोणाचाच दोष दिसत नाही.
धनलोभाने व्याप्त होऊन हैहय नावाचे राजे क्रुद्ध झाले. ब्रह्महत्येच्या पातकांची तमा न बाळगता त्यांनी भृगुवंशातील सर्व ब्राह्मण पुरोहितांचा नाश केला.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां
षष्ठस्कन्धे देवीमहिम्नि नानाभाववर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - द्वितीयः स्कन्धः - द्वादशोऽध्यायः

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य व्यासः सत्यवतीसुतः
उवाच वचनं तत्र सभायां नृपतिं च तम् ॥ १ ॥
शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि पुराणं गुह्यमद्‌भुतम्
पुण्यं भागवतं नाम नानाख्यानयुतं शिवम् ॥ २ ॥
अध्यापितं मया पूर्वं शुकायात्मसुताय वै
श्रावयामि नृप त्वां हि रहस्यं परमं मम ॥ ३ ॥
शुभद सुखदं नित्यं सर्वागमसमुद्धृतम् ॥ ४ ॥
आस्तीकोऽयं सुतः कस्य विघ्नार्थं कथमागतः
प्रयोजनं किमत्रास्य सर्पाणां रक्षणे प्रभो ॥ ५ ॥
पुराणं च तथा सर्वं विस्तराद्वद सुव्रत ॥ ६ ॥
जरत्कारुर्मुनिः शान्तो न चकार गृहाश्रमम्
तेन दृष्टा वने गर्ते लम्बमाना स्वपूर्वजाः ॥ ७ ॥
ततस्तमाहुः कुरु पुत्र दारा-
न्यथा च नः स्यात्परमा हि तृप्तिः
स्वर्गे व्रजामः खलु दुःखमुक्ता
वयं सदाचारयुते सुते वै ॥ ८ ॥
स तानुवाचाथ लभे समाना-
ब्रवीमि तथ्यं मम पूर्वजा वै ॥ ९ ॥
तदैव पन्नगाः शप्ता मात्राग्नौ निपतन्त्विति ॥ १० ॥
कश्यपस्य मुनेः पत्‍न्यौ कद्रूश्च विनता तथा
दृष्ट्वादित्यरथे चाश्वमूचतुश्च परस्परम् ॥ ११ ॥
तं दृष्ट्वा च तदा कद्रूर्विनतामिदमब्रवीत्
किंवर्णोऽयं हयो भद्रे सत्यं प्रब्रूहि माचिरम् ॥ १२ ॥
श्वेत एवाश्वराजोऽयं किं वा त्वं मन्यसे शुभे
ब्रूहि वर्णं त्वमप्यस्य ततस्तु विपणावहे ॥ १३ ॥
कृष्णवर्णमहं मन्ये हयमेनं शुचिस्मिते
एहि सार्धं मया दिव्यं दासीभावाय भामिनि ॥ १४ ॥
कद्रूश्च स्वसुतानाह सर्वान्सर्पान्वशे स्थितान्
बालाञ्छ्यामान्प्रकुर्वन्तु यावतोऽश्वशरीरके ॥ १५ ॥
नेति केचन तत्राहुस्तानथासौ शशाप ह
जनमेजयस्य यज्ञे वै गमिष्यथ हुताशनम् ॥ १६ ॥
अन्ये चक्रुर्हयं सर्पाः कर्बुरं वर्णभोगकैः
वेष्टयित्वास्य पुच्छं तु मातुः प्रियचिकीर्षया ॥ १७ ॥
भगिन्यौ च सुसंयुक्ते गत्वा ददृशतुर्हयम्
कर्बुरं तं हयं दृष्ट्वा विनता चातिदुःखिता ॥ १८ ॥
तदाजगाम गरुडः सुतस्तस्या महाबलः
स दृष्ट्वा मातरं दीनामपृच्छत्पन्नगाशनः ॥ १९ ॥
मातः कथं सुदीनासि रुदितेव विभासि मे
जीवमाने मयि सुते तथान्ये रविसारथौ ॥ २० ॥
दुःखितासि ततो वां धिग्जीवितं चारुलोचने
किं जातेन सुतेनाथ यदि माता सुदुःखिता ॥ २१ ॥
शंस मे कारणं मातः करोमि विगतज्वराम्
सपत्‍न्या दास्यहं पुत्र किं ब्रवीमि वृथा क्षता ॥ २२ ॥
वह मां सा ब्रवीत्यद्य तेनास्मि दुःखिता सुत
वहिष्येऽहं तत्र किल यत्र सा गन्तुमुत्सुका ॥ २३ ॥
मा शोकं कुरु कल्याणि निश्चिन्तां त्वां करोम्यहम्
इत्युक्ता सा गता पार्श्वं कद्रोश्च विनता तदा ॥ २४ ॥
उवाह तां सपुत्रां वै सिन्धोः पारं जगाम ह ॥ २५ ॥
गत्वा तां गरुडः प्राह ब्रूहि मातर्नमोऽस्तु ते
कथं मुच्येत मे माता दासीभावादसंशयम् ॥ २६ ॥
अमृतं देवलोकात्त्वं बलादानीय मे सुतान्
समर्पय सुताद्याशु मातरं मोचयाबलाम् ॥ २७ ॥
इत्युक्तः प्रययौ शीघ्रमिन्द्रलोकं महाबलः
कृत्वा युद्धं जहाराशु सुधाकुम्भं खगोत्तमः ॥ २८ ॥
समानीयामृतं मात्रे वैनतेयः समर्पयत्
मोचिता विनता तेन दासीभावादसंशयम् ॥ २९ ॥
अमृतं सञ्जहारेन्द्रः स्नातुं सर्पा यदा गताः
दासीभावाद्विनिर्मुक्ता विनता विपतेर्बलात् ॥ ३० ॥
तत्रास्तीर्णाः कुशास्तैस्तु लीढाः पन्नगनामकैः
द्विजिह्वास्ते सुसम्पन्नाः कुशाग्रस्पर्शमात्रतः ॥ ३१ ॥
मात्रा शप्ताश्च ये नागा वासुकिप्रमुखाः शुचा
ब्रह्माणं शरणं गत्वा ते होचुः शापजं भयम् ॥ ३२ ॥
वासुकेर्भगिनीं तस्मै अर्पयध्वं सनामिकाम् ॥ ३३ ॥
तस्यां यो जायते पुत्रः स वस्त्राता भविष्यति
आस्तीक इति नामासौ भविता नात्र संशयः ॥ ३४ ॥
वासुकिस्तु तदाकर्ण्य वचनं ब्रह्मणः शिवम्
वनं गत्वा सुतां तस्मै ददौ विनयपूर्वकम् ॥ ३५ ॥
सनामां तां मुनिर्ज्ञात्वा जरत्कारुरुवाच तम्
अप्रियं मे यदा कुर्यात्तदा तां सन्त्यजाम्यहम् ॥ ३६ ॥
वाग्बन्धं तादृशं कृत्वा मुनिर्जग्राह तां स्वयम्
दत्त्वा च वासुकिः कामं भवनं स्वं जगाम ह ॥ ३७ ॥
कृत्वा पर्णकुटीं शुभ्रां जरत्कारुर्महावने
तया सह सुखं प्राप रममाणः परन्तप ॥ ३८ ॥
एकदा भोजनं कृत्वा सुप्तोऽसौ मुनिसत्तमः
भगिनी वासुकेस्तत्र संस्थिता वरवर्णिनी ॥ ३९ ॥
न सम्बोधयितव्योऽहं त्वया कान्ते कथञ्चन
इत्युक्त्वा तु गतो निद्रां मुनिस्तां सुदतीं तदा ॥ ४० ॥
रविरस्तगिरिं प्राप्तः सन्ध्याकाल उपस्थिते
किं करोमि न मे शान्तिस्त्यजेन्मां बोधितः पुनः ॥ ४१ ॥
नोचेत्प्रबोथयाम्येनं सन्ध्याकालो वृथा व्रजेत् ॥ ४२ ॥
धर्मनाशाद्वरं त्यागस्तथापि मरणं ध्रुवम्
धर्महानिर्नराणां हि नरकाय भवेत्पुनः ॥ ४३ ॥
इति सञ्चिन्त्य सा बाला तं मुनिं प्रत्यबोधयत्
सन्ध्याकालोऽपि सञ्जात उत्तिष्ठोत्तिष्ठसुव्रत ॥ ४४ ॥
उत्थितोऽसौ मुनिः कोपात्तामुवाच व्रजाम्यहम्
त्वं तु भ्रातृगृहं याहि निद्राविच्छेदकारिणी ॥ ४५ ॥
भ्रात्रा दत्ता यदर्थं तत्कथं स्यादमितप्रभ ॥ ४६ ॥
मुनिः प्राह जरत्कारुं तदस्तीति निराकुलः
गता सा मुनिना त्यक्ता वासुकेः सदनं तदा ॥ ४७ ॥
पृष्टा भ्रात्राब्रवीद्वाक्यं यथोक्तं पतिना तदा
अस्तीत्युक्त्वा च हित्वा मां गतोऽसौ मुनिसत्तमः ॥ ४८ ॥
विश्वासं च परं कृत्वा भगिनीं तां समाश्रयत् ॥ ४९ ॥
ततः कालेन कियता जातोऽसौ मुनिबालकः
आस्तीक इति नामासौ विख्यातः कुरुसत्तम ॥ ५० ॥
तेनायं रक्षितो यज्ञस्तव पार्थिवसत्तम
मातृपक्षस्य रक्षार्थं मुनिना भावितात्मना ॥ ५१ ॥
भव्यं कृतं महाराज मानितोऽयं त्वया मुनिः
यायावरकुलोत्पनो वासुकेर्भगिनीसुतः ॥ ५२ ॥
स्वस्ति तेऽस्तु महाबाहो भारतं सकलं श्रुतम्
दानानि बहु दत्तानि पूजिता मुनयस्तथा ॥ ५३ ॥
कृतेन सुकृतेनापि न पिता स्वर्गतिं गतः
पावितं न कुलं कृत्स्नं त्वया भूपतिसत्तम ॥ ५४ ॥
देव्याश्चायतनं भूप विस्तीर्णं कुरु भक्तितः
येन वै सकला सिद्धिस्तव स्याज्जनमेजय ॥ ५५ ॥
पूजिता परया भक्त्या शिवा सकलदा सदा
कुलवृद्धिं करोत्येव राज्यं च सुस्थिरं सदा ॥ ५६ ॥
देवीमखं विधानेन कृत्वा पार्थिवसत्तम
श्रीमद्‌भागवतं नाम पुराणं परमं शृणु ॥ ५७ ॥
त्वामहं श्रावयिष्यामि कथां परमपावनीम्
संसारतारिणीं दिव्यां नानारससमाहृताम् ॥ ५८ ॥
न श्रोतव्यं परं चास्मात्पुराणाद्विद्यते भुवि
नाराध्यं विद्यते राजन्देवीपादाम्बुजादृते ॥ ५९ ॥
ते सभाग्याः कृतप्रज्ञा धन्यास्ते नृपसत्तम
येषां चित्ते सदा देवी वसति प्रेमसंकुले ॥ ६० ॥
सुदुःखितास्ते दृश्यन्ते भुवि भारत भारते
नाराधिता महामाया यैर्जनैश्च सदाम्बिका ॥ ६१ ॥
ब्रह्मादयः सुराः सर्वे यदाराधनतत्पराः
वर्तन्ते सर्वदा राजंस्तां न सेवेत को जनः ॥ ६२ ॥
य इदं शृणुयान्नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात्
भगवत्या समाख्यातं विष्णवे यदनुत्तमम् ॥ ६३ ॥
तेन श्रुतेन ते राजंश्चित्ते शान्तिर्भविष्यति
पितॄणां चाक्षयः स्वर्गः पुराणश्रवणाद्‌भवेत् ॥ ६४ ॥
अस्तिक मुनींची जन्मकथा -
राजाचे भाषण ऐकून व्यास म्हणाले, "हे राजा, गुह्य, अदभूत, पवित्र, कल्याणकारक आणि अनेक आख्यानांनी युक्त असे भागवत पुराण मी तुला कथन करतो. तू ऐक. हे मी पूर्वी माझा पुत्र शुक याला पढविले. ते परम रहस्य, मी तुला सांगतो सर्व वेदांचे सार काढून तयार केलेले हे भागवत, सुखावह व शुभफल देणारे आहे. धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष हे चारी पुरुषार्थ त्यामुळे साध्य होतात.
जनमेजय म्हणाला," हे प्रभो, अस्तिक कोणाचा पुत्र  यज्ञात विघ्न आणायला कसा आला  यज्ञात विघ्न आणायला कसा आला  हे आपण विस्ताराने सांगा व सर्व पुराणेही सविस्तर कथन करा."
व्यास सांगू लागले, "नित्य शांतचित्त असलेला जगतकारु मुनी अविवाहितच राहिला असता. पण एकदा वनात एका खड्ड्यात लोंबत असलेले त्यांचे पूर्वज त्याला म्हणाले," हे पुत्रा, तू विवाह केला नाहीस तर वंश वाढणार नाही. त्याशिवाय आम्हाला स्वर्ग मिळणार नाही. यास्तव तू विवाह कर."
माझ्याच नावाची कन्या, याचना न करता मला मिळाली तरच मी विवाह करीन." असे म्हणून जरतकारु तीर्थयात्रा करु लागला. इकडे त्याचवेळी मातेने भुजंगांना ‘तुम्ही अग्नीत पडाल’ असा शाप दिला तो इतिहास असा.
कश्यप मुनीला कदू व विनता नावाच्या भार्या होत्या. एक दिवस सूर्याच्या रथाचा अश्व पाहू कद्रू विनतेला म्हणाली,"हा अश्व कोणत्या रंगाचा आहे ते सांग.
विनता म्हणाली "हा अश्व श्वेतवर्णी आहे. तुझे काय मत आहे यावर आपण पण लावू."
कद्रू म्हणाली, "हे सुहास्यवदने, हा अश्व कृष्णवर्णाचा आहे. ज्याचे म्हणणे खोटे होईल त्याने दासी व्हावे. असा पण लावू."
इतके सांगून कद्रू आपल्या सर्परुपी पुत्रांना म्हणाली, "हे पुत्रांनो, त्या अश्वाच्या शरीरावरील सर्व केस तुम्ही कृष्णवर्णाचे करा." तिच्या या म्हणण्याला ज्यांनी नकार दिला, त्यांना मातेने शाप दिला,"तुम्ही जनमेजयाच्या सर्पयज्ञात अग्नीत पडाल." तेव्हा इतर सर्व अनेकवर्णी पुत्रांनी अश्वाचे पुच्छ वेढून टाकले व त्याचा वर्ण काळा केला. नंतर दोघी बहिणी पुन: अश्व पाहण्यास गेल्या, पण अश्वाचा वर्ण बराचसा कृष्ण असल्याचे पाहताच विनितेला दु:ख झाले. तेव्हा भुजंग भक्षण करणारा गरुड तेथे आला व तिची दयनीय अवस्था पाहून म्हणाला, "हे माते, तू का रोदन करीत आहेस मी आणि तुझा दुसरा सूर्याचा सारथी असलेला पुत्र अरुण जिवंत असताना, ज्याअर्थी माते तुला दु:ख होत आहे त्या अर्थी आमचा धिक्कार असो. मातेला दु:ख असेल तर आमच्या जन्माचा काय उपयोग मी आणि तुझा दुसरा सूर्याचा सारथी असलेला पुत्र अरुण जिवंत असताना, ज्याअर्थी माते तुला दु:ख होत आहे त्या अर्थी आमचा धिक्कार असो. मातेला दु:ख असेल तर आमच्या जन्माचा काय उपयोग म्हणून तू चिंतेचे कारण सत्वर सांग. मी तुझी काळजी दूर करतो."
विनता म्हणाली, "मी पराजित झाल्याने सक्तीची दासी झाले आहे. त्यामुळे मला दु:ख होत आहे. ती मला म्हणती आहे, "मला घेऊन जा." गरुड म्हणाला, "तर मग तिला जिकडे जाण्याची इच्छा असेल, तिकडे मी घेऊन जाईन. तू शोक करु नकोस." असे सांगताच विनिता कद्रूकडे गेली. गरुडाने कद्रूच्या इच्छेप्रमाणे तिच्या सर्व पुत्रांसह उड्डाण करुन समुद्रापलीकडे नेले व तो कद्रूला म्हणाला, "हे माते, तुला नमस्कार असो. माझी माता दास्यमुक्त कशी होईल ते सत्वर सांग." कद्रू म्हणाली, "हे पुत्रा, तू देवलोकातून अमृत आणून माझ्या पुत्रांना दे म्हणजे आजच तुझी माता दास्यमुक्त होईल.
कद्रूचे बोलणे ऐकून महाप्रतापी गरुड इंद्रलोकी गेला व युद्ध करुन तेथून अमृतकुंभ घेऊन आला. आपल्या सावत्र आईला ते अर्पण केले व विनता मातेला दास्यमुक्त केले. इकडे सर्व सर्प स्नानाला गेले असता इंद्राने ते हरण केले. पण गरुडाच्या सामर्थ्यामुळे विनता दास्यातून मुक्त झाली. अमृत कुंभातील दर्भावर सांडलेले काही थेंब सर्पानी चाटले. त्यामुळे त्यांच्या जिव्हा फाटून ते द्विजिव्ह झाले. इकडे वासुकी प्रभृति नागांना मातेने शाप दिल्यामुळे ते ब्रह्मदेवाला शरण गेले. तेव्हा ब्रह्मदेवाने सांगितले, "जरत्कारु नावाच्या ऋषीला त्याच नावाची असलेली वासुकीची बहिण अर्पण करा. तिच्या पोटी अस्तिक मुनी जन्माला येईल व तुमचे संरक्षण करील."
हे ऐकून सर्व नाग स्वस्थानी गेले. वासुकीने आपली बहिण जरत्कारुला दिली. पण दोघांचीही एकच नावे असल्याने मुनी म्हणाला,"जेव्हा हिच्या हातून मला अप्रिय असलेले कृत्य घडेल तेव्हा मी हिचा त्याग करीन." असे स्पष्ट सांगितल्यावर, दोघांचा विवाह झाला. वासुकी निघून गेला. तो नंतर एका विशाल वनात जरत्कारुने आपली पर्णकुटी बांधली आणि पत्‍नीसह तो क्रीडा करीत सुखाने राहू लागला. एकदा मुनीश्रेष्ठ आपल्या पत्‍नीस म्हणाला, "कुठल्याही परिस्थितीत मला तू जागृत करु नकोस." असे सांगून तो निद्राधीन झाला.
त्याच वेळी संध्यासमय झाला. जरत्कारुने विचार केला, "आता यांना उठवावे तर ते आपला त्याग करणार, न उठवावे तर धर्मकृत्ये केल्याविना संध्याकाळ व्यर्थ जाणार  पण धर्मलोप होण्यापेक्षा त्यागच काय, पण मरणही चालेल. कारण धर्महानिमुळे नरक प्राप्त होणार. असा त्या साध्वीने विचार करुन ती म्हणाली, "हे सुव्रत उठा, संध्याकाळ झाली." त्याबरोबर मुनी क्रोधायमान होऊन उठला व त्वेषाने म्हणाला, "तू माझ्या निद्रेचा भंग केलास. मी निघून जातो. तू भावाच्या घरी जा." ती म्हणाली की, "महाराज ज्या शुभकार्यासाठी भावाने मला आपणास अर्पण केली ते कार्य कसे होणार  पण धर्मलोप होण्यापेक्षा त्यागच काय, पण मरणही चालेल. कारण धर्महानिमुळे नरक प्राप्त होणार. असा त्या साध्वीने विचार करुन ती म्हणाली, "हे सुव्रत उठा, संध्याकाळ झाली." त्याबरोबर मुनी क्रोधायमान होऊन उठला व त्वेषाने म्हणाला, "तू माझ्या निद्रेचा भंग केलास. मी निघून जातो. तू भावाच्या घरी जा." ती म्हणाली की, "महाराज ज्या शुभकार्यासाठी भावाने मला आपणास अर्पण केली ते कार्य कसे होणार  तेव्हा मुनीश्वर विचारपूर्वक म्हणाला, "ते कार्य घडले आहे."
तो तिचा त्याग करुन निघून गेला. ती वासुकीच्या घरी परत गेली. कार्याविषयी भावाने विचारले, तेव्हा मुनीने, "आहे" म्हणून सांगितले आहे, असे तिने उत्तर दिले. तेव्हा मुनी सत्यवचनी आहे म्हणून वासुकीने विश्वास ठेवून भगिनीला आधार दिला.
पुढे योग्य समय प्राप्त होताच तिच्यापोटी एक सुंदर मुनिपुत्र जन्माला आला. तोच प्रसिद्ध अस्तिक होय.
"जनमेजया, त्या जितेंद्रिय मुनीनेच मातृवंशाच्या रक्षणासाठी तुझा यज्ञ थांबविला आहे. त्या यथावार कुलातील मुनीला तू मान दिलास, हे फार उत्तम झाले. मूनींचे पूजन केलेस, पण तरीही तुझ्या पित्याला स्वर्गप्राप्ती झाली व तुझ्या हातून सर्व कुल पवित्र झाले नाही. म्हणून भूपेंद्रा, श्रद्धापूर्वक देवीचे मोठे मंदिर बांध म्हणजे तुझ्या सर्व इच्छा पूर्ण होतील. सदासर्वदा त्या कल्याणीचे स्तवन केले की कुलवृद्धी होईल. राज्यही स्थिर होईल. म्हणून तू विधीपूर्वक देवीयज्ञ कर. तू श्रीमदभागवत नावाचे सर्वोत्तम पुराण श्रवण कर. ते अत्यंत पवित्र, भवसागर तरुन नेणारे, सर्व रस युक्त, अशा कथा मी तुला सांगतो.
ह्या कथेपेक्षा दुसरे श्रवणास योग्य असे काही नाही. देवीशिवाय काहीही श्रेष्ठ नाही. ज्याच्या चित्तात सदा देवीचे वास्तव्य असते तेच खरे भाग्यवान, ज्ञानी व धन्य होत. जे महामाया अंबिकेचे पूजन करीत नाहीत, ते सदा दु:खी असतात. भगवती देवीने विष्णूला कथन केलेले भागवत जो श्रवण करतो, त्याची इच्छा पूर्ण होते. म्हणून त्याच्या श्रवणाने तुझ्या पूर्वजांना चिरंतन स्वर्गप्राप्ती होईल.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां
द्वितीयस्कन्धे श्रोतृप्रवक्तृप्रसङ्गो नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - तृतीयः स्कन्धः - पञ्चविंशोऽध्यायः

गत्वाऽयोध्यां नृपश्रेष्ठो गृहं राज्ञः सुहृद्‌वृतः
शत्रुजिन्मातरं प्राह प्रणम्य शोकसङ्कुलाम् ॥ १ ॥
मातर्न ते मया पुत्रः सङ्ग्रामे निहतः किल
न पिता ते युधाजिच्च शपे ते चरणौ तथा ॥ २ ॥
दुर्गया तौ हतौ संख्ये नापराधो ममात्र वै
अवश्यम्भाविभावेषु प्रतीकारो न विद्यते ॥ ३ ॥
न शोकोऽत्र त्वया कार्यो मृतपुत्रस्य मानिनि
स्वकर्मवशगो जीवो भुङ्क्ते भोगान्सुखासुखान् ॥ ४ ॥
दासोऽस्मि तव भो मातर्यथा मम मनोरमा
तथा त्वमपि धर्मज्ञे न भेदोऽस्ति मनागपि ॥ ५ ॥
अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम्
तस्मान्न शोचितव्यं ते सुखे दुःखे कदाचन ॥ ६ ॥
आत्मानं शोकहर्षाभ्यां शत्रुभ्यामिव नार्पयेत् ॥ ७ ॥
दैवाधीनमिदं सर्वं नात्माधीनं कदाचन
न शोकेन तदाऽऽत्मानं शोषयेन्मतिमान्नरः ॥ ८ ॥
यथा दारुमयी योषा नटादीनां प्रचेष्टते
तथा स्वकर्मवशगो देही सर्वत्र वर्तते ॥ ९ ॥
अहं वनगतो मातर्नाभवं दुःखमानसः
चिन्तयन्स्वकृतं कर्म भोक्तव्यमिति वेद्मि च ॥ १० ॥
मृतो मातामहोऽत्रैव विधुरा जननी मम
भयातुरा गृहीत्वा मां निर्ययौ गहनं वनम् ॥ ११ ॥
लुण्ठिता तस्करैर्मार्गे वस्त्रहीना तथा कृता
पाथेयञ्च हृतं सर्वं बालपुत्रा निराश्रया ॥ १२ ॥
माता गृहीत्वा मां प्राप्ता भारद्वाजाश्रमं प्रति
विदल्लोऽयं समायातस्तथा धात्रेयिकाऽबला ॥ १३ ॥
पोषिताः फलनीवारैर्वयं तत्र स्थितास्त्रयः ॥ १४ ॥
दुःखं नमे तदा ह्यासीत्सुखं नाद्य धनागमे
न वैरं न च मात्सर्यं मम चित्ते तु कर्हिचित् ॥ १५ ॥
तदाशी नरकं याति न नीवाराशनः क्वचित् ॥ १६ ॥
धर्मस्याचरणं कार्यं पुरुषेण विजानता
सञ्जित्येन्द्रियवर्गं वै यथा न नरकं व्रजेत् ॥ १७ ॥
मानुष्यं दुर्लभं मातः खण्डेऽस्मिन्भारते शुभे
आहारादि सुखं नूनं भवेत्सर्वासु योनिषु ॥ १८ ॥
प्राप्य तं मानुषं देहं कर्तव्यं धर्मसाधनम्
स्वर्गमोक्षप्रदं नॄणां दुर्लभं चान्ययोनिषु ॥ १९ ॥
इत्युक्ता सा तदा तेन लीलावत्यतिलज्जिता
पुत्रशोकं परित्यज्य तमाहाश्रुविलोचना ॥ २० ॥
सापराधाऽस्मि पुत्राहं कृता पित्रा युधाजिता
हत्या मातामहं तेऽत्र हृतं राज्यं तु येन वै ॥ २१ ॥
न तं वारयितुं शक्ता तदाऽहं न सुतं मम
यत्कृतं कर्म तेनैव नापराधोऽस्ति मे सुत ॥ २२ ॥
तौ मृतौ स्वकृतेनैव कारणं त्वं तयोर्न च
नाहं शोचामि तं पुत्रं सदा शोचामि तत्कृतम् ॥ २३ ॥
पुत्र त्वमसि कल्याण भगिनी मे मनोरमा
न क्रोधो न च शोको मे त्वयि पुत्र मनागपि ॥ २४ ॥
कुरु राज्यं महाभाग प्रजाः पालय सुव्रत
भगवत्याः प्रसादेन प्राप्तमेतदकण्टकम् ॥ २५ ॥
तदाकर्ण्य वचो मातुर्नत्वा तां नृपनन्दनः
जगाम भवनं रम्यं यत्र पूर्वं मनोरमा ॥ २६ ॥
न्यवसत्तत्र गत्वा तु सर्वानाहूय मन्त्रिणः
दैवज्ञानथ पप्रच्छ मुहूर्तं दिवसं शुभम् ॥ २७ ॥
सिंहासनं तथा हैमं कारयित्वा मनोहरम्
सिंहासने स्थितां देवीं पूजयिष्ये सदाऽप्यहम् ॥ २८ ॥
राज्यं पश्चात्करिष्यामि यथा रामादिभिः कृतम् ॥ २९ ॥
पूजनीया सदा देवी सर्वैर्नागरिकैर्जनैः
माननीया शिवा शक्तिः सर्वकामार्थसिद्धिदा ॥ ३० ॥
इत्युक्ता मन्त्रिणस्ते तु चक्रुर्वै राजशासनम्
प्रासादं कारयामासुः शिल्पिभिः सुमनोरमम् ॥ ३१ ॥
प्रतिमां कारयित्वाऽथ मुहूर्तेऽथ शुभे दिने
द्विजानाहूय वेदज्ञान्स्थापयामास भूपतिः ॥ ३२ ॥
हवनं विधिवत्कृत्वा पूजयित्वाऽथ देवताम्
प्रासादे मतिमान् देव्याः स्थापयामास भूमिपः ॥ ३३ ॥
उत्सवस्तत्र संवृत्तो वादित्राणाञ्च निःस्वनैः
ब्राह्मणानां वेदघोषैर्गानैस्तु विधिधैर्नृप ॥ ३४ ॥
प्रतिष्ठाप्य शिवां देवीं विधिवद्वेदवादिभिः
पूजां नानाविधां राजा चकारातिविधानतः ॥ ३५ ॥
कृत्वा पूजाविधिं राजा राज्यं प्राप्य स्वपैतृकम्
विख्यातश्चाम्बिका देवी कोसलेषु बभूव ह ॥ ३६ ॥
राज्यं प्राप्य नृपः सर्वं सामन्तकनृपानथ
वशे चक्रेऽतिधर्मिष्ठान्सद्धर्मविजयी नृपः ॥ ३७ ॥
यथा रामः स्वराज्येऽभूद्‌दिलीपस्य रघुर्यथा
प्रजानां वै सुखं तद्वन्मर्यादाऽपि तथाऽभवत् ॥ ३८ ॥
धर्मो वर्णाश्रमाणां च चतुष्पादभवत्तथा
नाधर्मे रमते चित्तं केषामपि महीतले ॥ ३९ ॥
ग्रामे ग्रामे च प्रासादांश्चक्रुः सर्वे जनाधिपाः
देव्याः पूजा तदा प्रीत्या कोसलेषु प्रवर्तिता ॥ ४० ॥
सुबाहुरपि काश्यां तु दुर्गायाः प्रतिमां शुभाम्
कारयित्वा च प्रासादं स्थापयामास भक्तितः ॥ ४१ ॥
तत्र तस्या जनाः सर्वे प्रेमभक्तिपरायणाः
पूजां चक्रुर्विधानेन यथा विश्वेश्वरस्य ह ॥ ४२ ॥
विख्याता सा बभूवाथ दुर्गादेवी धरातले
देशे देशे महाराज तस्या भक्तिर्व्यवर्धत ॥ ४३ ॥
सर्वत्र भारते लोके सर्ववर्णेषु सर्वथा
भजनीया भवानी तु सर्वेषामभवत्तदा ॥ ४४ ॥
आगमोक्तैरथ स्तोत्रैर्जपध्यानपरायणाः ॥ ४५ ॥
नवरात्रेषु सर्वेषु चक्रुः सर्वे विधानतः
अर्चनं हवनं यागं देव्या भक्तिपरा जनाः ॥ ४६ ॥
सुदर्शन हा सुहृदांसह अयोध्येस राजा झाल्यानंतर शोकाकुल झालेल्या शत्रुजिताच्या मातेला प्रणाम करून तो म्हणाला, " हे माते, संग्रामामध्ये मी खरोखर, तुझ्या पायाची शपथ घेऊन सांगतो की, तुझ्या पुत्राचा व तुझ्या पित्याचा वध मी केला नाही. दुर्गेने संग्रामामध्ये त्यांचा वध केला आहे. ह्यात माझा अपराध नाही. अवश्य घडून येणार्‍या गोष्टीचा प्रतिकार होणे शक्य नसते. हे मानिनी, मृतपुत्राबद्दल तू शोक करू नकोस. जीत स्वकर्माचे अधीन असतो, कर्मानुसार सुखदुःखाचा उपभोग घेत असतो. हे माते मी तुझा दास आहे. हे धर्मज्ञ, जशी मला मनोरमा तशीच तू , तुम्हा उभयतांविषयी माझ्या मनामध्ये यत्किंचितही भेद नाही.
केलेले बरे वाईट कर्म ज्याअर्थी भोगलेच पाहिजे. त्याअर्थी सुख प्राप्त झाले असता हर्ष, व दुःख प्राप्त झाले असता शोक, तू कधीही करू नकोस. दुःख प्राप्त झाले असता अधिक दुःखी लोकांकडे दृष्टी देऊन शोकाकूल होऊ नये. सुख प्राप्त झाले असता अधिक सुखी लोकांकडे लक्ष देऊन हर्षाने उचंबळू नये. शत्रूप्रमाणे असलेल्या हर्षशोकाशी आपला संबंध ठेवू नये. हे सर्व दैवाधीन आहे आपल्या आधीन कधीही नाही. विचारी पुरुषाने अंतःकरण दुःखाने शुष्क करून घेऊ नये. ज्याप्रमाणे नटादिकांच्या अधीन असलेली लाकडाची पुतळी हालचाल करीत असते. त्याप्रमाणे स्वकर्माधीन असलेला देहधारी प्राणी, सर्वत्र हालचाल करीत असतो.
हे माते, मी वनामध्ये गेलो असताही वनात दुःखी झालो नाही. कारण, स्वतः केलेले कर्म भोगले पाहिजे, हे मी जाणीत असतो व मनामध्ये वागवितही असतो. मातामह ह्याच ठिकाणी मृत झाला असता माझी अनाथ माता भयभीत झाली आणि मला घेऊन गहन वनामध्ये गेले. जाता जाता बालपुत्राने युक्त असलेल्या, त्या निराश्रित मातेला मार्गात चोरांनी लुटून वस्त्रहीन केले आणि प्रवासामध्ये उपयोगी पडणारे सर्व उपजीवन - साधनही त्यांनी लुबाडून घेतले. अशा स्थितीत माता मला घेऊन भारद्वाजाश्रमामध्ये गेली. तेथे हा विद्दल व ही अबला दाई आम्हास येऊन मिळाली. आम्ही तिघे त्या ठिकाणी राहिलो व दयाळू मुनी आणि मुनिकन्या ह्यांनी फले व धान्य ह्यांच्या योगाने आमचे सर्वस्वी पोषण केले.
त्यावेळी मला दुःख झाले नाही व आज वैभव प्राप्त झाल्यामुळे सुखही वाटत नाही. वैर अथवा मात्सर्य माझ्या अंतःकरणामध्ये कधीही नसते. हे महातपस्वी माते, राज्यलाभापेक्षा निवाराभक्षण हेच श्रेष्ठ होय. राज्यभोग सेवन करणारा मनुष्य नरकात जातो. परंतु नीवार भक्षण करणार्‍याला, कधीही अधोगती प्राप्त होत नाही. ह्यास्तव इंद्रियवर्गाचे संयमन करून, विचारी पुरुषाने धर्माचरण करावे, म्हणजे नरकप्राप्री होत नाही. हे माते, कोणत्याही योनीमध्ये आहारादि सुख बरोबर प्राप्त होतच असते. परंतु ह्या शुभ भरत खंडामध्ये मनुष्यजन्म प्राप्त होणे दुर्लभ आहे. पुरुषांना स्वर्ग व मोक्ष देणारे जे धर्मरूप साधन ते अन्य योनीमध्ये दुर्लभ आहे, त्याचे अवलंबन मनुष्यदेह प्राप्त झाल्यावर अवश्य करावे.
याप्रमाणे त्या सुदर्शनाने सांगितले असता लीलावती अतिशय लज्जित झाली, पुत्रशोकाचा त्याग करून व नेत्रामध्ये अश्रू आणून त्याला म्हणाली, "हे पुत्रा, ज्याने तुझ्या मातामहाचा वध करून तुझे राज्य हरण केले, त्या माझ्या पित्याने युधाजितानेच मला अपराधी केले आहे. त्या वेळी मी समर्थ झाले नाही. म्हणून हे पुत्रा, त्यानेच ते कर्म केले. त्यात माझा अपराध नाही. हे आपल्या कृतीनेच मृत्यू पावले आहेत. तू त्यांच्या मृत्यूचे कारण नाहीस. यास्तव मला त्या पुत्राचे दुःख होत नसून त्याच्या कृतीचे मात्र सर्वदा दुोःख होत आहे. हे कल्याण, तू पुत्र आहेस व मनोरमा माझी
भगिनी आहे. हे पुत्रा, मला मुळीच वाईट वाटत नाही आणि तुझ्याविषयी माझ्या मनामध्ये यत्किंचितही क्रोध नाही. हे महाभाग्यशाली सुव्रता, भगवतीच्या प्रसादाने प्राप्त झालेले हे निष्कंटक राज्य तू कर."
मातेचे भाषण श्रवण केल्यावर तो राजकुमार सुदर्शन, तिला वंदन करून जेथे पूर्वी मनोरमा होती त्या रम्य गृहामध्ये गेला. तेथेच राहू लागला. तेथे जाऊन तो वास्तव्य करू लागल्यावर सर्व मंत्री त्याने बोलावून आणले. दैवज्ञ ब्राह्मणांना त्याने शुभ दिवस व मुहूर्त विचारला.
त्याने सुवर्णाचे मनोहर सिंहासन करवले. तो म्हणाला, "ह्या सिंहासनावर स्थित असलेल्या देवीचे मी सर्वदा पूजन करीन. प्रथमतः धर्म, अर्थ काम व मोक्ष देणार्‍या देवीची सिंहासनावर स्थापना केल्यानंतर रामदिकाप्रमाणे मी राज्य करीन. सर्व नागरिकजनांनी देवीचे पूजन करावे. सर्व मनोरथ परिपूर्ण करणार्‍या त्या शिवशक्तीला मान द्यावा."
ह्याप्रमाणे राजाने सांगितले असता त्या मंत्र्यानी ती राजाची आज्ञा शेवटास नेली. त्याप्रमाणे शिल्पिजनांकडून एक अति मनोहर देवालय करविले. एक सुंदर मूर्ती करवून त्या सुदर्शन भूपालाने द्विजांना निमंत्रण केले. शुभ दिवशी सुमुहूर्तावर त्याने त्या मूर्तीची स्थापना केली. प्रथम यथाविधी हवन करून, त्या विचारी राजाने देवतांचे पूजन केले. नंतर त्या वेळी वाद्यध्वनी, ब्राह्मणांचा वेदघोष व नानाप्रकारची गीते ह्यांच्या योगाने तेथे उत्सव सुरू झाला.
त्या कल्याणी देवीची वेदवेत्त्यांकडून ह्याप्रमाणे यथाविधी स्थापना केल्यानंतर, राजाने अतिशय विधीपूर्वक तिचे नानाप्रकारांनी पूजन केले. नंतर त्याने आपल्या पित्याच्या राज्याचा स्वीकार केला. तो त्या कोसलदेशामध्ये फार विख्यात झाला. तेव्हांपासून अंबिका देवीही त्या देशात विख्यात झाली. राज्य प्राप्त झाल्यानंतर सर्व मांडलिक राजे त्याने वश केले इतकेच नव्हे, तर सद्धर्माचे जय मिळवणार्‍या त्या सुदर्शन राजाने, त्या मांडलिक राजांनाही अति धर्मनिष्ठ केले.
तो स्वराज्यामध्ये रामाप्रमाणे, तसेच दिलीपपुत्र रघूप्रमाणे सर्वांना प्रिय झाला. प्रजाजनांना सुखही तसेच झाले. धर्ममर्यादाही तशीच कायम राहिली. वर्णाश्रमधर्म त्याचे कारकीर्दीत पूर्ण चतुष्पाद होता. भूतलावर कोणाचेही मन अधर्माकडे रमत नसे. त्याच्या राज्यात प्रत्येक ग्रामामध्ये, त्याचप्रमाणे इतर राजांनीही देवीची देवालये बांधली. याप्रमाणे कोसल देशामध्ये देवीचे पूजन त्यांनी प्रेमपूर्वक सुरू केले.
सुबाहूनेही पूर्वी काशीमध्ये एक देवालय तयार करवले. दुर्गेची शुभ मूर्ती करवून त्या देवालयात भक्तीने स्थापन केली. तेव्हा तेथील सर्व लोकांनीही विश्वेश्वराप्रमाणे तिचे पूजन, प्रेम व भक्तिने यथाविधी सुरू केले. तेव्हापासून ती दुर्गादेवी भूतलावर विशेष प्रख्यात झाली. प्रत्येक देशामध्ये तिची भक्ती वृद्धिंगत होऊ लागली.
भरतखंडामध्ये सर्व ठिकाणी सर्व वर्णातील सर्व लोक सर्व प्रकारे भवानीचे पूजन करू लागले. हे राजा, शक्तिभक्तीविषयी तत्पर आणि आगमोक्त स्तोत्रपाठासह एकसारखे जप व ध्यान करीत असलेले सर्व लोक मानास पात्र झाले. भक्तीविषयी तत्पर असलेले सर्व प्रजानन त्या दिवसापासून प्रतिवर्षी नवरात्रांमध्ये देवीचे यथाविधी अर्चन, हवन व यजन करू लागले.
इति श्रीदेवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां
तृतीयस्कन्धे देवीस्थापनवर्णनं नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ॥ २५ ॥


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - षष्ठः स्कन्धः - सप्तदशोऽध्यायः

कथं ताश्च स्त्रियः सर्वा भृगूणां दुःखसागरात्
मुक्ता वंशः पुनस्तेषां ब्राह्मणानां स्थिरोऽभवत् ॥ १ ॥
हैहयैः किं कृतं कार्यं हत्वा तान्ब्राह्मणानपि
क्षत्रियैर्लोभसंयुक्तैः पापाचारैर्वदस्व तत् ॥ २ ॥
न तृप्तिरस्ति मे ब्रह्मन् पिबतस्ते कथामृतम्
पावनं सुखदं नॄणां परलोके फलप्रदम् ॥ ३ ॥
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम्
यथा स्त्रियस्तु ता मुक्ता दुःखात्तस्माद्दुरत्ययात् ॥ ४ ॥
भृगुपत्‍न्यो यदा राजन् हिमवन्तं गिरिं गताः
भयत्रस्ता विभग्नाशा हैहयैः पीडिता भृशम् ॥ ५ ॥
गौरीं तत्र तु संस्थाप्य मृण्मयीं सरितस्तटे
उपोषणपराश्चकुर्निश्चयं मरणं प्रति ॥ ६ ॥
स्वप्ने गत्वा तदा देवी प्राह ताः प्रमदोत्तमाः
युष्मासु मध्ये कस्याश्चिद्‌भविता चोरुजः पुमान् ॥ ७ ॥
मदंशशक्तिसम्भिन्नः स वः कार्यं विधास्यति
इत्यादिश्य पराम्बा सा पश्चादन्तर्हिताभवत् ॥ ८ ॥
जागृतास्तु ततः सर्वा मुदमापुर्वराङ्गनाः
काचित्तासां भयोद्विग्ना कामिनी चतुरा भृशम् ॥ ९ ॥
दधार चोरुणैकेन गर्भं सा कुलवृद्धये
पलायनपरा दृष्टा क्षत्रियैर्ब्राह्मणी यदा ॥ १० ॥
विह्वला तेजसा युक्ता तदा ते दुद्रुवुर्भृशम्
गृह्यतां वध्यतां नारी सगर्भा याति सत्वरा ॥ ११ ॥
इति ब्रुवन्तः सम्प्राप्ताः कामिनीं खड्गपाणयः
सा भयार्ता तु तान्दृष्ट्वा रुरोद समुपागतान् ॥ १२ ॥
गर्भस्य रक्षणार्थं सा चुक्रोशातिभयातुरा
रुदतीं मातरं श्रुत्वा दीनां प्राणविवर्जिताम् ॥ १३ ॥
गृहीतामिव सिंहेन सगर्भां हरिणीं यथा ॥ १४ ॥
साश्रुनेत्रां वेपमानां सङ्क्रुध्य बालकस्तदा
भित्त्वोरुं निर्जगामाशु गर्भः सूर्य इवापरः ॥ १५ ॥
मुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां तेजसा बालकः शुभः
दर्शनाद्‌बालकस्याशु सर्वे जाता विलोचनाः ॥ १६ ॥
बभ्रमुर्गिरिदुर्गेषु जन्मान्धा इव क्षत्रियाः
चिन्तितं मनसा सर्वैः किमेतदिति साम्प्रतम् ॥ १७ ॥
सर्वे चक्षुर्विहीना यज्जाता स्म बालदर्शनात्
ब्राह्मण्यास्तु प्रभावोऽयं सतीव्रतबलं महत् ॥ १८ ॥
इति सञ्चिन्त्य मनसा नेत्रहीना निराश्रयाः ॥ १९ ॥
ब्राह्मणीं शरणं जग्मुर्हैहया गतचेतसः
प्रणेमुस्तां भयत्रस्तां कृताञ्जलिपुटाश्च ते ॥ २० ॥
ऊचुश्चैनां भयोद्विग्नां दृष्ट्यर्थं क्षत्रियर्षभाः
प्रसीद सुभगे मातः सेवकास्ते वयं किल ॥ २१ ॥
कृतापराधा रम्भोरु क्षत्रियाः पापबुद्धयः
दर्शनात्तव तन्वङ्‌गि जाताः सर्वे विलोचनाः ॥ २२ ॥
मुखं ते नैव पश्यामो जन्मान्धा इव भामिनि
अद्‌भुतं ते तपो वीर्यं किं कुर्मः पापकारिणः ॥ २३ ॥
शरणं ते प्रपन्नाः स्मो देहि चक्षूंषि मानदे
अन्धत्वं मरणादुग्रं कृपां कर्तुं त्वमर्हसि ॥ २४ ॥
उपरम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः ॥ २५ ॥
अतः परं न कर्तव्यमीदृशं कर्म कर्हिचित्
भार्गवाणां तु सर्वेषां सेवकाः स्मो वयं किल ॥ २६ ॥
अज्ञानाद्यत्कृतं पापं क्षन्तव्यं तत्त्वयाधुना
वैरं नातः परं क्वापि भृगुभिः क्षत्रियैः सह ॥ २७ ॥
कर्तव्यं शपथैः सम्यग्वर्तितव्यं तु हैहयैः
सपुत्रा भव सुश्रोणि प्रणताः स्मो वयं च ते ॥ २८ ॥
प्रसादं कुरु कल्याणि न द्विष्यामः कदाचन
इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्राह्मणी विस्मयान्विता ॥ २९ ॥
गृहीता न मया दृष्टिर्युष्माकं क्षत्रियाः किल ॥ ३० ॥
नाहं रुषान्विता सत्यं कारणं शृणुताद्य यत्
अयं च भार्गवो नूनमूरुजः कुपितोऽद्य वः ॥ ३१ ॥
चक्षूंषि तेन युष्माकं स्तम्भितानि रुषावता
स्वबन्धून्निहताञ्ज्ञात्वा गर्भस्थानपि क्षत्रियैः ॥ ३२ ॥
गर्भानपि यदा यूयं भृगूनघ्नंस्तु पुत्रकाः ॥ ३३ ॥
तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः
षडङ्गश्चाखिलो वेदो गृहीतोऽनेन चाञ्जसा ॥ ३४ ॥
सोऽपि पितृवधान्नूनं क्रोथेद्धो हन्तुमिच्छति ॥ ३५ ॥
भगवत्याः प्रसादेन जातोऽयं मम बालकः
तेजसा यस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः ॥ ३६ ॥
तस्मादौर्वं सुतं मेऽद्य याचध्वं विनयान्विताः
प्रणिपातेन तुष्टोऽसौ दृष्टिं वः प्रतिमोक्ष्यति ॥ ३७ ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या हैहयास्तुष्टुवुश्च तम्
प्रणेमुर्विनयोपेता ऊरुजं मुनिसत्तमम् ॥ ३८ ॥
स सन्तुष्टो बभूवाथ तानुवाच विचक्षुषः
गच्छध्वं स्वगृहान्भूपा ममाख्यानकृतं वचः ॥ ३९ ॥
नात्र शोकस्तु कर्तव्यः पुरुषेण विजानता ॥ ४० ॥
पूर्ववदृषयः सर्वे प्राप्नुवन्तु यथासुखम्
व्रजन्तु विगतक्रोधा भवनानि यथासुखम् ॥ ४१ ॥
इति तेन समादिष्टा हैहयाः प्राप्तलोचनाः
और्वमामन्त्र्य जग्मुस्ते सदनानि यथारुचि ॥ ४२ ॥
ब्राह्मणी तं सुतं दिव्यं गृहीत्वा स्वाश्रमं गता
पालयामास भूपाल तेजस्विनमतन्द्रिता ॥ ४३ ॥
एवं ते कथितं राजन् भृगूणां तु विनाशनम्
लोभाविष्टैः क्षत्रियैश्च यत्कृतं पातकं किल ॥ ४४ ॥
श्रुतं मया महत्कर्म क्षत्रियाणाञ्च दारुणम्
कारणं लोभ एवात्र दुःखदश्चोभयोस्तु सः ॥ ४५ ॥
हैहयास्ते कथं नाम्ना ख्याता भुवि नृपात्मजाः ॥ ४६ ॥
यदोस्तु यादवाः कामं भरताद्‌भारतास्तथा
हैहयः कोऽपि राजाभूत्तेषां वंशे प्रतिष्ठितः ॥ ४७ ॥
तदहं श्रोतुमिच्छामि कारणं करुणानिधे
हैहयास्ते कथं जाताः क्षत्रियाः केन कर्मणा ॥ ४८ ॥
हैहयानां समुत्पत्तिं शृणु भूप सविस्तराम्
पुरातनीं सुपुण्यां च कथां पापप्रणाशिनीम् ॥ ४९ ॥
कस्मिंश्चित्समये भूप सूर्यपुत्रः सुशोभनः
रेवन्तेति च विख्यातो रूपवानमितप्रभः ॥ ५० ॥
जगाम विष्णुसदनं वैकुण्ठं भास्करात्मजः ॥ ५१ ॥
हयस्थस्तु तदा दृष्टो लक्ष्म्यासौ रविनन्दनः ॥ ५२ ॥
रमा वीक्ष्य हयं दिव्यं भ्रातरं सागरोद्‌भवम्
रूपेण विस्मिता तस्य तस्थौ स्तम्भितलोचना ॥ ५३ ॥
भगवानपि तं दृष्ट्वा हयारूढं मनोहरम्
आगच्छन्तं रमां विष्णुः पप्रच्छ प्रणयात्प्रभुः ॥ ५४ ॥
कोऽयमायाति चार्वङ्‌गि हयारूढ इवापरः
स्मरतेजस्तनुः कान्ते मोहयन्भुवनत्रयम् ॥ ५५ ॥
प्रेक्षमाणा तदा लक्ष्मीस्तच्चित्ता दैवयोगतः
नोवाच वचनं किञ्चित्पृष्टापि च पुनः पुनः ॥ ५६ ॥
पश्यन्तीं परमप्रेम्णा चञ्चलाक्षीं च चञ्चलाम् ॥ ५७ ॥
तामाह भगवान्कुद्धः किं पश्यसि सुलोचने
मोहिता च हरिं दृष्ट्वा पृष्टा नैवाभिभाषसे ॥ ५८ ॥
सर्वत्र रमसे यस्माद्रमा तस्माद्‌भविष्यसि
चञ्चलत्वाच्चलेत्येवं सर्वथैव न संशयः ॥ ५९ ॥
प्राकृता च यथा नारी नूनं भवति चञ्चला
तथा त्वमपि कल्याणि स्थिरा नैव कदाचन ॥ ६० ॥
त्वं हयं मत्समीपस्था समीक्ष्य यदि मोहिता
वडवा भव वामोरु मर्त्यलोकेऽतिदारुणे ॥ ६१ ॥
इति शप्ता रमा देवी हरिणा दैवयोगतः
रुरोद वेपमाना सा भयभीतातिदुःखिता ॥ ६२ ॥
तमुवाच रमानाथ शङ्‌किता चारुहासिनी
प्रणम्य शिरसा देवं स्वपतिं विनयान्विता ॥ ६३ ॥
देवदेव जगन्नाथ करुणाकर केशव
स्वल्पेऽपराधे गोविन्द कस्माच्छापं ददासि मे ॥ ६४ ॥
न कदाचिन्मया दृष्टः क्रोधस्ते हीदृशः प्रभो
क्व गतस्ते मयि स्नेहः सहजो न तु नश्वरः ॥ ६५ ॥
वज्रपातस्तु शत्रौ वै कर्तव्यो न सुहृज्जने
सदाहं वरयोग्या ते शापयोग्या कथं कृता ॥ ६६ ॥
प्राणांस्त्यक्ष्यामि गोविन्द पश्यतोऽद्य तवाग्रतः
कथं जीवे त्वया हीना विरहानलतापिता ॥ ६७ ॥
प्रसादं कुरु देवेश शापादस्मात्सुदारुणात्
कदा मुक्ता समीपं ते प्राप्नोमि सुखदं विभौ ॥ ६८ ॥
यदा ते भविता पुत्रः पृथिव्यां मत्समः प्रिये
तदा मां प्राप्य तन्वङ्‌गि सुखिता त्वं भविष्यसि ॥ ६९ ॥
हैहय राजाची कथा -
जनमेजय म्हणाला, ''भृगुपत्न्यांच्या गर्भांचा नाश होऊनही भृगुवंश पुनः कसा प्रस्थापित झाला  हैहयांना त्यापासून काय मिळाले  हैहयांना त्यापासून काय मिळाले
व्यास म्हणाले, "हे राजा, हिमालयावर गेलेल्या भृगुस्त्रियांनी गौरीची मृण्मयी मूर्ती नदीकिनार्‍यावर स्थापन केली. गौरीचे यथासांग पूजन केल्यावर त्या आमरण उपोषणास बसल्या. त्यांनी मृत्यूचा निश्चय केल्याचे अवलोकन करून एके दिवशी देवीने त्या स्त्रियांना स्वप्नात दर्शन दिले. देवी म्हणाली, "तुमच्यापैकी एका स्त्रीला माझ्या अंशाने शक्तिशाली असा एक पुत्र मांडीपासून उत्पन्न होईल. तो तुमचे कार्य पूर्ण करील.''
असे सांगून ती जगदंबिका अंतर्धान पावली. त्या वरामुळे भृगुस्त्रियांना आनंद झाला. पुढे एका भृगुस्त्रिने अत्यंत चतुराई करून उदरातील गर्भ मांडीत धारण केला.
परंतु ती तेजोमय दिसू लागली. हैहयाच्या भीतीने ती पळत सुटली. तेव्हा हैहयसुद्धा तिच्यामागे धावले. अखेर तरवारी उपसून त्यांनी तिला गाठले. गर्भरक्षणासाठी ती आक्रोश करू लागली.
आपल्या मातेला आता कुणीही त्राता नाही. ती अत्यंत भयभीत होऊन आगतिक झाली आहे हे अवलोकन करताच तो गर्भस्थ बालक एकदम क्रुद्ध झाला आणि मांडी फोडून बाहेर पडला. त्याच्या तेजाने व दर्शनाने हैहयांची दृष्टी गेली. अंध होऊन ते पर्वतावरून संचार करू लागले. त्यांनी मनात विचार केला, "काय आश्चर्य  त्या बालकाचे दर्शन होताच आपण दृष्टीहीन झालो. खरोखरच हा त्या ब्राह्मणस्त्रीच्या पातिव्रत्याचाच प्रभाव होय. पतिव्रतेपुढे आपले शौर्य व्यर्थ होय. म्हणून आपण आता तिला शरण जाऊ.''
असा विचार करून ते त्या भृगुस्त्रीला शरण गेले व नम्रतेने म्हणाले, ''हे माते, आम्ही अपराधी आहोत, आम्हाला क्षमा कर. आम्ही पातकी आहोत. अंधत्व हे मृत्यूपेक्षाही भयंकर असते. म्हणून आता तू आम्हाला दृष्टी दे. आम्ही इथून पुढे असे नीच कृत्य कधीही करणार नाही. आम्ही भृगूंचे सेवक असून केवळ अज्ञानामुळे आमच्या हातून हे पातक घडले. आम्ही सर्व शपथा घेऊन चांगले वागू, आम्ही तुला शरण आलो आहोत.''
हैहयांचे भाषण ऐकून ती भृगुस्त्री विस्मयाने म्हणाली, ''हे क्षत्रियांनो, मी तुमच्यावर रुष्ट झाले नाही. मी तुम्हाला अंध केले नाही. माझा पुत्र भार्गव हाच तुमच्यावर अत्यंत क्रुद्ध झाला आहे. धर्मनिष्ठ, तपस्वी तसेच गर्भातील त्याचे बांधव तुम्ही मारलेत. म्हणून त्याने क्रुद्ध होऊन तुमची दृष्टी नष्ट केली. तुमच्या भयाने शंभर वर्षेपर्यंत मी हा गर्भ मांडीत धारण केला होता. त्यामुळे त्याने गर्भावस्थेतच सर्व वेदांची अंगे अभ्यासली आहेत. पितृवधामुळे संतप्त होऊन तो तुमचा वध करण्याचे इच्छित आहे.
देवी भगवतीच्या प्रसादाने हा बालक भृगुकुलात उत्पन्न झाला आहे. तेव्हा आता तुम्ही माझ्या पुत्राला शरण जा. म्हणजे तो तुमचे अंधत्व नष्ट करील.''
तेव्हा भृगुस्त्रीच्या उरूपासून उत्पन्न झालेल्या त्या और्वाला सर्व हैहय शरण गेले. त्याची स्तुती केल्यावर संतुष्ट झालेला और्व त्यांना म्हणाला, ''घडणार्‍या गोष्टी दैवाने निर्माण केलेल्या असतात म्हणून त्याबद्दल शोक करणे इष्ट नव्हे. तुम्ही क्रोधाचा त्याग करून स्वगृही जा. हा माझा उपदेश समजून तुम्ही पुढे चांगले वागा."
तेव्हा सर्व हैहय स्वस्थानी परत गेले. इकडे ती भृगुस्त्रीही आपल्या पुत्रासह आपल्या आश्रमात परत आली. तिने बालकांचे रक्षण केले.
जनमेजय म्हणाला, ''लोभामुळे क्षत्रियांनी दुष्ट कर्म केले. लोभामुळे दोघांचाही नाश झाला. पण त्यांना हैहय नाव का प्राप्त झाले
व्यास म्हणाले, ''एकदा महातेजस्वी सूर्यपुत्र रेवंत आपल्या सुंदर उच्चैश्रवा अश्वावर आरूढ होऊन वैकुंठलोकी गेला. तेथे त्या अश्वारूढ सूर्यपुत्राला महालक्ष्मीने अवलोकन केले. सागरापासून उत्पन्न झालेल्या त्या अश्वरूप भ्रात्याला पाहून ती विस्मित झाली. त्यावेळी सूर्यपुत्राला पाहून विष्णु लक्ष्मीला म्हणाले, ''हे चारूगात्री, हा कोण येत आहे बरे  त्याची शरीरकांती मदनाप्रमाणे असून तो त्रैलोक्याला मोहवीत आहे."
पण त्या अश्वाचेच चिंतन करीत असलेल्या लक्ष्मीने विष्णूच्या प्रश्नाला उत्तर दिले नाही. तेव्हा आपली स्त्री त्या सुंदर अश्वाकडे प्रेमाने पाहात आहे व आपल्या प्रश्नाचे उत्तर देत नाही हे पाहून विष्णु क्रुद्ध झाले. ते म्हणाले, ''हे सुलोचने, तू काय पाहात आहेस '' पण तरीही लक्ष्मीने उत्तर दिले नाही. तेव्हा भगवान म्हणाले, ''हे लक्ष्मी तू सर्वत्र रममाण होतेस म्हणून तू रमा या नावाने प्रसिद्ध होशील. तू चंचल असल्याने चंचला होशील. तू कोठेही स्थिर रहाणार नाहीस. मी जवळ असतानाही तू अश्वामुळे मोहवश झालीस, म्हणून तू लोभी घोडी होशील.
अशाप्रकारे शाप दिल्यावर लक्ष्मी भयभीत होऊन रडू लागली. थोडया वेळाने ती विनयाने आपल्या पतीला म्हणाली, ''हे देवाधिदेवा, हे केशवा, गोविंदा माझ्या लहानशा अपराधाबद्दल आपण शाप का दिलात  यापूर्वी आपण असे क्रुद्ध कधीही झाला नव्हता. माझ्या ठिकाणी तुमचे अकृत्रिम प्रेम असताना आपण शत्रूला शाप देण्याचे सोडून मला शाप का दिलात  यापूर्वी आपण असे क्रुद्ध कधीही झाला नव्हता. माझ्या ठिकाणी तुमचे अकृत्रिम प्रेम असताना आपण शत्रूला शाप देण्याचे सोडून मला शाप का दिलात  मी आता तुमच्या समोरच प्राणत्याग करते. मी पृथ्वीवर गेल्यावर तुमच्या विरहाने जिवंत कशी राहणार  मी आता तुमच्या समोरच प्राणत्याग करते. मी पृथ्वीवर गेल्यावर तुमच्या विरहाने जिवंत कशी राहणार  मी शापमुक्त केव्हा होणार  मी शापमुक्त केव्हा होणार
विष्णु म्हणाले, ''तेथे तुला माझ्यासारखा पुत्र प्राप्त होऊन माझे सान्निध्य मिळेल व तू पूर्ववत सुखी होशील."
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां षष्ठस्कन्धे
हैहयानामुत्पत्तिप्रसङ्गे रमाविष्णुसंवादवर्णनं नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥


agriculture news in marathi, world Food India 2017 starts in Delhi | Agrowon

Agrowon च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
Agrowon च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.
‘वर्ल्ड फूड इंडया २०१७’ प्रदर्शन क्षणचित्रे
‘वर्ल्ड फूड इंडया २०१७’ प्रदर्शन क्षणचित्रे
शुक्रवार, 3 नोव्हेंबर 2017
नवी दिल्ली : केंद्रीय अन्न प्रक्रिया मंत्रालयातर्फे येथे आयोजित ‘वर्ल्ड फूड इंडया २०१७’ प्रदर्शन अाणि परिषदेस शुक्रवारी (ता. ३) प्रारंभ झाला. या प्रदर्शनाचा हा दर्शनी भाग.
नवी दिल्ली : केंद्रीय अन्न प्रक्रिया मंत्रालयातर्फे येथे आयोजित ‘वर्ल्ड फूड इंडया २०१७’ प्रदर्शन अाणि परिषदेस शुक्रवारी (ता. ३) प्रारंभ झाला. या प्रदर्शनात सादर करण्यात आलेला हा बॉटस पॅकींग केलेला उसाचा रस.
नवी दिल्ली : केंद्रीय अन्न प्रक्रिया मंत्रालयातर्फे येथे आयोजित ‘वर्ल्ड फूड इंडया २०१७’ प्रदर्शन अाणि परिषदेस शुक्रवारी (ता. ३) प्रारंभ झाला. या प्रदर्शनातील देश-विदेशातील स्टॉल्स.
नवी दिल्ली : केंद्रीय अन्न प्रक्रिया मंत्रालयातर्फे येथे आयोजित ‘वर्ल्ड फूड इंडया २०१७’ प्रदर्शन अाणि परिषदेस शुक्रवारी (ता. ३) प्रारंभ झाला. या प्रदर्शनातील देश-विदेशातील स्टॉल्स.
नवी दिल्ली : केंद्रीय अन्न प्रक्रिया मंत्रालयातर्फे येथे आयोजित ‘वर्ल्ड फूड इंडया २०१७’ प्रदर्शन अाणि परिषदेस शुक्रवारी (ता. ३) प्रारंभ झाला. या प्रदर्शनातील एका दालनाच्या बाहेरचा भाग.
नवी दिल्ली : केंद्रीय अन्न प्रक्रिया मंत्रालयातर्फे नवी दिल्ली येथे ३ ते ५ नोव्हेंबरदरम्यान वर्ल्ड फूड इंडिया २०१७ प्रदर्शन अाणि परिषदेचे आयोजन करण्यात आले आहे. या प्रदर्शनात जगभरातील अन्न प्रक्रिया उद्योग, गुंतवणूकदार, तज्ज्ञ सहभागी झाले अाहेत. अन्न प्रक्रिया उद्योगांमध्ये गुंतवणूक अाणि व्यापार वाढविण्याच्या उद्देशाने वर्ल्ड फूड इंडिया प्रदर्शनाचे अायोजन करण्यात अाले अाहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते या प्रदर्शनाचे उद्घाटन आज (ता.३) झाले अाहे.
नवी दिल्ली : केंद्रीय अन्न प्रक्रिया मंत्रालयातर्फे नवी दिल्ली येथे ३ ते ५ नोव्हेंबरदरम्यान वर्ल्ड फूड इंडिया २०१७ प्रदर्शन अाणि परिषदेचे आयोजन करण्यात आले आहे. या प्रदर्शनात जगभरातील अन्न प्रक्रिया उद्योग, गुंतवणूकदार, तज्ज्ञ सहभागी झाले अाहेत. अन्न प्रक्रिया उद्योगांमध्ये गुंतवणूक अाणि व्यापार वाढविण्याच्या उद्देशाने वर्ल्ड फूड इंडिया प्रदर्शनाचे अायोजन करण्यात अाले अाहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते या प्रदर्शनाचे उद्घाटन आज (ता.३) झाले अाहे.
तीन दिवसांच्या या प्रदर्शनात भारतासह २० देश सहभागी होत अाहेत. दोन हजारांहून अधिक प्रतिनिधींचा समावेश राहणार अाहे. विज्ञान भवनामध्ये अायोजित परिषदेत नऊ चर्चासत्रे होणार अाहेत. एक देश, एक अन्न कायदा, फळे, भाजीपाला, दुग्धव्यवसाय, मत्स्योद्योग या क्षेत्रातील संधी, भारतातील पारंपरिक अन्न पदार्थांचे जागतिकीकरण अादी विषयांवरील चर्चासत्रात तज्ज्ञ मार्गदर्शन करणार अाहेत.
वर्ल्ड फूड इंडिया प्रदर्शन
ठिकाण ः सी- हेक्सागन पार्क, इंडिया गेट, नवी दिल्ली
वर्ल्ड फूड इंडिया परिषद
ठिकाण ः विज्ञान भवन, नवी दिल्ली
प्रदर्शन, परिषदेविषयी अधिक माहिती ः https://www. worldfoodindia.in/ यावर उपलब्ध अाहे.
इर्विन सिमॉन, अध्यक्ष, हेन सेलेस्टिअल इंक (अन्न प्रक्रिया उद्योग), न्यूयॉर्क, अमेरिका, कीम फाऊसिंग, अध्यक्ष, डनफॉस (शीतगृह साखळी उद्योग), डेनमार्क, युसूफ अली, अध्यक्ष, लूलू ग्रूप इंटरनॅशनल, अबूधाबी, पॉल बुल्के, अध्यक्ष, नेस्ले एस. ए. (फूड, बेव्हेरेज कंपनी), केन्नेथ पीटरसन, उपाध्यक्ष क्लालिटी ॲसुरन्स (मीट प्रोसेसर) अमेरिका, एसकेएम श्री शिवकुमार, सरव्यवस्थापक, एसकेएम एग प्रॉडक्ट्स एक्स्पोर्ट लिमिटेड (पोल्ट्री- एग प्रोसेसिंग).
छायाचित्रे : आदिनाथ चव्हाण
प्रदर्शन नरेंद्र मोदी ऊस
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - षष्ठः स्कन्धः - एकोनविंशोऽध्यायः

तस्यै दत्त्वा वरं शम्भुः कैलासं त्वरितो ययौ
रम्यं देवगणैर्जुष्टमप्सरोभिश्च मण्डितम् ॥ १ ॥
तत्र गत्वा चित्ररूपं गणं कार्यविशारदम्
प्रेषयामास वैकुण्ठे लक्ष्मीकार्यार्थसिद्धये ॥ २ ॥
चित्ररूप हरिं गत्वा ब्रूहि त्वं वचनान्मम
यथासौ दुःखितां पत्‍नीं विशोकां च करिष्यति ॥ ३ ॥
वैकुण्ठं परमं स्थानं वैष्णवैश्च गणैर्वृतम् ॥ ४ ॥
संजुष्टं हंसकारण्डमयूरशुककोकिलैः ॥ ५ ॥
नृत्यगीतकलापूर्णं मन्दारद्रुमसंयुतम् ॥ ६ ॥
कूजितैर्विहगानां तु कर्णाह्लादकरैर्युतम् ॥ ७ ॥
संवीक्ष्य भवनं विष्णोर्द्वास्थौ प्राह प्रणम्य च
जयविजयनामानौ वेत्रपाणी स्थितावुभौ ॥ ८ ॥
भो निवेदयत शीघ्रं हरये परमात्मने
दूतं प्राप्यं हरस्यात्र प्रेरितं शूलपाणिना ॥ ९ ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य जयः परमबुद्धिमान्
गत्वा हरिं प्रणम्याह कृताञ्जलिपुटः पुरः ॥ १० ॥
देवदेव रमाकान्त करुणाकर केशव
द्वारि तिष्ठति दूतोऽत्र शङ्करस्य समागतः ॥ ११ ॥
आज्ञापय प्रवेष्टव्यो न वेति गरुडध्वज
चित्ररूपधरोऽप्यस्ति न जाने कार्यगौरवम् ॥ १२ ॥
इत्याकर्ण्य हरिः प्राह जयं प्रज्ञातकारणः
प्रवेशयात्र रुद्रस्य भृत्यं समयसंस्थितम् ॥ १३ ॥
इत्याकर्ण्य जयस्तूर्णं गत्वा तं परमाद्‌भुतम्
एहीत्याकारयामास जयः शङ्करसेवकम् ॥ १४ ॥
प्रणम्य दण्डवद्विष्णुं कृताञ्जलिपुटः स्थितः ॥ १५ ॥
दृष्ट्वा तं विस्मयं प्राप भगवान् गरुडध्वजः
चित्ररूपधरं शम्भोः सेवकं विनयान्वितम् ॥ १६ ॥
पप्रच्छ तं स्मितं कृत्वा चित्ररूपं रमापतिः
कुशलं देवदेवस्य सकुटुम्बस्य चानघ ॥ १७ ॥
कस्मात्त्वं प्रेषितोऽस्यत्र ब्रूहिकार्यं हरस्य किम्
अथवा देवतानां च किञ्चित्कार्यं समुत्थितम् ॥ १८ ॥
किमज्ञातं तवास्तीह संसारे गरुडध्वज
वर्तमानं त्रिकालज्ञ यदहं प्रब्रवीमि वै ॥ १९ ॥
प्रेषितोऽस्मि भवेनात्र विज्ञस्तु त्वां जनार्दन
हरस्य वचनाद्वाक्यं प्रब्रवीमि त्वयि प्रभो ॥ २० ॥
तेनोक्तमेतद्देवेश भार्या ते कमलालया
तपस्तपति कालिन्दीतमसासङ्गमे विभो ॥ २१ ॥
ध्यातुं योग्यामरगणैर्मानवैर्यक्षकिन्नरैः ॥ २२ ॥
विना तया नरः कोऽपिसुखभागी भवेन्न हि
तां त्यक्त्वा पुण्डरीकाक्ष प्राप्नोषि किं सुखं हरे ॥ २३ ॥
दुर्बलोऽपि स्त्रियं पाति निर्धनोऽपि जगत्पते
विनापराधं च विभो किं त्यक्ता जगदीश्वरी ॥ २४ ॥
दुःखं प्राप्नोति संसारे यस्य भार्या जगद्‌गुरो
धिक्तस्य जीवितं लोके निन्दितं त्वरिमण्डले ॥ २५ ॥
सकामा रिपवस्तेऽद्य दृष्ट्वा तां दुःखिता भृशम्
त्वां वियुक्तं च रमया हसिष्यन्ति दिवानिशम् ॥ २६ ॥
रमां रमय देवेश त्वदुत्सङ्गगतां कुरु
सर्वलक्षणसम्पन्नां सुशीलां च सुरूपिणीम् ॥ २७ ॥
सुखितो भव तां प्राप्य वल्लभां चारुहासिनीम्
कान्ताविरहजं दुःखं स्मराम्यहमनातुरः ॥ २८ ॥
मम भार्या मृता विष्णो दक्षयज्ञे सती यदा
तदाहं दुःसहं दुःखं भुक्तवानम्बुजेक्षण ॥ २९ ॥
मनसाकरवं शोकं तस्या विरहपीडितः ॥ ३० ॥
कालेन महता प्राप्ता मया गिरिसुता पुनः
तपस्तप्त्वातिदुःसाध्यं या दग्धा तु रुषाध्वरे ॥ ३१ ॥
हरे किं सुखमापन्नं त्वया सन्त्यज्य कामिनीम्
एकाकी तिष्ठता कालं सहस्रवत्सरात्मकम् ॥ ३२ ॥
गत्वाश्वास्य महाभागां समानय निजालयम्
माभूत्कोऽपीह संसारे विमुक्तो रमया तया ॥ ३३ ॥
कृत्वा तुरगरूपं त्वं भज तां कमलालयाम्
उत्पाद्य पुत्रमायुष्मंस्तामानय शुचिस्मिताम् ॥ ३४ ॥
हरिराकर्ण्य तद्वाक्यं चित्ररूपस्य भारत
तथेत्युक्त्वा तु तं दूतं प्रेषयामास शङ्करम् ॥ ३५ ॥
जगाम धृत्वा तत्राशु वाजिरूपं मनोहरम् ॥ ३६ ॥
यत्र सा वडवारूपं कृत्वा तपति सिन्धुजा
विष्णुस्तं देशमासाद्य तामपश्यद्धयीं स्थिताम् ॥ ३७ ॥
सापि तं वीक्ष्य गोविन्दं हयरूपधरं पतिम्
ज्ञात्वा वीक्ष्य स्थिता साध्वी विस्मिता साश्रुलोचना ॥ ३८ ॥
तयोस्तु सङ्गमस्तत्र प्रवृत्तो मन्मथार्तयोः
कालिन्दीतमसासङ्गे पावने लोकविश्रुते ॥ ३९ ॥
सगर्भा सा तदा जाता वडवा हरिवल्लभा
सुषुवे सुन्दरं बालं तत्रैव सुगुणोत्तरम् ॥ ४० ॥
तामाह भगवान्वाक्यं प्रहस्य समयाश्रितम्
त्यजाद्य वाडवं देहं पूर्वदेहा भवाधुना ॥ ४१ ॥
गमिष्यावः स्ववैकुण्ठमावां कृत्वा निजं वपुः
तिष्ठत्वत्र कुमारोऽयं त्वया जातः सुलोचने ॥ ४२ ॥
स्वदेहसम्भवं पुत्रं कथं हित्वा व्रजाम्यहम्
स्नेहः सुदुस्त्यजः कामं स्वात्मजस्य सुरर्षभ ॥ ४३ ॥
का गतिः स्यादमेयात्मन् बालस्यास्य नदीतटे
अनाथस्यासमर्थस्य विजनेऽल्पतनोरिह ॥ ४४ ॥
अनाश्रयं सुतं त्यक्त्वा कथं गन्तुं मनो मम
समर्थं सदयं स्वामिन् भवेदम्बुजलोचन ॥ ४५ ॥
दिव्यदेहौ ततो जातौ लक्ष्मीनारायणावुभौ
विमानवरसंविष्टौ स्तूयमानौ सुरैर्दिवि ॥ ४६ ॥
गन्तुकामं पतिं प्राह कमला कमलापतिम्
गृहाणेमं सुतं नाथ नाहं शक्तास्मि हापितुम् ॥ ४७ ॥
प्राणप्रियोऽस्ति मे पुत्रः कान्त्या त्वत्सदृशः प्रभो
गृहीत्वैनं गमिष्यावो वैकुण्ठं मधुसूदन ॥ ४८ ॥
मा विषादं प्रिये कर्तुं त्वमर्हसि वरानने
तिष्ठत्वयं सुखेनात्र रक्षा मे विहिता त्विह ॥ ४९ ॥
कार्यं किमपि वामोरु वर्तते महदद्‌भुतम्
निबोध कथयाम्यद्य सुतस्यात्र विमोचने ॥ ५० ॥
तुर्वसुर्नाम विख्यातो ययातितनुजो भुवि
हरिवर्मेति पित्रास्य कृतं नाम सुविश्रुतम् ॥ ५१ ॥
स राजा पुत्रकामोऽद्य तपस्तपति पावने
तीर्थे वर्षशतं जातं तस्य वै कुर्वतस्तपः ॥ ५२ ॥
तस्यार्थे निर्मितः पुत्रो मयायं कमलालये
तत्र गत्वा नृपं सुभ्रु प्रेरयिष्यामि साम्प्रतम् ॥ ५३ ॥
तस्मै दास्याम्यहं पुत्रं पुत्रकामाय कामिनि
गृहीत्वा स्वगृहं राजा प्रापयिष्यति बालकम् ॥ ५४ ॥
इत्याश्वास्य प्रियां पद्मां कृत्वा रक्षां च बालके
विमानवरमारुह्य प्रययौ प्रियया सह ॥ ५५ ॥
शंकर कैलासावर निघून गेल्यावर त्यांनी चित्ररूप नावाच्या गणाला वैकुंठाला पाठवले. ते म्हणाले, ''हे चित्ररूपा, तू हरीला लक्ष्मीच्या दुःखाविषयी निवेदन कर. माझा निरोप हरीला सांग.''
चित्ररूप सत्वर वैकुंठाला गेला. तो तेथे हरीच्या दारावर असलेल्या जयविजयांना म्हणाला, "मला शिवांनी काही निरोप देऊन पाठवले आहे असे हरीला जाऊन सांग."
तेव्हा जय हरीकडे गेला. त्याने शिवाकडून दूत आल्याचे हरीला सांगितले. तेव्हा त्याचे कारण अंतर्यामी जाणून हरी म्हणाला, "त्या रुद्रसेवकाला घेऊन ये.''
चित्ररूप आत गेल्यावर विष्णूला प्रणिपात करून त्याच्यासमोर उभा राहिला. तेव्हा हरी हसतच चित्ररूपाला म्हणाले, ''हे निष्पाप, देवाधिदेव शंकर पत्नीसह सुखी आहेत ना  त्यांनी तुला येथे का पाठवले  त्यांनी तुला येथे का पाठवले  शंकराचे काय काम आहे ते निवेदन कर."
दूत म्हणाला, ''हे गरुडध्वजा, आपणाला अनाकलनीय असे काय आहे  मी काय आपणाला सांगायला हवे  मी काय आपणाला सांगायला हवे  तरीही प्रभूच्या आज्ञेने मी आपणाला त्यांचा निरोप निवेदन करतो.
हे प्रभो, देव मानव, यक्ष, किन्नर यांनी तिचे ध्यान करावे, जिच्याशिवाय भूतलावर पुरुष सुखी होणार नाही अशी ती तुझी पत्नी कालिंदीच्या तीरावर तप करीत आहे. ज्याच्या भार्येला दुःख प्राप्त होते त्याच्या जीविताचा धिक्कार असो. त्याचे शत्रूही त्याची निंदा करतात. म्हणून आपण प्रियेचा स्वीकार करून उभयतांनी सुखी रहावे. हे विष्णो, मला देखील स्त्रीविरहजन्य दुःखाचे स्मरण होत आहे.
हे कमलनयना, दक्षयज्ञात माझी भार्या मृत झाल्यावर मी अत्यंत दुःखी झालो. दुष्कर तप केल्यावर ती पर्वतकन्या होऊन मला प्राप्त झाली. हे देवा, आपण लक्ष्मीचा त्याग करून हजार संवत्सर उलटले आहेत. म्हणून तू तिचा स्वीकार कर. अश्वरूपाने तू लक्ष्मीशी संयोग कर आणि तिला पुत्रप्राप्ती झाल्यावर तिच्यासह वैकुंठाला ये.''
शिवाचा निरोप ऐकल्यावर श्रीहरीने दूताला परत पाठवले. सुंदर अश्वाचे रूप घेऊन ते कालिंदी व तमसा यांच्या संगमाकडे गेले. तेथे तपश्चर्या करणार्‍या आपल्या अश्वरूप पत्नीला त्यांनी पाहिले. तिने त्याला अवलोकन केले व हा विष्णुच आहे असे जाणले. तेव्हा त्या ठिकाणी दोघांचाही समागम झाला. त्यामुळे ती हरिप्रिय घोडी गर्भिणी झाली. पुढे तिच्या पोटी सुंदर बालकाचा जन्म झाला. तेव्हा भगवान हसतमुखाने तिला म्हणाले, ''हे सुलोचने, आता तू पूर्वदेह धारण कर. या बालकाला तेथेच ठेवून आता आपण वैकुंठाला जाऊ.''
लक्ष्मी म्हणाली, ''हे नाथ, ह्या बालकाला येथे अनाथासारखे सोडून मी कशी जाऊ  या एकाकी अरण्यात याची अवस्था कशी होईल  या एकाकी अरण्यात याची अवस्था कशी होईल  मातेला आपल्या पुत्राचा त्याग कसा करता येईल  मातेला आपल्या पुत्राचा त्याग कसा करता येईल
असे त्यांचे बोलणे चालू असतानाच दोघेही दिव्यदेहधारी होऊन स्वर्गातून आलेल्या विमानात आरूढ झाले. तेव्हा लक्ष्मी म्हणाली, "हे नाथ, या पुत्राचा स्वीकार करा. हा पुत्र आपल्याप्रमाणेच तेजस्वी असून मला प्राणप्रिय आहे. याला घेऊन आपण स्वर्गात जाऊ.''
हरी म्हणाले, ''हे प्रिये, तू निश्चिंत राहा. या पुत्राला येथे सुखप्राप्ती होईल. तसेच त्याच्या योगाने येथे मला देवकार्य करायचे आहे. ते तुला सांगतो.
ययातीचा पुत्र तुर्वसू हा हरिवर्मा या नावाने प्रसिद्ध आहे. तो पुत्रप्राप्तीसाठी एका पुण्यतीर्थावर तप करीत आहे. त्याच्या तपाची शंभर वर्ष उलटली आहेत. तेव्हा त्याच्यासाठी हा पुत्र मी निर्माण केला आहे. वैकुंठास गेल्यावर मी त्या राजाला प्रेरणा करीन. नंतर या बालकाचा राजा पुत्राप्रमाणे सांभाळ करील.''
असे सांगून बालकाच्या रक्षणाची सिद्धता करून आपल्या प्रियेसह ते वैकुंठास निघून गेले.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां षष्ठस्कन्धे
पुत्रजन्मानन्तरं स्वस्वरूपेण वैकुण्ठगमनवर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥ १९ ॥


MPSC Current Affairs : सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा-38

For preparation of various exams conducted by MPSC/UPSC, SSC, IBPS PO, RRB and others. MPSC व्दारा घेतल्या जाणाऱ्या राज्यसेवा परीक्षा, PSI, STI, Asst, सरळसेवा भरती परीक्षांसाठी अत्यावश्यक साहित्य. तलाठी , शिक्षक भरती, पोलीस भरती साठी ही उपयुक्त.
हे सुध्दा वाचा :
371. वातावरणाचा किती भाग नत्रवायू व्यापतो
372. 'सेंद्रिय शेती' प्रकारात खालीलपैकी काय अपेक्षित नाही
A. जनावरांच्या मलमूत्रांचा वापर
B. वनस्पतीजन्य कीटकनाशकांचा वापर
C. रासायनिक खत व कीटकनाशकांचा वापर
D. वरीलपैकी काहीही नाही
C. रासायनिक खत व कीटकनाशकांचा वापर
373. ___________ विषाणूच्या संसर्गाने एड्स होतो.
A. ह्युमन इम्युनो डेफिसियन्सी व्हायरस
B. ह्युमन इनिसिएटिव्ह डेफिसियन्सी व्हायरस
C. ह्युमन इम्युनो डेंजरस व्हायरस
A. ह्युमन इम्युनो डेफिसियन्सी व्हायरस
374. आम्ल पर्जन्यासाठी खालीलपैकी कोणता घटक जबाबदार आहे
375. पृथ्वीवर अस्तित्वात असलेल्या सजीवांमधील विविधता म्हणजे _______________.
376. हायड्रोजन या मूलद्रव्याचे वैशिष्ट्य कोणते
A. हायड्रोजनच्या अणूच्या केंद्रकात न्युट्रॉन असतो.
B. हायड्रोजनच्या अणूच्या केंद्रकात न्युट्रॉन नसतो.
C. हायड्रोजनच्या केंद्रकात एकही प्रोट्रॉन नसतो.
D. हायड्रोजनच्या केंद्रकाभोवती परिभ्रमण करणारे दोन इलेक्ट्रॉन असतात.
B. हायड्रोजनच्या अणूच्या केंद्रकात न्युट्रॉन नसतो.
377. आहारातील ऊर्जेचे प्रमुख स्त्रोत्र कोणते
378. खालीलपैकी उडणारा सस्तन प्राणी कोणता
379. मुलद्रव्याचा अणू हा विद्युतदृष्ट्या कसा असतो
D. नक्की सांगता येत नाही
380. जगात निर्माण होणाऱ्या विद्युत उर्जेपैकी किती विद्युत ऊर्जा अणू ऊर्जा संयंत्रांतून (Nuclear Power Plants) निर्माण होते
Labels: 2018GK, QuestionBanks, Unused, सामान्य ज्ञान MCQs, सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच (9)
मानसिक क्षमता चाचणी (5)
सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा (102)
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -14 ते 16 मे 2018
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -19 ते 22 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-9
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -17 ते 18 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-8
वाचकांनी वाचलेले एकूण पेजेस
(C) 2010-2018 ह्या ब्लॉगवरील सर्व साहित्य कॉपीराईट कायद्याने संरक्षित आहे.


MPSC Current Affairs : संक्षिप्त चालू घडामोडी 24 नोव्हेंबर 2014

For preparation of various exams conducted by MPSC/UPSC, SSC, IBPS PO, RRB and others. MPSC व्दारा घेतल्या जाणाऱ्या राज्यसेवा परीक्षा, PSI, STI, Asst, सरळसेवा भरती परीक्षांसाठी अत्यावश्यक साहित्य. तलाठी , शिक्षक भरती, पोलीस भरती साठी ही उपयुक्त.
संक्षिप्त चालू घडामोडी 24 नोव्हेंबर 2014
नॉर्वेचा अव्वल मानांकित मॅग्नस कार्लसन ठरला बुध्दिबळाचा जगज्जेता. त्याने विश्वविजेते पदाचा आव्हानवीर विश्वनाथन आनंद चा एक डाव बाकी ठेवून पराभव केला आहे.
कार्लसनने अकरा डावांमध्ये तीन विजय मिळवले तर, आनंदला फक्त एक विजय मिळवता आला होता.
आनंदने आतापर्यंत पाचवेळा जगज्जेतेपद मिळवले आहे तर कार्लसनने सलग दुस-यांदा विजेतेपद मिळवले.
फादर कुरियाकोस इलायस छवारा आणि सिस्टर इफारासिया या केरळच्या दोन कॅथॉलिक ख्रिश्चन धर्मगुरुंना पोप फ्रान्सिस यांनी रविवारी ‘संत’पद बहाल केले.
केरळच्या शंभरवर्ष जुन्या असलेल्या सायरो मलबार कॅथॉलिक चर्चमधील आतापर्यंत तिघांना ‘संत’पद देण्यात आले आहे.
यापूर्वी २००८ मध्ये सिस्टर अल्फान्सा यांना ‘संत’पद मिळाले होते.
मत्स्य उत्पादनात वाढ होण्यासाठी सरकार, देशात नीलक्रांतीची सुरुवात करणार असल्याचे केंद्रीय कृषीमंत्री राधामोहन सिंह यांनी म्हटले आहे.
मत्स्य उत्पादन क्षेत्रात भारताचा दुसरा क्रमांक आहे.
विश्व मत्स्य दिन : 21 नोव्हेंबर
थायलंड आणि कंबोडिया यांच्या सीमेवर असलेल्या प्रेह विहार या वादग्रस्त शिव मंदिराचे व्यवस्थापन संयुक्तपणे करण्याचा निर्णय भारत आणि चीन यांनी घेतला आहे. हे मंदिर युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत असून, त्याच्या मालकीवरून थायलंड आणि कंबोडियामध्ये युद्धेही झाली आहेत.
राष्ट्रीय दुग्ध विकास मंडळाने 12 राज्यातल्या 42 दुग्ध प्रकल्पांना मंजुरी दिली आहे. महाराष्ट्र, पंजाब, हरयाणा, कर्नाटक, मध्यप्रदेश, ओडिशा, पंजाब, तामिळनाडू, उत्तरप्रदेश, उत्तराखंड आणि पश्चिम बंगाल या राज्यात सुमारे 22102.72 लाख रुपयांचे हे प्रकल्प आहेत.
कोटय़वधी रुपयांच्या शारदा चिट फंड घोटाळाप्रकरणी केंद्रीय गुन्हा अन्वेषण विभागाने (सीबीआय)तृणमूल काँग्रेसचे राज्यसभा सदस्य श्रींजय बोस यांना पाच तासांच्या प्रदीर्घ चौकशीनंतर अटक करण्यात आली.
इंचिऑन आशियाई स्पर्धेतील आक्षेपार्ह वर्तनाबद्दल भारतीय महिला बॉक्सर सरिता देवी हिच्यावर आशियाई ऑलिम्पिक समितीने (ओसीए) कारवाई न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. सरिता देवीने आपल्या वर्तनाबद्दल बिनशर्त माफी मागितल्यानंतर तिला केवळ कठोर सूचना देऊन सोडण्याचा निर्णय ओसीएने जाहीर केला.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या आवाहनाला प्रतिसाद देत देशातील 700 रेल्वेस्थानकांचा ‘स्वच्छ भारत अभियाना’त समावेश करण्याचा निर्णय रेल्वेमंत्री सुरेश प्रभू यांनी घेतला आहे.
आयआयटी मुंबईने नवीन डायलिसीस मशीन तयार केले आहे. या मशीनमुळे डायलिसीसच्या खर्चात निम्म्यापेक्षा अधिक बचत होणार आहे.
या मशीनचे नामकरण ‘फायबर मेब्रन’ आहे.
बोफोर्स तोफांच्या खरेदीनंतर ३० वर्षानंतर भारतीय लष्करासाठी ८१४ तोफा खरेदी करण्यास मान्यता देण्यात आली आहे. या व्यवहारासाठी १५,७५० कोटी रुपये खर्च होणार आहे.
या ८१४ तोफा १५५ एमएम/५२ च्या असणार आहेत. या तोफांचे उत्पादन भारतात करण्याची अट घालण्यात आली आहे.
दक्षिण चीनी समुद्रातील स्पार्टली बेटांवर चीन विमानतळ बांधण्याच्या प्रयत्नांत असल्याचे उपग्रहांतून टिपलेल्या छायाचित्रांमधून दिसून आले आहे.
ऑस्कर विजेते अमेरिकी दिग्दर्शक माइक निकोलस यांचे वयाच्या ८३ व्या वर्षी निधन झाले. त्यांनी दिग्दर्शित केलेल्या द ग्रॅज्युएट या चित्रपटाला १९६७ मध्ये ऑस्कर मिळाले होते.
विख्यात कथ्थक गुरू पंडित बिर्जू महाराज यांना यंदाचा आदित्य विक्रम बिर्ला कला शिखर पुरस्कार राज्यपाल विद्यासागर राव यांच्या हस्ते शनिवारी मुंबईत समारंभपूर्वक देण्यात आला.
संगीत कला केंद्राच्या वतीने दरवर्षी नामांकित कलाकारांना हा पुरस्कार देण्यात येतो.
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच (9)
मानसिक क्षमता चाचणी (5)
सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा (102)
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -14 ते 16 मे 2018
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -19 ते 22 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-9
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -17 ते 18 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-8
वाचकांनी वाचलेले एकूण पेजेस
(C) 2010-2018 ह्या ब्लॉगवरील सर्व साहित्य कॉपीराईट कायद्याने संरक्षित आहे.


मनाचा आरसा: अध्याय एक - सुदिन

जे जे मनास भावे ते ते इथे उतरवावे ते ते इथे उतरवावे मन मोकळे करून घ्यावे मन मोकळे करून घ्यावे
अध्याय एक - सुदिन
तो दिवस होता खास
तुम्ही ऐका श्रोते खास  कान देऊनि इथे ॥
 मला खरेच विबुधहो ॥
 वाटे कोणी येईल रंभा
 बोलू आपण हिच्याशी ॥
परी वेगळेच असे ललाटी
 घेई संगे सखयाला ॥
परी तोच वाटॆ बळकट्ट  त्या बिचाऱ्या बापडीला ॥
 काहीही न आले हाती
 काय बोलावे नशीबा ॥
ऐसे बोलता माझे मन  काय सांगू सकल जन
 एका सुंदर कन्येने ॥
 मीच एक जाणतो साचे
 शब्द न मज सापडती ॥
तरी आपण एके दिवशी
 केले आहे पदार्पण ॥
निरोप अपुला घेतो अता
 निघणे आहे भाग मला ॥
ह्या ब्लॉगवरील सर्व प्रसंग, व्यक्तींची नावे, त्यांची व्यक्तिमत्त्वे काल्पनिक आहेत. त्याचा दैनंदिन जीवनाशी काहीही संबंध जुळून आल्यास, तो निव्वळ योगायोग समजावा. इथल्या साहित्यावर सर्व हक्क लेखकाचे आहेत. लेखकाच्या परवानगीशिवाय इथले साहित्य कुठेही वापरू नये.
थोडसं काहीतरी, मनातलं कुठलंतरी..
अध्याय चार - ओळख
अध्याय तीन - सांगे कवतिक
अध्याय दोन - शोधन
अध्याय एक - सुदिन
हा छंद जिवाला लावी पिसे....
नदीच मुळ आणि ऋषिचं कुळ, शोधायला जाऊ नये. माझा सल्ला ऐकुन गार झालेले लोक मी उत्तम सल्लागार आहे असं म्हणतात. I proud to be a marathi. मी स्वतःला मराठीतुनच उत्तम प्रकारे express करू शकतो. काही लोकं एका दगडात दोन पक्षी मारतात, मी दोन पक्ष्यांना एकावेळी डोळा मारतो. अजुनपर्यंत कोणी मुलगी मला हो म्हणाली नाही नी मी कोणत्या मुलीला सापडलो नसल्याने, माझ्यासकट सगळ्यांचेच दिवस मजेत चालू आहेत. माझ्या गाण्यांच्या चालीवरून मी किती चांगल्या चालीचा आहे हे लोक ओळखतात. IT मध्ये असल्यामुळे मी नेहमी ऐटीत असतो. स्वतःला शोधायचा मी खुप प्रयत्न केला, पण मी कधी कुठे, कशात हरवलोच नाही.
३ एप्रिल.....एका अस्मितेचा अस्त.....


MPSC Current Affairs : संक्षिप्त चालू घडामोडी 26 नोव्हेंबर 2014

For preparation of various exams conducted by MPSC/UPSC, SSC, IBPS PO, RRB and others. MPSC व्दारा घेतल्या जाणाऱ्या राज्यसेवा परीक्षा, PSI, STI, Asst, सरळसेवा भरती परीक्षांसाठी अत्यावश्यक साहित्य. तलाठी , शिक्षक भरती, पोलीस भरती साठी ही उपयुक्त.
संक्षिप्त चालू घडामोडी 26 नोव्हेंबर 2014
केंद्र सरकारने "स्वच्छ भारत कोष" स्थापन करण्यात आल्याची घोषणा केली.
या कोषामध्ये जमा होणारी रक्कम ग्रामीण, शहरी भागांसह शाळांमध्ये स्वच्छतागृहे बांधण्यासाठी वापरण्यात येणार आहे.
देशभरात राबविण्यात येणाऱ्या स्वच्छता मोहिमेसाठी या कोषाच्या माध्यमातून निधी जमा केला जाणार आहे.
सामाजिक कृतज्ञतेच्या माध्यमातून देण्यात येणाऱ्या देणग्या आणि कार्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबीलीटी (सीएसआर) अंतर्गत उद्योग क्षेत्रातून मिळणारा फंड स्वच्छ भारत कोषामध्ये जमा करण्यात येणार असल्याचे सरकारतर्फे सांगण्यात आले
सीबीआय प्रमुखांची निवड करण्याच्या प्रक्रियेत लोकसभेतील सर्वात मोठय़ा पक्षाच्या नेत्याचा समावेश केला जाईल आणि त्या समितीमधील कोणतेही पद रिक्त असले तरी प्रमुखांची निवड अवैध ठरविली जाणार नाही, अशी दुरुस्ती डीएसपीई कायद्यात सुचविणारे विधेयक सरकारच्या वतीने मांडण्यात येणार आहे.
अमेरिकेचे संरक्षणमंत्री चक हेगेल यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला असून पर्यायी व्यवस्था होईपर्यंत काम करण्याचे त्यांनी मान्य केले आहे
पृथ्वीवरील सर्वात जुने पाणी कॅनडा मधील ओंटारिओ येथील टिमिन्स खाणीत सापडले असून ते 1.5 अब्ज वर्षांपूर्वीचे आहे.
त्याचा उपयोग पृथ्वीवरील जीवसृष्टी व मंगळाच्या अभ्यासासाठी होणार आहे.
लँकेस्टर विद्यापीठाच्या पर्यावरण विभागाचे डॉ. ग्रेग हॉलंड यांनी मॅंचेस्टर विद्यापीठ व दोन कॅनेडियन विद्यापीठाच्या संशोधकांसह हा पाण्याचा साठा सापडला आहे.
चीनसमवेत सीमाप्रश्नावर चर्चा करण्यासाठी एनडीए सरकारने राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार (एनएसए) अजित दोवल यांची भारताचे विशेष प्रतिनिधी म्हणून नियुक्ती केली आहे.
सीमाप्रश्नावर तोडगा काढण्यासाठी भारत आणि चीनने 2003 मध्ये विशेष प्रतिनिधी नियुक्त करून एक यंत्रणा उभी केली.
आतापर्यंत दोन्ही बाजूंनी या पातळीवर चर्चेच्या 17 फेऱ्या झाल्या असून त्यामधून काही प्रमाणात प्रगती झाली आहे.
भविष्य निर्वाह निधी ऑनलाईन पद्धतीने काढण्याची सुविधा डिसेंबरपासून प्रत्यक्षात येणार आहे, असे कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेने म्हटले आहे
चीनने तिबेटमधून वाहणा-या यारलंग झँगबो नदीवर धरणाचे बांधकाम पूर्ण झाल्याचे जाहीर केले आहे. यारलंग झँगबो ही नदी भारतात ब्रम्हपुत्रा नदीच्या नावाने ओळखली जाते.
चीनने बांधलेल्या या धरणामुळे भारत आणि बांगलादेशची चिंता वाढली आहे कारण या धरणामुळे भारत आणि बांगलादेशात पूरस्थिती निर्माण होऊ शकते तसेच भूस्खलनाचा धोकाही वाढला आहे.
भारताने वेळोवेळी या प्रकल्पाबद्दल चीनकडे चिंता व्यक्त केली आहे.
केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या (यूपीएससी) अध्यक्षपदी माजी सनदी अधिकारी दीपक गुप्ता यांची केंद्र सरकारने नियुक्ती केली आहे.
आयोगाच्या एखाद्या सदस्यालाच अध्यक्षपद देण्याची प्रथा होती. या वेळी मात्र बाहेरच्या व्यक्तीला अध्यक्षपदी नियुक्त करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
कॉंग्रेसचे ज्येष्ठ निष्ठावंत नेते आणि माजी पेट्रोलियम मंत्री मुरली देवरा यांचे वृद्धापकाळाने निधन झाले.
हेरगिरीचे प्रगत शस्त्र असलेल्या छुप्या पद्धतीने कारवाया करणाऱ्या रेजिन व्हायरसने सायबर जगताला विळखा घातला आहे.
या व्हायरसला "बॅकडोअर ट्रोजन” म्हणून ओळखले जाते. विविध यंत्रणांचा वेध घेण्यासाठी या व्हायरसची निर्मिती आणि वापर केला जात असल्याचे सांगितले जाते.
इटालियन संशोधक व कलाकार लिओनार्दो दा विंची याने प्रथम चक्रीवादळे ओळखली असे वैज्ञानिकांनी म्हटले आहे.
लिओनार्दो दा विंची हा कलाकार, वैज्ञानिक, संशोधक, संगीतकार होता.
व्हॉलिबॉलचा सामना पाहण्याचा प्रयत्न केल्याच्या "गुन्ह्या'मुळे तुरुंगवास भोगत असलेल्या घोन्चेह घवामी (वय 25) या ब्रिटिश-इराणी तरुणीची अखेर न्यायालयाकडून जामिनावर सुटका करण्यात आली आहे
रिझव्‍र्ह बँकेचे गव्हर्नर रघुराम राजन यांच्या नेतृत्वाखालील उच्चस्तरीय समितीने 10 कार्यकारी संचालकांची आठ सरकारी बँकांचे संभाव्य अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक म्हणून निवडयादी तयार केली आहे
अमेरिकेतील अत्यंत प्रतिष्ठेच्या ‘नॅशनल बुक अॅवॉर्ड’साठी यंदा भारतीय वंशाचे लेखक आनंद गोपाल यांना युद्धग्रस्त अफगाणिस्तानातील प्रत्यक्ष जीवनावर आधारित पुस्तकासाठी ‘कथाबाह्य विभागा’त नामांकन मिळाले आहे.
अंधासाठीच्या मर्यादित षटकांच्या विश्वचषक क्रिकेट स्पर्धा दक्षिण आफ्रिकेत होणार आहेत.
गेराल्ड डोनोव्हन या 47 वर्षांच्या ब्रिटिश फोटोग्राफरने बुर्ज खलिफा या जगातील सर्वांत उंच इमारतीवरून ‘सेल्फी’ टिपली आहे.
'दुबई 360' या प्रकल्पासाठी फोटोग्राफी झाल्यानंतर डोनोव्हन यांनी 'बुर्ज खलिफा'च्या सर्वोच्च टोकावरून 'सेल्फी'ही काढली.
बुर्ज खलिफा या 2722 फूट उंचीच्या इमारतीवरून 360 अंशांमध्ये काढलेले फोटो आणि व्हिडिओच्या साह्याने दुबईची व्हर्च्युअल टूर घडवून आणणे हा 'दुबई 360' या प्रकल्पाचा उद्देश आहे.
अरुणाचल प्रदेशमधील नमसाईची 18 वा जिल्हा म्हणून अधिकृत घोषणा करण्यात आली.
तब्बल पंधरा वर्षांनंतर पुन्हा आढळलेल्या एका दुर्मिळ पक्ष्याच्या प्रजातीस भारतीय वंशाचे संशोधक आणि पक्षीतज्ज्ञ नवज्योत सोधी यांचे नाव देण्यात आले आहे. "सुलावेसी फ्लायकॅचर‘ हा आखूड पंख असणारा पक्षी सर्वप्रथम इंडोनेशियामध्ये आढळून आला होता. या पक्ष्याचे "मुस्कीकापा सोधी‘ असे नामकरण करण्यात आले आहे.
भारताच्या महिला बॉक्सर्सना जागतिक महिला बॉक्सिंग अजिंक्यपद स्पर्धेत सुवर्णपदक प्राप्त झाले नाही.
सर्जूबाला (४८ किलो) आणि स्विटी (८१ किलो) यांना अंतिम फेरीत पराभूत व्हावे लागल्यामुळे रौप्यपदकावर समाधान मानावे लागले.
हिवाळी अधिवेशनात "कामगार कायदेदुरुस्ती विधेयक-2011” राज्यसभेत मंजूर.
राज्यसभेत मोदी सरकार अल्पमतात आहे ह्या पार्श्वभूमीवर ही बाब महत्त्वाची आहे.
या कायद्यानुसार भांडवलदारांना कामगारांच्या संख्येची नोंद ठेवणे सक्तीचे असल्याची संख्या 19 वरून थेट 40 वर नेण्यात आली आहे.
त्यामुळे नव्या कायद्याने छोट्या उद्योगांतील, तसेच असंघटित कामगार व महानगरांतील स्थलांतरित मजूर यात प्रचंड भरडले जातील, अशी भीती विरोधी पक्षांनी व्यक्त केली आहे.
पंतप्रधान मोदी यांच्या नेपाळ दौऱ्यात खालील करारांवर स्वाक्षऱ्या झाल्या
- नेपाळ सरकारबरोबर परिवहनविषयक करार. यानुसार, काही विशिष्ट मार्गांवर दोन्ही देशांतील वाहनांना परवानगी.
- भारतातून नेपाळमध्ये पाचशे आणि एक हजाराच्या पंचवीस हजार रुपये किमतीपर्यंतच्या नोटा नेण्यास परवानगी. याआधी फक्त शंभर रुपयांच्या नोटांना परवानगी होती.
- नवी दिल्ली- काठमांडू बससेवेला हिरवा झेंडा.
- बोधगयेतील बोधीवृक्षाची फांदी लुंबिनी येथे लावण्यासाठी नेपाळ सरकारकडे सुपूर्द.
- अत्याधुनिक ध्रुव मार्क-3 हे हेलिकॉप्टर नेपाळ सरकारला भेट.
उसळणारा चेंडू डोक्यावर आदळल्यामुळे ऑस्ट्रेलियाचा कसोटी फलंदाज फिल ह्युजेसला इस्पितळात दाखल करण्यात आले असून, त्याची प्रकृती चिंताजनक आहे.
प्रादेशिक संबंध सुधारावे आणि आर्थिक विकासासाठी योग्य वातावरण तयार व्हावे, यासाठी सार्क परिषदेस 26 नोव्हेंबर पासून काठमांडू (नेपाळ) येथे सुरूवात होत आहे.
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच (9)
मानसिक क्षमता चाचणी (5)
सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा (102)
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -14 ते 16 मे 2018
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -19 ते 22 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-9
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -17 ते 18 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-8
वाचकांनी वाचलेले एकूण पेजेस
(C) 2010-2018 ह्या ब्लॉगवरील सर्व साहित्य कॉपीराईट कायद्याने संरक्षित आहे.


श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण - प्रथमः स्कन्धः - नवमोऽध्यायः

यदा विनिर्गता निद्रा देहात्तस्य जगद्‌गुरोः
नेत्रास्यनासिकाबाहुहृदयेभ्यस्तथोरसः ॥ १ ॥
निःसृत्य गगने तस्थौ तामसी शक्तिरुत्तमा
उदतिष्ठज्जगन्नाथो जृम्भमाणः पुनः पुनः ॥ २ ॥
तदापश्यत् स्थितं तत्र भयत्रस्तं प्रजापतिम्
उवाच च महातेजा मेघगम्भीरया गिरा ॥ ३ ॥
कस्माच्चिन्तातुरोऽसि त्वं भयाकुलितमानसः ॥ ४ ॥
त्वत्कर्णमलजौ देव दैत्यौ च मधुकैटभौ
हन्तुं मां समुपायातौ घोररूपौ महाबलौ ॥ ५ ॥
त्राहि मां वासुदेवाद्य भयत्रस्तं विचेतनम् ॥ ६ ॥
तिष्ठाद्य निर्भयो जातस्तौ हनिष्याम्यहं किल
युद्धायाजग्मतुर्मूढौ मत्समीपं गतायुषौ ॥ ७ ॥
एवं वदति देवेशे दानवौ तौ महाबलौ
विचिन्वानावजं चोभौ संप्राप्तौ मदगर्वितौ ॥ ८ ॥
निराधारौ जले तत्र संस्थितौ विगतज्वरौ
तावूचतुर्मदोन्मत्तौ ब्रह्माणं मुनिसत्तमाः ॥ ९ ॥
पलायित्वा समायातः सन्निधावस्य किं ततः
युद्धं कुरु हनिष्यावः पश्यतोऽस्यैव सन्निधौ ॥ १० ॥
त्वमद्य कुरु संग्रामं दासोऽस्मीति च वा वद ॥ ११ ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णुस्तावुवाच जनार्दनः
कुरुतं समरं कामं मया दानवपुङ्गवौ ॥ १२ ॥
हरिष्यामि मदं चाहं युवयोर्मत्तयोः किल
आगच्छतं महाभागौ श्रद्धा चेद्वां महाबलौ ॥ १३ ॥
श्रुत्वा तद्वचनं चोभौ क्रोधव्याकुललोचनौ
निराधारौ जलस्थौ च युद्धोद्युक्तौ बभूवतुः ॥ १४ ॥
मधुश्च कुपितस्तत्र हरिणा सह संयुगम्
कर्तुं प्रचलितस्तूर्णं कैटभस्तु तथा स्थितः ॥ १५ ॥
श्रान्ते मधौ कैटभस्तु संग्राममकरोत्तदा ॥ १६ ॥
पुनर्मधुः कैटभश्च युयुधाते पुनः पुनः
बाहुयुद्धेन रागान्धौ विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ १७ ॥
प्रेक्षकस्तु तदा ब्रह्मा देवी चैवान्तरिक्षगा
न मम्लतुस्तदा तौ तु विष्णुस्तु ग्लानिमाप्तवान् ॥ १८ ॥
पञ्चवर्षसहस्राणि यदा जातानि युद्ध्यता
हरिणा चिन्तितं तत्र कारणं मरणे तयोः ॥ १९ ॥
पञ्चवर्षसहस्राणि मया युद्धं कृतं किल
न श्रान्तौ दानवौ घोरौ श्रान्तोऽहं चैतदद्‌भुतम् ॥ २० ॥
क्व गतं मे बलं शौर्यं कस्माच्चेमावनामयौ
किमत्र कारणं चिन्त्यं विचार्य मनसा त्विह ॥ २१ ॥
इति चिन्तापरं दृष्ट्वा हरिं हर्षपरावुभौ
ऊचतुस्तौ मदोन्मत्तौ मेघमम्भीरनिःस्वनौ ॥ २२ ॥
तव नोचेद्‌बलं विष्णो यदि श्रान्तोऽसि युद्धतः
ब्रूहि दासोऽस्मि वां नूनं कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् ॥ २३ ॥
न चेद्युद्धं कुरुष्वाद्य समर्थोऽसि महामते
हत्वा त्वां निहनिष्यावः पुरुषं च चतुर्मुखम् ॥ २४ ॥
उवाच वचनं श्लक्ष्णं सामपूर्वं महामनाः ॥ २५ ॥
श्रान्ते भीते त्यक्तशस्त्रे पतिते बालके तथा
प्रहरन्ति न वीरास्ते धर्म एष सनातनः ॥ २६ ॥
पञ्चवर्षसहस्राणि कृतं युद्धं मया त्विह
एकोऽहं भ्रातरौ वां च बलिनौ सदृशौ तथा ॥ २७ ॥
कृतं विश्रमणं मध्ये युवाभ्यां च पुनः पुनः
तथा विश्रमणं कृत्वा युध्येऽहं नात्र संशयः ॥ २८ ॥
तिष्ठतं हि युवां तावद्‌बलवन्तौ मदोत्कटौ
विश्रम्याहं करिष्यामि युद्धं वा न्यायमार्गतः ॥ २९ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य विश्रब्धौ दानवोत्तमौ
संस्थितौ दूरतस्तत्र संग्रामे कृतनिश्चयौ ॥ ३० ॥
अतिदूरे च तौ दृष्ट्वा वासुदेवश्चतुर्भुजः
दध्यौ च मनसा तत्र कारणं मरणे तयोः ॥ ३१ ॥
कामं वाञ्छितमरणौ न मम्लतुरतस्त्विमौ ॥ ३२ ॥
वृथा मया कृतं युद्धं श्रमोऽयं मे वृथा गतः
करोमि च कथं युद्धमेवं ज्ञात्वा विनिश्चयम् ॥ ३३ ॥
अकृते च तथा युद्धे कथमेतौ गमिष्यतः
विनाशं दुःखदौ नित्यं दानवौ वरदर्पितौ ॥ ३४ ॥
भगवत्या वरो दत्तस्तया सोऽपि च दुर्घटः
मरणं चेच्छया कामं दुःखितोऽपि न वाञ्छति ॥ ३५ ॥
रोगग्रस्तोऽपि दीनोऽपि न मुमूर्षति कश्चन
कथं चेमौ मदोन्मत्तौ मर्तुकामौ भविष्यतः ॥ ३६ ॥
नन्वद्य शरणं यामि विद्यां शक्तिं सुकामदाम्
विना तया न सिध्यन्ति कामाः सम्यक्प्रसन्नया ॥ ३७ ॥
एवं सञ्चिन्त्यमानस्तु गगने संस्थितां शिवाम्
अपश्यद्‌भगवान्विष्णुर्योगनिद्रां मनोहराम् ॥ ३८ ॥
कृताज्जलिरमेयात्मा तां च तुष्टाव योगवित्
विनाशार्थं तयोस्तत्र वरदां भुवनेश्वरीम् ॥ ३९ ॥
नमो देवि महामाये सृष्टिसंहारकारिणि
अनादिनिधने चण्डि भुक्तिमुक्तिप्रदे शिवे ॥ ४० ॥
न ते रूपं विजानामि सगुणं निर्गुणं तथा
चरित्राणि कुतो देवि संख्यातीतानि यानि ते ॥ ४१ ॥
अनुभूतो मया तेऽद्य प्रभावश्चातिदुर्घटः
यदहं निद्रया लीनः सञ्जातोऽस्मि विचेतनः ॥ ४२ ॥
ब्रह्मणा चातियत्‍नेन बोधितोऽपि पुनः पुनः
न प्रबुद्धः सर्वथाहं सङ्कोचितषडिन्द्रियः ॥ ४३ ॥
अचेतनत्वं सम्प्राप्तः प्रभावात्तव चाम्बिके
त्वया मुक्तः प्रबुद्धोऽहं युद्धं च बहुधा कृतम् ॥ ४४ ॥
श्रान्तोऽहं न च तौ श्रान्तौ त्वया दत्तवरौ वरौ
ब्रह्माणं हन्तुमायातौ दानवौ मदगर्वितौ ॥ ४५ ॥
आहूतौ च मया कामं द्वन्द्वयुद्धाय मानदे
कृतं युद्धं महाघोरं मया ताभ्यां महार्णवे ॥ ४६ ॥
मरणे वरदानं ते ततो ज्ञातं महाद्‌भुतम्
ज्ञात्वाहं शरणं प्राप्तस्त्वामद्य शरणप्रदाम् ॥ ४७ ॥
साहाय्यं कुरु मे मातः खिन्नोऽहं युद्धकर्मणा
दृप्तौ तौ वरदानेन तव देवार्तिनाशने ॥ ४८ ॥
हन्तुं मामुद्यतौ पापौ किं करोमि क्व यामि च
इत्युक्ता सा तदा देवी स्मितपूर्वमुवाच ह ॥ ४९ ॥
प्रणमन्तं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम्
देवदेव हरे विष्णो कुरु युद्धं पुनः स्वयम् ॥ ५० ॥
वञ्चयित्वा त्विमौ शूरौ हन्तव्यौ च विमोहितौ
मोहयिष्याम्यहं नूनं दानवौ वक्रया दृशा ॥ ५१ ॥
जहि नारायणाशु त्वं मम मायाविमोहितौ
तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णुस्तस्याः प्रीतिरसान्वितम् ॥ ५२ ॥
संग्रामस्थलमासाद्य तस्थौ तत्र महार्णवे
तदायातौ च तौ वीरौ युद्धकामौ महाबलौ ॥ ५३ ॥
वीक्ष्य विष्णुं स्थितं तत्र हर्षयुक्तौ बभूवतुः
तिष्ठ तिष्ठ महाकाम कुरु युद्धं चतुर्भुज ॥ ५४ ॥
दैवाधीनौ विदित्वाद्य नूनं जयपराजयौ
सबलो जयमाप्नोति दैवाज्जयति दुर्बलः ॥ ५५ ॥
सर्वथैव न कर्तव्यौ हर्षशोकौ महात्मना
पुरा वै बहवो दैत्या जिता दानववैरिणा ॥ ५६ ॥
अधुना चावयोः सार्धं युध्यमानः पराजितः
इत्युक्त्वा तौ महाबाहू युद्धाय समुपस्थितौ ॥ ५७ ॥
तावप्यतिबलोन्मत्तौ जध्नतुर्मुष्टिना हरिम् ॥ ५८ ॥
एवं परस्परं जातं युद्धं परमदारुणम्
युध्यमानौ महावीर्यौ दृष्ट्वा नारायणस्तदा ॥ ५९ ॥
अपश्यत्सम्मुखं देव्याः कृत्वा दीनां दृशं हरिः
तं वीक्ष्य तादृशं विष्णुं करुणारससंयुतम् ॥ ६० ॥
जहासातीव ताम्राक्षी वीक्षमाणा तदासुरौ
तौ जघान कटाक्षैश्च कामबाणैरिवापरैः ॥ ६१ ॥
दृष्ट्वा मुमुहतुः पापौ देव्या वक्रविलोकनम् ॥ ६२ ॥
वीक्षमाणौ स्थितौ तत्र तां देवीं विशदप्रभाम् ॥ ६३ ॥
हरिणापि च तद्‌दृष्टं देव्यास्तत्र चिकीर्षितम्
मोहितौ तौ परिज्ञाय भगवान्कार्यवित्तमः ॥ ६४ ॥
उवाच तौ हसन् श्लक्ष्णं मेघगम्भीरया गिरा
वरं वरयतां वीरौ युवयोर्योऽभिवाच्छितः ॥ ६५ ॥
ददामि परमप्रीतो युद्धेन युवयोः किल
दानवा बहवो दृष्टा युध्यमाना मया पुरा ॥ ६६ ॥
युवयोः सदृशः कोऽपि न दृष्टो न च वै श्रुतः
तस्मात्तुष्टोऽस्मि कामं वै निस्तुलेन बलेन च ॥ ६७ ॥
भ्रात्रोश्च वाञ्छितं कामं प्रयच्छामि महाबलौ
तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोः साभिमानौ स्मरातुरौ ॥ ६८ ॥
तमूचतुश्च कामार्तौ विष्णुं कमललोचनौ ॥ ६९ ॥
हरे न याचकावावां त्वं किं दातुमिहेच्छसि
ददाव तुल्यं देवेश दातारौ नौ न याचकौ ॥ ७० ॥
प्रार्थय त्वं हृषीकेश मनोऽभिलषितं वरम्
तुष्टौ स्वस्तव युद्धेन वासुदेवाद्‌भुतेन च ॥ ७१ ॥
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच जनार्दनः
भवेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि ॥ ७२ ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोर्दानवौ चातिविस्मितौ
वञ्चिताविति मन्वानौ तस्थतुः शोकसंयुतौ ॥ ७३ ॥
विचार्य मनसा तौ तु दानवौ विष्णुमूचतुः
प्रेक्ष्य सर्वं जलमयं भूमिं स्थलविवर्जिताम् ॥ ७४ ॥
हरे योऽयं वरो दत्तस्त्वया पूर्वं जनार्दन
सत्यवागसि देवेश देहि तं वाञ्छितं वरम् ॥ ७५ ॥
निर्जले विपुले देशे हनस्व मधुसूदन
वध्यावावां तु भवतः सत्यवाग्भव माधव ॥ ७६ ॥
स्मृत्वा चक्रं तदा विष्णुस्तावुवाच हसन्हरिः
हन्म्यद्य वां महाभागौ निर्जले विपुले स्थले ॥ ७७ ॥
इत्युक्त्या देवदेवेश ऊरू कृत्वातिविस्तरौ
दर्शयामास तौ तत्र निर्जलं च जलोपरि ॥ ७८ ॥
नास्त्यत्र दानवौ वारि शिरसी मुञ्चतामिह
सत्यवागहमद्यैव भविष्यामि च वां तथा ॥ ७९ ॥
तदाकर्ण्य वचस्तथ्यं विचिन्त्य मनसा च तौ
वर्धयामासतुर्देहं योजनानां सहस्रकम् ॥ ८० ॥
भगवान्द्विगुणं चक्रे जघनं विस्मितौ तदा
शीर्षे सन्दधतां तत्र जघने परमाद्‌भुते ॥ ८१ ॥
रथांगेन तदा छिन्ने विष्णुना प्रभविष्णुना
जघनोपरि वेगेन प्रकृष्टे शिरसी तयोः ॥ ८२ ॥
गतप्राणौ तदा जातौ दानवौ मधुकैटभौ
सागरः सकलो व्याप्तस्तदा वै मेदसा तयोः ॥ ८३ ॥
मेदिनीति ततो जातं नाम पृथ्व्याः समन्ततः
अभक्ष्या मृत्तिका तेन कारणेन मुनीश्वराः ॥ ८४ ॥
इति वः कथितं सर्वं यत्पृष्टोऽस्मि सुनिश्चितम्
महाविद्या महामाया सेवनीया सदा बुधैः ॥ ८५ ॥
आराध्या परमा शक्तिः सर्वैरपि सुरासुरैः
नातः परतरं किञ्चिदधिकं भुवनत्रये ॥ ८६ ॥
सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वेदशास्त्रार्थनिर्णयः
पूजनीया परा शक्तिर्निर्गुणा सगुणाथवा ॥ ८७ ॥
विष्णू व मधुकैटभ यांचे युद्ध व मधुकैटभांचा वध -
जगदगुरु विष्णूच्या देहापासून निद्रा बाहेर पडू लागल्यावर नेत्र, मुख, नासिका, बाहू, हृदय, वक्षस्थल यामधून ती तामसी शक्ती आकाशामध्ये गेली व विष्णू एकसारखा जांभया देत उठले. तेव्हा भयभीत होऊन उभा राहिलेला ब्रह्मदेव त्याला दिसला. तेव्हा विष्णु म्हणाले, "ब्रह्मदेवा, तप सोडून तू इथे का आलास  तुझे मन कसल्या चिंतेने व भीतीने ग्रासले आहे
ब्रह्मदेव म्हणाला, "तुमच्या कानातील मळापासून उत्पन्न झालेले बलाढ्य दैत्य मधुकैटभ माझा वध करण्यासाठी आले आहेत. म्हणून भितीने मी तुमच्याकडे आलो. तेव्हा माझे रक्षण करा मी त्रस्त झालो आहे.
विष्णू म्हणाले, "तुम्ही निर्भय झाला आहात. कारण मी त्यांचा खरंच वध करीन. त्यांचे आयुष्य संपले असेल तरच ते युद्धास्तव मजकडे येतील."
ह्याप्रमाणे विष्णू बोलत असताना ब्रह्मदेवाचा शोध घेत ते प्रचंड मधुकैटभ राक्षस तेथे आले. त्या उदकामध्ये ते निर्भयतेने व निराधरपणे उन्मत्त दैत्य उभे राहिले व म्हणाले, "तू येथे पलायन करुन आलास पण त्याचा काय उपयोग आमच्याशी युद्ध कर. ह्याच्यासमक्ष आम्ही तुझा वध करु. नंतर सर्पशय्येवरील ह्याचाही आम्ही समाचार घेऊ. तू आमच्याशी युद्ध कर, अथवा तू आमचा दास आहेस हे मान्य कर."
त्यांचे हे भाषण ऐकून भक्तवत्सल विष्णू म्हणाला, "हे दानवांनो तुम्ही माझ्याशी युद्ध करा, मी तुमचा मद नाहीसा करीन."
हे ऐकून ते दोघेही राक्षस क्रुद्ध व युद्ध प्रवृत्त झाले. मधू त्वरेने युद्धास सिद्ध झाला. कैटभ तेथेच उभा राहिला. दोघांत बाहुयुद्ध सुरु झाले. मधू श्रांत झाल्यावर कैटभ युद्ध करु लागला. अशा प्रकारे क्रोधाने मधुकैटभ आळीपाळीने विजयी विष्णूशी युद्ध करीत होते. ब्रम्हदेव व अंतरिक्षात असलेली देवी हे युद्ध अवलोकन करीत होती. परंतु विष्णूला ग्लानी येऊ लागली. श्रीहरी, पाच हजार वर्षे युद्ध केल्यावर, त्यांच्या मरणाचे कारणासंबंधी विचार करु लागला. "पाच हजार वर्षे युद्ध करुन हे दानव श्रांत न होता मीच श्रांत होऊ लागलो आहे. माझे बल, शौर्य कोठे गेले  हे अश्रांत राहिल्याचे कारण तरी काय  हे अश्रांत राहिल्याचे कारण तरी काय
अशाप्रकारे विष्णूला श्रांत व चिंतातूर झाल्याचे पाहून मदोन्मत्त मधुकैटभ गंभीर स्वराने व अत्यानंदाने म्हणाले, "हे विष्णो, तू थकला असशील व निर्बल झाला असशील तर मस्तकी हात जोडून तू म्हण, "खरोखर मी तुमचा दास आहे." किंवा तू आमच्याशी युद्ध कर. आम्ही प्रथम तुझा वध करु नंतर या चतुर्भुज(ब्रह्मदेव) पुरुषाचाही वध करु."
महासागरात त्याचे भाषण ऐकल्यावर विष्णू स्पष्ट शब्दात म्हणाला, "थकलेला, भयभीत झालेला, शस्त्रत्याग केलेला, पडलेला व बालक ह्यांवर वीर पुरुष प्रहार करीत नाहीत, असा धर्म आहे. मी पाच हजार वर्षे अविश्रांत युद्ध केले आहे. मी एकटा आहे. तुम्ही थोडा वेळ स्वस्थ राहा. मी न्याय्य मार्गानेच युद्ध करीन."
हे ऐकून दोघेही दैत्य विश्वासाने दूर उभे राहिले. ते दूर गेलेले पाहून विष्णू त्यांच्या मरणाच्या कारणांचा विचार करु लागला. तेव्हा त्याला असे कळून आले की, "देवीने वर दिल्याने ते इच्छामरणी झाले आहेत. म्हणून त्यांना ग्लानी आली नाही. म्हणून माझे युद्ध व श्रम व्यर्थ गेले. मला हे पूर्वी समजले असते तर मी युद्धप्रवृत्त झालो नसतो. पण याच्याशी युद्ध न केले तर मदोन्मत्त होऊन नित्य दु:ख देतील. भगवतीचा वरही विचारान्ती दुर्घट आहे. कारण पुरुष मरणाची इच्छा करीत नाहीत. पुरुष रोगग्रस्त, दीन झाला तरी मरण इच्छित नाही. तेव्हा हे मरण कसे इच्छिणार  तेव्हा आता मनोरथ पूर्ण करणार्‍या शक्तीलाच शरन जावे. ती प्रसन्न झाल्यास इच्छित पूर्ण होते."
असा विचार चालू आहे तोच आकाशात असलेली ती मनोहर योगनिद्रा त्याचे दृष्टीस पडली तेव्हा विष्णू राक्षस नाशाकरता त्या देवीची स्तुती करु लागला. "हे देवी, महामाये, उत्पत्ती संहारकारिणी, जन्ममरणशून्ये हे चंडी, भुक्ती-मुक्तिदायिनी, कल्याणी, तुला नमस्कार असो. तुझ्या निर्गुण व सगुण रुपाचे मला ज्ञान नाही. तुझ्या असंख्य चरित्रांचे ज्ञान मला कोठून असणार  मी निद्रेने निश्चेष्ट झालो आहे. तेव्हा तुझा प्रभाव जाणवला.
ब्रह्मदेवाने अनेक प्रकारे खटपट करुनही इंद्रिये लीन झाल्याने मला जाग आली नाही. तुझ्या वरामुळेच हे दानव श्रांत झाले नाहीत. मी स्वेच्छेने त्यांना द्वंद्वाकरता आवाहन केले. तुझ्या अत्युदभूत वरप्राप्तीमुळे ते मरनार नाहीत. म्हणून मी तुला शरण आलो आहे. तू मला सहाय्य कर, मी श्रांत झालो आहे. हे देवदु:खनाशिनी, ते पापी राक्षस वध करण्यास प्रवृत्त झाले आहेत. तेव्हा मी आता काय करु
ही विष्णूनी केलेली स्तुती ऐकून ती देवी हास्यपूर्वक म्हणाली, "हे विष्णो, तू युद्ध कर. त्यांना फसवून त्यांचा वध कर. वक्रदृष्टीच्या योगाने मी त्यांना मोह पाडीन, व माझ्या मायेने मोहित झालेल्यांचा तू वध कर.
असे ते प्रेमेरसाचे भाषण ऐकून विष्णू महासागरातील युद्धस्थलावर येऊन उभा राहिला. ते युद्धेच्छू महाबलाढ्य दानवही तेथे आले, व हर्षयुक्त होऊन म्हणाले, "हे विषयलंपट चतुर्भुजा उभा राहा. जयपराजय दैवाधीन आहे असे समजून आमच्याशी युद्ध कर. बलवानांना दैवाने जय प्राप्त होतो. निर्बलांचा पराजय होतो. म्हणून जयाने आनंद मानू नये किंवा पराजयने दु:खित होऊ नये. पूर्वी तू पुष्कळ दैत्यांचा वध केला आहेस. सांप्रत तू पराजित झाला आहेस." असे म्हणून दानव युद्धाकरता उभे राहिले.
हे पाहून अदभूत दृष्टीने विष्णूने त्यांच्यावर प्रहार केला, त्यांनी प्रतिप्रहार केले. परस्परात अति भयंकर दारुण युद्धे झाले. इतक्यात विष्णूने आपली मुद्रा दीन केली, हे देवीच्या दृष्टीस पडले. ते करुणावदन पाहून देवीने आरक्तवर्ण नेत्रांनी हसतमुखाने दैत्यांकडे पाहिले. जणू दुसरे कामबाणच. ते विषयसंबंधी प्रेमभाव उत्पन्न करणारे कटाक्षप्रहार करु लागली. ते पाहून दोघेही पापी मोहित झाले.कामबाणांनी ते पीडित झाले व निर्मल प्रभेने युक्त असलेल्या देवीला पाहताच उभे राहिले.
देवीचा उद्देश अवलोकन करुन विष्णू म्हणाले, " हे दानव वीरहो तुमचे युद्धकौशल्य पाहून मी संतुष्ट झालो आहे. पाहिजे तो वर मागा. पूर्वी युद्ध करणारे अनेक दानव मी पाहिले. पण तुमच्यासारखा कोणी दृष्टीस पडला नाही व ऐकण्यातही नाही. तुमच्या सामर्थ्याने संतुष्ट झाल्यामुळे मी तुमचे मनोरथ पूर्ण करीन."
विष्णूंचे हे भाषण ऐकून मदनव्याकुल व पीडीत झालेले अभिमानी दैत्य त्या महामायेकडे दृष्टी लावून विष्णूला म्हणाले, "हे हरे, आम्ही याचक नाही. तू आम्हाला काय देण्याची इच्छा करीत आहेस आम्ही याचक नसून दाते आहोत, हे ऋषीकेशा, मनात इच्छा असल्यास तूच वर माग. तुझ्या अदभूत युद्धामुळे आम्ही संतुष्ट झालो आहोत."
त्यावर विष्णू म्हणाला, "तुम्ही संतुष्ट झाला असाल तर तुम्हा उभयतांचाही माझ्या हातून वध व्हावा."
हे वचन ऐकताच दानव विस्मित झाले. आपण फसलो असे समजून व सर्व प्रदेश स्थलरहित आहेत असे पाहून ते उत्तरले, "हे जनार्दना, प्रथम तू वर देण्याचे कबूल केले आहेस. तू सत्यवचनी आहेस. तेव्हा तू निर्जल प्रदेशावर आमचा वध केल्यास आम्ही वध्य होऊ."
विष्णूला चक्राचे स्मरण होऊन विष्णू म्हणाले,"मी विशाल व निर्जल स्थलावर तुमचा वध करतो." तेव्हा विष्णूने आपल्या मांड्या विस्तृत करुन उदकावर निर्जल प्रदेश त्यांना निर्माण करुन दाखवला व म्हणाला, "हे दैत्यांनो, येथे उदक नाही, येथे तुम्ही आपली मस्तके ठेवा म्हणजे मी सत्यवचनी होऊन तुम्हाला त्याचप्रमाणे करीन. त्याचे भाषण योग्य आहे असे पाहून त्या दानवांनी आपला देह हजार योजने वाढवला. तेव्हा विष्णूनेही आपल्या मांड्या दुप्पट वाढवल्या. अखेर आश्चर्ययुक्त होऊन दानवांनी आपली मस्तके अत्यंत अद्‌भूत जघन प्रदेशावर ठेवली. नंतर विष्णूने आपल्या जघन प्रदेशावर परस्पर चिकटून असलेली त्यांची मस्तके चक्राच्या योगाने तोडून टाकली व ते मधुकैटभ दानव गतप्राण झाले. त्यांच्या मेदाने सर्व जग व्याप्त झाले, तेव्हांपासून पृथ्वीला मेदिनी हे नाव प्राप्त झाले आणि म्हणूनच मृतिका भक्षणाला अयोग्य झाली.
सूत म्हणतो, "महाविद्या व महामाया तिचीच सर्वदा प्रज्ञजनांनी सेवा करावी. देवदैत्यांनाही त्या परम शक्तीची आराधना करावी, तीच सर्व श्रेष्ठ आहे. म्हणून निर्गुण अथवा सगुण परम शक्तीचे पूजन केले पाहिजे.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां
प्रथमस्कन्धे हरिकृतमधुकैटभवधवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥


MPSC Current Affairs : सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा- 98

For preparation of various exams conducted by MPSC/UPSC, SSC, IBPS PO, RRB and others. MPSC व्दारा घेतल्या जाणाऱ्या राज्यसेवा परीक्षा, PSI, STI, Asst, सरळसेवा भरती परीक्षांसाठी अत्यावश्यक साहित्य. तलाठी , शिक्षक भरती, पोलीस भरती साठी ही उपयुक्त.
सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा- 98
971. खालीलपैकी कोणत्या तरतुदीनुसार न्यायालयीन हस्तक्षेपाच्या माध्यमातून मुलभूत हक्कांच्या संरक्षणाची हमी मिळते
972. भारतीय न्यायपालिकेचे वैशिष्ट्य कोणते
A. एकेरी व एकात्म न्यायपालिका
B. न्यायपालिकेस विधिमंडळ नियंत्रित करते
C. न्यायपालिकेस सरकार नियंत्रित करते
A. एकेरी व एकात्म न्यायपालिका
973. देशातील कायद्यांची निर्मिती करणारी सर्वोच्च संस्था म्हणजे ________________ होय.
974. राष्ट्रपतीं कडून प्रतिनिधित्व मिळाले नसल्यास लोकसभेमध्ये जास्तीत जास्त_________अँलो-इंडियन सदस्य नेमले जावू शकतात.
975. ______________ ची मर्जी असे पर्यंत राज्यपाल आपल्या पदावर राहू शकतात.
976. विधानपरिषद असलेल्या राज्यातील विधान परिषदेत कमीत कमी 40 व जास्तीत जास्त त्या राज्यातील विधानसभा सदस्य संख्येच्या _______________ इतके सभासद असू शकतात.
977. उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश _____________ कडून नियुक्त केले जातात.
978. भारतीय राज्यघटनेच्या __________ भागात नागरिकांच्या मुलभूत हक्कांविषयी तरतूदी करण्यात आल्या आहेत.
979. नागरी भागातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांविषयी नवीन तरतूदी ______________________ घटनादुरुस्तीव्दारे समाविष्ट करण्यात आल्या.
980. महाराष्ट्रातून लोकसभा व राज्यसभेवर निर्वाचित होणाऱ्या सदस्यांची एकूण संख्या _________________ आहे.
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच (9)
मानसिक क्षमता चाचणी (5)
सामान्य ज्ञान प्रश्नमंजुषा (102)
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -14 ते 16 मे 2018
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -19 ते 22 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-9
चालू घडामोडी प्रश्नमंजुषा -17 ते 18 मे 2018
भारतीय राज्यपध्दती/ ग्रामप्रशासन प्रश्नसंच-8
वाचकांनी वाचलेले एकूण पेजेस
(C) 2010-2018 ह्या ब्लॉगवरील सर्व साहित्य कॉपीराईट कायद्याने संरक्षित आहे.


Gambhir Kavita-शब्द हरवले

आश्चर्यच आहे एकही अक्षर
कुठे गेले ते शब्द सगळे
जे मी लिहिले होते वहीवर
हे कुठले काळे ढग
छोटी छोटी निरपराध मुले
असह्य आजाराने त्रस्त असे
विकण्याची पाळी आली एका युवतीवर
सांगा ना हे लिहिताना
यातना होत नसतील; माझ्या शब्दाना
का राहतील मग ते माझ्या वहीवर
बघून सगळे येई त्यानाही अन्धारुन
स्वप्नं थांबवलीत तर आयुष्य थांबतं ,
का राहतील मग ते माझ्या वहीवर
बघून सगळे येई त्यानाही अन्धारुन