text: Emi ka Leo
  Synopsis: In 1778, ethnic Hawaiians numbered nearly 1 million and spoke only Hawaiian. All subjects became literate in the 1800s. Today, native speakers number perhaps 500. What accounts for this decline?
  Kākau 'o Samuel Kamakau lāua 'o David Stannard no ka heluna kanaka Hawai'i 'ōiwi i ka wā i hiki mai ai ka haole i ka MH 1778 a kuhi 'ia he 'elua haneli kaukani a ho'okahi miliona a 'oi paha ka heluna. He 'ōlelo Hawai'i wale nō ka po'e kānaka. I kēia lā, malia paha he 'elima haneli ka heluna po'e 'ōlelo Hawai'i kumu.
  Ua 'ano nui 'ino nō nā kumu i emi ai ka 'ōlelo. I ka hiki 'ana mai o nā mikionali i ka 1820, kūkulu lākou he mau kula no ke a'o 'ana i ka lehulehu i ka 'ōlelo Pelekānia a me ka 'euanelio. Ma ka ho'omaka 'ana, ua hoihoi ka lehulehu i ke a'o i ka 'ōlelo Pelekānia no kona mea hou, akā, ma hope mai, ua koikoi 'ia ka lehulehu e a'o i ka 'ōlelo Pelekānia e nā kumu kula.
  Ma hope o nā makahiki 1820, kūkulu 'ia nā kula i a'o 'ia ma ka 'ōlelo Hawai'i, akā, ua 'ike koke 'ia ka nele o nā hua'ōlelo no ke a'o 'ana i nā mea hou o ka honua e like me ka makemakika, nā hana akeakamai, a pēlā aku nō. Ua lohi ka haku 'ia o nā hua'ōlelo e lawa ai nā ha'awina a pau, no laila, ua nui ka ho'ohana 'ia o nā puke 'ōlelo Pelekānia. Ua nui nō ho'i ka 'oko'a o nā mana'o o nā kupa no ka paipai 'ana i ka 'ōlelo Hawai'i ma nā kula. 'O kekahi 'ao'ao, makemake nui nā mākua e kālele 'ia ka 'ōlelo Makuahine o ka lāhui, akā, mana'o nō ho'i kekahi mau mākua Hawai'i 'a'ole ia he 'ōlelo holomua loa.
  Ma kahi o nā makahiki 1840, ua loli ka mana'o o ka 'Ekalesia a kālele nui 'ia ka 'ōlelo Hawai'i ma kahi o ka 'ōlelo Pelekānia ma ka hālāwai pule, koe kekahi po'e kāhuna pule i paipai i ka 'ōlelo Pelekānia. A ho'ohuli 'ia ka po'e Hawai'i i ka 'euanelio a nā mikionali, mālama lākou i nā kumumana'o'i'o o ka 'Ekalesia, akā, uhai ka nui i ka mana'o ua 'oi a'e ka holomua o ka 'ōlelo Pelekānia ma mua o ka 'ōlelo Hawai'i, no laila, ho'omaka nā mākua e paipai i kā lākou mau keiki e mālama i ka 'ōlelo Pelekānia.
  'A'ole nā luna aupuni o ke Aupuni Mō'ī i 'aelike no ka paipai 'ia o ka 'ōlelo Hawai'i a 'a'ole i kūkulu 'ia kekahi kānāwai no ka paipai 'ana i ka 'ōlelo. Ua paipai kekahi po'e kānaka o ke aupuni e mālama 'ia ka 'ōlelo Hawai'i, akā, i nā makahiki 1880, ho'opuka nō kekahi po'e o ke aupuni i ka mana'o he make mai koe ka 'ōlelo Hawai'i.
  Ma waenakonu o nā makahiki 1800, kūkulu 'ia nā kula i a'o 'ia ma ka 'ōlelo Pelekānia no nā keiki a nā mikionali 'ili ke'oke'o ma mua, a laila, no ka lehulehu ma hope. I ka hapa o hope o ia kenekulia, ua pi'i ka heluna o nā keiki Hawai'i ma nā kula 'ōlelo Pelekānia a pi'i pū ka ho'olako 'ia o ia mau kula i ke kālā na ke Aupuni Mō'ī a 'oi a'e i nā kula 'ōlelo Hawai'i. Ua lilo kēia he pilikia ko'iko'i no nā kula 'ōlelo Hawai'i a ua pi'i ke kānalua o nā po'e he nui i ke ola o ka 'ōlelo Hawai'i.
  E ho'omau 'ia.
  E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei: » .(JavaScript must be enabled to view this email address)